کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره شانزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16
[1396/05/29]

جلسه: 171 صورت مشروحه مذاکرات مجلس روز یکشنبه 30 تیر ماه 1330  

 

فهرست مطالب:

1 - تصویب صورت مجلس‏

2 - بیانات قبل از دستور آقاى رئیس دایر به ابراز تأثر از قتل مرحوم اعلیحضرت ملک عبدالله پادشاه ‌هاشمى اردن‏

3 - بیانات قبل از دستور آقایان: دکتر شایگان - فقیه‌زاده - دکتر بقایى.

4 - قرائت نامه آقاى ابوالقاسم امینى و اعلام برکنارى ایشان از نمایندگى مجلس شوراى ملى‏

5 - قرائت نامه واصله راجع به دعوت آقاى لسانى به جاى آقاى بوشهرى به مجلس سنا

6 - بیانات آقاى محمدعلى مسعودى طبق ماده 36 آیین‌نامه‏

7 - طرح و تصویب گزارش راجع به اعطاى یک درجه به افسران شهید

8 - بیانات آقاى وزیر کشور راجع به خاتمه حکومت نظامى در تهران.

9 - طرح گزارش راجع به اجازه گذاردن 14 میلیون لیره از پشتوانه اسکناس به اختیار دولت.

10 - تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه‏

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16

 

 

جلسه: 171

صورت مشروحه مذاکرات مجلس روز یکشنبه 30 تیر ماه 1330

 

فهرست مطالب:

1 - تصویب صورت مجلس‏

2 - بیانات قبل از دستور آقاى رئیس دایر به ابراز تأثر از قتل مرحوم اعلیحضرت ملک عبدالله پادشاه ‌هاشمى اردن‏

3 - بیانات قبل از دستور آقایان: دکتر شایگان - فقیه‌زاده - دکتر بقایى.

4 - قرائت نامه آقاى ابوالقاسم امینى و اعلام برکنارى ایشان از نمایندگى مجلس شوراى ملى‏

5 - قرائت نامه واصله راجع به دعوت آقاى لسانى به جاى آقاى بوشهرى به مجلس سنا

6 - بیانات آقاى محمدعلى مسعودى طبق ماده 36 آیین‌نامه‏

7 - طرح و تصویب گزارش راجع به اعطاى یک درجه به افسران شهید

8 - بیانات آقاى وزیر کشور راجع به خاتمه حکومت نظامى در تهران.

9 - طرح گزارش راجع به اجازه گذاردن 14 میلیون لیره از پشتوانه اسکناس به اختیار دولت.

10 - تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه‏

 

مجلس ساعت نه و چهل و پنج دقیقه صبح به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید.

رئیس - صورت غایبین جلسه پیش قرائت مى‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

غایبین با اجازه - آقایان: یوسف شکرایى. محمدرضا آصف. عسکر صاحب‌جمع. آرام بوداغیان. رضا آشتیانى‌زاده. غلامرضا فولادوند. امیرقاسم فولادوند. فتحعلى افشار. شهاب خسروانى. محسن طاهرى. حسین کوراغلى. دکتر مظفر بقایى. حسین مکى. دکتر سیدعلى شایگان. صدر میرحسینى. اورنگ.

غایبین بى‌اجازه - آقایان: محمود محمودى. حسین خاکباز. دکتر مصباح‌زاده. خسرو قشقایى. ابوالقاسم امینى. ابوالفضل تولیت. حسن اکبر. غلامحسین ابتهاج. ابوالحسن رضوى. ابوالفضل حاذقى. صمد سودآور. جواد مسعودى. غلامحسین امیرى‌قراگزلو.

دیر آمدگان با اجازه - آقایان: سید مهدى پیراسته - محمدعلى منصف.

دیر آمدگان بى‌اجازه - آقایان: محمد هراتى. محمدتقى برومند.

1 - تصویب صورت مجلس

رئیس - آقاى حائرى‌زاده‏

حائرى‌زاده - آقایان اطلاع دارند که بنده در مقام تضییع وقت براى تصحیح صورت جلسات کم‌تر بر می‌آیم و اگر اصلاحى داشته باشد تصحیح مى‌کنم و مى‌دهم به اداره مربوطه ولى نظر به این که در جراید مختلف، نطق جلسه سابق من طور نوشته شده بود که برادران مسلمان ما که فداییان اسلام باشند شب جمعه ساعت 5/ 9 آمدند سراغ من و گله داشتند که تو گفته‌اى که ما‌ها انگلیسى هستیم و یک عده‌اى را هم در محبس بدون جهت نگاه داشته‌اند و شما که در اطراف بشقاب شکستن شمشیرى در مجلس صحبت مى‌کنى در موضوع فداییان اسلام و این که من غیر حق ما را محبوس کرده‌اند صحبت نمی‌کنى و به علاوه چرا می‌گویى که ما انگلیسى هستیم دو ساعت من صحبت کردم و آنها را قانع کردم گفتم حکم غیابى دادن معنی ندارد، عبارتى را که من در مجلس گفتم مفهوم این معنى نبوده که فداییان اسلام انگلیسى بوده‌اند همچو چیزى نگفتم بلکه فداییان اسلام مجاهدین اسلام و سایر دسته‌جاتى که موقع انتخابات به من کمک کردند مردمان پاک طینت پاکدل و صحیح و با ایمان هستند البته دسته‌هاى مربوط به سیاست خارجى همیشه بین اینها تفتین و فساد می‌کنند و سوء استفاده می‌کنند اگر این را من در جلسه قبل گفتم مربوط به این نیست که من گفته باشم که فداییان اسلام انگیلسى هستند بلکه آنها را من مى‌شناسم که در انتخابات به من کمک کرده‌اند حالا از ولایات یک اشخاصى آمده باشند ممکن است من نشناسم آنهایى را که من می‌شناسم مسلمان و علاقمند به مملکت مى‌باشند و این سوء تعبیر و تفسیر شده است در صورت مجلس، اگر همچو چیزى هست باید تصحیح بشود در صورتی که همچو چیزى نبود در صورت مجلس و جناب آقاى وزیر کشور هم که اینجا تشریف دارند خواهش می‌کنم که راجع به تعیین تکلیف اشخاصى که محکمه تبرئه کرده است تصمیم بگیرند که تعیین تکلیف شده باشد این وضعیت باقى نماند بسیار بد است (صحیح است) و در این که آنها جهلى، نقصى دارند مثلاً مرحوم سید حسین امامى یا خلیل طهماسبى موقع انتخابات می‌دیدم که با یک فداکارى مواظبت می‌کرد که شهربانى صندوق را عوض نکند چون یک مرد با ایمانى است حالا یک جریاناتى اتفاق افتاده که مربوط به او باشد یا نباشد به عقیده من ادله‌اى هست که مربوط به او نیست و او بى‌جهت به این عنوان گرفتار شده است از این جهت خواهش مى‌کنم زودتر در این باب تعیین تکلیف بشود.

رئیس - آقاى فرامرزى نسبت به صورت مجلس اعتراضى است.

فرامرزى - نسبت به صورت مجلس از این جهت اعتراض دارم که یک ماه تابستان ما باید تعطیل بکنیم ولى به صورت جلسات که نگاه مى‌کنم مى‌بینم که از تعطیل خبرى نیست.

رئیس - راجع به تعطیل صحبت می‌کنم از روز پانزدهم مرداد شروع می‌شود با موافقت آقایان از روز پانزدهم مرداد تعطیل مى‌شود (یک نفر از نمایندگان - چطور است از اول مرداد شروع بشود) آقاى سعید مهدوى (گفته شد - نیستند) دیگر نظرى نسبت به صورت مجلس نیست (گفته شد خیر) صورت مجلس تصویب شد

2 - بیانات آقاى رئیس دایر به ابراز تأثر و تأسف از قتل مرحوم علیحضرت ملک عبدالله پادشاه کشور ‌هاشمى اردن.

رئیس - خاطر آقایان نمایندگان محترم از فاجعه تأسف آورى که روز جمعه

+++

براى اعلیحضرت ملک عبدالله پادشاه کشور ‌هاشمى اردن در بیت‌المقدس رخ داده است مستحضر می‌باشد بنده از طرف خود و آقایان نمایندگان محترم مجلس شوراى ملى از این واقعه فاجعه اظهار تأثر و تألم مى‌کنم (صحیح است) پادشاه فقید از خاندان جلیل‌هاشمى فرزند مرحوم ملک حسین شریف و برادر مرحوم ملک فیصل اول بوده‌اند روابط و مناسبات کشور ما با کشور همسایه عراق و‌هاشمى اردن همواره بر پایه و داد و صمیمیت و علایق مذهبى استقرار داشته (صحیح است) و این واقعه مؤلمه موجب نهایت تأثر و تأسف گردیده است (صحیح است) از خداوند متعال آمرزش روح آن مرحوم را مسألت نموده و صبر جمیل براى خاندان سلطنتى‌هاشمى خواستارم (صحیح است)

3 - بیانات قبل از دستور آقایان: دکتر شایگان - فقیه‌زاده - دکتر بقایى.

رئیس - آقاى دکتر شایگان‏

دکتر شایگان - بنده از طرف هیئت مختلط و مع‌الواسطه از طرف نمایندگان محترم مجلس و ملت ایران مأموریت داشتم که به لاهه بروم و در امر رسیدگى به درخواست دولت بریتانیا نظارت کنم وظیفه بنده مثل هر مأمور دیگرى این است که گزارش کار خود را به عرض آمرین برساند. خاطر محترم آقایان مسبوق است که دولت انگلستان ابتدا عرض‌‌حالى علیه دولت ایران تقدیم کرد که دولت ایران جواب داد نظر به عدم صلاحیت محکمه و نظر به عدم اهلیت اقامه‌کننده دعوى من شرکتى در محاکمه نمى‌کنم و جوابى نمى‌دهم معذلک مطابق مقررات اساسنامه دیوان بین‌المللى دادگسترى لاهه ما فرصت داشتیم که جواب مفصلى بعد به همین درخواست انگلستان بدهیم زیرا در اساسنامه نوشته شده است که ترتیب محاکمه مخصوصاً وقت محاکمه را با مشورت طرفین دعوى تعیین مى‌کنند و معمولاً ین کار دو سه ماه یا لااقل دو ماه طول مى‌کشد ولى دولت انگلستان به این عرض‌‌حال اکتفا نکرد بلکه یک عرض‌‌حال ثانوى داد به عنوان درخواست اقدامات تأمینه قاعده براى رسیدگى به همین درخواست هم بایستى مطابق منطق قضایى و منطق ساده وقت کافى به طرف داده شود که بیاید و حرف‌هایش را راجع به این تقاضایی که طرف کرده است بگوید این وقت کافى داده نشد و یکى از ایراداتى که به محکمه مى‌شد و اشخاص بی‌طرف مکرر اظهار کردند همین بود که محکمه عجله کرده است در تعیین روز محاکمه دولت ایران به سرعت تمام جوابى راجع به همین درخواست اقدامات تأمینه تهیه کرد و تا وقتى که این جواب تهیه شد و ترجمه‌اش حاضر شد سه ساعت بعد از نصف شب پنجشنبه ششم تیر بود سر شب به بنده امر شد که بایستى این عرض‌‌حال را که مى‌برند من آنجا باشم و توضیحاتى به طور غیر رسمى براى قضات بدهم و ذهن قضات را روشن بکنم ساعت چهار بعد از نصف شب یعنى چهار صبح روز جمعه بود که ما حرکت کردیم به لاهه با هواپیماى مخصوص این هواپیما به واسطه این که براى این قبیل مسافرت‌ها حاضر نبود به جاى این که ما را در ظرف شانزده ساعت به آنجا برساند در ظرف 27 ساعت ما را به آنجا رسانید به طورى که وقتى که به لاهه رسیدیم بیش از دو سه ساعت، دو ساعت و نیم بیشتر به موقع محاکمه باقى نمانده بود طبعاً فکر ما این شد که فقط رئیس محکمه را ببینیم چون رئیس محکمه هم سابقاً استاد بنده بود با او آشنایى داشتم و این رجحان پسندیده بود رفتم خدمت ایشان او براى این که در مظان تهمت نباشد یعنى انگلیس‌ها تصور نکنند و ایراد نکنند که شاید مذاکرات محرمانه داشتند ما را تنها نپذیرفت یعنى وقتى که بنده وارد شدم فرستاد رئیس دفتر محکمه را که قاضى محترمى است و جزو قضات مى‌نشیند ایشان هم حاضر شدند وزیر مختار ایران هم همراه ما بود بنده آنچه در قدرت داشتم با او صحبت کردم از قرارداد دارسى گرفته تا قرارداد 33 مظالمى که شرکت نفت کرده و عکس‌العملى که از این مظالم شرکت حاصل شده است و بالاخره تصمیم قطعى ملت ایران را راجع به ملى کردن صنعت نفت و این که ملى کردن صنایع از حقوق مسلم هر ملتى است همه را به تفصیل به عرض ایشان رسانیدم در نتیجه ایشان گفتند که من خیلى روشن شدم ولى چرا شما خودتان نمى‌آیید در محکمه و این جواب‌ها را در محکمه بدهید بنده گفتم من مأمور دولت نیستم و من یک آدم عادى، فرد عادى هستم منتهى از طرف هیئت مختلط نظارت نفت مأمورم و عنوان رسمى ندارم و این حرف زدن به من مورد ندارد شما اگر حرفى دارید با خود دولت ایران بزنید ولى مى‌توانم بگویم که دولت ایران چرا شرکت نکرده براى این است که آنها محکمه را صاحب صلاحیت نمى‌دانستند و علت عدم صلاحیت را به عرض ایشان رساندم و در آخر اصل قضیه را براى ایشان توضیح دادم براى این که در آن وقت مسأله ورود در ماهیت دعوى مطرح نبود اصل قضیه عبارت از این بود که بنده به ایشان بگویم که شما قبل از این که راجع به صلاحیت یا عدم صلاحیت قرارى صادر کنید نمى‌توانید در باب اقدامات تأمینه قرارى صادر کنید (صحیح است) بنده به ایشان گفتم که نظر قضایى من این است که شما بایستى ابتدا مسأله صلاحیت را حل بکنید بعد البته قرارى اگر لازم باشد براى اقدامات تأمینیه مى‌شود این را مخصوصاً گفتم که نظر قضایى شخص خودم البته او هم گفتم که ملاحظه خواهد شد بعد گفتم که‏ ما اعتمادمان این است که از اولى که این مؤسسه ایجاد شده است ملت ایران عقیده داشته است که این مؤسسه یک مؤسسه است که حق را خواهد گفت و پا روى حق نخواهد گذاشت وقتی که حرف‌مان تمام شد و بلند شدم دست مرا فشرد و گفت مطمئن باشید از قبیل آن مطمئن باشید که آن جلاد به کسى که مى‌خواست سرش را ببرد گفتم هیچ غم نداشته باشد مثل گل سر تو را خواهم برید این رئیس محکمه هم مثل گل یک چنین حکمى داد، گفت بیایید در محکمه بنشینید گفتم در محکمه به عنوان مستمع آزاد مانعى ندارد مى‌آیم مى‌نشینم و محکمه در ساعت ده و نیم صبح شنبه تشکیل شد جاى نمایندگان ایران آنجا خالى بود بنده و رفقایم در جزو نمایندگان سیاسى جزو تماشاچى‌ها نشستیم محکمه با ابهت و جلال ظاهرى تام و تمام تشکیل شد آقایان قضات مطابق معمول اروپا لباس رسمى داشتد قضات انگلستان هم علاوه بر لباس رسمى با گیسوان مصنوعى آن روز آمدند رئیس محکمه گفت به آن نماینده‌اى که دولت انگلستان تعیین کرده بود بیاید و بیان مطلب کند او گفت بیان مطلب را مدعى‌العموم کل خواهد کرد توضیح آن که نماینده دولت انگلستان در این محکمه مدعى‌العموم تمیز انگلستان بود (آزاد - با تمام اینها حکم بر علیه ما صادر شد) بلى این مقدمه براى این بود که بنده عرض کنم که آنجا شرکتى نداشتم که دفاعى بکنم او هم لایحه را قبلاً تهیه کرده بود و در پشت میکروفون مثل بلبل تمام را خواند تنها بیانى که گاهگاهى مى‌کرد عبارت از این بود که اظهار خستگى مى‌کرد و مى‌گفتم محکمه اجازه بدهد من بنشینم و بعد در خلال این احوال منشى و مترجم آن را ترجمه می‌کرد این لایحه لابد به عرض آقایان رسیده است مطلب مهمى ندارد یعنى در ابتدا شرحى از همین پیش‌آمدهاى ایران در باب ملى شدن نفت و مکاتباتى که بین دولت و شرکت شده آنها را ذکر مى‌کند بعد به این قضیه مشکله وارد مى‌شود آن قضیه مشکله عبارت از این است آیا محکمه قبل از این که در باب صلاحیت نظرى بدهد آیا می‌تواند اقدامات تأمینه را در ضمن قرار صادر کند یا خیر؟ آقایان حقوقدان‌ها مسبوق هستد که نه در منشور ملل متحد نه در اساسنامه دیوان بین‌المللى دادگسترى و نه در آیین‌نامه چیزى که مشعر بر این معنى باشد بالصراحه نیست بنابراین جاى بحث و ارجاع به رویه قضایى است تمام آن لایحه را از آن قسمت مختصر اول که راجع به تاریخچه است صرف‌نظر بفرمایید راجع به این است که آقاى مدعى‌العموم مى‌گوید که مى‌شود قبل از نظر دادن راجع به صلاحیت ما اقدام تأمینیه را از شما بخواهیم و شما هم حکم و رأى را صادر کنید البته این دلایل مثل بیت عنکبوت مثل خانه عنکبوت سست است ولى رفع سستى آن را چیزهاى دیگر کرده بود. بعد از آن که محکمه تعطیل شد البته صبح و عصر بود یک ساعت بعد از ظهر تعطیل شد سه ساعت و نیم بعد از ظهر مجلس تشکیل شد و ساعت 5/ 5 بعد از ظهر مجلس تعطیل شد پس از آن که رئیس محکمه ختم جلسه اعلام کرد گفتم که اگر من صحبتى داشته باشم یعنى تحقیق بخواهم بکنم از طرفین دعوا خواهم کرد روز اعلام رأى را بعد اعلام خواهم کرد و ضمناً عرض کنم که لایحه ما اصلاً قرائت نشد نه تنها قرائت نشد اشاره‌اى هم جز در بیان آقاى مدعى‌العموم در آن لایحه به آن شد در خروج از جلسه محاکمه خبرنگاران و مخبرین جراید آمدند که من مطالب بگویم بنده هم اصول مطالبى را که آنجا گفتم این بود که اولاً چرا دولت ایران شرکت نکرده است در ثانى چرا محکمه صلاحیت ندارد مطالب روى همین مسأله دور می‌زد این مطالب را تمام روزنامه‌ها نوشتند حتى فیلم ناطقى هم از بنده برداشتد که همین مطالب را در همان فیلم گفته‌ام که جزو سینما آکتو البته معمولاً آنجا پخش می‌شود بعد از محاکمه کارى که به نظر بنده رسید این بود که آقاى وزیر مختار و بنده قضات را ببینم و آنها را روشن بکنیم که یک دفعه نامه دولت ایران را بخوانند و بدبختانه به واسطه این که پیش‌بینى و شاید به آنها گفته شده بود آنها در خانه نشسته‌اند و در زیج نشستند و کسى آنها را نتواند ملاقات بکند یعنى آنها در تعطیل بودند و محکمه در حقیقت تعطیل بود آنها براى آن خواسته بودند که چنین‏ حکم را بدهند و بروند حتى وزیر مختار که خیلى مرد وطن پرست و مطلعى است سعى کرد که در مجامع رسمى شاید آنها را ببیند در مجامعى که ملکه هلند بود یکى دو مرتبه آنجا‌ها رفت و آنها را ندید تا صبح پنجشنبه صبح پنجشنبه اعلام کردند که امروز محکمه رأى خود را اعلام خواهد کرد البته همه ایرانى‌ها‌یى که آنجا بودند خیلى نگران بودند تا ساعت 3/5 بعد از ظهر رفتیم آنجا و همین رأى را که مى‌بینید جلومان گذاشتند بنده در خروج از محکمه تأمل نکردم و بلافاصله به مخبرین گفتم که این

+++

رأى بى‌اثر و باطل است (صحیح است) و مطمئنم که ملت ایران هیچ گونه ترتیب اثرى به این رأى نخواهد داد (صحیح است) بعد هم رفتم به سفارت و مخبرین که آنجا حاضر نبودند پشت سر هم تلفن می‌کردند همین مطالب را متحدالمال به آنها گفتم و چون دیر بود و میسر نبود همان روز مصاحبه بشود تقاضا کردیم که فرداى آن روز بیایند و بنده با مخبرین جراید مصاحبه کنم پس از حضور آنها البته همین مطالب را براى آنها گفتم که چطور این تقاضاى دولت مبتنى است بر حق حاکمیت و چطور این از صلاحیت محکمه خارج است و چطور دولت انگلستان اهلیت اقامه دعوى ندارد این مطالب را به تفصیل گفتم تا آنجا که بنده گفتم محکمه تحت نفود سیاسى دولت انگلستان قرار گرفته است مطلب بر دو نفر از مخبرین جراید که فرانسوى بودند نظر به این که رئیس محکمه فرانسوى است خیلى گران آمد و حمله کردند که آقا شما توهین به محکمه می‌کنید به این محکمه کسى تا به حال در این باب توهین نکرده کسى بی‌طرفى آنها را مورد بحث قرار نداده است.

رئیس - آقاى دکتر شایگان وقت شما تمام شده است.

حائرى‌زاده - گزارشى است ایشان می‌دهند.

رئیس - چون گزارش به عنوان نطق قبل از دستور بوده است بایستى رأى گرفته شود چون وقت ایشان تمام شده است البته مجلس هم موافقت خواهد کرد چقدر طور مى‌کشد

دکتر شایگان - 20 دقیقه‏

چند نفر از نمایندگان - هر چقدر طول بکشد مانعى ندارد.

رئیس - آقایانى که موافقند گزارش را ایشان تمام کنند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد. بفرمایید.

دکتر شایگان - تشکر مى‌کنم عرض کنم حضور آقایان، البته حق همیشه طرفدارانى دارد بعضى از آنها مهلت ندادند که من جوابى بدهم خود آنها همین مخبرین گفتند در باب پاناما این مطلب گفته شد به هر حال بعد از ایرادات نیش غولى که به بنده گرفته شد که نسبت به استادت چرا این طور صحبت می‌کنى من گفتم که احترام من نسبت به وطنم که به منزله مادرم هست باید بیشتر باشد خصوصاً این که استادم نسبت به این قضیه بر طبق نظر من حرف حق را نزده است این هم خیلى انتشار پیدا کرد همه نوشتند بعد قضیه دیگرى را پیش کشیدم و گفتم که شما از نظر مالى و اقتصادى به این مطلب نگاه مى‌کنید و حال این که ملت ایران به نظر دیگرى نگاه مى‌کند از نظر سیاسى و ملت و استقلال ملى ما بیشتر مورد نظر است تا مسأله اقتصادى بعد اشاره کردم و گفتم از طرف الآن دولت ایران به من اطلاع دادند که در اسناد مکشوفه سندى به دست آمده است از انگلیس‌ها که روشن کرده آنها مداخله می‌کرده‌اند مضمون آن را هم گفتم و اضافه کردم که اصل آن سند نرسیده است بعد که اصل رسید به شما می‌دهم بعد که رسید عکس بردارى کردم و نسخ متعدد تهیه و به آنها داده شد پس از رأى محکمه دیگر بنده کار نداشتم همین مصاحبه بود و مصاحبه دیگرى هم روز بعد به عمل آمد که آن را وزیر مختار به عنوان خودش دعوت کرد در آن مصاحبه اصل نامه رسیده بود عکس بردارى کرده بود به آنها دادم بنده انتظار دیگرى نداشتم و منتظر اطلاع از طرف هیئت مختلط بودم که برگردم ولى در این ضمن دنبال اطلاعات راجع به حمل و نقل نفت بودم یکى راجع به تقاضاهاى متعددى بود که براى این کار می‌شد متخصصین که مى‌خواستند بیایند به ایران و دیگر تقاضاى خرید بود و خریدارانى بودند که می‌خواستند نفت را خریدارى بکنند و حتى حاضر بودند که خودشان هم وسیله نقلیه فراهم کنند تقاضاى این مشترى‌ها زیاد نبود زیرا اولاً ما چند روزى بیشتر آنجا نماندیم و ثانیاً اعلان دولت منتشر نشده بود و ثالثاً هلند یک مملکت کوچکى است و بنابراین آن مقدار تقاضایى که می‌رسد مقدر معتنابهى نمى‌شود یعنى در حدود چند میلیون تن بیشتر نمى‌شود بنده میل داشتم که براى همین مطالب بروم تحقیقاتى بکنم یعنى به سایر پایتخت‌هاى اروپا هم بروم چون که به رم رسیدم آقاى منصورالملک هم تلفن کرده بود که شما بیایید من در همین باب‌ها مى‌خواهم صحبت بکنم نظر من این بود که به پاریس و رم بروم تلگراف رسید که مراجعت کنم البته پاریس رفتم حتى با آقاى ابتهاج به تقاضاها رسیدگى کردیم و اقداماتى هم که ایشان کرده بودن بنده خلاصه‌اش را در هیئت مختلط به عرض رساندم و این که ما آنجا مکرر گفته‌ایم که محکمه صلاحیت ندارد راجع به عدم صلاحیت هم اشکالى نبود در آن مصاحبه‌ها بنده این را گفتم که دیوان لاهه دیوان دادگسترى یک دیوان حکمیت است نه دیوان یعنى محکمه تام و تمام که بدون این که طرفین به او مراجعه بکنند صلاحیت داشته باشد، صلاحیت او در همان حدودى است که ممالکت آن را پذیرفته باشند و ما در اعلامیه 1312 که صلاحیت محکمه را قبول کردیم مواردى را استثناد کرده‌ایم.

از جزو موارد استثنایى یکى همین موردى است که راجع است به اعمال حق حاکمیت و این مسأله چون مربوط به نفت است و ملى شدن نفت هم راجع است به حق حاکمیت و دول معظمه هم شناخته‌اند که ملى کردن صنایع جزو اعمال حق حاکمیت است محکمه صلاحیت ندارد بعد هم در باب اهلیت نداشتن صحبت کردم بعد در باب اعتراض که به حکم بود اعتراض عمده‌اى که به حکم بود اولاً وقت نداده است به طرف که تا بتواند سر فرصت جواب بدهد در ثانى اهم اعتراضات بر سر این بود که محکمه‌اى که از او قرار خواسته‌اند آمده است به جاى قرار داخل در ماهیت دعوا شده است یعنى آمده است یک ترتیبى براى بهره‌بردارى تعیین کرده که به نظر آقایان رسیده است البته آنهایى که بی‌طرف بودند این عرایض بنده در آنها مؤثر واقع شد آن که بی‌طرف نیست اگر قرآن هم نازل مى‌شد باز در ضدیت خودش باقى مى‌ماند جزو مطالبى که بنده آنجا گفتم یکى این بود که این قرار محکمه تأثیر بدى براى محکمه دارد و آن تأثیر عبارت از این است که گفتم ملل کوچک تصور مى‌کردند اوضاع سابق در هم پیچیده شده است و ممالک قوى مى‌خواهند با ممالکت نسبتاً کوچک از روى موازین عدالت رفتار کنند ولى این اقدامى که شما کردید می‌رساند که وضع فعلى همان وضع است فقط لباس عوض کرده‌ایم عرض کنم به حضور نمایندگان محترم که این اقدام فورى و جدى دولت ایران که تأملى نکرد در این که لغو و باطل بودن این قرار را اظهار کرد و متعاقب بر او گفت که من از دیوان خارج می‌شوم لطمه بزرگى به دیوان وارد آورد به طورى این لطمه شدید بود که در ملاقاتى که بعد دست داد البته من دیگر به ملاقات آقاى بادوان رئیس محکمه نرفتم وزیر مختار ما که رفته بود می‌گفت این شخص به قدرى متأثر بود و به قدرى خشمگین بود که حرفش را نمی‌توانست بزند و بعد از این که من دلایلى را ذکر کردم و اعتراضات دولت ایران را شدیداً بیان کردم و آن لایحه منطقى را مستدلى که اینجا تهیه شده بود و از آن بهتر حقیقت نمی‌شود تهیه کرد آن لایحه را دادم به خشم و ناراحتى فراوانى افتاده بود و در نتیجه نظریاتى که من داده بودم و اعتراضى که کرده بودم خیلى ناراحت شده بود وقتى که با او دست می‌دادم براى این که جاى صلحى باقى گذاشته باشد می‌گفتم امیدوارم که روابط من و شما ربطى به این اعتراضات نداشته باشد گزارش بنده در این قسمت از لحاظ قضایى همین است ولى باید استفاده کنم از این موقع و بگویم این اقدام دولت ایران چه تأثیرى در دنیا داشته است اقدامى که دولت ایران در امر ملى شدن نفت کرده است دولت ایران را یکى از دولت مهم مورد توجه دنیا قرار داده است و به آبروى ملت ایران و ایران یک بر هزار افزوده است ملتى که صحبتش در هیچ جاى دنیا نبود امروز سرمقاله‌هاى روزنامه‌هاى مهم دنیا تمام بحث در همت و شجاعت و اقدامات فوق‌العاده ملت ایران است کارى که مجلس شورای ملى کرده است کارى که دولت ایران به کمک مجلس شورای ملى و به کمک ملت ایران کرده است به قدرى طرف توجه است که اگر بنده وقت آقایان را تا آخر وقت امروز بگیرم کافى براى بیان مطلب نیست سفارتخانه‌هاى ایران که سال به سال کسى به سراغ‌شان نمی‌رفت حالا مرجع و محل اجتماع تجار درجه اول که یک دقیقه وقت‌شان میلیون‌ها قیمت دارد واقع شده است همه مراجعه مى‌کنند همه تقاضا دارند همه می‌خواهند به یک نحوى وارد این قضیه نفت شوند در روزنامه‌ها حتى دشمنان مى‌نویسند که این اقدام دولت ایران، ملت ایران باعث اعجاب دنیا است بنده شنیده‌ام که بعضى یک نگرانى‌هایى دارند براى رفع این نگرانى‌ها بنده عرایضى دارم که متکى است به روزنامه‌هاى انگلیسى و فرانسوى و امریکایى به قدر یک کارتن ضخیم شاهنامه مانند بنده این اسناد را با خود همراه آوردم اینها مقالاتى که می‌نویسند بعد از اظهار اعجاب نسبت به امر ایران می‌گویند دولت انگلستان غیر از این که با مسالمت رفتار کند با دولت ایران راهى ندارد و ضمناً عرض کنم که در موقعى که در لاهه بودم آقاى امامى هم آمدند آنجا من منتظرشان شده بودم یک قدرى که تأخیر کردم براى این بود که ایشان را ببینم و از نظرهاى ایشان هم استفاده کنم آنها می‌نویسند که راهى جز مسالمت‏ نیست نه یکى، نه دو تا، عرض کردم عرایض بنده متکى است به اسنادى که همراه دارم می‌گویند غیر از اقدام مسالمت آمیز انگلستان یعنى اقدام غیر مسلحانه غیر هر اقدامى ممکن است دلایل‌شان هم این است که اولاً این کار اشکالات بین‌المللى لاینحلى ایجاد خواهد کرد و یک دولتى که با ما حالا در حال صلح به سر مى‌برد وارد جنگ خواهد شد در ثانى این که مسأله اشغال قسمتى از ایران مسأله فرستادن چند صد نفر یا چند هزار نفر قشون و کار یک هفته از قبیل اینها نیست بلکه ما باید قواى کافى بفرستیم که آنجا را براى مدت بسیار مدیدى اشغال کنیم و فعلاً این عرضى که مى‌کنم طرفداران خود انگلستان می‌گویند ما وسائل این کار را نداریم (شوشترى - انشاالله همه وقت نخواهند داشت) انشاالله هیچ وقت نخواهند داشت می‌نوشتند که وسائل کافى نداریم و اسباب بى‌آبرویى ما خواهد شد. (نریمان - بیایند حساب‌شان را می‌رسیم) و اما دلیل سوم آنها را بند از روى روزنامه

+++

‌هاى انگلیسى عرض می‌کنم دلیل سومى که اظهار می‌کنند این است که اشغال ایران یعنى قسمت آبادان براى خاطر حفظ پرستیژ و حیثیت مملکت انگلستان این حرف‌هاى پوچى است ما اگر می‌روم آنجا باید برویم براى استفاده مسلم است که با این روح ملى که فعلاً ملت ایران دارد و با این احساسات وطن پرستانه‌ای که در ملت ایران و در نمایندگان مجلس و دولت ایران است ما موفق نخواهیم شد ولو این که چندین هزار سرباز آنجا پیاده کنیم استفاده از منابع نفت بکنیم چون کارگر ایرانى مگر به رضاى دولت خودش دیگر براى ما کار نخواهد کرد حال قدر این احساسات ملى را آقایان متوجه می‌شوند که از قشون چندین هزار نفرى اثرش بیشتر است اینها را عرض کردم براى این که یک دغدغه‌اى در خاطر بعضى از مستضعفین (در مجلس هم نیستند) در خارج پیدا نشود که این حرف‌ها از آن حرف‌هاى بى‌معنى و شوخى و مغازله‌ای است که بین جراید سبکسر و مردم انگلستان می‌شود اگر شده باشد و اما مردم دنیا همه به نظر تحسین نگاه می‌کنند در مکالماتى که با ما می‌کنند یعنى می‌کردیم چه در هلند و چه در بلژیک و چه در فرانسه آنهایى که بی‌طرفتند یعنى استفاده این مستقیماً از شرکت نمی‌برند می‌گویند چه کار خوبى کردید از این بهتر چیست و تخطئه مى‌کنند انگلستان را که این انگلستان به نا حق از اوایل قرن نوزدهم تسلط مصنوعى بر دنیا ایجاد کرد در صورتى که چه از حیث جمعیت و چه از حیث آب و خاک و چه از حیث استعداد اقتصادى چنین سلطه‌اى براى او ممنوع بود ولى با وسائل و تدابیر مخصوصى که به خرج داده بود براى خودش سلطه‌اى پیدا کرده بود و کهنه کار‌هاى آنجا هم خیال مى‌کنند که دنیا همان دنیاى سابق است و می‌خواهند ملل دیگر را ضعیف بگذارند چون بسیار کار خوبى کردند که این کار را کردند در هلند علاوه بر این نظرهاى کلى یک کینه‌اى هم نسبت به انگلیس‌ها دارند و آن کینه راجع به اندونزى است که می‌گویند وقتى صحبت اندونزى بود ما را سرگرم می‌کردند و می‌گفتند یک ملتى باید مستقل باشد حالا چه شده است که وقتى ملتى می‌خواهد صنایع خود را ملى کند که بتواند از صنایع خودش بهتر استفاده کند اینها داد و بی‌داد مى‌کنند و دادشان بلند شده است البته عرض مى‌کنم اینها راجع به آن اشخاصى است که به نحوى از انحا از طرف دولت انگلستان استفاده‌اى (البته شرکت نفت مقصود است استفاده‌اى) نمی‌کرد و الا جراید آنها دائماً تبلیغات علیه ایران می‌کنند تبلیغایت که علیه ایران می‌کنند عبارت از این است که می‌گویند ما وا خواهیم ماند می‌گویند که مجلس ممکن است جدا بشود از دولت مى‌گویند که ملت ممکن است جدا بشود از مجلس این صحبت‌ها و همه امیدشان اینجا است هر مقاله‌اى که می‌نوسند ترجیع بندش عبارت از این است که یا این اوضاعى که در ایران هست با این حکومت ملى که می‌شود گفت اولین حکومت ملى است که روى کار آمده است و تکیه‌اش به مجلس شورای ملى است و به ملت ایران امید پیشرفتى براى کار شرکت نیست بنابراین بایستى تمام قوای‌مان را صرف کنیم که دکتر مصدق و دولت دکتر مصدق را بیندازیم حتى در بعضى جراید جانشین‌هایى هم تعیین می‌کنند براى این که داخل شخصیات نشوم بنده وارد این موضوعات نمی‌شوم و اسم آنها را نمیبرم یعنى آنها مى‌گویند تنها چاره ما عبارت از این است که مجلس ایران سلب اعتماد بکند از دولت دکتر مصدق و این دولت برود و اشخاصى بیایند که از آنها اسم می‌برند تا این که آنها بتوانند با ما کنار بیانید و الا راه دیگرى نیست نتیجه اتفاق ملت ایران و نتیجه رأى متحد مجلس شوراى ملى و کمکى که مجلس شوراى ملى به دولت کرده است باعث ایجاد این امور براى ملت ایران شده است و من مطمئن هستم که تمام مشکلات با این اتحاد و اتفاق رفع خواهد شد (صحیح است) مشکل ایران مشکل دادگاه بین‌المللى لاهه نیست مشکل ایران مشکلى که دولت انگلستان مراجعه بکند به سازمان ملل نیست حتى عرض می‌کنم که در این قسمت الآن به سازمان ملل نمی‌تواند مراجعه بکند چرا؟ براى این که این حکم نیست قرار است و قرار هم قابل ارجاع نیست حکم اگر اجرا نشد آنها می‌روند مراجعه می‌کنند که وسایل اجرایى را فراهم بکنند و آن وسایل اجرایى را هم فراهم نمی‌توانند بکنند و حالا بنده وارد نمی‌شوم صحبت دولت ایران عبارت از هیچ یک از اینها نیست اما صحبت از آن وقتى است که در اثر این تبلیغات زهرآگین دشمنان این مملکت تفرقه‌اى بین دولت و مجلس بیندازند آن وقت روز شادى و خوشى آنها است کارها بایستى در خود این مملکت حل شود خوف این که از خارج به ما فشارى بیاید براى حل قضایا نیست خوف این که مداخله مسلحانه در این مملکت بشود نیست ولى خوف این که در خود ما تفرق بیندازند و به حرف‌هاى پوچ که فلان روز به فلان آقا من حرفى زدم او را تحریک بکنند که بیاید حرفى بزند و خداى نخواسته وضع به هم بخورد آن وقت است که آنها به کلى به آن آرزو و مقصودشان نایل بشوند دنبال همین مطالب است که بنده عرض می‌کنم تکیه‌گاه ما در این که انشاالله این کار را به سلامت به انجام خواهیم رساند چند چیز است یکى این است که عرض کردم این اقدامات خارج از ایران به جایى نمی‌رسد و یکى دیگر این است که ما حس کرده‌ایم که این اقدامات به جایى نمی‌رسد و امر سوم عبارت از این است که آنها نمی‌توانند از نفت ایران صرف‌نظر بکنند احتیاج مبرم آنها به نفت مانع این خواهد شد که اقداماتى بشود که نتوانند نفت از ایران ببرند بنابراین آنها منتهاى سعى خودشان را خواهند کرد که به نحوى کار نفت در ایران راه بیفتد و در دنبال آن عرایضى که کردم راجع به آن که بحمدالله اتحاد و یگانگى ملت و دولت و مجلس شوراى ملى ما را به این نتایج رسانده است امروز صبح که مطلع شدند که بنده اینجا عرایضى می‌کنم سه طبقه از مردم یک عرایض مفصلى نوشته‌اند که بنده خدمت جناب آقاى رئیس مجلس تقدیم می‌کنم اینها هر کدام چندین هزار امضا دارد مطلبش هم یک چیز بیشتر نیست و آن این است که تقاضا کرده‌اند این وحدت‌نظر را آقایان نمایندگان محترم حفظ کنند یکى مربوط به اصناف و تجاز بازار است که حضور جناب رئیس تقدیم می‌کنم در این باب یک عرض کوچکى هم دارم یکى از آقایان به عنوان این که امضاى من جعل شده است رفته است و گفته است که من امضا نکرده‌ام امضاى او هم جعل نشده است آن هم حق دارد کسى که امضا کرده اطلاع داده که به واسطه تشابه اسمى ان‌البقر تشابه این سوء تفاهم حاصل شده و گفته که من هستم در روزنامه خواهم نوشت و در رادیو هم گفته شد دوم این نامه‌ای است که باز در همین خصوص از اهالى خیابان قزوین رسیده همین مطالب را باز گفته‌اند و از آقایان تقاضا و تمنا کرده‌اند که تفرقه نیفتد و سوم باز نامه‌ای است از اهالى ساکن سه راه ژاله رسیده آنها هم نوشته‌اند و مخصوصاً باز تقاضا کرده‌اند که طورى نکنند دولت متزلزل بشود در اینجا نام نامى آقاى آزاد را ذکر کرده‌اند و از ایشان تقاضا کرده‌اند که مخالفت‌هاى خودشان را طورى بکنند که به دولت صدمه‌اى وارد نیاید.

محمدعلى مسعودى - بنده اخطار دارم طبق ماده 36

رئیس - اخطارتان راجع به چیست‏

محمدعلى مسعودى - ماده 36 آیین‌نامه مى‌گوید هر کمیسیون باید ماه به ماه گزارشى از عملیات خود به مجلس شوراى ملى تقدیم دارد و این گزارش پس از قرائت در مجلس بدون مذاکره در روزنامه رسم چاپ خواهد شد اجازه بفرمایید توضیح بدهم.

رئیس - حالا چطور شده؟

محمدعلى مسعودى - اجازه بدهید توضیح بدهم کمیسیونى که ما انتخاب کردیم به نام کمیسیون مختلط ...

رئیس - هنوز نطق قبل از دستور است اخطار را بگذارید وقتى که وارد دستور شدیم آقاى برومند.

نمایندگان - ایشان نیستند

دکتر بقایى - ایشان نوبه خودشان را به بنده داده‌اند.

رئیس - راجع به این موضوع چیزى ننوشته‌اند آقاى فقیه‌زاده.

فقیه‌زاده - چنانچه خواطر آقایان مستحضر است هر نماینده گذشته از مسئولیت‌هاى جمعى و عمومى کشو تعهداتى هم براى انجام وظایف شهرستان‌ها و موکلین مستقیم خود دارد که شانه خالى کردن از آن تعهدات و مسئولیت‌ها هر چند مغادیر موجه داشته باشد غیر مقدور است.

بنده وجداناً نزد خود و خداى خود بسى سربلندم که در انجام وظیفه محوله عمومى که در دوره شانزدهم محصور به امر نفت بودجه در مجلس وجه در کمیسیون افتخار عضویت آن را داشتم ذره قصور نکرده و انحراف نجستم و خوشبختانه اکثر پیشنهادات بنده به تصدیق تمام اعضای محترم کمیسیون و رفقاى همکار مجلس مورد توجه و قبول و خوشبختانه‌تر آن که مورد تأثیر کلى در وضع قانون قرار گرفته خیلى از این بار سنگین که بر دوش این مرد بزرگ و این وجدان نامى عصر خویش گذاشته‌ایم مستحضرم و نمى‌خواهم تا آخرین مرحله انجام مقصود هواس ایشان را پریشان و معطوف به امور عادى و جزئیات حوائج ضرورى دیگر کنم ولى از آنجایی که نمى‌توان امور مملکت را تعطیل کرد و رشته امور را از هم گسیخت و می‌باید مهمات امور کشور بر نتیجه کفایت و لیاقت سایر آقایان وزرا حل و فصل پذیرد و راه استقامت گیرد تا در معنى امنیت خاطر جمع شود و اصل مقصود جناب آقاى نخست‌وزیر در واقع تقویت شود و ضمناً حوائج ضرورى موکلین ما تأمین شود و تا حدى تعهدات اخلاقى و وظیفه نمایندگان انجام پذیرد و رو سیاهى براى ما بار نیاید تمام این مملکت می‌داند که یکى از ادبارات شهرستان قزوین بى‌آبى است من از روز اول تشخیص دادم که اگر استدعاى توجه سد بندى و تونل و آوردن آب شاهرود کنم ممکن است حمل سنگ بزرگ و نشانه نزدن باشد این بود تقاضا را کوچک گرفتم و حفر چند حلقه چاه عمیق آرتزین و احداث چند نهر سنتى یا لوله کشى از آب رودخانه‌ها را عملى دانستم و در تمام این مدت وکالت خود مصراً کوشیدم ولى متأسفانه نه از برنامه هفت ساله خبرى دیدم و نه از مواعید دولت‌هاى وقت نتیجه گرفتم آنچه برنامه تاکنون وعده داده همه‌اش دروغ و به حرف گذشته لاغیر فقط از مراحم و عواطف شاهنشاه کریم‌النفس و سخى‌الطبع باید شکرگزار باشم که باز لااقل از برکت سخاوت ایشان شهر قزوین داراى دبیرستان و احداث چاه آب و تکمیل مریضخانه پنجاه تختخوابى گردید که مردم استفاده

+++

می‌نماید و به دعا گویى ذات شاهانه اشتغال دارند.

حتى از دو میلیون و پانصد هزار تومان که کمیسیون برنامه سهم قزوین قرار داده ششصد و پنجاه هزار تومان براى حفر چند حلقه چاه و نهر سازى قرار داده شد و شوراى برنامه هم تصویب نمود چند ماه از تصویب آن می‌گذرد و مردم ستم دیده قزوین از تشنگى جان می‌دهند ابداً اقدامى براى حفر چاه نمی‌کند.

راه قزوین به عمالو و دیلمان و لاهیجان شصت هفتاد کیلومتر راه دریاى خزر را کوتاه‌تر مى‌ساخت و نقشه آن در برنامه هفت ساله آمده بود جامه عمل به خود نپوشید فقط راه رودبار الموت و راه زهراى قزوین در دست عمل است و مى‌توان از آقاى وزیر راه تشکر کرد که اتمام آن را در برنامه راه سازى پنج ساله منظور نموده‌اند استعداى دیگر از ایشان اتمام راه طالقان است که ناتمام مانده و همچنین سه فرسخ راه آب گرم معروف به یله گنبد را جزو برنامه راه سازى قرار دهند و همچنین از آقاى وزیر بهدارى سپاسگزارم که کتباً به این جانب ابلاغ نموده‌اند که عمل سم پاشى مالاریا را همین چند روزه در بلوکات قزوین شروع و انجام خواهند داد از جناب آقاى وزیر پست و تلگراف که وعده تأسیس دفتر پست در قصبه شال و تأسیس دستگاه تلگراف در بلوک زهراى قزوین داده‌اند متشکرم و تقاضا دارم هر چه زودتر به وعده خود وفا کنند امیدورام که از نظر محو نشود.

ولى باز معتقدم که در برابر دشمنى محیل و قدار حاضریم هر محرومیتى را متحمل شویم و بر هر سختى و مصیبتى صبر پیشه گیریم تا به خواست خداوند راه فرج گشوده شود و راه نجات باز گردد.

در خاتمه عرض می‌کنم که چهارصد هزار نفر مردم شهرستان بیدار قزوین از تمام توطئه‌ها آگاه و از صمیم قلب پشتیبان دولت آقاى دکتر مصدق هستند و عملاً هم نشان دادند و هر صداى مخالفى هم که از گلوى دشمنان این کشور به راهنمایى اجنبیان یا اجنبى پرستان برآید خفه و خاموش می‌کنند به حول قوه الهى‏ از جناب آقاى دکتر مصدق استدعا مى‌کنم و تمنا دارم اهالى قزوین را از تشنگى نجات دهند و یادگارى از خود بگذارند و به برنامه دستور دهند به فوریت در حفر چند حلقه چاه اقدام نمایند.

یادداشتى هم جناب آقاى نریمان به بنده مرقوم فرموده‌اند که یک تلگرافى از خرم آباد رسیده است تقاضا فرمده‌اند که این تلگراف را بنده قرائت کنم‏

(به شرح زیر قرائت نمودند)

حضرت آیت‌الله کاشانى پیشواى معظم روحانى رونوشت توسط سفارت امریکا جناب آقاى ‌هاریمن رونوشت توسط آقاى محمود نریمان مجلس شوراى ملى این روز‌ها که به فضل خداوند متعال و رهبرى و تدابیر آنجناب و جناب آقاى دکتر مصدق ملت ایران موفق به پاره کردن قید اسارت گردیده و می‌خواهند با در دست گرفتن مقدرات خویش و جلوگیرى از تصرف بیگانگان در امور داخلى به زندگى ملال آور و پر محنتى که در اثر مداخلات نا به جاى بیگانگان ایجاد شده و تحمل آن از طاقت بشر خارج و ادامه آن غیر مقدور است خاتمه دهند چون استعمارگران و عمال شرکت سابق نفت و نوکران بى‌شرم داخلى آنها به انواع وسائل متشبث با تلاش‌هاى مذبوحانه می‌خواهند در موفقیت ملت ایران اخلال کنند و چون با دست زدن به اقداماتى که روح ملت ایران از آن بی‌زار است می‌خواهند جنبش ما را در نظر دنیاى آزاد خلاف واقع مجسم کنند تنفر خود را از این اقدامات و آمادگى خود را در راه اجراى منویات آنجناب و جناب آقاى دکتر مصدق تا پاى جان اعلام می‌داریم ما و همه ملت ایران بارها پشتیبانى کامل خود را از دولت جناب آقاى دکتر مصدق اعلام داشت و باز هم براى هر گونه فداکارى دادن قرضه ملى کمک بلاعوض تحمل هر نوع سختى دیگر تا به موفقیت کامل حاضر می‌باشم ما از نظر مذهبى و با دانستن حقیقت مرام کمونیسم از هر جنبش کمونیستى به هراسم و عنوان متنفر و بی‌زاریم ما به نمایندگى از طرف لرستانی‌ها به اخلال گران، از کلاى مجلس و سایر افراد مسئول و غیر مسئول که بالطبع همه آنها را شناخته‌ایم تذکر می‌دهیم که اگر دست از خرابکارى و ایجاد تشتت حملات ناروا به دولت و کارمندان خدمتگزار برندارند و خداى نخواسته کوچک‌ترین وفقه یا تأخیرى در اجراى کامل قانونى نفت در اثر اخلال آنها حادث شود همه دست از کار کشیده و در هر جا که باشند ابتدا به حساب آنها خواهیم رسید ما و ملت ایران مراتب تشکر و سپاسگزارى خود را از زحمات و خدمات گران‌بهاى افراد جبهه ملى و اعضا کمیسیون نفت و کمیسیون مختلط و هیئت اعزامى به آبادان و جناب آقاى مکى فرشته مأمور نجات نفت از دست شیطان به پیشگاه‌شان تقدیم می‌داریم ما براى هر مقام بین‌المللى و دولت و ملت دیگرى که براى احساسات ما ارزش قائل نباشد و خواسته ما را ندیده بگیرند ارزشى قائل نخواهیم شد نفت مال ایران و باید به دست ایران اداره و سود آن براى ایران باشد پایند باد ایران زنده باد پیشوایان سیاسى و مذهبى ایران بازرگانان و اصناف خرم آباد مرشدیان و تعدادى امضاى دیگر این تلگراف را عیناً تقدیم مقام ریاست می‌کنم با رونوشتى که براى آقاى نریمان رسیده است (احسنت) و همچنین از مقام ریاست استدعا مى‌کنم که لایحه کمیسیون نظام راجع به شهدا در دستور قرار گیرد (سعید مهدوى - کارى هم ندارد) در هر صورت تقاضا دارم که جزو دستور قرار گیرد.

رئیس - آقاى معاون وزارت جنگ هم تقاضا کرده‌اند وقتى که وارد دستور شدیم باید رأى گرفت که جزو دستور قرار گیرد آقاى برومند وقت‌شان را به آقاى دکتر بقایى داده‌اند بفرمایید آقاى دکتر بقایى.

دکتر بقایى - بنده چندین مطلب را می‌خواستم به عرض آقایان محترم برسانم یکى راجع به حملات ناجوانمردانه‌ای است که نسبت به حزب زحمتکشان ملت ایران شده و می‌شود و یکى هم راجع به گزاش مسافرتى که اخیراً به خوزستان کردم قسمت اول را مقدم می‌دارم و اگر فرصتى شد قسمت دوم را به عرض می‌رسانم در این اواخر خود بنده و حزب زحمتکشان ملت ایران و سازمان نظارت ملى که براى نظارت در خلع ید و اداره صحیح شرکت ملى نفت به وجود آمده از چند طرف مورد حمله واقع شده‌ایم خود من مدتى درباره علل و موجبات این جملات کثیراً به جوانب فکر کردم که آیا به مناسبت انحراف از وظیفه نمایندگى مورد حملات جدى روزنامه‌هاى معلوم‌الحال چپ نما و راست واقع شده‌ایم یا به مناسبت این که اصولی‌ترین مبارزه را براى اداى وظیفه مقدسى که در انتخابات گذشته مردم رشید به ما واگذار کردند و در اینجا باید بگویم مردم تهران از دو لحاظ رشید هستند یکى به این معنى که رشد سیاسى پیدا کرده‌اند و راه را از چاه تشخیص می‌دهند و یکى به علت رشادتى که در موارد مختلف براى دفاع از خودشان نشان داده‌اند در موقعى که رزم‌آرا ما را محاصره کرده بود در چاپخانه و اخیراً در روز یکشنبه که بنده خودم در تهران نبودم در حزب ما در مقابل حملات توده‌ای‌ها دفاع کردند، بیشتر سر مقاله‌ها و محتویات روزنامه‌هاى مخفى و آشکار توده‌ای‌ها فحش و ناسزا و تهمت به حزب زحمتکشان و شخص بنده و اعضاى حزب ما است در حدود نصف روزنامه‌هاى نفتى یعنى آنهایى که در حکومت دکتر مصدق و جبهه ملى را سخت مورد حمله قرار می‌دهند مربوط به شخص اینجانب و حزب زحمتکشان است اغلب روزنامه‌هایى که منتسب به جناج‌هاى مختلف هیئت حاکمه‌اند، هماهنگ با روزنامه‌هاى مخفى و آشکار توده در روزنامه‌هاى نفتى حملات خودشان را متوجه حزب ما و شخص بنده می‌کنند یک توجه ساده به این حملات نشان می‌دهند که حتى در موقعى هم که جبهه ملى حمله می‌کنند حزب زحمتکشان و خود بنده به طور مشخص‌ترى مورد حملات دشمنان ایران قرار می‌گیریم من و تمام افراد حزب زحمتکشان ملت ایران جدى‌ترین پشتیبانى را از دولت آقاى دکتر مصدق کرده‌ایم و کوچک‌ترین انتظارى هم از دولت نداشته‌ایم و عملاً هم مطابق وعده‌اى که در بدو زمامدارى آقاى دکتر مصدق دادیم به مناسبت وظیفه بزرگ و سنگینى که ایشان برعهده گرفته‌اند از هر نوع مداخله در کار ایشان خوددارى کردیم و در انتخاباتى که به عمل آورد کاملاً دست ایشان را آزاد گذاشتیم علت این حملات که در بسیارى از موارد می‌توانم عرض کنم حملات ناجوانمردانه است این است که ما در دو جبهه و با تجهیزات کاملاً متناسب و برنده جنگ می‌کنیم ما در مقابل توده‌ای‌ها در مدت کمى یک نیروى زیادى در دانشگاه و فرهنگ و در میان مردم و در کارخانه‌ها به وجود آوردیم و براى اولین مرتبه در تاریخ مبارزه با حزب توده ما با اسلحه منطق و مبارزه ایدئولوژى مبارزه فکرى متوسل شدیم تحلیل منطقى و علمى اشتباهات و خیانت‌هاى حزب توده روشن کردن ذهن پیروان و طرفداران و فریب خوردگان حزب توده و باز در کنار چشم بسیارى از اینها از خدمات درخشانى است که سازمان‌هاى ما و حزب ما و مطبوعات ما انجام دادند و ما به خوبى مى‌دانستیم که حزب و سازمان‌هاى ما به مناسبت این مبارزه منطقى و اصولى بی‌سابقه به مناسبت نفوذ در توده‌هاى زحمتکشان در معرض جدی‌ترین و ناجوانمردانه‌ترین تهمت‌ها و افتراها قرار خواهد گرفت و در عرض این مدت کم ما توانسته‌‌ایم بسیارى از سازمان‌هاى دانشجویان و دبیران و آموزگاران و سایر فرهنگیان اتحادیه‌هاى مختلف کارگران را از زیر نفوذ توده‌ای‌ها بیرون برویم آنچه را که آنها به مردم و به توده‌هاى ایران وعده دادند و عمل نکردند ما مصمم هستیم بدون وعده دادن براى طبقات زحمتکش ایران تحصیل کنیم اولین مبارزه ما مبارزه ضد استعمارى بود که تحت رهبرى و پیشوایى جبهه ملى و سایر مردم و نمایندگان وطن پرست در مجلس به وقوع پیوست روزنامه‌هاى ما اولین مطبوعات و عناصرى بودند که حس کردند این عمال بیگانه یعنى توده‌ای‌ها توده نماها در کار مبارزه ملت ایران براى ملى کردن نفت اخلال مى‌کنند و با رزم‌آرا همکارى می‌کنند ما همیشه سعى کرده‌ایم که جوانان فریب خورده را متوجه حقایق سازیم و هرگز از حدود منطق و مبارزه اجتماعى تجاوز ننمودیم توده‌ای‌هاى‏‌ مدعى مترقى بودن با تمام مخالفین خود تا امروز با منطق جنگیدند ولى در مقابل منطق مبارزه ما غیر از توسل به تهمت و افترا و تحریم مطبوعات و سوزاندن و پاره کردن روزنامه‌ها و کتابهایى که ما منتشر کردیم کار دیگرى

+++

نکردند روزنامه شاهد افتخار این را دارد که یک سلسه مقالات بر رد توده‌ای‌ها چاپ کرد که بسیارى از توده‌ای‌ها را وادار کرد که حزب توده را ترک بکنند براى این که در مقابل حملات منطقى که شده بود رهبران توده جوابى نداشتند بدهند و تنها جوابى که مى‌دادند این بود که کتاب ما را می‌گرفتند پاره مى‌کردند و یا آتش مى‌زدند و اینها را آقایان مى‌دانند که علامت ضعف و عجز است ما احتیاج به چاقو و کشتى گیرى و مرده باد و زنده باد نداریم ما همیشه اعضاى سازمان‌ها و حزب خودمان را متوجه کردیم که از حدود روش مبارزه شرافتمندانه تجاوز نکنند و مخصوصاً به افراد فریب خورده و جاهلى که منحرف شده‌اند با محبت و مهربانى و برادرانه وارد مبارزه و احتجاج و استدلال بشوند یکى از نمونه‌هایش همین است که در یکى از کنفرانس‌هاى اخیرى که در سازمان دانشجویان ما تشکیل بود و دوست عزیز من جناب آقاى دکتر شایگان سخنرانى مى‌کردند متوجه شدیم که عده‌اى از این جوانان یک تمایلى دارند که تمام توده‌ای‌ها را خیانتکار بدانند و مخصوصاً به آنها تذکر دادیم که اینها دو دسته هستند یک دسته هستند که مى‌دانند چکار بکنند دستور خودشان را از آنها مى‌گیرند و با وسائلى که ما ثابت خواهیم کرد از شرکت نفت الهام می‌گیرند و کمک مى‌گیرند یک دسته هم روى حرف‌هاى فریبنده تبلیغات آنها منحرف شده‌اند و یکى از ظایف ما این است که آن اشخاصى که منحرف شده‌اند و آلوده شده‌اند آنها را به راه راست هدایت بکنیم براى این که خیانتکاران همیشه پشت پرده و در خفا کار مى‌کنند و هرگز وارد میدان نمى‌شوند ولى یک عده اشخاص ابله و نادان را به میدان می‌فرستند به طوری که همکاران محترم اطلاع دارند بنده یک هفته قبل از وقایع تأسف آورد 23 تیر به خوزستان مسافرت کرده بودم به اعضاى حزب که در تظاهراتى که در نظر داشتند تحت عناوین مختلف هواداران صلح و سازمان‌هاى مبارزه ضد استعمارى و مبارزه با بی‌سوادى و اینها که در باطن همه می‌دانند یک هدف دارند در این تظاهرات به هیچ وجه نزدیک نشوند و شرکت نکنند و عین این دستور هم دو روز قبل از 23 تیر در روزنامه منعکس شده بود و به طور دستور حزبى به کلیه اعضا داده شده بود براى این که دستور مبارزه ما فعلاً حفظ سکوت و آرامش و در عین حل مهیا نمودن براى مبارزه با اجانب است و آقایان محترمى که از نزدیک شاهد مبارزات بنده و دوستان بنده بوده‌اند مى‌دانند که همیشه و همیشه در صدر تمام دستورهاى سازمانى و حزبى ما فقط نظم و آرامش و متانت بوده است و همیشه این دستور در سرلوحه دستورات ما بوده است (صحیح است) در روز 23 تیر اگر ما می‌خواستیم مبارزه کنیم مى‌توانستیم جمعیتى در کلوب حزب و اطراف آن جمع آورى کنیم به طوری که کسى نتواند اصلاً از آن اطراف عبور کند ولى همین طور که عرض کردم به وسیله اعلان به همه گفتیم که به هیچ وجه ما دخالت نمى‌کنیم و آن روز هم وضعیت حزب ما عیناً مثل سایر روزهای عادى بوده است و دستور داده شده بود که اعضای حزب اصلاً در مسیر این تظاهرات قرار نگیرند ولى با وجود همه اینها بى‌شرمانه‌ترین تهمت‌ها را به حزب ما چه شفاهاً چه کتباً زدند و متأسفانه در بعضى از روزنامه‌ها نوشته شده که گویا اعضاى حزب زحمتکشان و بلندگوى آن حزب جملات تحریک آمیز گفته است در صورتى که در آن روز در حزب ما بلندگویى وجود نداشته علتش هم این بوده است که حزب ما چون داراى بنیه مالى نیست هنوز نتوانسته است بلندگویى تهیه بکند و فقط در روزهاى کنفرانس عمومى یک بلند گویى اجاره می‌کنیم و چون آن روز روز سخنرانى عمومى نبوده به طریق اولى ما بلندگو نداشتیم و اصلاً از این گذشته ما هیچ وقت بلندگویى که در خیابان شاه‌آباد صدا بکند نداشته‌ایم بلندگوى ما در بالاى سردر جنوب واقع است که در همان خیابان وزارت فرهنگ مى‌تواند کنفرانس ما را منتشر کند و آنجا هم در مسیر این جنگ طلبان و مبارزین نبوده است.

رئیس - آقاى دکتر بقایى وقت شما تمام شد.

دکتر بقایى - اجازه بفرمایید چند دقیقه دیگر صحبتم تمام می‌شود

رئیس - محتاج به رأى است اگر بخواهید صحبت کنید باید رأى بگیریم.

دکتر بقایى - کسى مخالف نیست.

رئیس - معهذا باید مجلس رأى بدهد و حالا عده براى رأى کافى نیست پس صبر کنید تا عده کافى شود (پس از چند دقیقه انتظار عده به رأى کافى نشد)

دکتر بقایى - پس فعلا صرف‌نظر می‌کنم از بقیه مطالبم حال که اجازه نمى‌فرمایید ولى بعد از دستور بنده اخطار ماده 90 دارم.

4 - قرائت نامه آقاى ابوالقاسم امینى و اعلام بر کنارى ایشان از نمایندگى مجلس شورای ملى.

رئیس - بعد بفرمایید وارد دستور می‌شویم یک نامه‌ای است از آقاى امینى رسیده قرائت می‌شود

(به شرح زیر قرائت شد)

مقام معظم ریاست مجلس شوراى ملى‏

پاسخ مرقومه شماره 15241 مورخ30/4/20 که از هیئت محترم رئیسه مجلس شوراى ملى صادر شده است لازم می‌دانم مراتب زیر را که براى روشن شده موضوع ضرورى است به استحضار هیئت رئیسه و نمایندگان محترم مجلس برسانم.

روز هفتم تیر ماه جارى در حدود یک ساعت بعد از ظهر تیمسار سرلشگر زاهدى وزیر کشور تلفناً به اینجانب اطلاع دادند براى امر مهم و فورى به هیئت دولت که در آن ساعت در منزل جناب آقاى نخست‌وزیر تشکیل می‌شود حاضر شوم به محض ورود در هیئت دولت جناب آقاى نخست‌وزیر فرمودند عموم اعضای هیئت دولت از شما تقاضا دارند که به اصفهان بروید زیرا وضع آنجا آشفته است و باید شما با ما همکارى کنید و خواهش دارم فردا صبح به اصفهان حرکت نمایید جواب دادم براى من نهایت افتخار است که بتوانم در دولت شما منشا خدمت و انرژى باشم ولى جواب موکلین خود را چه بدهم؟ باید راهى اندیشید که پس از اجراى منویات دولت بتوانم به خدمت خود در مجلس ادامه دهم جناب آقاى دکتر مصدق فرمودند این راه را خودتان با همکاران مجلس پیدا کنید من دو روز مهلت خواستم که گزارشات مربوط به اصفهان را در وزارت کشور مطالعه نمایم تا اگر وسائلى براى پیشرفت کار لازم باشد به هیئت دولت پیشنهاد کنم دو روز بعد که مجدداً به هیئت دولت براى رفع مشکلات مراجعه کردم جناب آقاى نخست‌وزیر از تأخیر حرکت اینجانب بسیار متأثر و ملول شدند و حتى شاید تصور فرمودند که در اجراى منظورشان تعلل می‌ورزم و از انجام کارى که به عقیده هیئت دولت از اینجانب ساخته است دریغ می‌نمایم این بود که بدون داشتن هیچ وسیله جدیدى براى رفع مشکلات پس از شرفیابى به حضور ملوکانه بلافاصله حرکت کردم از بدو ورود به اصفهان به مناسبت سوابق خدمتگزارى به قدرى از طبقات مختلفه این شهر مهر و محبت دیدم که اگر تمام عمر به اصفهان و اصفهانى خدمت کنم جبران آن همه نیکى‌ها نخواهد شد شکر خداوند متعال را که با همکارى عموم اهالى این استان آن طورى که منظور نظر بود کارها رو به راه شد و در حال حاضر به پیشرفت امور اطمینان پیدا نمودند به هر تقدیر اینجانب به عنوان نماینده فوق‌العاده دولت و سرپرست استان دهم بدون دریافت دینارى حقوق و یا حق‌الزحمه مشغول کار هستم و در حقیقت خدمت اینجانب موظف نیست اگر بنده خدمتى براى دولت آقاى مصدق‌السلطنه که برگزیده ملت ایران و مورد اعتماد اکثریت تام مجلس شوراى ملى ایران است انجام داده‌ام و قسمتى از حساس‌ترین نقاط مملکت را که مرکز تحریکات و عقاید و افکار گوناگون است سر و سامانى بخشیده‌ام نه براى این بوده است که خدمت خود را به نمایندگان محترم جلوه دهم که اگر مخالف صریح قانون اساسى باشد مرا در مجلس نگاهدارند من به محبت‌هاى اهالى اصفهان مدیونم و می‌دانم به محض این که آنها از نظم امور اطمینان کامل حاصل کنند گردش کار‌هاى اقتصادى و اجتماعى آنان مرتب خواهد شد کما این که روز 23 تیر ماه نقشه دامنه‌دارى براى به هم خوردن اصفهان ترسیم شده بود و از آن جلوگیرى به عمل آمد و نظم این شهر تاریخى با رشادت عموم مأموران انتظامى حفظ گردید سیل تلگرافات امتنان و تشکر از عموم طبقات جارى شد و روز بعد مدیران فرارى کارخانه نور خود را معرفى کرده و اظهار داشتند حالا که در این شهر می‌توان بدون خوف و ترس کار کرد ما تعهد می‌کنیم فوراً کارخانه را به کار انداخته و هفتصد نفر کارگر بی‌کار مجدداً مشغول کار شوند من به زودى وضع اصفهان را به طورى رو به راه خواهم کرد که پس از من انشاالله جریان به صورت عادى در آمده و پیشرفت کار آسان گردد و البته به تهران مراجعت مى‌کنم ولى به هیچ وجه حاضر نیستم که در قانون اساسى براى خاطر من خللى وارد شود و هرگز نمی‌توانم طرفدار بر هم خوردن اصول باشم و در مراجعت از اصفهان اگر هم در مجلس راه نداشته باشم از خدمت به موکلین عزیز و محترم خود در گیلان دریغ نکرده و به خدمتگزارى آنان اشتغال خواهم داشت فقط استدعا دارم مقرر فرمایید این مشروحه را در جلسه علنى مجلس قرائت کنند که در صورت مجلس رسمى مجلس منعکس شود.

ابوالقاسم امینى‏

رئیس - آقاى امینى در دوره نمایندگى خود مخصوصاً وقتی که عضویت هیئت رئیسه را با سمت کارپردازى داشتند همیشه با نهایت صداقت کار کرده‌اند (صحیح است) حالا هم که دولت آقاى دکتر مصدق وجود ایشان را براى خدمت در اصفهان و حفظ نظم آن استان مفید دانسته‌اند مجلس شوراى ملى هم براى حفظ اصول قانون اساسى خدمت ایشان را تأیید می‌کند و انشاالله ایشان هم موفق بشوند در خدماتى که در اصفهان انجام می‌دهند (یکى از نمایندگان - پس استاندار هستند؟) بله گفتم مجلس شوراى ملى خدمت ایشان را تأیید می‌کند که موفق بشوند بنابراین

+++

دیگر سمتى در مجلس شوراى ملى نخواهند داشت (صحیح است) این را هم براى اطلاع آقایان می‌گویم مطالبى که مربوط به هیئت رئیسه است یک جریانى دارد که باید طى بشود چون از وزارت کشور به من چیزى نرسیده بود که ایشان مأموریت دارند من ناچار بودم بپرسم بنابراین باید جوابى به من برسد که تکلیفش معین بشود (صحیح است)

اسلامى - دیگر تمام کارها درست شد؟ با حل این مشکل تمام معضلات حل شد؟

رئیس - کارهاى مجلس رو به راه است معضلى ندارد.

5 - قرائت نامه واصله راجع به دعوت آقاى لسانى به جاى آقاى بوشهرى در مجلس سنا.

رئیس - یک نامه دیگرى هم هست که قرائت می‌شود

(به شرح زیر قرائت شد)

ساحت مقدس مجلس شوراى ملى آیین‌نامه مجلس سنا در دوره یازدهم مجلس شوراى ملى به تصویب نمایندگان محترم رسیده است و در ماده 34 آیین‌نامه تصریح گردیده که چنانچه تا یک سال به دوره مجلس سنا مانده یکى از کرسى‌هاى نمایندگان انتخابى خالى گردد نفر بعدى که داراى اکثریت نسبى است دعوت خواهد شد.

آقاى ابوالفضل لسانى که از نویسندگان معروف و قضات عالی مقام این کشور مى‌باشند و اینک مدتى است که به وکالت دادگسترى اشتغال دارند در انتخابات درجه دوم تهران نفر شانزدهم شده‌اند که البته با خالى شدن یک کرسى از منتخبین تهران می‌بایستى ایشان فوراً به مجلس سنا دعوت شوند و با این که جناب آقاى جواد بوشهرى که از منتخبین تهرانند متجاوز از 3 ماه است کرسى مجلس سنا را ترک کرده و وزیر شده‌اند معذلک تاکنون ریاست محترم مجلس سنا آقاى لسانى را دعوت نفرموده‌اند با این که قانون اساسى کشور قواى ثلاثه تشکیل دهنده مشروطیت را از هم منفک و مجزى نموده و با این که ماده 32 متمم قانون اساسى که در خصوص حقوق اعضاى مجلسین مندرج است به خوبى مسلم می‌دارد که نمایندگان هیچ یک از مجلسین شوراى ملى در شانزده دوره پارلمانى بر آن سارى و جارى بوده که قوه مجریه و قوه مقننه باید از یکدیگر منفک باشد و هیچ وقت اصل اختلاط و امتزاج قوا را به پذیرفته معذلک متأسفانه این موضوع در مجلس سنا مدتى است مورد بحث قرار گرفته و یا این که ظاهراً حتى یک نفر طرفدار فکر قابل جمع بودن نیست باز هم اتخاذ تصمیم و اعلام نتیجه به دفع‌الوقت می‌گذرد

شوشترى - این را کى نوشته‏

رئیس - این و اوراق دیگرى که رسیده همه به کمیسیون عرایض فرستاده مى‌شود. عرض کنم در دستور امروز دو تقاضا هست از دولت یکى موضوع 14 میلیون لیره پشتوانه است که در جلسه پیش آقاى وزیر دارایى از دولت تقاضا کرده‌اند (چند نفر از نمایندگان اجازه می‌فرمایید) اینجا برگ مخالف و موافق است.

محمدعلى مسعودى - آقا بنده اخطار داشتم.

رئیس - اخطار شما هم محفوظ است یکى هم آقاى معاون وزارت جنگ گزارش راجع به افسران شهید را تقاضا کرده‌اند جزو دستور قرار گیرد بنابراین اول باید رأى گرفته شود ولى چون عده کافى نیست آقاى مسعودى اخطارشان را مى‌کنند آقاى مسعودى بفرمایید.

6 - بیانات آقاى محمدعلى مسعودى طبق ماده 36 آیین‌نامه.

محمدعلى مسعودى - اخطارى که بنده کردم طبق ماده 36 آیین‌نامه است که می‌نویسد هر کمیسیون باید ماه به ماه گزارشى از عملیات خود به مجلس شوراى ملى تقدیم دارد و این گزارش پس از قرائت مجلس بدون مذاکره در روزنامه رسمى چاپ خواهد شد. ما یک کمیسیونى انتخاب کردیم به نام کمیسیون مختلط نفت 5 نفر از مجلس انتخاب شده‌اند آقاى دکتر شایگان آقاى دکتر معظمى که متأسفانه هیچ کدام اینجا تشریف ندارند شاهدند که بنده چقدر کوشش کردم نسبت به آقاى دکتر معظمى و آقاى دکتر شایگان و سایرین حقیقتاً نهایت کوشش را کردیم ما این آقایان را انتخاب کردیم بروند آنجا بیایند نمایندگان محلس را هم در جریان بگذارند نه این که خودشان بروند بنشینند هر عملى که هست همین طور مخفى نگهدارند و به ما گزارش ندهند بنده از جناب آقاى قائم مقام رئیس کمیسیون امور خارجه که باید مطلع از جریان امور باشند با این که سؤال نماینده از نماینده بر طبق آیین‌نامه ممنوع است سؤال می‌کنم که شما از جریان نفت اطلاع صحیح دارید تو را به خدا؟ (قائم مقام رفیع - ابداً) سایرین اطلاع دارند آقایان نمایندگان (دکتر بقایى - کمیسیون خارجه هم گزارش نداده همه کمیسیون‌ها باید گزارش بدهند) اجازه بدهید بنده در کمیسیون خارجه عضو هستم چون گفتند مذاکرات سرى است اما مذاکرات چه بوده (فرهودى - اگر سرى بوده که نگویید) بنده مى‌خواهم بگویم موضوع سریش چیست؟ جوابى است که فرض بفرمایید به تذکاریه سفارت انگلیس داده است که در تمام روزنامه‌ها قبل از این که به کمیسیون خارجه برود چاپ شده است این مذاکرات سرى ما در این حدود بود یا جواب به دیبر سازمان ملل می‌خواستم آقایان روشن بشوند بدانند که جمعاً مذاکرات سرى چى بوده است بنده حتى پیشنهاد کردم که در کمیسیون خارجه باید صورت جلسه باشد و باید این مذاکرات ثبت بشود رأى هم گرفتیم و آقاى رئیس هم از جلسه بعد دستور دادند که مذاکرات به فرض این که سرى است براى کمیسیون خارجه سرى نیست باید نوشته شود.

اما راجع به این کمیسیون جناب آقاى اردلان یکى از گزارش‌دهندگان بودند که بنده به شرافت و وطن پرستى ایشان اعتماد و اعتقاد دارم (صحیح است) یعنى نسبت به همه تردیدى ندارم ایشان رفتند، آمدند یک گزارش دادند اما نه گزارش رسمى بود و نه کامل بنده اینجا کارى ندارم که کى با کى خوب است و کى با کى بد است آقاى دکتر متین دفترى هم با آقاى اردلان رفتند و گزارشى ایشان دادند که به نظر بنده جامع‌ترین گزارش آقاى دکتر متین دفترى بوده که تمام مطالب را روشن کرده شاید هم خودشان نوشته‌اند که یک قسمت را باید مطالعه بکنیم.

گزارش ایشان با این که عرض کردم گزارش آقاى اردلان صادقانه بود و مال ایشان خیلى مفصل بود ما هیچ اطلاعى نداریم فقط مى‌شنویم که خلع ید شده است بعد هم تمام شد و رفت ما هیچ خبر نداریم بعد هم چیزهایى می‌خوانیم که این جور شده آن جور شده و یک روز هم می‌خوانیم می‌گویند 500 کشتى نفت کش شرکت پاناما حاضر است در اختیار ما بگذار بعد مى‌بینیم خبرى نشد متخصصین آلمانى و ایتالیایى می‌آیند دیگر خبرى نمی‌شود.

رئیس - آنچه که بیان کردید کافى است دیگر اینها وارد نیست.

مسعودى - بگذارید من اخطارم را تمام کنم.

رئیس - اخطارتان معلوم شد.

مسعودى - بنابراین ما الآن با یک موضوع فوق‌العاده مهمى مواجه شده‌ایم و آن آمدن هریمن است که به عنوان یک مهمان عزیزى وارد مملکت ما شده است و ما اصلاً هیچ نمی‌دانیم که چه می‌گویند و چه نمی‌گویند (صحیح است) ما هم اهل این مملکتیم، این تماشاچى‌ها این روزنامه نویس‌ها، این مردم خارج حسابند (صحیح است) فقط ده، پانزده، بیست نفر که عقل کل نیستند که بنشینند، مخفیانه مذاکرات کنند هى می‌گویید که ما سنگ می‌گذاریم جلوى پاى شما، ما شما را همان طورى که تأیید کردیم باز هم تأیید خواهیم کرد اما موضوع مملکت است هر کس چه وکیل مجلس، چه سناتور، چه خرد چه بزرگ چه مردم کوچه و بازار هم نمی‌دانند باید بیایند اینجا مذاکراتى که کرده‌اند رسماً گزارش بدهند همچنین مذاکراتى که با هریمن شد، باید گزارش آن را هم بدهند و ما را روشن بکنند تا ما بتوانیم نظر صریح روشن خودمان را بدهیم (صحیح است)

رئیس - آقایان رؤساى کمیسیون‌ها و همین طور مخبرین باید دقت بکنیم مطالبى که در کمیسیون‌ها هست گزارشش را هر ماهه به مجلس بدهند.

اردلان - اجازه بدهید آقاى رئیس من توضیح بدهم.

رئیس - گزارش رسمى تهیه کنید بعد بدهید مجلس‏

اردلان - آقاى رئیس بنده اخطار نظامنامه‌اى دارم طبق قانونى که تصویب شده براى هیئت مختلط نوشته است که در ظرف مدت سه ماه گزارش خودش را بدهد این یک قانون خاصى دارد نظامنامه قبل از آن قانون است اجازه بدهید من بیایم یک کلمه توضیح بدهم.

رئیس - حالا باید رأى گرفته شود به این که لایحه وزارت دارایى در دستور قرار بگیرد که عده هم کافى است:

7 - طرح و تصویب گزارش راجع به اعطای یک درجه به افسران شهید.

رئیس - آقاى معاون وزارت جنگ‏

معاون وزارت جنگ - چون لایحه شهداءدر مجلس به تصویب رسید و فقط یک رأى نهایى لازم دارد دو دقیقه هم بیشتر وقت لازم ندارد اگر اجازه بفرمایید اول به آن رأى گرفته شود.

رئیس - بسته به نظر دولت است آقاى وزیر دارایى موافقند؟ (وزیر دارایى – موافقم)

پس با اجازه آقایان و موافقت خود آقاى وزیر دارایى رأى مى‌گیریم اول به این لایحه شهدا که جزو دستور قرار بگیرد آقایانى که موافقند قیام کنند (اکثر قیام نمودند) تصویب شد قرائت می‌شود (به شرح زیر قرائت شد)

گزارش از کمیسیون نظام به مجلس شوراى ملى‏

کمیسیون نظام با حضور آقاى معاون

+++

وزارت جنگ به گزارش مصوب مجلس سنا راجع به اعطاى یک درجه بالاتر به افسران شهید براى شور دوم رسیدگى نموده و گزارش مجلس سنا را عیناً تأیید و به عنوان گزارش کمیسیون نظام براى تصویب تقدیم مى‌نماید ضمناً کمیسیون معتقد بود که چون لایحه مزبور مالى بوده فقط مجلس شوراى ملى صلاحیت رسیدگى به آن را داشته تشخیص صلاحیت را به عهده مجلس شوراى ملى واگذار می‌نماید.

لایحه مربوط به اعطاى یک درجه بالاتر به افسران و درجه داران و سربازان شهید

ماده واحده - افسران و درجه داران و سربازان کادر ثابت ارتش و هم ردیفان آنان و سایر کارمندان ارتش که از سوم شهریور ماه 1320 به مناسبت انجام وظیفه به هر نحو در وقایع عملیات جنگى مقتول و یا معدوم شده یا بشوند شهید تلقى و یک روز قبل از شهادت با حفظ ارشدیت درجه فعلى به میزان بعد از سال 1324 به یک درجه و یا رتبه بالاتر مفتخر خواهند شد.

مستمرى وراث قانونى این شهدا طبق حقوق و مزایاى درجه یا رتبه اعطایى (به میزان حقوق و مزایاى فعلى افسران و درجه‌داران و سربازان کادر ثابت ارتش و همردیفان آنان و سایر کارمندان ارتش) از تاریخ تصویب این قانون قابل پرداخت می‌باشد.

تبصره - افسران و پایه‌وران و افراد ژاندارمرى و شهربانى که در واقعه شهریور 1320 و غائله آذربایجان شهید شده‌اند مشمول ماده فوق هستند وظیفه مأمورین شهربانى از صندوق تقاعد کشورى پرداخته خواهد شد.

گزارش از کمیسیون بودجه به مجلس شوراى ملى‏

کمیسیون بودجه از نظر مالى لایحه شماره 10484 دولت راجع به افسران شهید را که به تصویب مجلس سنا رسیده و کمیسیون نظام هم موافقت نموده است مطرح نموده موافقت خود را از نظر مالى اظهار مى‌دارد

مخبر کمیسیون بودجه فرهودى‏

رئیس - برگ موافق و مخالف ندارد بنابراین باید رأى گرفت چون مالى است با ورقه باید رأى گرفت‏

نورالدین امامى - استدعا می‌کنم این تذکر را بدهید که این لایحه با لایحه‌اى که از طرف سنا برگشته اختلاف جزیى دارد ما یک دفعه رأى نهایى را داده‌ایم‏

رئیس یک تبصره‌اى مجلس سنا اضافه کرده است کمیسیون نظام هم موافقت کرده قرائت می‌شود

شوشترى - اگر تبصره مربوط به شهربانى است موافقیم‏

(به شرح زیر قرائت شد)

تبصره افسران و پایه‌وران و افراد ژاندارمرى و شهربانى که در واقعه شهریور 1320 و غائله آذربایجان شهید شده‌اند مشمول ماده فوق هستند وظیفه مأمورین شهربانى از صندوق تقاعد کشورى پرداخته خواهد شد

رئیس - اعلام رأى می‌شود چون مالى است با ورقه رأى گرفته می‌شود آقایان موافقین ورقه سفید مى‌دهند

اسامى آقایان نمایندگان به شرح ذیل به وسیله آقاى ناظر‌زاده (منشى) اعلام و در محل نطق حاضر و رأى دادند

آقایان: مکرم، فرهودى، صدرى، اردلان، محمدعلى مسعودى، دکتر مجتهدى، پناهى، سنندجى، بهادرى، محمد ذوالفقارى، جمال امامى، دکتر هدایتى، دکتر طبا، آزاد، عزیز اعظم‌زنگنه، ناصر ذوالفقارى، حکیمى، شوشترى، صفوى، موسوى، وهاب‌زاده، گنجه، دکتر راجى، دولتشاهى، سرتیب‌زاده، پالیزى، نصرتیان، دکتر نبوى، آبکار، افشار صادقى، ارباب، گنابادى، نبوى، عماد تربتى، مهدوى، اسلامى، دکتر کاسمى، دکتر جلالى، بهبهانى، ملک‌مدنى، حمیدیه، ثقه‌الاسلامى، ظفرى، نورالدین امامى، تیمورتاش، عباسى، قرشى بزرگ‌نیا، قبادیان، صفایى، غضنفرى، خزیمه علم، گرگانى، عرب‌شیبانى، ابریشم‌کار، دکتر علوى، امیرنصرت اسکندرى، رفیع، منصف، شادلو، کهبد، مخبرفرهمند، صاحب‌جمع، دکتر کیان، قهرمان، سالار بهزادى، معین‌زاده، دهقان، مرتضى حکمت، سلطانى، معدل، گیو، کوراغلى، هراتى، دکتر برال، فقیه‌زاده، دکتر سیدامامى، صدرزاده، ناظرزاده.

آرا مأخوذه شماره شد و نتیجه به این قرار بود.

ورقه سفید موافق 74 ورقه سفید بى‌اسم علامت امتناع 4 ورقه‏

رئیس - لایحه وظیفه شهداى ارتش به اکثریت 74 رأى موافق تصویب شد.

اسامى موافقین - آقایان: عزیز اعظم‌زنگنه - مهدوى – سالار بهزادى - خزیمه علم - کهبد - فقیه‌زاده – صاحب‌جمع - سلطانى – علی‌محمد دهقان - دکتر علوى - قرشى - مرتضى حکمت - گیو - دکتر کاسمى - نبوى - دکتر نبوى - افشار صادقى - گنابادى - دکتر جلالى - حمیدیه - سرتیپ‌زاده - شوشترى - دولتشاهى - عباسى - قهرمان – ملک‌مدنى - مخبرفرهمند - دکتر کیان - کوراغلى – عرب‌شیبانى - نورالدین امامى - صفوى - گنجه - اسلامى - معین‌زاده - دکتر هدایتى - وهاب‌زاده - ناصر ذوالفقارى – ابریشم‌کار – ثقه‌الاسلامى - تیمورتاش - نصرتیان - پالیزى - بهبهانى - ناظر‌زاده - منصف - دکتر سیدامامى - پناهى - دکتر طبا - صدرى - حکیمى - آبکار - قبادیان - ارباب - هراتى - شادلو - ظفرى - عماد تربتى - موسوى - صدرزاده - بهادرى - دکتر راجى - معدل - دکتر برال - گرگانى - اسکندرى - محمد ذوالفقارى - جمال امامى – بزرگ‌نیا - اردلان - مکرم - سنندجى - دکتر مجتهدى - محمدعلى مسعودى.

ورقه سفید بى‌اسم - 4 ورقه‏

8 - بیانات آقاى وزیر کشور راجع به خاتمه حکومت نظامى در تهران.

رئیس - آقاى وزیر کشور بیانى دارید بفرمایید

وزیر کشور – به طوری که در جلسه گذشته به عرض آقایان محترم رساندم دولت جناب آقاى دکتر مصدق به هیچ وجه مایل نیست که حکومت نظامى در هیچ جاى ایران برقرار باشد دولت جناب آقاى دکتر مصدق با پشتیبانى مجلسین و اتکا و افکار عمومى بر اوضاع مسلط و به هیچ وجه نگرانى از وضعیت ندارد (صحیح است) و جلوگیرى از هر پیش آمد و اخلال نظم را قادر و مصمم است اگر اتفاقاً اشخاص آشوب طلب بخواهند وضعیت مملکت را دچار اخلال بکنند هر طور که مقتضى باشد البته در موقع خود حکومت نظامى اعلام خواهد کرد و به عرض مجلسین خواهد رسانید ضمناً اشخاصى که در روز یکشنبه مرتکب خلاف شده بودند تحت تعقیب قانونى قرار گرفتند و به زودى تکلیف آنها معلوم و متخلفین و کسانى که خلاف کرده‌اند مجازات خواهند شد (صفایى - پس دیگر حکومت نظامى نیست؟) نه خیر (احسنت - احسنت) از امروز ظهر دیگر حکومت نظامى در تهران نخواهد بود.

9 - طرح گزارش راجع به اجازه گذاردن چهارده میلیون لیره از پشتوانه اسکناس به اختیار دولت.

رئیس - آقاى وزیر دارایى تقاضا نمودند گزارش 14 میلیون لیره در دستور مقدم باشد و مطرح شود اعلام رأى شد راجع به این موضوع ولى فعلاً عده کافى نیست براى رأى‏

اسلامى - کى‌ها در خارج هستند؟ بفرمایید بیایند.

رئیس - گفتم‏

شوشترى - پس آقایان جبهه ملى خودشان کجا هستند، ما رأى بدهیم آنها ندهند (صفایى - آنها معافند) آقا جان بعد از امروز یک روز دیگر هم هست‏

رئیس - آقاى وزیر دارایى کتباً تقاضا کرده‌اند که این لایحه جزو دستور باشد ما هم جزو دستور گذاشتیم حالا محتاج به رأى است ولى عده کافى نیست اعلام رأى شده آقایان قدرى تأمل بفرمایید شاید اکثریت حاصل بشود (پس از چند لحظه اکثریت براى رأى حاصل شد) رأی گرفته می‌شود به این که لایحه 14 میلیون لیره جزو دستور قرار گیرد آقایانى که موافقند قیام کند (اکثر قیام نمودند) تصویب شد

گزارش کمیسیون‌ها قرائت می‌شود

(به شرح ذیل خوانده شد)

گزارش از کمیسیون بازرگانى و پیشه و هنر به مجلس شورای ملى‏

کمیسیون بازرگانى و پیشه و هنر لایحه شماره 30611 دولت راجع به چهارده میلیون لیره از ارزهاى موجود پشتوانه را که در اختیار دولت گذاشته شود با حضور آقاى وزیر دارایى و آقاى معاون وزارت بازرگانى و پیشه و هنر مطرح نموده با توضیحات مفصلى که آقاى وزیر دارایى بیان نمودند ماده واحده پیشنهادى مورد موافقت کمیسیون واقع و اینک گزارش آن براى تصویب مجلس شوراى ملى تقدیم می‌شود

ماده واحده – به هیئت نظارت اندوخته نشر اسکناس اجازه داده می‌شود تا مبلغ چهارده میلیون لیره از ارزهاى موجود در حساب پشتوانه را در صورتی که ضرورت ایجاب کند جهت رفع مضیقه ارزى کشور که در نتیجه اجراى قانون ملى شدن صنعت نفت ممکن است ایجاد بشود در اختیار دولت بگذارد - دولت مکلف است حداکثر در ظرف مدت یک سال آن مبلغ را از محل درآمدهاى ارزى دولت و شرکت نفت ملى ایران لیره تضمین شده به طلا به حساب اندوخته نشر اسکناس مسترد نماید.

گزارش از کمیسیون دارایى به مجلس شورای ملى‏

لایحه شماره 30611 دولت راجع به چهارده میلیون لیره از ارزهاى پشتوانه دولت در کمیسیون دارایى با حضور آقایان وزیر دارایى و وزیر کار مطرح گردید پس از مذاکراتى با لایحه دولت موافقت حاصل اینک گزارش آن تقدیم می‌شود

گزارش از کمیسیون بودجه به مجلس شورای ملى‏

کمیسیون بودجه لایحه شماره 30611 دولت راجع به استفاده از 14 میلیون لیره از

+++

ارزهاى موجود در حساب پشتوانه را با حضور آقاى وزیر دارایى مطرح نموده با توضیحاتى که آقاى وزیر داریى بیان نمودند عین ماده واحده پیشنهادى که در گزارش کمیسیون بازرگانى و پیشه و هنر تصریح شده تصویب و اینک گزارش آن را تقدیم مجلس شوراى ملى می‌نماید

رئیس - آقاى کشاورزصدر

صفایى - تابلو که گذاشته نشده روى چه اصلى آقاى کشاورزصدر صحبت کنند.

رئیس - تابلو گذاشته شده و آقایان هم آمده‌اند اسم نوشته‌اند

صفایى - آقاى کشاورز صدر شما مخالفید یا موافق به چه عنوانى صحبت مى‌کنید؟

کشاورزصدر - مخالف مشروط بنده به عنوان مخالف مشروط در این لایحه اسم نوشته‌ام و شرط بنده هم این است که آقاى وزیر دارایى همان طور که در کمیسیون بودجه در مقابل اظهاراتى که جناب آقاى فرهودی فرمودند و تعهد کردند به این که در کوتاه‌ترین مدت همان طور که در قانون ذکر شده است جاى این 14 میلیون لیره را تأمین بکنند اگر اینجا فرمودند و این تعهد را کردند بنده به این لایحه رأى خواهم داد و بنده مخالفت دیگرى با این لایحه نخواهم داشت و چیزى که بنده را وادار کرد که به طور مشروط مخالفت کنم و اگر این امر بود البته شبهه و تردیدى هیچ یک از نمایندگان محترم مجلس که من به حسن نیت همه آنها ایمان و عقیده دارم ندارند که ما در یک وضعى قرار گرفته‌ایم که ما از لحاظ اقتصادى از لحاظ سیاسى و از جهات دیگر چه در خارج از ایران و چه در داخل ایران شرکت سابق نفت که به ما زورگویى کرده است در مضیقه سیاسى و اجتماعى گذاشته است و بر ما واجب و لازم است چه کسانى که در داخل مجلس و چه کسانى که در خارج هستند دست به دست هم بدهیم (فرامرزى صحیح است) و نگذاریم نقشه محیلانه کسانى که باز به عنوان استعمار به دوش ما می‌خواهند سوار شوند همان طوری که آقاى دکتر شایگان فرمودند چون دنیا اجازه نمی‌دهد که شرکت سابق نفت قشون به ایران بفرستد و سر نیزه به کار برد تنها به تهدیدى قناعت کرده‌اند ناگزیر آنها براى حفظ منافع خودشان و تضییع حقوق ما به تضییقات اقتصادى ما پرداخته‌اند چرا؟ براى این که اگر ده روز دیگر 20 روز دیگر گذشت و دیگر مخازن نفت ما گنجایش نگاهدارى نفت را نداشت و تصفیه‌خانه تعطیل شد کارگران بدون حقوق بمانند چوب لاى چرخ دولت باشد تا از داخله خودمان خلل در کارمان پیدا بشود من اطمینان و یقین دارم که اگر یک سال کارگر شرکت نفت گرسنه بماند علف بیابان خواهد خورد و به نفع شرکت نفت صدا بلند نخواهد کرد با تمام این احوال بر ما واجب و لازم است که در جلوگیرى از این کار شکنى‌ها دولت را تقویت کنیم من مى‌بینم که برخلاف نظرى شاید در خارج براى پاره‌اى از اشخاص شبهه حاصل بشود که بعضى از نمایندگان ممکن است موافق دولت نباشند همان اشخاص خیلى از بنده که قداره بند دولت هستم در مصالح مملکت علاقه‌مندتر و به حفظ آرامش کشور علاقه دارند در تقویت دولت براى کوتاه کردن دست اجنبى کوشاترند همین آقاى شوشترى که در مقابل بنده نشسته است اطمینان دارم که اگر روى مقتضى باشد ایشان یک دانه اتومبیلى را که دارند می‌فروشند و قرض‌هایى که بابت اتومبیل دارند نمی‌دهند و آن قرض‌ها می‌ماند باز هم می‌روند و قرض می‌کنند و می‌آورند و کمک می‌دهند براى این که چرخ دولت در مقابل خارجى نخوابد در این من تردیدى ندارم (ثقه‌الاسلامى - صحیح است) بنابراین این قسمت را هم من با از باب اطلاع در امور اقتصادى صحبت کردم وقتى ما با چندین صد میلیون لیره به اعتقاد خودمان و بیش از صد میلیون لیره به اعتقاد همین شرکت منحله سابق نفت طلب کاریم و این را نمى‌دهند آن را دنیا پشتوانه اسکناس مى‌داند ما اگر الآن مالیره‌اى توى بانک ملى نگذاشته‌ایم این دلیل این نیست که حق نداشتیم آمریکا و انگلستان و شوروى و همه دنیا مى‌دانند که ما این اعتبار را داریم منتهى یک طرف حساب بد حسابى داریم که امروز و فردا مى‌کند و رو نشان نمی‌دهد که پول را بدهد بالنتیجه ولى بالمآل این لیره‌ها را خواهد داد و پشتوانه اسکناس ما هست و نگرانى براى ما نیست که چهارده میلیون لیره اگر آمدیم و به دولت اجازه دادیم با این قیود دقیق دولت استفاده کند براى شکستن چوب اخلالى که لاى چرخ دولت یک مقام اجنبى و خارجى می‌گذارد و نقصى در وضع ما پیدا شود بنده از کسانى هستم و از کسانى بودم که هیچ اعتقادى به این که اجازه نشر اسکناس بدهیم نداشتم و ندارم و این مطلب هم مربوط به نشر اسکناس نیست اجازه‌اى است مثل این مى‌ماند که ما تضمین دادیم در مقابل بدهى که بنده به آقاى فرهودى دارم (فرهودى انشا الله) که ایشان خانه بنده را و باغ بنده و فرض کنید یک قطعه زمین من در وثیقه ایشان باشد بعد من بروم یک ده شش دانگى بسیار بزرگى را تملک کنم آن وقت اجازه بخواهم که آقاى فرهودى اجازه مى‌فرمایید که این خانه‏ کوچک را که در وثیقه شما است و 2 هزار تومان قیمت دارد من براى این که بروم ده خود را تحویل بگیرم خانه 2 هزار تومانى را بفروشم و ده یک میلیونى براى تأدیه حساب شما وثیقه باشد

مسلماً و محققاً قبول مى‌کند این امر به همین ترتیب است بنده قطع و یقین دارم که نمایندگان وطن پرست و شریف مملکت براى تقویت بنیه اقتصادى دولت براى این که نتواند خارجى تحریک و اخلال بکند با این لایحه موافقت خواهند کرد و به قین دارم که آقاى وزیر دارایى هم خواهند آمد و اطمینان مى‌دهند که در نزدیک‌ترین و کوتاه‌ترین وقت جبران بکنند و ترتیب این کار را بدهند الآن من به خلاف بعضى از اشخاص منفى باف یا اشخاص اشکال تراش و اشخاص بد بین اعتقاد راسخ دارم آقایان نمایندگان محترم و هیچ ایرانى در مملکت ما و هیچ ایرانى در خارج از مملکت ما راضى نمى‌شود به استقلال و حاکمیتش لطمه بخورد (صحیح است) راضى نمى‌شود که نفوذ خارجى در کار کشورش برقرار بماند من محقق و مسلم مى‌دانم همین طور که این طومار‌ها را مى‌دهند به همین ترتیب و به همین کیفیت تمام ملت ایران منتهى دهاتی‌ها کاغذ و قلم ندارند که بنویسند می‌دانم که منتهى آرزوی‌شان کوتاه کردن دست شرکت خارجى است دست‌هاى کثیفى که فرد فرد نمایندگان فداکار اینجا گفته‌اند آن اشخاص هم که پشت تریبون نیامده‌اند و به طور ساکت موافقت کرده‌اند همین درس را دادند و من امیدوارم آن روزى که خدا نکند بیاید اگر بنا باشد که شمشیر ببندند و جهاد کنند اشخاصى که حرف نزدند مثل من و نشسته بهتر از ما جهاد کنند و در صف اول قرار بگیرند (صحیح است) این است که بنده تردید ندارم و شبهه ندارم یک تلگرافى آقایان تجار محترم خرم آباد کرده بودند جناب آقاى نریمان دادند آقاى فقیه‌زاده دوست گرامى بنده اینجا قرائت کردند صدها تلگراف از عشایر لرستان و از افراد شهرى رسیده است که ما چون نخواستیم وقت مجلس را بگیریم در اینجا نخواندیم به آقاى نخست‌وزیر تقدیم شد و ایشان هم قدردانى کرده‌اند نرسیدن تلگراف از پاره‌اى نقاط و نخواندن اینجا دلیل بر این نیست که آنهایى که تلگراف نکرده‌اند کم‌تر از آنهایى که تلگراف کرده‌اند علاقه دارند خیر این طور نیست من استدعایم از حضور نمایندگان محترم این است از آقایان محترم مخصوصاً آقایان نمایندگان عزیزى که شاید یک قدرى ناراضى از پاره‌اى از جهات دولت باشند از آنها توقعم این است که آنها بیایند جلو من یقین دارم این کسى که اینجا نشسته این آقاى جمال امامى این همان کسى است که در جلسه خصوصى برخاست و گفت تنها کسى که می‌تواند کشتى شکسته مملکت را در این موقع به ساحل برساند دکتر مصدق است که همه دست زدند حالا بنده البته مجبورم عرض کنم (جمال امامى - خودم کردم که لعنت برخودم باد) حالا من نمی‌دانم آقاى جمال امامى رنجشى پیدا کنند از من یا از کار دولت دکتر مصدق ناراضى باشند ولى باید حالا هم همان طور که آن روز گفتى برخیزى بیایى اینجا بایستى و دفاع کنى و به هر کارى که به نفع مملکت است عمل کنى‏

جمال امامى - من از عمل دفاع می‌کنم نه از حرف‏

صفایى – به شرطى که اجازه بدهید و مجال بدهید که مخالفین هم نظرشان را بگویند

رئیس - آقاى اسلامى‏

اسلامى - آقاى صفایى جنابعالى هم می‌خواستید زودتر تشریف بیاورید و زودتر اسم بنویسید تا موقعى که این موضوع مطرح می‌شود صحبت کنید مراقب باشید و زودتر اسم بنویسید

صفایى - تابلو را نگذاشته بودند

اسلامى - بنده چون به عنوان موافق در این لایحه اسم نویسى کردم قبل از بیان مطلبم ناگزیر به ذکر یک مطلبى هستم البته همه آقایان مکرر پشت این تریبون فرمودند که آقاى دکتر مصدق البته به این عبارت نفرمودند تقریباً مفهومش این بود که نه آجیل بگیر است به اصطلاح و نه آجیل بده و باز هم بنده اضافه می‌کنم که به شرافتم قسم در هیچ دوره‌اى از ادوار به اندازه این دولت اوضاع حوزه انتخابى بنده از حیث امورى که باید داشته باشد مختل نبوده و بنده به هیچ وجه من‌الوجوه کارى که داشته باشم در بین وزرا هیچ وقت به این ترتیب نبوده که انجام نشود بلکه در دولت مرحوم رزم‌آرا که به او رأى ندادم کارهایم بهتر انجام می‌شد ولى به شهادت آقایان عرض می‌کنم و به شرافتم قسم که حالا که آقاى دکتر مصدق رئیس‌الوزرا هستند وزرای ایشان هم مردمان خوبى هستند اگر شمر هم بود که کار نفت را می‌خواست

+++

انجام بدهد بنده همین دفاع را می‌کردم حالا اگر ایشان بروند و دیگرى بیاید و شاید بنده با او مخالف باشم ولى خواهید دید که همین زحمتى که آقاى دکتر مصدق به عهده گرفته‌اند اگر او انجام دهد بنده از او حمایت خواهم کرد (شوشترى - اما از شمر حمایت نکنید) عرض کردم آقاى شوشترى اگر بنا بشود بعضى از آقایان گفته‌اند که چطور شده شما شمشیر از رو بسته‌اید بنده قبل از این که آقایان جبهه ملى تشریف بیاورند به مجلس یعنى به نمایندگى از طرف مردم تهران انتخاب بشوند به شهادت صورت جلسات بنده راجع به نفت و این سیاستى که الآن تعقیب می‌کنیم همان موقع بنده اینجا بعضى بیاناتى مى‌کردم و صورت جلسات هست که هر دفعه که می‌آمدم پشت تریبون آقایان مى‌گفتند که باز بوى نفت می‌آید بنابراین یک عقیده و یک چیز تازه‌اى نیست که بنده پیدا کرده‌ام مطلب دیگرى که بنده اینجا عرض کردم این است که آقایان مکرر می‌فرمایند که ما با آقاى دکتر مصدق و دولت ایشان موافقیم و در کار نفت هر لایحه بیاورد و هر کارى بخواهد بکند ما پشتیبانى مى‌کنیم ولى متأسفانه باید عرض بکنم من حالا کارهاى پس پرده را عرض نمى‌کنم و به اینها هیچ اهمیت نمی‌دهم هر که مرد است بیاید اینجا رأى مخالف و کبود بدهد من به این کار ندارم اما موضوع اینجا است که بعضى آقایان یک چیزهاى خیلى جزئى را بهانه می‌کنند من که دو دوره است که وکیل هستم و می‌دانم که اینها بهانه است و غیر مستقیم به آن سیاست مرموزى که بنده اینجا عرض کردم خدمت می‌کند براى این که بنده یک بار اینجا گفتم و باز هم تکرار می‌کنم که شرکت سابق نفت یا به عبارت اخرى دولت انگلستان در این پنجاه سال قرن اخیر که انواع و اقسام صحنه‌هاى گوناگون براى ما پیش آورده هیچ وقت قشون نمی‌آورد که با ما جنگ بکند همین اختلافات را ایجاد می‌کند (فرامرزى - قشون هم آورد) بله قشون هم آورد ولى همین بازی‌هایى که می‌کند نامردانه بود با ایجاد اختلاف بین عشایر و تهدید و تطمیع و انواع و اقسام حیل که شنیدیم و خواندیم و دیدیم به این طریق کارهاى خودش را پیش مى‌برد (قبادیان - عشایر وطن پرست به هیچ وجه آلوده به ننگ نمی‌شوند و در این کارها دخالت نمی‌کنند) صحیح است اتفاقاً همین طور است براى این که بنده یکى از نگرانى‌هایم این بود که در موقعی که این قانون تصویب می‌شد در بین عشایر ایجاد اختلاف بکنند واقعاً بنده از طرف آقایان اگر اجازه بدهند از طرف تمام نمایندگان ملت صمیمانه از عشایر سپاسگزارى می‌کنم و واقعاً جاى سپاسگزارى است (صحیح است) این روشن است ولى وقتى که آقایان اینجا می‌فرمایند که ما با دولت موافقیم در کار نفت و انصافاً هم دیدیم که هیچ کس لوطى میدان نبود که بیاید و ب پ را پاک کند این کلمه بریتیش پبرول یا بنزین پارس که می‌گویند این را پاک بکند و این کار را بکند ما الآن در خارج تا لغت ملى شدن نفت را می‌گوییم اغلب رجال ما که در خارج هستند گوش‌شان را می‌گیرند غالب رجال ما این طورى هستند هنوز نمی‌توانند قبول بکنند می‌گویند مگر می‌شود این کار را کرد وقتى یک کسى می‌آید اینجا و این کار را می‌کند ما باید تقویتش کنیم اواخر عمر این شخص است و انشاالله خدا عمر طبیعى بهش بدهد می‌خواهد هر چه زودتر به این کار خاتمه دهد خدا شاهد است که کار بنده از همه آقایان خراب‌تر است و بنده یک دفعه از ایشان تقاضا نکردم که‏ فلان کار را بکنند هیچ تقاضایى نکردم فقط صحبت از این موضوع ما نحن فیه است بنابراین وقتى بنده اینجا صحبت می‌کنم می‌خواهم عرض کنم با آنچه که بعضى از آقایان می‌فرمایند و با آنچه که به وسیله بعضی‌ها در مجلس مانور داده می‌شود فرق می‌کند آقای شوشترى مانور عرض کردم و به جنابعالى خطاب کردم اشتباه کردم با آن درآمدى که بعضی‌ها می‌کنند فرق دارد بنابراین اگر آقایان واقعاً موافقند که کار نفت را از پیش ببرد آقاى ابوالقاسم امینى الآن هم وکیل است و هم استاندار خوب آقا استاندار نباشد وکیل باشد فردا مى‌آید اینجا آقایان فریاد مى‌کنند مخالف اصول است و راهش نمى‌دهند این درد مملکت را دوا نمى‌کند این همه اصول زیر پا گذاشته مى‌شود چرا فریاد نمى‌کنند مجلس سنا بسیارى از حقوق مجلس شوراى ملى را زیر پا گذاشته هیچ کس توجهى نکرد به محض این که این موضوع پیش آمده است آقایان مى‌گویند خلاف اصول است ممکن است اکثر آقایان با ابوالقاسم امینى رفیق باشند ولى این ممکن است خودش مخالفتى باشد با دولت اینها براى دولت چیزى نمى‌شود و دولت به این چیزها تضعیف نمى‌شود اگر با دولت مخالفید بیایید اینجا و ورقه کبود بدهید به این که کمیسیون گزارش نداده اینجا آقاى اردلان فرمودند بنده هم اینجا خواستم بگویم هیچ کس توجه نکرد باید بعد از سه ماه کمیسیون گزارش بدهد و تمدید مهلت بکند آقایان آمدند قبل از سه ماه مى‌گویند چرا کمیسیون گزارش نداده (دکتر معظمى - کمیسیون مأمور شد که خدمتى بکند نه این که هر روز جنجال بکند) اینها نیست آقاى دکتر معظمى بنده متأسفانه باید تکرار کنم که اینها یک مانور است در مقابل دولت (تیمورتاش - منظور شما دفاع از دولت است یا دفاع از لایحه) آقاى تیمورتاش وکیل آزاد است که هر چه می‌خواهد بگوید و بنده حق دارم که صحبت بکنم جنابعالى بفرمایید اینجا و بگویید که درست نیست آقاى تیمورتاش بنده از این حرف‌ها از میدان در نمى‌روم.

رئیس - آقاى اسلامى خارج از موضوع صحبت نکنید

اسلامى - بنده اینها را مى‌خواهم مقدمه کنم براى موضوع و آن این است آقاى تیمورتاش یکى از چیز‌هایى که آقا مى‌فرمایید ولى به شما نمى‌آید این موضوع را من خصوصى هم به شما گفتم که شما اگر آن طرف باشید بهتر از این ور است آن طرف براى شما بهتر است همین. اینجا آقایان فرمودند ما براى پیشرفت کار دولت در این که بتواند قانون را اجرا کند با تمام قوا حاضریم آقا هم فرمودند یکى از چیزهایى که مربوط مى‌شود به کار نفت همین قانون است که بایستى دست دولت باز باشد همین لایحه است به چه دلیل؟ شما آقا دست به یک کارى زدید که حالا آیندگان و فرزندان ما قضاوت خواهند کرد ما حالا نمى‌فهمیم براى این که ما غرق در پیشرفت و خوشحالى هستیم (صحیح است) و متوجه نیستیم آیندگان متوجه اهمیت این موضوع خواهند بود ولى یک همچو کارى موقعى که دارد انجام مى‌شود بایستى تمام جوانب و اطراف کار را بگیریم که از هیچ گوشه‌اى درز و سوراخى پیدا نکند البته دولت آن عوایدى که بایستى بگیرد از نفت نمی‌گیرد و از طرفى باید حق کارمندان و کارگران پرداخت شود اوضاع مالى را هم این دست نامرئى در این 50 سال اخیر طورى کردند که پیش‌بینى می‌کردند براى یک چنین روزى خراب کردند از طرفى شما احتیاج دارید بخرید قند و شکر و قماش این چیزها که مایحتاج اولیه توده پایین است یعنى آن طبقه پایین هم چاى مى‌خورد آقاى میلیونر هم چاى مى‌خورد میلیونر اگر قند سیرى 15 ریال بشود مى‌خورد اما یک فقیر بیچاره یک کارگر 4 تومانى نمی‌تواند قند بخرد منى 20 تومان یا پارچه بخرد مترى 50 تومان این لایحه را از آن جهت آوردند که ما حساب کردیم دولت سالى 180 میلیون قند و شکر و قماش بایستى بخرد از خارج وقتى که پول نباشد می‌دانید نمى‌تواند بخرد اول سال باید پیش‌بینى این خرید را بکنید اینجا خود آقایان مکرر می‌فرمودند همین آقاى کهبد یادم می‌آید که یک موقع تذکر دادند اول موسم خرید قند و شکر ارزان است وقتى که تأخیر افتاد گران مى‌شود شما همیشه دولت‌ها را استیضاح مى‌کنید که چرا نخریدند و 45 لیره را 60 لیره خردیده‌اند دولت الآن ارز ندارد این لایحه را آورده که قند و شکر و قماش مملکت را 6 ماه اقلاً تأمین کند کسى که مى‌خواهد بجنگد دولتى که الآن آمده یک چنین فداکارى می‌کند باید وسائل داشته باشد و این یک چیزهایى است که فراهم کردن مایحتاج طبقه پایین مردم است و باز هم اگر آقایان نظرشان باشد شرکت نفت در دوره پانزدهم موقع طرح لایحه گس - گلشاییان مضیقه شکر را پیش آورد خاطرتان رفته است تمام مردم فکرشان این بود که شکر تهیه کنند این مضیقه‌هایى بود که شرکت پیش آورد این پیش بینى است که دولت کرده است و ما هم اینجا تأیید کرده‌ایم که آقاى دکتر مصدق و دولت ایشان نظرى ندارند و با حسن نیتى که آقایان به آقاى دکتر مصدق دارند این آقاى وارسته وزیر داریى که واقعاً هم وارسته است نظرى ندارد و نمى‌تواند گفت که نظرى دارد باید این لایحه را آقایان لطف بفرماید تصویب بشود بنده از حالا پیش‌بینى می‌کنم ممکن است مخالف دیگرى بیاید و صحبت بکند و بگوید اگر ما این لایحه را تصویب کنیم ممکن است که اجناس گران بشود بنده اینجا مى‌خواستم عرض کنم و این عرایضم در صورت جلسه ثبت و ضبط خواهد شد اگر ما این را تصویب نکنیم اجناس گران خواهد شد براى این که دولت نمی‌تواند شکر وارد کند (صحیح است) و بعضى از کسبه و تجار را هم که مى‌شناسید که آنها به محض این که یک چنین احساسى کردند که شکر کم شده فوراً یک تومان را 10 تومان مى‌کنند (ابریشم‌کار - جلویش را باید گرفت) تا بخواهند بگیرند شلاق بزنند فلان نماینده می‌آید و می‌گوید که نکن (ابریشمکار - کى مى‌آید می‌گویند؟) بنده و شما مثل این که جنابعالى تازه از سویس تشریف آورده‌اید (دکتر بقایى – نه خیر از اهواز آمده‌اند) این مملکت است و این اوضاع ما و خودمان هم که همه مباشرت داریم در تمام کارها (دکتر کاسمى - مخصوصاً شما) و مخصوصاً بنده به قول آقاى دکتر کاسمى (صفایى - بهتر نبود که اول ادله مخالفین را مى‌شنیدید و بعد مى‌فرمودید) آقاى صفایى بنده که گناه نکردم ادله مخالفین

+++

را نشنیدم ما خیلى چیزها از شما شنیده‌ایم‏ این را هم مى‌شنویم عرض کنم حضور جناب آقایان نمایندگان محترم و جناب آقاى تیمورتاش که بنده به هیچ وجه جسارتى در محضر نمایندگان محترم ملت نکرده‌ام بنده همیشه کمال احترام را به نمایندگان مجلس و آقایان محترم دارم و همیشه از طرف بعضى از دسته‌جات یا روزنامه‌ها اگر حملاتى مى‌شد بنده اینجا مدافع آقایان نمایندگان و رفقا بوده‌ام. در خاتمه یک نکته‌ای است که بنده باید عرض کنم هم ما هم تماشاچی‌ها هم مدیران جراید هم مخبرین و هم مردم خارج مى‌بینند همه چشم دارند اینجا هستند و مى‌بینند وقتی که ما با دولت موافقیم که کار نفت را به انجام برساند نباید عملى بکنیم که یک معناى جور دیگرى از آن استنباط شود این است ک من از آقایان استدعا می‌کنم که اطمینان داشته باشند که یکى از ارکان مهمى که بایستى همگى دولت را براى پیشرفت و اتمام قانون ملى شدن نفت کمک بکنیم همین لایحه است (فرامرزى - تمام لوایح دولت) به همه آنها می‌رسیم این یکى از آن لوایحى است که اگر خداى نخواسته تصویب نشود دولت نمى‌تواند شکر و قند و قماش را که هر سه از ضروریات اولیه طبقه پایین مردم است خریدارى کند بعداً قیمت این اجناس با یک وضع خیلى عجیبى قوس صعودى خواهد گرفت هیچ کس هم قادر نخواهد بود که جلوگیرى بکند بنده از آقایان تمنا می‌کنم به این لایحه دولت رأى موافق بدهند و این لایحه را معطل نکنند تا به کارهاى دیگر برسیم‏

10 - تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه.

رئیس - نوبت آقاى شوشترى است اگر آقایان اجازه بفرمایند جلسه را تعطیل کنیم جلسه آینده روز سه‌شنبه دستور دنباله همین لایحه خواهد بود

(مجلس بیست و پنج دقیقه بعد از ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شوراى ملى - رضا حکمت‏

+++

یادداشت ها
Parameter:294690!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)