کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره شانزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16
[1396/05/29]

جلسه: 169 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه بیست و پنجم تیر ماه 1330  

فهرست مطالب:

1 - تصویب صورت مجلس‏

2 - بیانات قبل از دستور آقایان: گنجه - عماد تربتى - آزاد

3 - بیانات آقاى وزیر کشور راجع به جریان عصر 23 تیر ماه 1330

4 - بقیه مذاکره و تصویب و ترتیب رسیدگى به اوراق اداره انتشارات شرکت نفت سابق و ارجاع آن به مجلس سنا

5 - استرداد دو فقره سؤال از طرف آقایان کهبد و حائرى‌زاده‏

6 - ختم جلسه به عنوان تنفس‏

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16

 

 

جلسه: 169

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه بیست و پنجم تیر ماه 1330

 

فهرست مطالب:

1 - تصویب صورت مجلس‏

2 - بیانات قبل از دستور آقایان: گنجه - عماد تربتى - آزاد

3 - بیانات آقاى وزیر کشور راجع به جریان عصر 23 تیر ماه 1330

4 - بقیه مذاکره و تصویب و ترتیب رسیدگى به اوراق اداره انتشارات شرکت نفت سابق و ارجاع آن به مجلس سنا

5 - استرداد دو فقره سؤال از طرف آقایان کهبد و حائرى‌زاده‏

6 - ختم جلسه به عنوان تنفس‏

 

مجلس ساعت نه و نیم صبح به ریاست آقاى حکمت تشکیل گردید.

1 - تصویب صورت مجلس.

رئیس - صورت اسامى غایبین جلسه قبل قرائت مى‌شود

(به شرح زیر خوانده شد)

جلسه اول‏

غایبین با اجازه - آقایان: شکرایى. صفوى. اورنگ. محمدعلى مسعودى. بوداغیان. طاهرى. افشار. مکى. ملک‌مدنى. طباطبایى. دکتر معظمى. دکتر شایگان. دکتر بقایى. گودرزى. آشتیانى‌زاده. شهاب خسروانى. غلامرضا فولادوند. قاسم فولادوند. صدر میرحسینى. معین‌زاده. صالح. دکتر هدایتى. دکتر کیان. دکتر طبا. ثقه‌الاسلامى. منصف. امامى‌اهرى. برومند. فرامرزى. محمد ذوالفقارى. حمیدیه. بهبهانى.

غایبین بى‌اجازه - آقایان: تیمورتاش. پیراسته. نصرتیان. وهاب‌زاده. هراتى. قراگزلو. عامرى. سنندجى. محمدى. خاکباز. تولیت. دکتر مصباح‌زاده. خسرو قشقایى. ابتهاج. امینى. سودآور. رضوى. حاذقى. سلطانى. حسن اکبر. جواد مسعودى.

جلسه دوم‏

غایبین با اجازه - آقایان: اورنگ. شکرایى. صفوى. محسن طاهرى. آشتیانى‌زاده. فتحعلى افشار. محمدعلى مسعودى. بوداغیان. شهاب خسروانى. مکى. دکتر معظمى. دکتر شایگان. دکتر بقایى. گودرزى. معین‌زاده. صدر میرحسینى. بهبهانى. غلامرضا فولادوند. قاسم فولادوند.

غایبین بى‌اجازه - آقایان: محمودى. خاکباز. جواد مسعودى. تولیت. ابتهاج. سلطانى. حاذقى. رضوى. سودآور. حسن اکبر. امینى. خسرو قشقایى. دکتر مصباح‌زاده.

رئیس - آقاى شوشترى نسبت به صورت مجلس نظرى دارید بفرمایید.

شوشترى - بسم الله الرحمن الرحیم. بنده این صورت مجلس را آوردم اینجا قرائت می‌کنم و ضمن تصحیح این صورت آن حقى که قانوناً طبق آیین‌نامه از ماده 90 باید استفاده کنم حالا استفاده می‌کنم که دیگر وارد نشوم و به مشاجره نرسد (صحیح است) بنده در جلسه قبل در صورت مجلس در پیشنهادم راجع به اسنادى راجع به اوراقى که تقدیس کردم من آقاى فرهودى را براى این که سند و مدرک و دلیل وقتى اطلاق می‌شود که ما یطلق بالمدرک و الا این اوراقى است که طبق اظهار آقاى مخبرفرهمند نماینده محترم که فرمودند اوراق پراکنده‌ای است که هنوز ترجمه نشده بنده قسمى که خوردم گر چه که البینه على‌المدعى والیمین على من انکر قسمى که من خوردم به آن وصف گفتم این کیفیات که در جراید صورت اشخاص سناتورها و رجال مملکت را داده‌اند به جدم اینجا براى به هم ریختن مملکت است و ساختگى است دلیل من اظهار شخصى آقاى مخبرفرهمند است که فرمودند اینها اوراقى پراکنده است و ترجمه نشده با یک مشت اوراقى پراکنده جمع نشده و ترجمه نشده چطور ممکن است که حیثیت مملکت را از میان برد و مملکت را به جان هم انداخت بنا علیهذا مثل این که دیشب در رونامه کیهان در روزنامه دیگر خواندم که یک مقدار دیگر اوراق در خوزستان از یک جامه‌دانى بیرون آمده است چندى دیگر خواهید دید یک جانى خانى از جاى دیگر از یک صندوقخانه بیرون خواهد آمد.

رئیس - آقاى شوشترى شما درباره صورت مجلس صحبت کنید (شوشترى - من از ماده 90 استفاده می‌کنم طبق آیین‌نامه) موقع استفاده از ماده 90 وقت دیگر است اگر شما حقى داشته باشید به موقعش صحبت خواهید کرد خارج از موضوع صحبت نکنید.

شوشترى - در این صورت مجلس که مورد تصدیق عموم نمایندگان است وقتى که گفتند اینها صحیح است نوشته شده است این دیگر مناسب نبود بعضى چیزها گفته شود از این جهت خواهشمندم آقایان در نظر بگیرند من دیگر از ماده 90 استفاده نمی‌کنم اولاً من مرید لازم ندارم من اهل دکان نیستم نمی‌خواهم کسى هیچ کس مرید من باشد آقا ارادت به من داشته باشند یا نداشته باشند به گاو و گوسفند من ضررى نمی‌زند بنده اگر قسمى خوردم روى علم خودم و تحقیق خودم بود و مى‌بینم اوضاع دارد چطور می‌شود اگر چیزى را می‌بینم باید بگویم مى‌بینم مملکت را دارند روى این اختلافات به کجا می‌کشند وکیل ملت اگر نمی‌خواهد بگوید پس چرا اینجا می‌آید باید برویم پى کارمان ما نوکر مملکتیم خادم مملکتیم اگر دیدیم که یک خطرى براى مملکت ما پیش می‌آید آقا کباب چیز خوبى است اما اگر بخواهید در گلوى بچه دو ماهه

+++

فرو بکنید می‌میرد اوضاع سیاسى دنیا با عقل و منطق است نه با احساسات و عشق اینها احساسات و عشق و قمار بازى است سرمایه آن هم مملکت است و مملکت دارد سرمایه قمار بازى قرار می‌گیرد البته من نخواهم گذاشت البته اگر کسى کسى را دزد می‌داند خائن می‌داند باید بیاید پشت تریبون داد بزند که فلان آدم جاسوس است و پول گرفته به صرف کاغذهاى پراکنده ترجمه نشده نمی‌توان مملکت را به جان هم انداخت.

رئیس - آقاى فقیه‌زاده‏

فقیه‌زاده - در جلسه گذشته ماده 72 نظامنامه قرائت شد و دستور داده شد که سر ساعت 9 زنگ جلسه زده شود متأسفانه باز هم امروز ماده 72 به موقع اجرا گذاشته نشد. (چند نفر از نمایندگان - ساعت 9 زنگ زده شد) استدعا می‌کنم که مراعات بشود.

رئیس - اولاً این وظیفه وکلا نیست وظیفه رئیس است و انجام می‌دهد آقاى تیمورتاش.

تیمور‌تاش - عرض بنده خیلى مختصر است بنده را جزو غایبین بى‌اجازه نوشته‌اند در صورتى که به عرف معمول اگر عمل شده بود تأخیر نداشتم تأخیر را البته من اذعان می‌کنم ولى آن جریان که آن روز قرار شد که ساعت 9 زنگ بزنند و ساعت 9 و نیم جلسه را تعطیل کنند این جریانات خلق‌الساعه را چون بنده خبر نداشتم به نظر بنده خیلى مطابق با انصاف نبود که غایب بى‌اجازه باشم.‏

رئیس - لازم نیست که خبر داشته باشید ساعت 9 که اعلام تشکیل جلسه مى‌شود همه باید حاضر باشند آقاى پیراسته‏

پیراسته - در جلسه گذشته بنده اظهاراتى کردم خیلى خوب نوشته شده ولى چند غلط چاپى دارد اگر اجازه بدهید توضیح بدهم یا اصلاح کنم بدهم به تند نویسى عرض دیگر بنده این است که یک طرحى راجع به قضات به امضا 36 نفر از آقایان نمایندگان تهیه و تقدیم شده در جلسه گذشته هم این عرض را کردم و از جنابعالى استدعا مى‌کنم که دستور بدهید این طرح را جزو دستور قرار دهند.

رئیس - بسیار خوب آقاى امامى‌ اهرى.

امامى‌اهرى - در توضیحاتى که در اطراف پیشنهادى که داده بودم عرض کردم یک اصلاحات عبارتى دارد که اصلاح مى‌کنم و اگر اجازه بفرمایید براى اصلاح به تند نویسى می‌دهم ولى موضوعى که لازم می‌دانم عرض کنم این است پیشنهادى که بنده نموده بودم پیشنهاد اصلاحى بود که هیچ تباینى با آن ماده واحده مصوبه پیشنهاد آقاى جمال امامى نداشت و آقاى نایب رئیس از لحاظ این که وارد نیست اصلاً به پیشنهاد رأى نگرفتند بنده اصرار در این که پیشنهاد بنده تصویب شود و یا نشود ندارم ولى از لحاظ این که بدعت نشود و نظایر این در آینده تکرار نشود بنده تقاضا می‌کنم آقاى رئیس در این مورد توجه خاصى بفرمایند چون پیشنهاد اصلاحى بود.

رئیس - در جلسه پیش داده‌اید ؟

امامى‌اهرى - بلى در جلسه پیش پیشنهاد اصلاحى دادم که با آن پیشنهاد آقاى امامى که تصویب شده بود هیچ مباینتى نداشت و بلکه به عقیده بنده تلفیق بود که حتماً با توضیحاتى که داده می‌شد آقایان تصویب مى‌کردند ولى رأى گرفته نشد براى این که در آینده سابقه نشود خواهش می‌کنم توجه بفرمایید.

رئیس - جلسه پیش بنده نبودم پیشنهاد ملاحظه می‌شود اگر اشکالى داشت رفع می‌شود آقاى مخبرفرهمند.

مخبرفرهمند - در بیانات بنده یک اصلاحات عبارتى است که می‌دهم به اداره تند نویسى اما این که جناب آقاى شوشترى فرمودند که بنده عرض کردم اوراق پریشان و فلان بنده عرض کردم این یک اوراقى منظم و ترجمه شده مهیایى نبوده است که ما برویم فوراً بخوانیم و بیاییم گزارش بدهیم اوراقى که هست اوراق زیادى است پرونده زیادى است بنده هم موافقم که باید رسیدگى بشود و عقیده‌ام این است که شأن یک وکیل نیست که یک مطلبى را بگوید که غیر قابل انجام و اجرا باشد آقا هى داد مى‌کند که بیاورند چى را بیاورند اینهایى را که دادند به روزنامه‌ها قبل از ما داده‌اند (یکى از نمایندگان - کى داده؟) من چه می‌دانم چه عرض کنم هنوز هم این قانون از مجلس نگذشته بنده استدعا کردم که افرادش را انتخاب بکنید خود آقا انتخاب بشوند بیایند بخوانند اگر نیست بیایند و بگویند اگر هست خودتان بفرمایید قسم هم نخورید وکیل نباید قسم بخورد باید مطلبى را بگوید وقتى قسم که خوردید بنده مشکوک مى‌شوم.

رئیس - این کلمه‌اى که اظهار کردند آقاى مخبرفرهمند که مأموریت داده شده هیچ مأموریتى از طرف مجلس به نمایندگان داده نشده است مادام که یک نماینده‌اى بخواهد یک عمل انجام بدهید باید به رأى مجلس باشد این را بدانند که خود آقایان رفته‌اند نه از طرف مجلس و بعد از این هم باید این قسمت رعایت شود (صحیح است) (نبوى - الآن هم یک عده دیگر رفته‌اند) آقاى دولتشاهى‏

دولتشاهى - بنده با کمال تأسف مجبورم که از حدود مقررات تجاوز بکنم که اگر امروز براى جواب سؤالات است آقاى معاون وزارت دارایى جواب سؤال بنده را که تقریباً بیست روز قبل تقدیم کرده‌ام لطف کنند.

رئیس - بسیار خوب ولى این که مى‌گویید مربوط به صورت مجلس نیست آقاى صفایى.

صفایى - در جلسه گذشته جناب آقای امامى فرمایشى فرمودند که آن وقت بنده متوجه نشدم در آنجا فرموده‌اند که صفایى تو هم از اشخاصى هستى که کمتر در جلسه حاضر مى‌شوى چون یقین دارم آقاى نورالدین امامى نایب رئیس مجلس شوراى ملى به بنده نظرى نداشته‌اند و اشتباه کرده‌اند این است که خواستم عرض کنم که بنده به شهادت صورت جلسات همیشه حاضر بوده‌ام و غایب نبوده‌ام (صحیح است) و مطلبى هم که خواستم به عرض مجلس شوراى ملى برسانم قتل عامى است که پریروز در تهران واقع شده است که در تاریخ مشروطیت ایران سابقه ندارد که به واسطه جمله قواى نظامى و مأمورین دولت به مردم بى‌اسلحه 1000 نفر زخمى و عده‌اى مقتول شده‌اند (امامى‌اهرى - این به صورت مجلس ارتباطى ندارد) (حکیمى - چه ارتباطى به صورت مجلس دارد؟) اجازه بفرمایید آقاى حکیمى‏

رئیس - آقاى صفایى شما فقط حق دارید درصورت مجلس صحبت کنید.

صفایى - من به صورت مجلس ایراد دارم عرض مى‌کنم در تاریخ مشروطیت سابقه ندارد که به ملت تیر اندازى بشود که هزار نفر مجروح بشوند و به یک عده‌اى به عنوان این که توده‌اى هستند تیر اندازى کنند یک عده‌اى را هم به واسطه این که مسلمان هستند حبس مى‌کنند این صحیح نیست مردم بى‌اسلحه، تماشاچى که در میدان آمده‌اند چه تقصیرى داشته‌اند فرضاً که تخلفى کرده باشند همان طور که در دنیا معمول است به وسیله گاز و اتومبیل آبپاش مردم را متفرق مى‌کنند جایى که صد هزار نفر جمعیت ایستاده هستد سابقه ندارد مردم را به وسیله اسلحه گرم متفرق کنند (صحیح است) (نریمان - صحیح نیست این طور نشده بنده خودم آنجا بودم و شاهد بودم) شما مى‌فرمایید صحیح نیست به دلیل این که شما جزو جبهه ملى هستید بعد مى‌آیند یک عده از نمایندگان را دعوت می‌کنند براى رسیدگى نمایندگان مجلسین که مستخدم دولت نیستند تمام نمایندگان ملتند اگر باید مأموریتى داشته باشند از طرف مجلس باید انتخاب بشوند این چه وضعى است که آقاى نخست‌وزیر عده‌اى را از طرف خودشان دعوت بکنند و بعد مأموریت بدهند این صحیح است آقا؟ (زنگ رئیس)

رئیس - آقاى صفایى خواهش می‌کنم بفرمایید بنشیند اینها راجع به صورت مجلس نیست آقاى نریمان بفرمایید

نریمان - در بیانات بنده در جلسه گذشته یک اشتباهات مختصر عبارتى است که اجازه بفرمایید اصلاح می‌کنم مى‌دهم به اداره تند نویسى‏

رئیس - بسیار خوب آقاى دکتر هدایتى‏

دکتر هدایتى - در جلسه گذشته بنده پیشنهادى کردم آقاى نایب رئیس پیشنهاد بنده را که متن آن در صورت جلسه هست وارد ندانسته قرائت نکردند و اجازه هم نفرمودند که توضیح بدهم بنده به احترام ایشان و به احترام کرسى که ایشان جلوس فرموده بودند عرضى نکردم ولى از من و نوع من بعید است که پیشنهادى بر خلاف منطق داده بشود خواستم که ایشان توجه بفرمایند پیشنهادى که داده می‌شود توجه بکنند که از طرف چه کسى داده مى‌شود (صحیح است) در ضمن خواستم استدعا کنم این که در صورت جلسه بنده را دیر آمده یا غایب نوشته‌اند بنده یک ربع تأخیر داشتم همان طورى که آقاى تیمورتاش فرمودند بنده هم اطلاع نداشتم استجاره کردیم‏

رئیس - آقاى فرامرزى‏

فرامرزى - عرضى ندارم‏

رئیس - آقاى نبوى‏

نبوى - به طوری که آقاى امامى و آقاى دکتر هدایتى به عرض مجلس رسانیدند در جلسه گذشته بنده هم در آخر جلسه وقتى که شور در لایحه تمام شد طبق ماده 124 پیشنهادى تقدیم کردم جناب آقاب نایب رئیس فرمودند وارد نیست البته بنده هم عرضى نکردم جلسه هم ختم شد حالا خواستم عرض کنم که پیشنهاد بنده مطابق قانون بود و لازم هم بود که توضیح بدهم (صحیح است)

رئیس - آقاى نورالدین امامى‏

نورالدین امامى - عرض کنم که فرمایشات آقاى امامى‌اهرى و آقاى دکتر هدایتى و آقاى نبوى مطابق نص صریح آیین‌نامه وارد نیست استدعا مى‌کنم بفرمایید آن پیشنهادات را به عرض‌تان برسانند با مواد آیین‌نامه تطبیق بفرمایید تا معلوم شود بدون این که توجهى بفرمایند فقط براى این که چند کلمه در مجلس صحبت بفرمایید این ایراد را می‌کنند.

دکتر هدایتى - آقا براى این که زودتر جلسه را ختم کنید اجازه نفرمودید توضیح داده شود و تکلیف پیشنهاد معلوم شود.

2 - بیانات آقاى گنجه - عماد تربتى - آزاد

+++

رئیس - یک پیشنهادى آقاى جمال امامى کرده‌اند که نطق قبل از دستور امروز مطرح نشود و دولت توضیحات لازم را راجع به جریان دیروز بدهد (بعضى از نمایندگان - بفرمایید بخوانند) ولى نطق قبل از دستور بسته به نظر مجلس است پیشنهاد قرائت مى‌شود.

(پیشنهاد آقاى جمال امامى به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد مى‌کنم به جاى نطق قبل از دستور جریانات 23 تیر مطرح و دولت توضیحات لازمه را بدهد.

رئیس - آقاى امامى‏

جمال امامى - عرض کنم بنده ایرادى به ماهیت امر ندارم که چرا دولت دستور داده است تیراندازى بشود و یک عده‌اى مقتول بشوند (صفایى - ما ایراد داریم) بنده از طرف جنابعالى صحبت نمى‌کنم از طرف خودم صحبت می‌کنم بنده نه تنها ایراد ندارم تأیید هم می‌کنم (امامى‌اهرى - صحیح است) بلى به ماهیت امر ایراد ندارم تأیید هم مى‌کنم از این هم شدیدتر بکنند ولى به طرز عمل شدیداً ایراد دارم (صحیح است) هشت سال است من در این مملکت داد می‌زنم این میکربى که به دست اجانب پخش شده است خانمان برانداز است و تا این را ریشه کن نکنیم ما هیچ کار در این مملکت نمی‌توانیم بکنیم (صحیح است) چیزى که قوانین آسمانى، اخلاقى. بشرى تمامش این را منع کرده است من ایراد دارم که چرا دولت جلوى آن را نگرفته است ایراد دارم که چرا می‌گذاشتند که کانون درست بکنند (صحیح است) چرا مى‌گذاشتید که میتینگ بدهند با این که مواد عدیده‌اى دارید که می‌توانستید جلوگیرى بکندید چرا می‌گذاشتید جوان‌هاى ما را اغوا بکنند و بالنتیجه ایراد دارم که به استناد نوشته باختر امروز دولت که اطلاع داشت از این جریان چرا قبلاً اعلان نکرد که اگر بیرون بیایید من می‌زنم چرا دولت اعلان نکرده است این را؟ دولت که مطلع بود آنها بیرون می‌آیند مصلح هم هستند و این جریان بر پا خواهد شد چرا اعلان را می‌کردند مردم زن و بچه و دخترهای‌شان را نمى‌گذاشتند بیایند بیرون و در معرض گلوله قرار بگیرند و تلف بشوند خون اینها به عهده کیست؟ یک عده دختر‌ها یک عده جوان‌هاى بیچاره اغوا شده گلوله خورده‌اند یک عده دخترهاى پانزده شانزده ساله این به گردن کیست؟ (نریمان - دخترها را خود میتینگ‌دهندگان آوردند جزو آنها بودند) آقاى نریمان این را نفرمایید شما کسى هستید که وقتى به روى حزب توده گلوله هم در نمى‌کردند ایراد مى‌کردید حالا که من حرف می‌زنم وسط حرف من حرف می‌زنید چون دولت شما است؟ آقایان شاهدند آن روز اینجا یک صدم این کار اگر مى‌شد ننه من غریبم در می‌آوردید حالا مى‌آیید دفاع مى‌کنید من مى‌گویم به ماهیت امر ایراد ندارم به طرز عمل ایراد دارم حالا باید دولت بیاید جواب بدهد که چرا قبلاً اعلان نکرده است که اگر بیرون بیایید من مى‌زنم، من سه ماه قبل در اینجا در زمان آقاى علا راجع به این موضوع صحبت کردم و همین آقاى وزیر کشور فرمودند صحیح است حرف‌هاى شما و ما شدیداً جلوگیرى خواهیم کرد، چرا تا حالا جلوگیرى نکردید که این عواقب وخیم پیش بیاید (پیراسته - آقاى وزیر کشور مصلحتش نبود) (عبدالقدیر آزاد - پس بگیرید پیشنهادتان را) من ایرادم به دولت است این است که این شبیه به صحنه سازى است و پیشنهادم را هم پس می‌گیرم‏

رئیس - آقاى گنجه‌اى براى نطق قبل از دستور بفرمایید

گنجه‌اى - این صحبت قبل از دستور به مناسبت ورود آقاى هریمن تهیه شده است براى ما ایرانیان از دیر زمانى امریکا به عنوان سرزمین آزادى و آزادگى معرفى شده است جوانان ما از اوان طفولیت از مبارزات استقلال طلبانه و آزادی خواهانه لینکولن‌ها افسانه‌ها و تاریخ‌ها شنیده‌اند و حس بشر دوستى و آزادی خواهى امریکاییان را به عنوان سرمشق و نمونه براى سایر اعضا خانواده بشریت تلقى کرده‌اند.

خدماتی که ملت امریکا در نیم ‌قرن اخیر در موقعى که هنوز فرهنگ ما بنیان محکمى نداشته و تأسیسات علمى کشور ما به پایه و ترقى کنونى نرسیده بود با تأسیس آموزشگاه‌هایى با اصول جدید و تربیت فرزندان ایران نموده‌اند به هیچ وجه فراموش نخواهد شد.

در این موقع که آقا اورل هریمن مهمان عزیز ما و نماینده و مشاور مخصوص جناب آقاى رئیس جمهور امریکا در ایران اقامت دارند (محمدعلى مسعودى - البته به عنوان مهمان هستند و دخالتى ندارند) و براى مشاوره و مساعدت در حل یکى از مشکلاتى که ملت ما با آن مواجه است رنج سفر را به خود همواره فرموده‌اند و مقدارى از وقت پربها و ارزش خود را براى ایرانیان تخصیص داده‌اند به این مناسبت احساست ما نسبت به ملت آزادی خواه امریکا بار دیگر تحریک و تقویت گردیده است.

من به عنوان نماینده یکى از استان‌هاى بزرگ و پر برکت و وطن پرست ایران می‌توانم به خود اجازه دهم و پیام پر مهر و محبت و حاکى از تشکر سکنه آن استان را در این موقع به مهمان عزیزمان از پشت تریبون مجلس ابلاغ نمایم سکنه ایالتى که من افتخار نمایندگى آنان را دارم از زمانى که نماینده دولت امریکا در سازمان ملل متحد و شوراى امنیت با شجاعت و استحکام از حقوق ایران دفاع نمود یک علاقه و احترام بیشترى نسبت به ملت و دولت امریکا پیدا کرده‌اند این احساسات صمیمانه آذربایجانیان خصوصاً و ایرانیان عموماً یک مسئولیت اخلاقى نیز متوجه ملت آزادمنش امریکا و دولت متقتدر آن می‌نماید

دولت و ملت امریکا می‌دانند که ایران از لحاظ جغرافیایى در موقعیت خاصى و در چهارراه تلاقى جریان‌هاى سیاسى و تاریخى قرار گرفته اوضاع و احوال خاصى که ما در آن قرار گرفته‌ایم ایجاب مى‌کند که شمال و جنوب و شرق و غرب و منابع زیر زمینى شمالى و منابع زیر زمینى جنوب استقلال سیاسى و اقتصادى سر تا سر ایران با هم یک وحدت تفکیک ناپذیر تشکیل دهند.

علاقه که دولت و ملت امریکا براى استقلال سیاسى و اقتصادى ایران نشان داد باید عیناً در مورد استقلال سیاسى و اقتصادى جنوب نیز بروز و ظهور کند زیرا ما آذربایجانیان بهتر حسن مى‌کنیم تمامیت تمام نقاط و سر حدات ایران و استقلال سیاسى و اقتصادى شمال ایران از استقلال سیاسى و اقتصادى جنوب تفکیک ناپذیر است ما امیدواریم که دولت امریکا مسأله و مشکل شمال و جنوب ایران را با یک واحد مقیاس اندازه گرفته و با دو پیمانه مختلف اندازه نگیرد

انتظار ما این است که دنیاى آزاد واقعاً سزاوار عنوان آزاد باشد و سازمان‌هاى بین‌المللى آلت و ابزارى براى غلبه قوى بر ضعیف نباشد هر چند ما صلاحیت دیوان دادگسترى لاهه را از اصل به رسمیت نشناختیم (صحیح است) ولى باید اذعان کرد که نظریه منحوس این دیوان ضربه بزرگى به انتظارات ملل کوچک از مجامع بین‌المللى زد امید است که این دیوان در مرحله دیگر با صدور قرار عدم صلاحیت براى خود در مورد اختلاف ایران با یک مؤسسه بازرگانى قسمتى از ضایعه را جبران نماید (صحیح است) ولى معذالک احتراماً ما نسبت به سازمان ملل متحد و به سایر سازمان‌هاى بین‌المللى که در حدود صلاحیت خود با ملل رفتار می‌کند پا برجا است ما از روى ایمان و عقیده به منشور ملل متحد سعى و کوشش خود را با سایر ملت‌هاى مؤمن به اصول سازمان ادامه خواهیم داد که اصول آن منشور درباره ملل بزرگ و کوچک بر اساس تساوى دولت‌هاى قوى و ضعیف و ملل بزرگ و کوچک بدون تبعیض اجرا شود (صحیح است) و این مؤسسات جهانى آلت ابزار مؤثرى براى حل اختلافات بر روى اصل تساوى باشد و هر تجاوز را در موقع خود سر جایش بنشاند و در صورت لزوم گوشمالى دهد گر چه متجاوز یک دولت بزرگ و نیرومندى باشد

جناب آقاى اورل هریمن باید متوجه باشند که افکار عمومى ایرانیان به این حقیقت آشنا است که جریان منظم نفت به مجارى سابق خود براى دنیاى آزاد اهمیت بسزایى دارد و به همین مناسبت ما در قوانین مصوبه فروش نفت را به مشتریان سابق و لزوم استفاده از کارشناسان خارجى را تصریح کردیم. امروز منافع اقتصادى و سیاسى ایران از لحاظ حل مسأله نفت کاملاً با منافع امریکا و دنیاى غرب منطبق است ما هم مانند امریکا و دول غرب که از نفت ما استفاده مى‌کردند ذینفع هستیم که جریان نفت ملى شده مانند سابق و بیشتر از سابق ادامه داشته باشد ما هم مانند دنیاى غرب در این مسأله کاملاً ذیعلاقه هستیم که با حفظ حاکمیت مطلق ما در قلمرو کشور خود اختلاف ما با شرکت سابق نفت به طور مسالمت آمیز حل گردد ما در ملى کردن صنایع نفت سرتاسرى ایران عیناً از همان اصولى پیروى مى‌کنیم که در سالیان اخیر بارها در دنیاى آزاد از آن اصول استفاده شده است ما اراده راسخ و تغییر ناپذیر خود را براى استقرار حاکمیت و اجراى قوانینى که ناشى از حق حاکمیت ما است به دنیا اعلام مى‌کنیم (صحیح است) و یقین داریم که با ملى شدن صنعت نفت روابط ما با دنیاى آزاد بر پایه محکم‌تر استوار بوده و روابط ما حتى با بریتانیای کبیر خیلى صمیمى‌تر از سابق خواهد شد (صحیح است) زیرا مودت و دوستى حقیقى باید متکى بر اصول تساوى حقوق باشد (صحیح است)

انتظار ما از دولت امریکا و دول غربى این است و در این انتظار ما منافع مشترک با آنها دایم که سرنوشت نفت ایران و سرنوشت صنایع اروپاى غربى را که با نفت ایران مى‌چرخد و سرنوشت وسائل زمینى و دریایى و هوایى را که از نفت ایران سیراب مى‌شوند فداى سود پرستى یک شرکت خلع ید شده ننمایند ما با ملى کردن صنایع نفت خود و استفاده اقتصادى از آن مى‌توانیم متدرجاً یک عدالت اجتماعى متناسب با اوضاع و احوال زمان به وجود آوریم ما با احتراز از اعمال نفوذهاى سیاسى که دنباله استفاده اقتصادى از منابع ایران بود می‌توانیم به وضع کشور خود سر و سامانى دهیم.

در صورتی که ما در این سعى و کوشش خود قرین موفقیت بشویم و در صورت احتراز از خرابکارى شرکت سابق بى‌شک موفق خواهیم شد می‌توانیم به صلح یک قسمت حساس از نقاط متزلزل جهان کمک کنیم و وظیفه خود را در هوادارى از صلح تجزیه ناپذیر

+++

انجام دهیم.

حوادث و جریان‌هاى نیرومند جهانى ایران را در سر دو راهى قرار داده است یا داشتن همه چیز و یا نداشتن هیچ چیز امیدواریم که مهمان عزیزمان از روى واقع بینى اوضاع اقتصادى و اجتماعى و سیاسى ایران را در نظر بگیرند و در شناساندن اوضاع ایران و افکار و آرزوها و ‌ایده‌آل‌هاى اجتماعى ایرانیان به امریکا و اروپا به ما کمک کند و حقایقى را که متأسفانه لااقل در قسمتى از جهان آزاد وارونه جلوه داده‌اند آن طوری که هست جلوه‌گر سازند ما یقین داریم که جناب آقاى رئیس جمهور ممالک متحده امریکا و دول امریکا با توجه به موقعیت باریک ایران و در صورت قبول این نکته که ما منافع مشترکى در جریان منظم نفت به مجارى سابق با دنیاى غربى و آمریکا داریم در خط مشى که حالا گرفته شده تغییر فاحش داده خواهد شد و موقعیت باریک مجلسین و لزوم اجراى قوانین مصوب را تصدیق فرموده و در این راه از کمک‌هاى معنوى و فنى لازم دریغ نخواهند کرد ما از صمیم قلب امیدواریم که جناب آقاى هریمن رسالت محوله به ایشان را با واقع بینى و روح آزادى خواهى و موفقیت کامل انجام دهند و رشته محبت و صمیمیت و احترام ملت ایران را نسبت به ملت آزادمنش و متمدن آمریکا بیشتر از پیش تقویت فرمایند (صحیح است. احسنت)

رئیس - آقاى عماد تربتى‏

عماد تربتى - به شهادت آقایان بنده کم‌تر تصدیع می‌دهم (صحیح است) مگر در یک مواقعى که ضرورت ایجاب کند اوضاع امروز و هرج و مرج کشور موجب شد که بنده مهر سکوت را در هم بریزم و وضع دولت را از لحاظ این که قضایا را پیش‌بینى نمی‌کند در معرض انتقاد قرار بدهم انتقاد تنها وظیفه‌ای است براى نماینده مجلس و یک نامه‌نگار انتقاد دولت را به قصور و یا تقصیرهاى خود متوجه می‌کند که در آینده نظیرش رخ ندهد البته مصلحت شخص بنده اقتضا نمی‌کرد که از این دولت انتقاد بکنم زیرا دولت خودش را به یک وسائلى مجهز نشان داده است که انتقاد کننده در معرض همه گونه تهمت و توهین و افترا قرار می‌گیرد روزنامه‌هاى طرفدار دولت از طرفى میتینگ‌ها، صحبت‌ها و حتى در مواقعى تماشاچی‌ها، افکار و عقاید را ترور می‌کنند و از هیچ تهمت و افترایى نسبت به مخالفین کوتاهى نمی‌کنند حتى موضوع کیسه گونى که همه اطلاع دارند این را یک سایه مهیبى در مقابل اشخاصى که مخالفت کنند قرار داده‌اند و مصالح شخصى اقتضا نمی‌کند که یک نماینده‌اى اگر رعایت حال خودش را بخواهد این دولت را با وسایل ناجوانمردانه‌اى که در دست گرفته است انتقاد کند ولى یک وظیفه ملى و عمومى بوده که بنده را وادار به انتقاد کرد موضوع کیسه گونى تازگى در ایران ندارد هر روزى یک نوع اسلحه‌اى براى تهمت و افترا و لکه‌دار کردن این ملت بوده است گاهى چماق تکفیر را به دست می‌گرفتند و علماى بزرگى مثل مرحوم شیخ‌هادى مکتبى را تکفیر مى‌کردند در صورتی که مدرس فقه و اصول اسلامى بودند، مخالفین اشخاص محترم را لکه‌دار و نابود می‌کردند بعد مشروطیت آمد مشروطه خواهان مخالفین خودشان را اسلحه استبداد طرف خودشان را لکه‌دار می‌کردند و حتى اشخاص بزرگى را سردار می‌بردند کم کم کمونیست پیش آمد، کمونیستى هم باز یک وسیله‌اى شد بعد توده پیش آمد توده هم یک وسیله‌اى شد بعد بند (ج) پیش آمد بند (ج) را به جان اشخاص می‌انداختند بعد از مدتى موضوع کیسه گونى پیش آمد که آن را به گردن اشخاص بار می‌کنند با این وسایل که دولت حاضر در دست گرفته است مصلحت شخص بنده اقتضا نمی‌کرد که خودم را هدف فحش و ناسزا قرار بدهم ولیکن چون نماینده همه باید به وظیفه خودش رفتار کند از این جهت بود که بنده مهر سکوت را در هم شکستم، انتقاد بنده فقط روى یک اصل است و آن اصل این است که دولت ما پیش‌بینى نمی‌کند حوادث و قضایا را و یا این که قاصر است و یا معتمد قضایا بسیار واضح است دولت‌ها باید هوشیار و بیدار باشند اصولاً سر دولت دارى و سیاستمدارى همین است که قضایا پیش‌بینى شد (صحیح است) بسیارى از قضایا واضح و روشن است و کاملاً قابل پیش‌بینى ولى دولت پیش‌بینى نکرد این حادثه خونینى که در تاریخ ایران و در تاریخ مرکزیت تهران به کلى بى‌نظیر است یک چیزى بود واضح و روشن اتفاقى بود که دولت پیش‌بینى نکرد (صحیح است) از روزهاى پیش روزنامه‌ها نوشتند اشخاص گفتند شهرت داشت که چوب و چماق‌ها حتى با استعانت از مؤسسات دولتى و هنرستان‌ها دارد تهیه می‌شود و همه گفتند معذلک دولت پیش‌بینى نکرد که جلوگیرى از حادثه بکنند جلوگیرى از حادثه بسیار آسان بود بنده نمی‌گویم به وسایل نظامى یا قهرى ممکن بود یک حزبى که می‌خواهد عبور کند مانع آن بشوند ولى احزابى که طرفدار دولت بودند و دست نشانده دولت هستند و با وسایل دولتى مجهز هستند این احزاب که در اختیار دولت بودند اینها آقایان به صورت یک پیغام آقاى نخست‌وزیر به صورت یک تلفن ایشان، به صورت یک اظهار تمایل ایشان متفرق می‌شدند (صحیح است) و در مقام صدمه و اصطکاک بر نمی‌آمدند که این جور حوادث خونین در کشور ما رخ بدهد که اطفال معصوم و بى‌گناه پایمال شوند زن‌هایى که تماشاچى بودند تیر بردارند و مأمورین انتظامى ناچار بشوند که به روى مردم استعمال سلاح بکنند به روى مردم بى‌گناه و بى‌اسلحه (صحیح است)

یک اشخاصى که مورد توجه عمومى بودند در اینجا تیر برداشتند من از اشخاصى شنیدم در موقعى که در بیمارستان احتیاج به خون پیدا کردند در ظرف ده دقیقه سیصد نفر حاضر شده‌اند که خون خودشان را هدیه کنند این طور اشخاص یک موقعیتى دارند یک وضعیت تمایزى دارند که نبایستى شخصیت آنها به رایگان از دست برود (صحیح است) اشخاصى که در این حادقه خونین از بین رفته‌اند و این حادثه خونین از بین رفته‌اند و این حادثه ثابت می‌کند که در مملکت ما هرج و مرج است در مرکز کشور آدم می‌کشند و دولت نمى‌تواند و قدرت ندارد از حوادث شوم جلوگیرى کند و نمى‌تواند اصولاً پیش‌بینى کند این یکى از حوادثى بود که ملاحظه فرمودید دولت پیش‌بینى نکرد و موضوع دیگرى را که دولت پیش‌بینى نکرد و بایستى پیش بینى می‌کرد رأى دادگاه لاهه بود (صحیح است) البته دولت که ایراد به عدم صلاحیت کرد یقین داشت که یک دادگاهى نیست که به حقانیت رفتار کند و مسلم بود براى دولت که یک دادگاهى است که طرفدار دولت‌هاى استعمارى است (صحیح است) این را پیش‌بینى می‌کرد از همین جهت هم به صلاحیت آن دادگاه اعتراض کرد و الا اگر دولت اطمینان می‌داشت که رأى به نفع ما است احتیاجى به ایراد به صلاحیت نبود یک ایراد دیگرى هم داشت و آن این بود که این دادگاه به طور ظالمانه یک مدت بسیار کوتاهى یعنى مدت شش روز براى ما قرار داد (صحیح است) خود این مدت کوتاه دادگاه لاهه که براى ما قرار داد خودم این باز هم یک دلیل بارزى بود که دادگاه لاهه با ما یک غرض رانى خاصى در این کار دارد (صحیح است) موقعى که ضرب‌الاجل کمى فقط شش روز تعیین کرد دولت آن موقع باید از عضویت قضاوت اجبارى دادگاه لاهه خارج می‌شد (صحیح است) نه این که دولت ببیند که صالح براى رسیدگى نیست دولت ببیند که به ما تعدى می‌کند و 6 روز وقت تعیین کرد و به ما فرصت ندهد آن وقت بماند و پیش‌بینى نکند تا رأى صادر شد عملى بکند بی‌هوشدار و بعد از مرگ باشد قبلاً بهتر بود که بگوید ما خارج می‌شویم تا این که بعد بگوید ما رأى شما را قبول نداریم (صحیح است) این از مهم‌ترین حوادثى بود که دولت حق بود پیش‌بینى مى‌کرد و یک اسلحه‌اى دست طرف نمی‌داد که بگویند دولت ایران از رأى دادگاه تمرد مى‌کند در صورتى که حقاً و انصافاً دولت ایران تمرد نکرده است و مطابق حق بوده و قبلاً این موضوع پیش‌بینى می‌شد دولت ایران که موافقت کرده به دادگاه لاهه اشخاصى بفرستد حق بود از اشخاص مبرز، اشخاص عالی مقام اقلاً ده نفر از وکلاى دادگسترى مبرز جهانى مى‌فرستاد، آنجا بزرگ‌ترین محل تبلیغات براى ما بود تمام انظار جهانیان به دادگاه لاهه معطوف بود چشم دنیا، تمام جهانیان به آنجا دوخته شده بود که براى تماشاچى هم حتى جا نبود مى‌بایستى دولت از مرکز تبلیغات غفلت نکند اشخاصى را بفرستد که آنجا براى ما همه گونه تبلیغات بکنند نه این که اشخاصى را به عنوان کبوتر قاصد بفرستد و آن وقت نتیجه این بشود که یک محکومیتى در دنیا براى ما حاصل شود گرچه رأى نهایى نیست و یک رأى موقتى و اجرایى بوده است ولى به هر حال ظالمانه بود (صحیح است) و این قصور از طرف دولت بود با دلایلى که عرض کردم (نورالدین امامى - اول مى‌بایستى صلاحیت را رسیدگى کنند و از طرفى این رأى غلط بود و بر خلاف قانون است) دولت حاضر دولتى است که با حکومت نظامى اصولاً مخالف بود و همیشه داد از آزادى می‌زد و حکومت نظامى را حکومتى می‌دانست که دولت‌هاى ضعیف در سایه سر نیزه نظامى باید به زندگانى خودشان به طور ناقص ادامه بدهند این افکار و عقایدى بود که جناب آقاى دکتر مصدق صریحاً ابراز می‌داشتند بنده صریحاً عرض نمى‌کنم که در حال حاضر حکومت نظامى صحیح نیست و لازم نیست در حال حاضر لازم است ولى دولت نباید یک وضعیتى ایجاد کند که اجبار از آوردن حکومت نظامى باشد (صحیح است) (جمال امامى - باید قبلاً مى‌کردند نه بعد) قبلاً می‌بایستى وضعیت به طورى منظم باشد که احتیاجى به حکومت نظامى بعد نباشد و اگر تمام دولت‌هایى که حکومت نظامى می‌آوردند خودشان را در یک وضعیتى دچار می‌دیدند که ناچار بودند از سر نیزه نظامى پیشتیبانى سابق یک وضعیت هرج و مرجى ایجاد مى‌کنند که در سایه حکومت نظامى بتوانند به زندگانى خودشان ادامه بدهند به هیچ وجه قضایا در این دولت حاضر پیش‌بینى نمی‌شود و تابع حوادث روز هستند و روزمره هر طور که پیش‌ آید به طور ناقص یک افکارى به عرض عموم می‌رساند یک مطلبى که خیلى واضح و روشن است این است که یک کمپانى غاصبى که مدت پنجاه سال خون‏

این کشور را مکیده است (صحیح است) در تمام شئون اقتصادى و سیاسى ما رسوخ کرده است (صحیح است) از نظریات سیاسى او بوده است که برنامه‌هاى فرهنگ

+++

را به طورى کرده است که یک عده اشخاص بی‌کاره در این مملکت تربیت شده و از نظر اقتصادى هم نتیجه‌اش این بود که فقر و فلاکت را براى عموم آورده است این همه فقر و فلاکتى را که براى عموم آورده است این همه فقر و فلاکت و جهل و نادانى کشور را آماده براى هر گونه حوادثى کرده است (صحیح است) حالا بایستى که این حوادث و حوادث خونین‌تر و بدترى پیش‌بینى بشود ولى به هیچ وجه دولت پیش‌بینى نکرده دولت باید پیش‌بینى کند و بداند که اسلحه ما اسلحه مظلومیت است اسلحه حقانیت است و الا ما که در مقابل دولت‌هاى قوى زور نداریم وقتى که اسلحه ما اسلحه حقانیت است و سنگر ما سنگر مظلومیت دیگر بنده نمى‌فهمم سنگر ساختن در خوزستان و یا رژه قشون در خوزستان چه معنى دارد جز این که آنهایى که با ما دشمنى دارند کشور ما را این طور جلوه بدهند که اینها یک مردمان ماجرا جو هستد و مردمانى هستند که می‌خواهند آتش جنگ را در دنیا مشتعل کنند تمام نفوس جهانى از جنگ بی‌زارى می‌جویند این معنى ندارد باید ما از آن سنگر حقانیت و سنگر مظلومیتى که داریم دنیا را متوجه این موضوع کنیم ما با رژه قشون قشونى که همه‌مان می‌دانیم و با سنگرهاى خاکى نباید افکار جهانى را برعلیه خودمان آلوده بکنیم (صحیح است) از مطالبى که این دولت پیش‌بینى نکرد موضوعى بود که در جواب پیام مستر ترومن یک جواب سختى دادند و بعداً ناچار بودند یا ناچار شدند یک پیام محبت آمیزى بدهند دست طلب دراز کنند که نتیجه‌اش تشریف فرمایى آقاى هریمن بود (فرامرزى - دست طلب کسى دراز نکرد) البته حق این بود که پیش‌بینى مى‌کردند که این دست طلب اگر مقتضى بود همان اول دراز مى‌کردند بنده نمی‌دانم که چه جور پیش‌بینى کرده‌اند که آیا به فرمایشات آقاى هریمن رفتار کنند یعنى رأى ناقص و رأى ظالمانه دادگاه لاهه که اجراى آن مورد درخواست ترومن بود اجرا بکنند یا نکنند اگر اجرا بکنند که رأى ظالمانه بوده و به هیچ وجه مورد قبول دولت ایران نمی‌تواند واقع بشود و اگر هم قبول نکنند خواهش آنها را نپذیرفته‌اند (یک نفر از نمایندگان - آنها همچو خواهشى نکردند) پس چرا دعوت کرده‌اید (یک نفر از نمایندگان - کسى دعوت نکرده است) تمام این قضایا یک قضایایى است که قابل پیش‌بینى بوده است و از طرف دولت پیش‌بینى نشده است این بساطى که به هم ریخته و پیش‌بینى می‌شد که ما بایستى اول جنبه مالى خودمان را قوى بکنیم و به اصطلاح چاهى بکنیم و منار را بدزدیم دولت در یک وضع بد فشار اقتصادى و مالى قرار گرفته است (اسلامى - کى کرده است آقا) البته دشمنان ایران کرده‌اند دولت سه لایحه مالى آورده است یک لایحه‌ای است راجع به قرضه دلار که ماشین آلات قراضه خواهند داد مثل همان اسلحه پوسیده‌اى که به ما دادند یکى هم لایحه قرضه ملى است که تصور مى‌کنم تعارفى بیش نیست و مثل قربانت شوم سر کاغذها است (مخبرفرهمند - به ملت توهین نکنید آقا) و یکى هم لایحه مصرف پشتوانه اسکناس است و این لایحه جز این که موجب تزلزل اسکناس و پول رایج کشور شود به هیچ وجه نتیجه دیگرى نخواهد داشت اینها یک چیزهایى است که دولت پیش‌بینى نکرده است و همین طور روز به روز کشور را دچار حوادثى مى‌کند هر کسى هم یک چیزى بگوید می‌گویند ‌آى نفت ‌آى نفت آقایان متوجه هستند و کسانى که به مشهد مشرف شده‌اند می‌دانند که یک بازارى کم عرض در مشهد هست غروب‌ها جمعیت در آنجا زیاد است در این ضمن یکى هم نفت فروش است مى‌آید و با یک چلیک نفتى که در دستش هست می‌گوید ‌آى نفت،‌آى نفت همه حریم می‌دهند اینجا هم نفت یک اسلحه‌اى شده است هر کس حرفى بزند مى‌گویند‌ آى نفت،‌آى نفت اشخاص هم مجبورند که یک حریمى بدهند که دامان‌شان آلوده به نفت نشود آقا موضوع نفت وقتى خوب اجرا مى‌شود که امنیت داخلى خوب اداره شود (صحیح است). کشور ما بایستى یک وضع بسیار صحیح و آبرومند و یک حالت بسیار صحیح مثل سایر کشور‌هاى آبرومند حسابى داشته باشد تا ما بتوانیم‏ معضل‌ترین قضایاى جارى که عبارت از نفت است حل بکنیم و الا تا وقتى که هرج و مرج و آشوب باشد قضیه نفت را هم که هدف ملى و آرزوى تمام ایرانیان از زن و مرد و صغیر و کبیر است متأسفانه ما نمى‌توانیم حل بکنیم پس باید اول وضعیت عمومى کشور را اصلاح کرد بعد هم نفت را در ضمن اصلاح نمود و الا با هرج و مرج یک قضیه به این مهمى را نمی‌توان حل کرد و بعد هم مى‌خواست آقاى دکتر مصدق اگر اینجا تشریف می‌داشتند به ایشان عرض کنم که اگر دولتى بود و هرج و مرج را این قدر در قضایا پیش‌بینى نمی‌کرد این قدر خونریزى و قتل و غارت مى‌شد. آیا ایشان روزى چندین بار آن دولت را استیضاح مى‌کردند؟ آیا اجازه می‌دهند که بنده این عمل را بکنم یا خیر (صحیح است، احسنت)

اسلامى - پس مى‌گویید که هیچ وقت دست به این عمل نزنیم براى این که همیشه این تشنجات را ایجاد خواهند کرد (زنگ رئیس)

رئیس - آقاى اسلامى ساکت باشید آقاى آزاد بفرمایید.

آزاد - راجع به حوادث روز یکشنبه بنده مى‌خواهم مختصرى به عرض آقایان برسانم و خاطر نشان کنم که وضع کشور فوق‌العاده مغشوش و هرج و مرج است (موقر - نیست آقا) اگر نیست پس چرا اعلام حکومت نظامى مى‌کردید آقا

من در چند روز قبل در نطق قبل از دستور خودم گفتم که کابینه آقاى دکتر مصدق کابینه هو و جنجال است من بدون مطالعه این حرف را نزدم از سالیان دراز که من به طرز فکر و سلیقه آقاى دکتر مصدق آشنایى دارم آزمایش کرده‌ام که ایشان در کارهاى مثبت عاجزند و در سیاست منفى و میتینگ و نطق و مقاله استاد و مهارت فوق‌العاده‌اى دارند ایشان یک منتقد بسیار خوب و عالى هستند ولى صد دینار از ایشان کار مثبت ساخته نیست (جمال امامى - به همین دلیل رفتید توى جبهه ملى؟) از روزى که زمامدار شدند جنبه سیاست منفى ایشان قوى‌تر از سیاست مثبت ایشان در کارها بوده است و به جاى آن که نخست‌وزیرند و قادر به هر کار مثبت قانونى هستند و باید در صدد رفع مشکلات برآیند میتینگ‌ها و مجالس نطق‌ها را تقویت مى‌کنند ولى ایشان غافل از این هستند که همه چیز انحصارى ایشان و رفقاى ایشان نیست همین کاری را که ایشان و رفقای‌شان مى‌کنند ممکن است دیگران بهتر از ایشان بکنند وقتى که به مردم یاد دادید که پیشرفت امور و مقاصد مشروع یا غیر مشروع با هو و جنجال و نطق و رجاله بازى و زنده باد و مرده باد انجام مى‌یابد مخالفین و رقباى ایشان هم با همان حربه مجهز مى‌شوند و ممکن است بهتر از ایشان آن حربه را به کار ببرند (صحیح است)

اگر آقایان به چند ماه قبل مراجعه کنند مى‌بینند قبل از آن که میتینگ‌ها و نمایش‌ها از طرف رفقاى آقاى دکتر مصدق در تهران و بعضى نقاط دیگر شروع شود توده‌ای‌ها قدرت تظاهر نداشتند و میتینگ و نمایشى از طرف آنها داده نمی‌شد وقتى که مکى و بقایى و شمس قنات‌آبادى همه روزه در تهران و نقاط خارج بناى میتینگ و کنفرانس را گذاشتند توده‌ای‌ها هم به میدان آمدند و مانند آنها هر روز به شکلى تظاهر کرده و به اسمى در خیابان‌هاى تهران و سایر شهرستان‌ها نمایش و میتینگ دادند.

آقایان وقتى که امور کشور از موازین عقل و منطق خارج شود، وقتى که جریان کار به دست یک عده رجاله و اشخاص غیر مسئول بیفتد و در عقبه ترور و تهدید یک عده لوطى بخواهند مملکت را بچاپند یک عده دیگر هم پیدا شده و با همان حربه وارد میدان مى‌شوند گاهى هم مى‌شود که بهتر رل خود را بازى می‌کنند تقریباً سه ماه است که کشور ایران تبدیل به میدان نطق و کنفرانس شده و همه روزه مردم را از کار بی‌کار کرده احساسات عامه را تهییج مى‌کنند و از این تهییج توده‌اى‌ها بهتر استفاده کرده‌اند تا آقاى دکتر مصدق و رفقای‌شان.

در روز جمعه 14 تیر ماه حزب توده با یک عده دو چرخه‌سوار در شهر نمایش داد تا اول خیابان شاه‌آباد که رسیدند از حزب زحمتکشان دکتر بقایى یک عده‌اى بیرون آمده به آنها حمله کرده و چند نفر مجروح شدند در نمایشى که روز یکشنبه دادند در السنه و افواه افتاده بود که حزب توده نمایشى خواهد داد احتمال دارد چندین قتل به وقوع بپیوندد این صحبت چند روز قبل از نمایش میان مردم شایع بود دولت چرا وقوع حادثه را پیش‌بینى نکرد؟ دولت چرا احتیاط لازم را به عمل نیاورد ظاهراً معلوم نیست ولى در باطن امر آنچه مسلم است این است که دستگاه دولتى به این جریانات کمک کرده است.

نمایش دهندگان از خیابان شاه‌رضا تا خیابان شاه‌آباد بدون هیچ حادثه‌اى منظماً آمدند وقتى که به اوایل شاه‌آباد رسیدند ابتدا بلند گوى حزب ایران فریاد کرد مرده باد حزب توده مثل این که با هم تبانى داشتند پس از فریاد این حرف از حزب ایران ده دوازده نفر و از حزب زحمتکشان در حدود دویست نفر با کارد و چاقو به اینها حمله کردند آنها هم به اینها حمله کردند (کشاورزصدر - آقای قنات‌آبادى با شما دوست بوده چرا مى‌گویید؟) چون حزب زحمتکشان و حزب ایران کم بودند فرار کردند بعد جنگ آنها با پلیس آغاز شد و عملیات حزب ایران و حزب زحمتکشان نشان مى‌داد که مأمور بودند آتش را روشن کنند و مأموریت خودشان را هم خوب انجام دادند.

در اینجا دولت مسئول است جریان عمل روشن مى‌کند که عمال دولت هم بى‌میل نبود یک چنین نمایشى داده شود زیرا اگر دولت نمى‌خواست به وسیله همان تانک و سربازى که بعد از وقوع حادثه به میدان آورد قبلاً مى‌توانست از آمدن آنها به خیابان‌ها جلوگیرى کند و نگذارد از محل خود خارح شوند.

دکتر مصدق رفته زیر پتو و لحاف

+++

دراز کشیده مقدرات مملکت را به عمال انگلیس‌ها سپرده و آنها را تحت لواى میتینگ و کنفرانس و اعمال دیگر آزاد گذاشته در عین حال می‌گوید من می‌خواهم نفت را از انگلیسى‌ها بگیرم.

من مسئولیت تمام این حوادث و کشتارها را برعهده دولت مى‌دانم و دولت را مقصر و مسئول معرفى مى‌کنم و از مجلس هم خواستارم فوراً تکلیف دولت را معلوم کنند متهمین حادثه روز یکشنبه را تعیین و به مجازات برسانند یقین داشته باشند اگر این دولت چندى دیگر بماند نه آن که نفت را نمى‌تواند از انگلیسى‌ها بگیرد بلکه کشور را هم در چنگال انقلاب خواهند انداخت و بزرگ‌ترین مصیبت را به مردم وارد خواهند ساخت؟

تعجب دیگر من این است آقاى دکتر مصدق که همیشه با حکومت نظامى مخالفت مى‌کرد با توقیف روزنامه‌ها بدون محاکمه عصبانیت نشان می‌داد براى کشته شدن مردم به دست نظامى و پلیس گریه و زارى مى‌نمود چطور شده حالا که خودشان نخست‌وزیرند زن و مرد را به آتش مسلسل مى‌بندند، حکومت نظامى اعلام می‌کنند.

(کشاورزصدر - براى این که مملکت به خون کشیده نشود) (خنده نمایندگان) و روزنامه‌ها را ده تا بیست تا بدون محاکمه توقیف می‌نماید گویا آقاى دکتر این کار‌هاى زشت را براى دیگران بد مى‌دانند و براى خودشان خوب.

یک قضیه دیگرى را که بنده می‌خواهم به عرض آقایان برسانم موضوع توقیف یازده نفر فداییان اسلام است. خود آقایان به خاطر دارند روزی که رزم‌آرا آمد اینجا ما اینجا این قدر تخته‌ها را با آقاى دکتر مصدق به هم زدیم که صداى کسى شنیده نمی‌شد (شوشترى - چهارتاى آن را هم شکستید) حتى به خود من می‌گفتند که چرا قایم نمیزنى تخته‌ها را، به خود من مى‌گفتند ما البته فتواى سیاسى قبل رزم‌آرا را دادیم، گفتیم خائن است، وطن فروش است (جمال امامى - شما نمی‌توانید فتواى قبل بدهید) در هر صورت ما با آقاى دکتر دادیم و آقاى دکتر هم اینجا فرمودند تعجب در این است که همان رزم‌آرا را یک نفر آدم بر حسب این همه داد و فریاد و هو کشت (یکى از نمایندگان - شریک قتل هم شدید؟) حالا که خود آقاى دکتر مصدق آمده است نخست‌وزیر شده است این آدم را در زندان نگاهداشته است هر کس که از در خانه او رد شده هر کس با او آشنایى داشته گرفته‌اند در زندان نگاه داشته‌اند بعد پرونده را داده‌اند به دادگسترى، دادگسترى در محکمه بدوى و استینافى آنها را تبرئه کرده است این هم حکم محکمه است پیش من است اینها را تبرئه کرده‌اند که اینها هیچ تقصیرى ندارند بعد از این که حکم آنها صادر شده است آنها را در زندان نگه داشته‌اند باز دارند براى اینها پرونده سازى می‌کنند می‌خواهم عرض کنم که ملت انتظارش از آقاى دکتر مصدق غیر از اینها است همیشه انتظارش این بود از آقاى دکتر مصدق یک روزى نخست‌وزیر بشود و مزه اجراى قانون اساسى و سایر قوانین را به کام این مردم بچشاند تعجب در این است که همین آقاى دکتر مصدق امروزه آمده است براى مردم پرونده سازى می‌کند عدلیه که حکم صادر کرده است آنها را مرخص بکنند آمده است حکم آنها را کان لم یکن فرض کرده و باز آنها را در توقیف نگهداشته است من می‌خواهم بگویم اینها یک عملیاتى است که به ضرر مملکت تمام می‌شود براى این که این مردم بدبخت به تمام اشخاص بد بین می‌شوند، می‌گویند فلانى آمد این جور کرد آن یکى دیگر این جور کرد آقاى دکتر مصدق هم که چشم چراغ تمام ملت ایران بود و ما انتظار داشتیم که اگر ایشان نخست‌وزیر بشوند حکومت قانون، حکومت عدالت را در مملکت مستقر بکنند خودشان آمده‌اند براى مردم پرونده می‌سازند خودشان این متهمین را که دادگسترى تبرئه کرده است که به حکم وجدان و انصاف باید این حکم اجرا بشود (یکى از نمایندگان - از کجا معلوم تبرئه شده باشد؟) حکمش اینجا است، حکم را بنده الآن می‌خوانم این قرار عدلیه است این را می‌خوانم که تصور نشود بنده بدون اطلاع یک حرفى می‌زنم (نورالدین امامى - آن را همه می‌دانند) در هر صورت وقتى که عدلیه قرار صادر کرد این بر خلاف وجدان و انصاف است که اشخاصى را که دادگسترى تبرئه کرده است در زندان نگه بدارند و براى آنها پرونده بسازند دیروز عصر هم اینجا بودم دیدم یک کمیسیونى تشکیل داده‌اند که چهار نفر مال مجلس سنا که گفتند مجلس سنا آنها را انتخاب کرده است و چهار نفر هم آقاى دکتر تعیین کرده بودند که راجع به قضایاى پریروز رسیدگى بکنند به عقیده من بدون اجازه مجلس اولاً کسى حق ندارد برود و اگر برود رسمیتى ندارد (صحیح است) آقاى دکتر مصدق برداشته کاغذى نوشته حسن و حسین بیایند یعنى همان اشخاصى که مال حزب ایران و زحمتکشان هستند بیایند.

اسلامى - آقاى رئیس اجازه بدهید من هم در اطراف این موضوع صحبت بکنم.

رئیس - این نطق قبل از دستور بود شما هم بیایید اسم بنویسید و پس فردا هر چه دل‌تان می‌خواهد بگویید.

3 - بیانات آقاى وزیر کشور راجع به جریانات عصر یکشنبه 23 تیر 1330

رئیس - وارد دستور می‌شویم. آقاى وزیر کشور فرمایشى دارید. بفرمایید.

وزیر کشور - آقایان نمایندگان محترم نطق‌هایى فرمودند و نظریاتى فرمودند که بعد جوابش را عرض می‌کنم فعلاً اگر اجازه بدهند گزارش روز یکشنبه را به عرض آقایان برسانم (بعضى از نمایندگان - بفرمایید) خاطر آقایان نمایندگان محترم از حوادث اسفناک و تأسف آور عصر یکشنبه 23 ماه جارى به خوبى مستحضر شده است این حادثه از چند جهت قابل تأسف بود. اول از این جهت که جمعى از هموطنان عزیز ما در این واقعه مجروح یا مقتول شده‌اند. دوم این که در حال حاضر کشور ما بیش از هر چیز به نظم و آرامش محتاج است تا دولت به فراغ بال و به اتکا به نیروی عظیم افکار عمومى و على رغم مشکلات و دسایس گوناگون موفق به اجراى کامل ملى شدن صنعت نفت بشود.

حادثه دو روز قبل از لحاظ دولت بیشتر از این جهت تأسف آور بود که علی رغم تمایل ما منتهى به اعلام حکومت نظامى گردید

آقایان نمایندگان محترم مستحضر هستند که جناب آقاى دکتر مصدق همواره یکى ازمخالفین سر سخت حکومت نظامى بوده‌اند و همه گفته‌هاى ایشان را به خاطر دارند که در موارد مختلف در پشت این تریبون اظهار داشته‌اند که خیانت‌هاى بزرگ به این ملت در مواقعى صورت گرفته که کشور داراى حکومت نظامى و یا در فترت پارلمانى بوده است. اصلاح اخیر قانون حکومت نظامى در این دوره قانونگذارى و موکول شدن آن به تصویب مجلس بیشتر مدیون مبارزات ایشان بوده است.

این دولت به خوبى واقف است که سیاست‌هاى بیگانه در موارد حساس کوشش کرده است که آزادى اجتماع و آزادى بیان و قلم و عمل را از ملت سلب کند تا در محیط وحشت و اضطراب و اختناق افکار عمومى بتواند آنچه لازم می‌داند بر حکومت‌ها تحمل نمایند.

حکومت حاضر که همواره مستحضر به افکار عمومى بود حکومت نظامى را به منزله سم می‌داند و توسل موقت به آن فقط به عنوان آخرین دارو براى تسکین درد و جلوگیرى از اغتشاش و بى‌نظمى بوده است.

آقایان نمایندگان محترم به خوبى واقف می‌باشند از موقعى که سیاست نفت به میان آمد دسته‌ها در نتیجه تحریکات خاص نغمه‌هاى مخالف ساز کردند و تظاهرات مختلف بر علیه خواسته‌هاى ملت ایران صورت دادند که از شرح آن فعلاً خوددارى می‌شود. دولت حاضر از آنجا که معتقد مؤمن به اصول دموکراسى است و ایمان قطعى دارد که ملت میهن دوست ایران مصالح خود را به خوبى تشخیص می‌دهد و خائن را از خادم می‌شناسد از تظاهرات مختلف جلوگیرى به عمل نمی‌آورد.

در چند روز قبل بنابر اطلاعاتى که به اداره کل شهربانى رسیده بود دسته معینى که آقایان به خوبى از فعالیت آنها استحضار دارند تصمیم گرفته بودند که در روز معین تظاهر و قدرت نمایى کاملى بنمایند به این منظور قواى خود را حاضر و آماده و مجهز ساخته و از اطراف تا آنجا که ممکن بود افرادى جمع آورى نموده و کارگران وابسته خود را براى این روز تعلیم داده بودند و نظر آنها این بود که مراکز جمعیت و احزاب و جرایدى را که در اطراف شاه‌آباد و میدان بهارستان است غفلتاً تصرف نمایند و از افراد آنها انتقام جویى کنند البته در این خصوص گزارشات متعددى است که در موقعی که لازم باشد به عرض آقایان خواهد رسید.

در خاتمه لازم می‌داند به عرض آقایان نمایندگان محترم برساند که دولت به خوبى واقف است که براى اجراى وظیفه مقدسى که بر عهده دارد مشکلات و محظورات فوق‌العاده ایجاد خواهد شد این مشکلات ممکن است به صورت اقتصادى و مالى و دیپلماسى و تحریکات و تشنجات مختلف در خارجه و داخله کشور جلوه‌گر شود ولى دولت مصمم است با تأیید خداوند متعال و فداکارى ملت ایران و پشتیبانى نمایندگان محترم مجلس شوراى ملى و سنا از هیچ مانع و محظورى نهراسد و در مقابل هیچ نیرویى مرعوب نگردد و این راه را تا وصول به هدف نهایى تعقیب نماید. اما راجع به این که آقایان فرمودند قبلاً جلوگیرى مى‌کردیم ما حق نداشتیم که یک جمعیتى که مى‌خواهد تظاهرى بکند. احساساتى بروز بدهد ما جلوگیرى از آن بکنیم (آزاد - جمعیت غیر قانونى را حق داشتید که جلوگیرى بکنید، حزب غیر قانونى بود شما حق داشتید) (صحیح است) به اسم آن حزب که نیامدند اولاً این حزب به نام حزب توده نیامده بود که ما جلوگیرى بکنیم این به نام طرفداران صلح و مبارز با نفت بوده (آزاد - راجع به طرفداران صلح هم وزارت جنگ اعلامیه صادر کرد که غیر قانونى است) (پیراسته - آقاى سرلشکر زاهدى می‌خواهد با این کارها دولت را ساقط کند و خودش نخست‌وزیر بشود با دکتر مصدق کسى مخالف نیست خودش مى‌خواهد نخست‌وزیر بشود) بنده خیلى متأسفم بنده به آقایان نمایندگان محترم مجلس گزارش می‌دهم.

+++

با وکیل ساوه طرف نیستم‏

پیراسته - بنده توضیح دارم بنده باید نقشه‌هاى ایشان را فاش کنم ایشان مى‌خواهد دولت دکتر مصدق را ساقط کند خودش نخست‌وزیر بشود.

اسلامى - بنده سؤال دارم فى‌المجلس‏

4 - بقیه مذاکره و تصویب ترتیب رسیدگى به اوراق اداره انتشارات شرکت سابق نفت و ارجاع آن به مجلس سنا.

رئیس - سؤال فى‌المجلس نمی‌شود بنویسید، آقایان به خاطر دارند که قبلاً مذاکره شده بود که امروز سؤالات مطرح بشود از طرفى آن طرحى که در جلسه پیش مطرح شده راجع به آن اعلام رأى شده است اول نسبت به آن رأى مى‌گیریم بعد وارد سؤالات می‌شویم البته با اصلاحاتى که شده (اسناد) به (اوراق) تبدیل شده یک دفعه دیگر قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم مجلس شوراى ملى در تأیید عمل جناب آقاى نخست‌وزیر مبنى بر دعوت سه نفر از نمایندگان هر یک از مجلسین و دادستان کل براى نظرات در تحقیق راجع به مدارکى که از شرکت سابق نفت به دست آمده است (بعضى از نمایندگان - اوراقى که) اوراقى که از شرکت سابق نفت به دست آمده است ماده واحده زیر را تصوب مى‌نماید

ماده واحده - اوراقى که از شرکت سابق نفت به دست آمده است باید کلیه در اختیار کمیسیون منتخب از طرف آقاى نخست‌وزیر مرکب از دادستان کل و شش نفر از نمایندگان مجلسین قرار گیرد و دادستان کل مکلف است ظرف یک ماه با حضور هیئت مزبور به اسناد مکشوفه مراجعه و آنچه منطبق با قانون مجازات عمومى است به وسیله دادیاران دیوان کشور که در این مورد کلیه اختیارات قضات تحقیق را دارند به محاکم عمومى مراجعه نماید و آنچه جرم نیست دلیل ارتباط نا مشروع ایرانیان با شرکت سابق نفت است به وسیله وزیر دادگسترى در جلسه علنى مجلس شوراى ملى اعلام خواهد شد

رئیس - رأى گرفته می‌شود به این ماده واحده آقایانى که موافقند قیام بفرمایند (اکثر قیام نمودند) تصویب شد. به مجلس سنا فرستاده می‌شود اینجا در ماده واحده‌اى که رأى دادند سه نفر از طرف مجلس باید انتخاب بشوند سه نفر سابقاً دعوت شده‌اند اگر موافقید همان‌ها باشند. (مهدى ارباب - باید در مجلس انتخاب بشوند) (جمال امامى - در ماده واحده دعوت نخست‌وزیر تأیید شده) صحیح است در ماده واحده تأیید شده که سه نفرى که از طرف آقاى نخست‌وزیر تعیین شده‌اند همان آقایان باشند پس مجلس هم از امروز به عهده آنها یک وظیفه‌اى خواهد گذاشت.

5 - استرداد دو فقره سؤال از طرف آقایان کهبد و حائرى‌زاده.

رئیس - آقاى کهبد سؤالى از آقاى وزیر دارایى راجع به بهاى ارز خریدارى شده کرده‌اید . بفرمایید.

کهبد - چون موعدش گذشته پس گرفتم.

رئیس - خیلى از اینها موعدش گذشته آقا محمدعلى مسعودى راجع به مهمات فارس (بعضى از نمایندگان - نیستند) (اسلامى - بنده سؤال راجع به مهمات شیراز را قبول دارم) اگر می‌خواهید قبول کنید باید بنویسید. سؤال آقاى حائرى‌زاده راجع به اعزام مأمور به فلسطین است که خاتمه یافته است.

حائرى‌زاده - پس گرفتم.

6 - ختم جلسه به عنوان تنفس.

رئیس - چون عده براى مذاکره کافى نیست خودم یک کارى دارم تمنا می‌کنم تنفس داده بشود و بعد هم آقایان به جلسه خصوصى تشریف بیاورند بنده عرض دارم.

(ساعت 11 صبح جلسه به عنوان تنفس تعطیل و دیگر تشکیل نگردید)

رئیس مجلس شورای ملى - رضا حکمت‏

+++

یادداشت ها
Parameter:294688!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)