کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره شانزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16
[1396/05/29]

جلسه: 167 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه 20 تیر ماه 1330  

فهرست مطالب:

1 - طرح صورت مجلس‏

2 - بیانات قبل از دستور آقایان: دکتر جلالى - اردلان و کشاورز ‌صدر

3 - بیانات آقاى جمال امامى طبق ماده 90 آیین‌نامه‏

4 - تصویب صورت مجلس‏

5 - بیانات آقاى نخست‌وزیر و تقدیم سه فقره لایحه‏

6 - بیانات آقاى نایب رئیس راجع به تصمیمات هیئت رئیسه‏

7 - بقیه مذاکره دایر به ترتیب رسیدگى به اوراق شرکت سابق نفت‏

8 - ختم جلسه به عنوان تنفس.

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16

 

 

جلسه: 167

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه 20 تیر ماه 1330

 

فهرست مطالب:

1 - طرح صورت مجلس‏

2 - بیانات قبل از دستور آقایان: دکتر جلالى - اردلان و کشاورز ‌صدر

3 - بیانات آقاى جمال امامى طبق ماده 90 آیین‌نامه‏

4 - تصویب صورت مجلس‏

5 - بیانات آقاى نخست‌وزیر و تقدیم سه فقره لایحه‏

6 - بیانات آقاى نایب رئیس راجع به تصمیمات هیئت رئیسه‏

7 - بقیه مذاکره دایر به ترتیب رسیدگى به اوراق شرکت سابق نفت‏

8 - ختم جلسه به عنوان تنفس.

 

مجلس ساعت نه و پنجاه دقیقه صبح به ریاست آقاى گنجه (نایب رئیس) تشکیل گردید.

1 - طرح صورت مجلس.

نایب رئیس - اسامى غایبین جلسه قبل به اطلاع مجلس می‌رسد

 )به شرح زیر خوانده شد(

غایبین با اجازه - آقایان : شکرایی - صفوى - امامى‌اهرى - اورنگ - آصف - دکتر معظمى - بوداغیان - غلامرضا فولادوند - آشتیانى‌زاده - شهاب خسروانى - افشار - قاسم فولادوند - محسن طاهرى - گیو - صالح - دکتر بقایی - مکى - دکتر شایگان - طباطبایی‏

غایبین بى‌اجازه - آقایان: خاکباز - محمودى - خسرو قشقایی - سنندجى - امینى - تولیت - اکبر - ابتهاج - حاذقى - رضوى - سلطانى - جواد مسعودى‏

دیر آمدگان با اجازه - آقایان: عرب‌شیبانى یک ساعت - منصف یک ساعت - دکتر طبا نیم ساعت-

نریمان آخر وقت یک ساعت - اردلان یک ساعت‏

دیر آمدگان بى‌اجازه - آقایان: برومند یک ساعت - هراتى یک ساعت - دکتر مصباح‌زاده یک ساعت - نصرتیان نیم ساعت‏

نایب رئیس - نسبت به صورت جلسه قبل اعتراضى نیست؟ آقاى اسلامى بفرمایید

اسلامى - تمام مردم بابل پریروز در تحت هدایت روحانیون بابل من جمله آقاى حاج سالکى و آقاى علامه حائرى رفتند در تلگرافخانه و تلگرافاتى کردند و آمادگى خودشان را براى هر گونه فداکارى اعلام کرده بودند و تقاضا کرده بودند که بنده اینجا به عرض ملت ایران برسانم این بود که چون موضوع اهمیت داشت بر خلاف نظامنامه چند ثانیه وقت آقایان را گرفتم یکى هم آقاى ابوالقاسم معتقدى به من اختیار داده که دو خانه‌اش را بفروشم و در اختیار دولت بگذارم براى امور مالى.

نایب رئیس - بیانات شما مربوط به صورت جلسه نبود.

اسلامى - معذرت مى‌خواهم‏

نایب رئیس - آقاى معدل بفرمایید

معدل - چند کلمه اشتباه در اظهارات بنده شده که اصلاح کرده‌ام تقدیم مى‌کنم تمنا مى‌کنم دستور بفرمایید اصلاح بشود و ضمناً این یادآورى را مى‌کنم که اظهارات بنده در جلسه گذشته مصادف شده بود پشت سر پیشنهاد آقاى جمال امامى در صورتی که هیچ ارتباط با آن مطلب نداشت بنده نسبت به شخص ایشان کمال تعظیم و احترام را دارم و منظورى نداشتم و این بر حسب تصادف بوده که بعد از بیانات ایشان واقع شد و الا هیچ ارتباطى به مطالب ایشان نداشت.

آزاد - چقدر خوب بود راجع به قتل محمد مسعود هم یک فرمایشى مى‌فرمودید.

نایب رئیس - آقاى ابریشم‌کار

ابریشم‌کار - بنده در مذاکراتم یک اشتباهاتى شده که اصلاح مى‌کنم و مى‌دهم به تند نویسى.

نایب رئیس - آقاى آزاد بفرمایید

آزاد - بنده مى‌خواستم ببینم راجع به آقاى ابوالقاسم امینى چیزى مرقوم فرمودید یا خیر؟

نایب رئیس – در هیئت رئیسه تصمیم گرفته شد. آقای شوشتری

شوشترى - بسم‌الله الرحمن الرحیم با نظرى که جناب آقاى ملک‌مدنى در جلسه قبل تذکر فرمودند و کاملاً هم صحیح بود ولى این نطق مفصل بنده که در اینجا طبع شده و صحیح است و هیچ گونه توهین به هیچ شخصیت و مقامى نبوده فقط و فقط از نظر تذکر که عقیده من این است پیام رئیس محترم جمهورى امریکا را دیدید در این موقع باریک ممکن است یک حرف کوچولو مملکت را به پرتگاه سوق بدهد من عقیده‌ام این است که وکلا نمایندگان در درجه اول باید حفظ این معنى را بکنند و این معنى را بدون توهین اصل عادت من خروج از ادب نیست من اهل بیانم و بیان استدلالى بدون فحش مى‌شود و در همه جا هم خریدار دارد فحش است که هیچ جا خریدار ندارد در گذشته من عرایضى کردم وقتى از مجلس خارج شدم آقاى گنجه آقایان نمایندگان محترم. من اگر امروز دست روى دست مى‌گذارم ساکتم براى خاطر نفت و مملکت است در چنین موقعى محال است که حاضر بشوم یک لغزش در افکار ملت پیدا بشود

+++

ولى یک دسته چاقوکش، یک دسته اوباش جمع شدن وکلا را تهدید کردن کار خوبى نیست من از تهدید نمى‌ترسم و بدانید موضوع نفت تمام مى‌شود این حساب خورده‌ها تصفیه مى‌شود ولى شأن مجلس شورای ملى نیست هر کس بیاید جلوى مجلس وکلا را تهدید بکند این را بدانید که من کسى نیستم از میدان به در بروم من هم بلدم اما اگر نمی‌کنم براى خاطر مملکت است.

نایب رئیس - آقاى نورالدین امامى بفرمایید.

نورالدین امامى - بنده خیلى معذرت مى‌خواهم جلسه گذشته اداره مجلس با خود بنده بود بدبختانه یک تظاهرى از طرف تماشاچی‌ها شد (فرهودى عده‌اى از تماشاچی‌ها) ولى چون اکثریت نبود و نمایندگان محترم تشریف برده بودند من آن طوری که باید و شاید نتوانستم انجام وظیفه کنم ولى باید شما جوان‌ها و تماشاچی‌ها و مدیران جراید بدانید که امروز فردایی دارد یک روز چند نفر براى رزم‌آرا یک روز براى من یک روز براى زید نباید احترام این مقام مقدس را زیر پا بگذارید (صحیح است) اول باید این مقام را حفظ بکنید امروز نورالدین امامى را در نظر نگیرید فردا زید و پس فردا عمرو را بدانید اینجا مقام مقدس و مأمن تمام ملت ایران است (صحیح است) امروز من وکیلم فردا کسى که شما دل‌تان می‌خواهد باید وکیل بشود آن روز هم ممکن است من خداى نکرده بر علیه وکیل شما یک عملى بکنم بدانید شما افراد ملت ایرانید و اینجا پناهگاه ملت ایران است امروز بنده می‌آیم و می‌روم ولى این مقام مقدس را باید تمام افراد ملت ایران اگر ایمان به مملکت و پرچم مقدس شیر و خورشید دارند باید اول اینجا را نگاه دارند با یک فرد مملکت اداره نمى‌شود ملت باید همه دست به دست یکدیگر بدهند اینجا دستور کتاب آسمانى نوشته است: (و شاورهم فى الامر) باید در هر کار مشورت کرد یکى نظر موافق دارد یکى نظر مخالف دارد همه باید نظر خودشان را بگویند مشورت بکنند حلاجى بکنند شما را از گرداب بلا خارج بکنند (صحیح است) تظاهر بر له من تظاهر بر علیه برادر من یا زید و عمرو صلاح مملکت نیست بدانید امروز گفتم اگر خداى نکرده عمل نکنید فردا نتیجه بر عکس خواهید گرفت (صحیح است، احسنت)

نایب رئیس - آقاى جمال امامى‏

جمال امامى - بنده راجع به مذاکرات جلسه گذشته هم طبق ماده 90 هم طبق تمام موادى که مربوط به نظم مجلس است و مربوط به مصونیت نمایندگان است اخطار دارم محفوظ بماند

نایب رئیس - آقاى حائرى‌زاده بفرمایید

حائرى‌زاده - جلسه سابق در ضمن بیانات بنده یک اشتباهات مختصرى دارد که تصور می‌کنم با ذوق سلیم ممکن است اصلاحش کرد، در مطبعه یا تند نویسى اشتباه شده است و یک اوراقى بود من جمله یک طومار مفصلى است مال اهالى قم که باید تقدیم مقام ریاست شود اظهار تنفر نسبت به رأى دیوان دادگسترى لاهه شده است که تقدیم آقاى کشاورز‌صدر کردم که ایشان به عرض مجلس برسانند و در این قسمت آقایان را متوجه می‌سازند و صحبت‌هایی هم اینجا از طرف آقایان مى‌شود که به عنوان اصلاح صورت مجلس وصله مى‌شود بنده 5 دوره در مجلس بوده‌ام همیشه هم در اقلیت بوده‌ام همیشه هم مورد احترام بوده‌ام هیچ جا چاقوکش نبوده ما باید اعمال خودمان را اصلاح بکنیم (شوشترى - چه اعمالى کردند غیر از تحریک مگر چیز دیگرى بوده؟)

2 - بیانات قبل از دستور آقایان دکتر جلالى - اردلان – کشاورز صدر .

نایب رئیس - حالا به نطق‌هاى قبل از دستور مى‌پردازیم.

جمال امامى - اخطار بنده چه شد؟

نایب رئیس - هنوز وارد دستور نشده‌ایم آقاى دکتر جلالى بفرمایید

آزاد - آقاى رئیس من مطابق ماده 169 اخطار نظامنامه‌اى دارم‏

دکتر جلالى - عرض بنده بسیار کوتاه است و تصمیم هم نداشتم که وقت شریف مجلس را بگیرم ولى از نظر اطلاعاتى که در این چند روزه به بنده رسیده لازم دانستم عرایضم را مختصراً عرض کنم و وقت را براى استفاده کارهاى دیگر بگذارم در مازندران کم آبى وضع بسیار بدى تولید کرده است (چند نفر از نمایندگان - همه جا) الآن در شهر بابل مردم دسته دسته می‌آیند در کنار خیابان‌ها مى‌خوابند وضع بسیار خطرناکى به خودش گرفته و از قرا بسیارى که در امتداد نهر کارى منشعبه از هراز است قریب 130 پارچه به کلى از بین رفته مردم قوت و غذا براى مدت کوتاهى حتى مالکین هم ندارند استدعا می‌کنم از جناب آقاى فرمود دستور می‌فرمایند به این کار توجه بشود، البته کم آبى بوده نمی‌شود کارى کرد بنده استدعا می‌کنم یا 7 میلیون تومان که در سازمان برنامه براى 4 شهرستان بابل و آمل و نوشهر و شهسوار حصه شهرستانى تخصیص دادیم 4 میلیون تومان هم براى راه سازى هراز معین شده اینها را دستور بفرمایید که فوراً عمل بشود که رفع این بی‌کارى لااقل بشود براى این که هیچ راهى ندارد و همین طور بانک کشاورزى دستور بفرمایید که وام‌هاى طویل‌المده‌اى به میزانى که پول دارند بدهند بنده نمی‌گویم این 10 - 12 میلیون را امروز مرحمت بفرمایید این را به تدریج در ظرف چند ماه هم بدهید هم راه سازى خواهد شد و مردم هم بی‌کار نخواهند ماند یک عرض کوچکى راجع به وزارت بهدارى دارم و آن راجع به آسایشگاه شاه‌آباد است. خوشبختانه رئیس آسایشگاه شاه‌آباد کمال مراقبت را داشته و هیچ خبط و خطایی هم از او سر نزده است اگر شما هشت سال قبل آنجا را مى‌دیدید آنجا جایی بود بدون تشکیلات سیصد تختخواب بیشتر نداشت ولى امروز هزار تختخواب دارد با کمال نظم و ترتیب و من آنچه اطلاع دارم آنجا تحریکاتى وجود دارد که باید دستور بفرمایید رسیدگى بشود یک کسى که از همه چیز و از مطبش صرف‌نظر کرده است و در این مدت سعى کرده است که یک جاى آبرومندى باشد به فرض این که او را نخواهید باشد مریضخانه چرا باید از بین برود؟ به هر صورت بنده استدعا مى‌کنم رسیدگى بفرمایید بنده عرض زیادى ندارم فقط یک نکته‌اى می‌خواهم عرض کنم و آن این است که حالا که قرار شده مجلس مأمن و پناهگاه همه مردم باشد بعضى به عنوان تحصن مى‌آیند اینجا چرا به کارشان رسیدگى نمی‌شود یک کسى به نام صفار مدتى است متحصن است ابداً به کار او توجهى نشده از مقام ریاست معظم تمنا می‌کنم که دستور بفرمایند به وضع ایشان رسیدگى بشود مطلب دیگر این که در مازندران از یک محلى که مربوط به قند و شکر است تصمیم گرفته شد یک مبلغ خیلى ناچیزى گرفته بشود براى تهیه بیمارستان مسلولین این پول حاضر است منتهى جناب آقاى وزیر کشور باید اجازه بفرمایند، یک چیزى هم نوشته شده حضورشان تقدیم کنم این را استدعا می‌کنم دستور بفرمایند زودتر انجام بشود.

نایب رئیس - آقاى اردلان‏

اردلان - دیروز در مجلس سنا یکى از سناتور‌هاى محترم جناب آقاى سروش اشاره به گزارشى که بنده در پنچشنبه گذشته راجع به مأموریت خوزستان به عرض مجلس شواى ملى رساندم اشاره فرمودند و ضمن بیانات خودشان در مجلس سنا فرموده بودند که مطلب براى ایشان روشن نبود و این طور نتیجه گرفته بودند در ضمن بیانات خودشان که عرایضى که بنده اینجا کرده بودم ما نمایندگان هیئت اعزامى یک مطالبى را پشت پرده داشته‌ایم یک مطالبى را برملا آنچه برملا بوده اینجا عرض کرده‌ام و آنچه محرمانه مخفى بوده این طور استنباط می‌شد از بیانات ایشان که ما نگفته‌ایم و از مجلس سنا تقاضا کرده بودند که آن مطالب هم گفته شود و مجلس سنا موافقت کرده بود که روز شنبه پس فردا جلسه خصوصى مجلس سنا تشکیل شود و تصویب شده بود که مطالب خصوصى و محرمانه‌ای که راجع به این مأموریت بوده است به عرض آقایان سناتورها برسد من به طور وضوح به همکاران محترم خود نمایندگان مجلس شوراى ملى در اینجا عرض می‌کنم که در این مأموریت خوزستان آنچه بنده به عنوان گزارش به عرض رساندم عین واقع قضیه بود و به هیچ وجه مطلب محرمانه نبود که به عرض نرسانده باشم و این قضیه را لازم دانسته به عرض آقایان برسانم که این از نظر آقایان یک شک و شبهه‌اى به وجود نیاورد که ما رفتیم به خوزستان یک مأموریت بسیار مهمى از طرف مجلس شوراى ملى به ما محول شده بود و ما رفتیم آنجا و یک مطالبى پشت پرده گفتیم و بحث کردیم و یک مطالبى هم آمدیم اینجا به عرض رساندیم که غیر از آن مطالب محرمانه بود خواستم رفع این ابهام از همکاران محترم بشود که آنچه را اینجا بنده عرض کردم قضایایی بود که واقع شده بود چه در داخل اطاق و چه در خارج هیچ مطلب محرمانه‌اى که به عرض مجلس شوراى ملى نرسد و این شایسته یک نفر نماینده نیست که مورد اعتماد مجلس واقع شده و به یک مأموریتى برود و بعد بیاید یک مطالبى را محرمانه تلقى کند و اظهار نکند اگر مطالبى بود که بنده صلاح نمى‌دیدم در مجلس شوراى ملى به عرض آقایان محترم برسانم در جلسه علنى تقاضا می‌کردم که جلسه خصوصى تشکیل بشود ولى چنین چیزى نبود و در گزارش خودم هم عرض کردم آن روزى که ما رفتیم به آبادان آمدند به ما گفتند که تلفن‌هاى اینجا تحت کنترل است مطالبى را که مى‌گویید یا با تهران صحبت می‌کنید همه را مى‌شنوند و یادداشت می‌کنند بنده گفتم که ما هیچ گونه مطلب محرمانه‌اى نداریم بنده گفتم که ملت ایران مى‌خواهد یک نفتى دارد بفروشد و از عاید آن این مملکت خراب را آباد کند به هیچ وجه مطلب محرمانه‌اى نیست و این راهم مى‌خواهیم تمام دنیا بدانند امروز هم عقیده‌ام همین است روزى هم که به این قانون و به 9 ماده اجرایی آن رأى دادیم بنده فکر می‌کردم که دولت انگلستان که چند میلیارد لیره بودجه آن است هرگز براى مقدار کمى لیره که حداکثر آن از صد میلیون لیره تجاوز نمی‌کند نمی‌آید از یک شرکتى

+++

حمایت بکند چرا؟ براى این که دولت انگلستان در این جنگ اخیر هزینه جنگش روزى 16 میلیون لیره بود بنابراین به عقیده بنده که به این قانون رأى دادم این ماده حیاتى که نفت باشد اگر ما به دولت انگلستان بفروشیم و تأمین بدهیم که صنایع او از کار نیفتد و بحریه او از این چشمه فیض بهره‌مند شود هیچ وقت او نمی‌آید مخالفتى کند براى چند میلیون لیره که براى او ناچیز است ولى براى ما بسیار ذیقیمت است که این مملکت را از این وضع فلاکت بار خلاص کنیم این بود که روى ایمان و عقیده به این قانون رأى دادیم وقتی که به خوزستان رفتیم این ایمان و عقیده ما زیادتر شد براى این که به چشم خودم دیدم که به فرموده سعدى علیه الرحمه که (بر لب آب حیات تشنگیم کشت) اشخاصى که با بازوهاى تواناى آنها این ماشین عظیم صنعى نفت مى‌گردد با چه وضع رقت‌بارى زندگى می‌کنند در یک چادرهایی که مستقیماً آفتاب به آنها می‌تابد و درجه حرارت آن از 49 درجه سانتیگراد کمتر نیست زیر یک حلبی‌هاى نازکى که تا دو بعد از نصف شب از زور داغى دست نمی‌شود به آنها زد واقعاً اینها ببینند که این طور سرمایه آنها، طلاى سیاه آنها جارى باشد و اینها مخارج روزانه نداشته باشند و این وضع زندگى آنها باشد این محال است که این وضع ادامه پیدا کند دنیاى آزاد باید بداند اگر ما نفتمان را به آنها مى‌دهیم باید اینها پولش را به ما بدهند که ما بتوانیم از این صورت بیرون بیاییم و الا این خودش به خودى خود منفجر مى‌شود و این وضع قابل دوام نیست اگر خود نمایندگان مجلس شوراى ملى انگلستان یا نمایندگان مجلس سنا و شوراى امریکا مى‌آمدند و وضعیت کارگران خوزستان را می‌دیدند آن وقت پى می‌بردند که این قانون را براى چه وضع کردیم چطور ممکن بود به این وضعیت ادامه بدهیم محال است ما چه گفتیم؟ گفتم این ماده حیاتى که صنایع اروپا را می‌گرداند ما از آنها مضایقه نمی‌کنیم از روز اول گفتیم ما این را به شما مى‌دهیم که شما صنایع خودتان را بگردانید ولى ما با پول این باید مملکت‌مان را آباد کنیم ما به هیچ وجه نمى‌گوییم که اطاق کارگر ایرانى که 80 درصد آنها منزل ندارند (کولر) داشته باشد ولى لااقل آب خوردن باید داشته باشند (صحیح است) ما مى‌گوییم این وضع قابل دوام نیست این رأى که ما دادیم روى ایمان آرزوى ملت ایران و روى ضرورت بود از روى تفنن و تفریح نبود و مطلب محرمانه‌اى نداریم این است که به جناب آقاى سروش سناتور محترم عرض می‌کنم که ما مطلب محرمانه‌اى نداشتیم که در پس پرده باشد حالا آقایان محترم سناتورها خواهند دید که آقاى دکتر متین دفترى در گزارشى که به مجلس سنا خواهند داد همین حقایق را تکرار خواهند کرد و اما بنده باید عقیده خودم را عرض کنم براى این که درباره مردم خوزستان دیدم و مطالعه کردم وضعیت حاضر را و حالا می‌گویم عقیده راسخ بنده این است که اگر ملت ایران مقاومت بکند در این قسمت مسلماً موفق و پیروز خواهد شد این عقیده بنده است در آن ایمان دارم براى این که شرکت نفت تا چه مدت مى‌توان مشتریان خودش را در مضیقه مواد نفتى نگه بدارد این مشتری‌ها یا ایتالیایی هستند که 50 درصد بود فرانسه هندوستان و پاکستان هست یک ملت نیست اینها که نفت مى‌بردند پولش را به شرکت سابق نفت مى‌دادند و دلیل ندارد که حالا اینها نفت نبرند و به طور مسلم آنها خواهند آمد و با ما وارد مذاکره خواهند شد و از ما مستقیماً نفت خواهند برد منتهى ممکن است چنانچه در جلسه قبل عرض کردم یک قدرى این کار را به تعویق بیندازند و مشکلات مادى فراهم آورند ولى ملت ایران در این تصمیمى که روى ضرورت و اضطراب گرفته در پاى تصمیم خودش ایستاده و باید آقایان نمایندگان که متوجه هم هستند بدانند که ما روى این حرف راسخ هستیم و تا آخرین لحظه تا پاى جان خود ایستادگى خواهیم کرد و حرف حسابى ما این است که مى‌گوییم ما این ماده حیاتى را به شما مى‌دهیم و مضایقه نداریم ولى شما پولش را به ما بدهید که ما مملکت را آباد کنیم (صحیح است، احسنت)

نایب رئیس - آقاى کشاورز‌صدر

کشاورز‌صدر - (در حالی که لوله چلوارى بزرگ امضا و مهر شده‌اى در دست داشتند و به صورت طومار بزرگى در آمده بود به آقایان نمایندگان ارائه دادند گفتند) این قطعنامه‌اى است که وجوه اهالى قم و نمایندگان مردم در قم تهیه کرده‌اند مبنى بر انزجار و تنفر از بی‌دادگرى دیوان بى‌دادگرى لاهه (صحیح است) (عده‌اى از نمایندگان - تمام مردم از آن متنفرند) یکى یکى از هر جا که آمد می‌خوانیم و شرحى به جناب آقاى حائرى‌زاده نوشته‌اند که اینجانبان به نمایندگى از طرف اهالى شهرستان قم عین اعتراضى که اهالى نسبت به رأى داورى دیوان لاهه نموده‌اند تقدیم داشته تقاضاى اهالى این است که در مجلس شورای ملى قرائت و به آقاى نخست‌وزیر تسلیم تا به سمع جهانیان برسد بنده تقاضا می‌کنم که اینها را جمع کنند و از جناب آقاى نخست‌وزیر استدعا دارم که این را امر بفرمایند در پرونده مربوطه ضبط بفرمایند تا دنیا بداند که افکار عمومى ملت ایران چیست همین طور که جناب آقاى آزاد فرمودند از اطراف و اکناف مملکت از تمام طبقات مردم راجع به پشتیبانى دولت در امر اجراى قانون خلع ید و ملى شدن نفت و ابراز انزجار از بی‌دادگرى دیوان لاهه (امامى‌اهرى - دیوان بلخ بفرمایید) رسیده است و حتى بسیارى از اشخاص تلگراف کرده‌اند و از نمایندگان مصر و لهستان که مردانه و از روى حق و عدالت اظهارنظر کرده‌اند تشکر و امتنان نموده‌اند (صحیح است) بنده در نطقى که در رأى ذیقیمتى که این دو نفر نوشته بودند دیدم انصافاً و حقاً وظیفه قضاوت و دادگسترى را ادا کرده‌اند هم از لحاظ عدم صلاحیت دیوان لاهه، دیوان بلخ به فرمایش آقا و تمام مردم و هم از حمایت و ایرادات دیگر مطلب را آن طور که باید و شاید گفته‌اند ولى متأسفانه مثل این که این دیوان‌ها و این دستگاه‌ها براى تضییع حقوق ملت‌هاى ضعیف به خلاف آنچه که به زبان مى‌آورند درست شده این که بنده تردید ندارم که تمام نمایندگان مجلس شورای ملى و تمام افراد ملت ایران از زن و مرد و کوچک و بزرگ و ضعیف و قوى و ملل متنوعه و ایرانی‌ها و مسلمان‌ها در ایران و در ملت‌هاى همجوار ما ملت‌هاى مسلمان تمام علاقمند پیشرفت و تثبیت حق حاکمیت ایرانند چرا؟ براى این که اگر این امر انجام نشود بقیه دولت‌هاى خاورمیانه دچار بدبختى و استعمار و بیچارگى مى‌شوند آقاى اردلان به طور صریح فرمودند ما هیچ چیز جز حق خودمان نمى‌خواهیم و حق خودمان را مى‌خواهیم براى این که اگر دولتى حیات دارد باید مستقل باشد من یک وقتى مى‌شنیدم که مى‌گفتند یا مرگ یا استقلال این را درست معنایش را درک نمى‌کردم و نمى‌دانستم معنایش چیست حالا والله نه بنده بلکه عموم آقایان مى‌دانند که یا مرگ یا استقلال همین است که ما الآن داریم ما اگر در اتومیبل کادیلاک بنشینیم و دولت‌هاى دمکراسى جهان ما را در کاخ 7 طبقه بنشانند ولى آزاد نباشیم راجع به سرنوشت خودمان از آن چیزها تنفر و انزجار داریم آن چیزى که رضایت خاطر ملت ایران را تأمین می‌کند آزادى و استقلال در ایمان و حق حاکمیت از طرف هر ایرانى است و لو پابرهنه باشد اما یک مطلبى را براى آقایان نقل می‌کنم و استدعایم از همکاران عزیزم این است که ما به همدیگر نباید نیش بزنیم هیچ کدام. ملت ایران از تمام این نمایندگان (اقلیت و اکثریتى ندارد) قدردانى می‌کند براى این که من شنیدم از زبان حضرت آیت‌الله کاشانى که اظهار مى‌داشتند اگر ملت ایران مى‌خواهد حقگذارى کند باید از کلیه نمایندگان قدردانى کند و همچنین از بیان پیشواى محبوب خودم آقاى دکتر مصدق شنیدم که فرمودند اگر ملت حقگذار باشد باید از جمیع نمایندگانى که رأى دادند به قدردانى این عمل‌شان اگر هیچ خدمت دیگرى نکرده باشند باید 5 دوره آنها را انتخاب بکند هیچ فرقى ندارند (خنده شدید نمایندگان) این نکته را هم عرض کنم استدعا مى‌کنم عنایت بفرمایید در روزنامه‌اى خواندم نوشته بود که موریسون احتمال دارد به ایران برود و اگر موریسن به ایران برود و بتواند دوستانه با دولت دکتر مصدق مسأله نفت را حل کند به طور یقین و قطع در انتخابات آینده انگلستان حزب کارگر اکثریت قریب به اتفاق را مى‌برد آقایان ما بودیم در این مملکت یک کاردار سفارت یک عضو شرکت منحله سابق نفت مى‌آمد به ما آزار مى‌داد و اذیت می‌کرد نخست‌وزیر ما وقت ملاقات می‌خواست و نمی‌داد چطور شده حالا انگلستان می‌خواهد که امیدوارى حاصل کند براى این که دکتر مصدق نخست‌وزیر اجازه ملاقات به سفیر کبیر انگلستان بدهد و البته ما باید سرمان را به آسمان بساییم و البته ملت ایران شأن و مقام واقعى خودش را دارد من مخلص آقاى شوشترى هستم آقاى شوشترى هم طرفدار آقاى دکتر مصدق هستند (یکى از نمایندگان - آقاى شوشترى هم مخلص شما هستند) چون جناب آقاى نخست‌وزیر لابد فرمایشى دارند بنده بقیه مطابم را خلاصه عرض مى‌کنم و استدعا مى‌کنم که دولت عنایت و توجه کند یادداشت کنند یکى این که یک توجهى به جنوب شهر همان جنوب شهر که بزرگ‌ترین دلیل جنابعالى شد براى تضیع حقوق ملت ایران راجع به وضع جنوب شهر و بهداشت آنجا، فرهنگ آنجا یک عنایت و توجهى بشود یکى هم راجع به خانه‌هاى کارگران که بانک رهنى ساخته ولى به چندین برابر قیمت به آنها داده و اسباب آزار و زحمت آنها را فراهم کرده‌اند توقعم این است که جناب آقاى نخست‌وزیر امر بفرمایید به وزارت دارایی که جناب وزیر دارایی یک کمیسیون بکنند و نمایندگان آنها را بخواهند و رسیدگى کنند که خانه‌اى که ده هزار تومان قیمتش نبود بیست هزارتومان درست کردند و فوق‌العاده و اضافه کارى مأمورین بانک رهنى را روش کشیدند (شوشترى - ده هزار تومان را 40 هزار تومان حساب کرده‌اند) دادند به آنها این را توجه بفرمایید که درست بشود یکى هم زمین‌هاى وزارت جنگ است که تیمسار معاون وزارت جنگ باید توجه بفرمایند اراضى پشت باغ شاه و آن اراضى دور افتاده مقدارى را به مستخدمین دولت فروختند از قرار مترى هشتاد تومان کارشناس وزارت جنگ و وزارت دارایی قسمت کرد و به حلقوم آنها کرد در صورتى که خدا شاهد است بهترین نقطه آنجا

+++

مترى چهل تومان نمى‌ارزد این موضوع را من با علیحضرت هم عرض کردم ایشان فرمودند که هیچ کس حاضر نیست نه دولت و نه من و با بودن آقاى دکتر مصدق باید این وضعیت حل شود و جلوگیرى از این تجاوزات بشود ما دویست و چهل میلیون تومان از این مردم از خون این مردم می‌دهیم به بودجه وزارت جنگ و آن وقت شما به جاى این که از این مردم بدبخت 40 تومان بگیرید هشتاد تومان می‌گیرید بنده به عرایض خودم خاتمه می‌دهم آقاى اسلامى هم مرقوم فرموده‌اند که خوب است جناب آقاى نخست‌وزیر این اعلامیه‌ها و این قطعنامه‌هایی که به این صورت می‌آید براى نمایندگان خارجى بفرستند مخصوصاً امریکا که به رئیس جمهورش نشان بدهند که مردم این چیز‌ها را می‌خواهند حق‌شان را باید به ایشان داد و اگر ندهید همان طور که عرض کردم یا مرگ یا استقلال (احسنت، احسنت)

نایب رئیس - تلگرافى هم از فرهنگیان شیراز در همین موضوعى که آقاى کشاورز‌صدر صحبت کردند رسیده بود که به دفتر مجلس فرستاده می‌شود.

آزاد - اخطار قانونى دارم.

نایب رئیس - مطابق کدام ماده‏

آزاد - ماده 169 راجع به سؤالات‏

نایب رئیس - ماده 169 قرائت شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

ماده 169 - دولت مکلف است از تاریخ ابلاغ سؤال در ظرف یک هفته حاضر بودن خود را براى جواب سؤال اعلام بکند و در صورتى که بعد از یک هفته حاضر به جواب نباشد از طرف رئیس بازخواست می‌شود مگر در موارد مطالبى که دولت استتار آنها را لازم بداند در آن صورت در جواب سؤال لزوم استتار را در ظرف همان مدت اظهار می‌دارد.

نایب رئیس - در این سه چهار جلسه اخیر عده‌اى از آقایان وزرا همیشه حاضر بودند و کتباً هم حاضر بودن خود را براى جواب سؤالات نوشته‌اند خصوصاً در جلسه گذشته از طرف آقاى نایب رئیس اعلام شد که جلسه سه‌شنبه هفته آینده اختصاص به سؤالات داشته باشد.

آزاد - من مدتى است که سؤال کردم و به تأخیر افتاده.

3 - بیانات آقاى جمال امامى به عنوان ماده 90 آیین‌نامه.

نایب رئیس - روز سه‌شنبه آقاى جمال امامى اخطار داشتید مطابق کدام ماده؟

جمال امامى - مطابق ماده 90

نایب رئیس - ماده قرائت مى‌شود

(به شرح زیر قرائت شد)

ماده 90 - اگر در ضمن مذاکرات صریحاً یا تلویحاً نسبت سویی به یکى از نمایندگان داده شود و یا عقیده و اظهار او را برخلاف واقع جلوه دهند و نماینده مذکور براى رد آن نسبت و یا رفع اشتباه اجازه نطق بخواهد بدون رعایت نوبت به او اجازه داده می‌شود و نطق او نباید از مدتى که در فقره 4 بند الف ماده قبل معین شده تجاوز نماید.

نایب رئیس - این وارد نیست در اطراف نطق جنابعالى که اعتراضى نشد

جمال امامى - چرا صورت جلسه هست اگر آقا استنباط نفرمودید دلیل بر این نیست که وارد نیست صورت جلسه هست بنده عرض کردم که طبق ماده 90 عرایض بنده قلب شده ثانیاً مصونیت نمایندگان در خطر افتاده و همچنین نظم مجلس.

نایب رئیس - این موضوع را که اخوى محترم صحبت کردند این که مربوط به جنابعالى نبود راجع به صحبتى بود که آقاى معدل کرده‌اند و این صحبت‌ها به میان آمد.

جمال امامى - مگر اخوى بنده پرت پارل بنده‌اند (خنده نمایندگان)

نایب رئیس - تحریف و توهین نشده معذلک بفرمایید.

جمال امامى - بنده تمام مواد نظامنامه در خاطرم نیست ولى عرض کردم که طبق ماده 90 و هم طبق تمام موادى که مصونیت نمایندگان را باید حفظ بکند بنده اخطار دارم عرض کنم که پریروز پس از آن که حسب‌الامر جناب آقاى دکتر مصدق نخست‌وزیر ما آن کمیسیون را براى رسیدگى به اسناد انتخاب کردیم به پیشنهاد من مجلس شوراى ملى رأى داد آقاى معدل نماینده محترم تشریف آوردند اینجا یک بیاناتى فرمودند که این بیانات در صورت جلسه هست ما چکار کردیم؟ جناب آقاى نخست‌وزیر نامه‌اى مرقوم فرموده بودند خطاب به مجلس شوراى ملى به این مضمون که چون وقتى که آن طرح را نمایندگان داده بودند و سه فوریتش تصویب شد من فرصت نکردم که به مجلس مراجعه کنم و کمیسیونى معین کنیم بنابراین شش نفر از نمایندگان را خودم دعوت کردم حالا خودتان کمیسیونى معین بفرمایید ما چه کردیم ما آمدیم گفتیم براى حفظ احترام آقاى نخست‌وزیر ما همان 6 نفر را معین مى‌کنیم مگر غیر از این کردیم؟ همانى بود آقاى نخست‌وزیر گفته بود مجلس شوراى ملى هم تسلیم رأى ایشان شد گفتیم به احترام ایشان ما همان‌ها را انتخاب مى‌کنیم (صحیح است) خوب آقاى معدل آمدند اینجا فرمودند شما سنگ جلوى پاى دولت می‌اندازید شما کارشکنى می‌کنید با تصویب این طرح نفهمیدم کجایش کارشکنى بود من در خارج از نماینده‌اى پرسیدم آقاى معدل چه فرمودند گفتند ما نفهمدیم و عجب اینجا است که فرمایشات این نماینده محترم خوش الحان فارس را فارسی‌ها نفهمیدند ولى دو نفر از نمایندگان آذربایجانى فهمیده‌اند چون دیدم به ایشان تبریک می‌گفتند آقاى کشاورز‌صدر هم می‌بوسیدش کجا است آقاى کشاورز‌صدر خوب اگر بوسه‌اش سبیل نبود من هم می‌بوسیدمش چون بوسه‌اش سبیل است من هم چیزى که سبیل است دوست ندارم عرض کنم یک عده‌اى از تماشاچی‌ها دست زدند آقا نخست‌وزیر نفهمیدم این را بر له شما دست زدند یا بر علیه شما چون که ما فرمایش ما را آقاى نخست‌وزیر اطاعت کردیم و به فرموده شما رأى دادیم دست زدن اگر بر علیه شما بود من توبیخ‌شان می‌کنم از این گذشته ما چندین دفعه گفته‌ایم که در مجلس شورای ملى تظاهر له و علیه نباید باشد (صحیح است) اولین شرط آزادى عمل نماینده این است که از طرف تماشاچی‌ها و روزنامه‌ها مصون باشد بنده چند دفعه گفتم که اینجا را مبدل به گود زورخانه نکنید وقتى که کردید هیچ کدام مصونیت نداریم امروز عده‌اى از طرف شما می‌آیند جلوى مجلس باز فردا از طرف من می‌آیند جلوى مجلس باز شنیدم که آقاى رئیس مجلس می‌فرمایند اخطار من مورد ندارد شما حافظ نظم مجلس هستید جلوى مجلس باز نسبت به چند نفر نماینده توهین کرده بودند من که بیرون آمدم دست زدند و هورا کشیدند من گفتم نه دست بزنید و نه مرده باد بگویید این که مانعى ندارد اگر آقاى رئیس مجلس نمی‌تواند جلوگیرى از این اعمال بکنند باید بفرمایند نماینده نیاید مجلس و اگر نیاید با عده‌اى بیاید ما من بعد از را قبول نخواهیم کرد آقاى رئیس مجلس من اخطار می‌کنم که بعد از این اگر این عمل تکرار شود من هم عده‌اى خواهم آورد و مسئولیت نتایج وخیم این امر به گردن رئیس مجلس است.

شوشترى - همه می‌آوریم‏

نایب رئیس - متأسفانه این مطلبى که طرح فرمودند سابقه پیدا کرده و جلسه ما قبل هم این طور بوده و من خواهش می‌کنم از آقایان که خوددارى بکنند و دسته‌جاتى نیاورند و بگذارند مجلس کار خودش را بکند و فرمودند که جلوى مجلس یک تظاهراتى کردند ولى بر علیه کسى نشنیدم تظاهرى شده باشد خوشبختانه به طورى که شنیدم بر له آقا بوده الآن هم آقاى شوشترى فرمودند البته تعقیب می‌کنم و به آقاى مدیر کل بازرسى دستور می‌دهم که مراقبت بکنند این کارها نشود.

4 - اعلام تصویب صورت مجلس.

نایب رئیس - چون عده کافى است صورت مذاکرات جلسه هیجدهم تیر ماه اعلام مى‌شود

5 - بیانات آقاى نخست‌وزیر و تقدیم سه فقره لایحه.

نایب رئیس - آقاى نخست‌وزیر

نخست‌وزیر - آقایان نمایندگان محترم اطلاع دارند که در نتیجه فشار و تسلط سیاست خارجى و سلب آزادى از مردم سال‌ها جامعه ما را چنان زبون و بیچاره ساخته بود که احدى یاراى آن نداشت تا در مسائل حیاتى یعنى آنچه مربوط به زندگانى فردى و اجتماعى او است سخنى بگوید و نظرى اظهار بدارد البته معلوم است که در چنین محیط پرخوف و هراس هنگامى که قرارداد تمدید امتیاز نفت به مجلس عرضه گشت نمایندگان مجلس جز قبول آن چاره‌اى نداشتد و باید بگویم که اگر هم مجال سخنى بود اکثر نزدیک به تمام نمایندگان مانند افراد ملت چنان در این باب در عالم بى‌خبرى بودند که گذشته از مضار سیاسى از نظر فنى و اقتصادى هم کمتر امکان داشت که بتوانند سخنى مستدل بگویند و نگذارند قراردادى چنین هولناک به ملت ایران تحمیل گردد.

شرکت سابق نفت از ابتداى شروع به کار تا روزى که سخن از تجدید و تمدید امتیاز به میان آمد و بعد از آن تا تصویب قانون اخیر به تمام قوى می‌کوشید که مردم را در جهل و بى‌خبرى نگاه دارد و نگذارد از ارزش این ثروت هنگفت که خداوند عالم در سرزمین پر برکت ایران به ودیعت نهاده است آگاه شوند تا بتواند چنانکه دیدیم با فراغ بال و وسعت مجال این ثروت بى‌کران را یغما کند و به عبارت بهتر از کیسه تهى ملت فقیر ایران برباید و انبان بى‌انتهاى حرص و آز سرمایه‌داران کشور خود را پر سازد این جهل و بى‌خبرى همچنان ادامه یافت و شرکت سابق بدون هیچ دغدغه خاطر ثروت ملى ما را تا دوره چهاردهم خاطر ثروت ملى ما را تا دوره چهاردهم مجلس مى‌ربود در این دوره به مناسبت ورود نماینده‌اى از طرف جماهیر شوروى براى تحصیل امتیاز نفت شمال فرصت مناسبى به دست آمد و براى اولین مرتبه صداى مظلومیت ملت ایران در مجلس شوراى ملى طنین انداز گشت و به گوش جهانیان رسید. اینجانب با اغتنام از این پیش‌آمد تا آنجا که میسر بود تحت عنوان مضار واگذارى امتیاز نفت شمال زیان‌هاى حاصله از قرارداد دارسى و قرارداد 1933 را در مجلس شوراى ملى به عرض نمایندگان محترم رسانیدم و یادآور شدم که این قرارداد اخیر در موقعى به مجلس و مردم ایران تحمیل شده است که هیچ گونه مجال بحث و اظهارنظر نه فقط براى مردم بلکه

+++

براى نمایندگان مجلس نیز فراهم نبوده دلیل مهم‌تر از همه این که هیچ یک از نمایندگان مجلس نظر مخالفى ابراز نداشتند و فى‌المجلس به تصویب رسید و از این بالاتر چنان شتاب و عجله در به تصویب رسانیدن این قرارداد به کار رفت که لایحه کمک به معلمین با آن که بیشتر مواد آن به تصویب رسیده بود به تقاضاى وزیر مالیه وقت از دستور خارج شد و این قراداد مطرح گشت و هر کس مى‌تواند با مراجعه به صورت جلسات آن دوره این حقیقت را به خوبى دریابد که چگونه از محیط استبدادى و بى‌خبرى مردم استفاد کردند و این قرارداد شوم را به ملت ایران تحمیل نمودند اینها مطالبى بود کما بیش پس از تقاضاى امتیاز نفت شمال از طرف دولت شوروى در مجلس شوراى ملى مطرح گشت و اگر چه در آن هنگام جز عده معدودى از نمایندگان مجلس و ارباب جراید در این باب سخن نگفتند و آن را دنبال نکردند اما از این مختصر این نتیجه حاصل شد که مردم از خواب غفلت بیدار شدند و کمى دانستند که نفت یعنى این سرمایه گران‌بهاى ملى آنها چه ارزشى دارد و چگونه به رایگان از دست می‌رود اما این مبارزه با پایان دوره چهاردهم و جریاناتى که در آن هنگام پیش آمد نا تمام ماند کیفیت اختتام دوره چهاردهم و موضوع تمدید این دوره را که در اواخر کار پیش آمده بود آقایان محترم به خاطر دارند بعضى از نمایندگان آن دوره بیم داشتند که به واسطه علاقه‌اى که قاطبه مردم کم کم براى دخالت در سرنوشت خود ابراز مى‌داشتند بار دیگر انتخاب نشوند این بود که برخلاف قانون اساسى سخن از تمدید به میان آوردند تمدید دوره مجلس نه تنها برخلاف قانون اساسى بلکه صریحاً مخالف افکار عمومى نیز بود قبل از این جریانات انتخابات دوره پانزدهم نیز بر طبق ماده واحده‌اى تا زمانی که قواى خارجى در ایران اقامت داشت تحریم شده بود نظر اینجانب آن بود که با استفاده از موقع قانونى بگذرد تا هم اصلاحى در کار انتخابات بشود و هم مشروطیت براى مدت نامعلومى تعطیل نگردد و آزادى از بین نرود ولى مع‌الاسف هر قدر منتظر شدم که براى پیشرفت این اصلاحى از طرف احزاب سیاسى یا طبقات اصلاح طلب تظاهرى بشود نشد و به عکس در روزهاى آخر دوره از طرف احزاب دست چپ عده در مقابل مجلس گرد آمدند و هجوم کردند و مجلس را از کار انداختند و این عمل درست در همان موقع انجام گرفت که قبلاً یکى از نمایندگان دول بزرگ گفته بود براى حسن روابط با دولت ایران فقط با دولت قوام می‌تواند وارد مذاکره شود و لا غیر

احزاب چپ به این اتکا جرأت پیدا کردند و از هر نوع توهین و تهدیدى نسبت به وکلای دوره چهاردهم خوددارى ننمودند تا بالاخره مجلس چهاردهم به صورتى پایان یافت که حتى براى استماع گزارش رئیس دولت که از سفر مسکو باز گشته بود نیز اکثریت حاصل نشد.

انتخابات دوره پازدهم هم بعد از آن که دولت به پیشرفت کاندیدهاى خویش اطمینان پیدا کرد شروع گردید معذالک با همه کوشش‌هایی که به طور مستقیم و غیر مستقیم به کار رفت تا در مقابل نهضت اجتماعى ایران که بر اساس مخالفت با قرارداد نفت در شرف تکوین بود سدى ایجاد شود باز عده‌اى از آزاد مردان وطن پرست در مجلس پانزدهم راه یافتند و به واسطه مبارزات وطن پرستانه این عده از نمایندگان بیدار مردم ایران به خوبى دریافتند که تمام بدبختى‌هاى آنها چه در امور سیاسى و چه در مسائل اقتصادى بر اثر اعمال نفوذ شرکت سابق نفت بوده و در نتیجه چنان افکار عامه بر ضد این شرکت غاصب بر انگیخته شد که قرارداد الحاقى با همه زمینه‌سازى‌ها که به عمل آمده بود به تصویب مجلس پانزدهم نرسید علاقه‌اى که مردم تهران در انتخابات دوره شانزدهم از خود نشان دادند با فداکاری‌هاى بسیار نمایندگان خود را به مجلس فرستادند نشانه صریحى بود از توجه قطعى و میل باطنى آنها به بطلان قرارداد تحمیلى 1933 محققاً در تمام ایران وجود داشت منتهى در همه جا مانند تهران به واسطه عللى که موقع ذکر آن نیست مجال بروز و ظهور نیافت اهالى تهران نمایندگان خود را به این نیت به مجلس شوراى ملى فرستادند و چه قبل و چه بعد از آن هر تظاهرى که مى‌شد و افرادى گرد هم جمع مى‌آمدند همین مطلب عنوان مى‌گشت و الحق جراید هم افکار عمومى را تقویت کردند و این رشته کشیده شد تا امروز که نهال آرزوى ملى ایرانیان به ثمر رسیده و انشاالله همه افراد ملت هر چه زودتر از آن متمتع خواهند شد پس هر کس بگوید تظاهرات مردم بر خلاف مصالح مملکت بوده سخت ناروا گفته است (آزاد - اگر طبیعى باشد آقاى دکتر) اگر مردم در امور سیاسى و اجتماعى خود دخالت نمى‌کردند هرگز قانون ملى شدن نفت به تصویب نمى‌رسید و هرگز دولتى نمى‌توانست زمام‌دار شود که کوچک‌ترین اعتراضى به کار شرکت نفت بکند و دولت هر کارى بکند و مجلس هر کارى کرده است تحت حمایت افکار عمومى بوده (صحیح است) و شک نیست که دولت و مجلسین وقتى از طرف مردم حمایت شدند مى‌توانند در مصالح مملکت حرف بزنند و رأى بدهند و قدم بردارند (صحیح است)

روزى که پس از تصویب قانون نفت به اینجانب شد تا براى اجراى آن زمامدارى را قبول کنم به طیب خاطر این وظیفه سنگین را پذیرفتم در صورتى که قبل از این هم به اینجانب چنین تکلیفى شده بود ولى چون وجود خود را در مجلس بیشتر مؤثر مى‌دیدم و چنین تشخیص داده بودم که بالاخره باید مبارزه ملى ما از مجلس شروع بشود از قبول مسئولیت امتناع کردم ولیکن در این هنگام که ثمره مجاهدات مجلس و ملت ایران مشهود شده و مى‌خواست جامه عمل بپوشد یعنى در حقیقت مجلسین وظیفه خود را کما هو حقه انجام داده بودند و دیگر اجراى قانون چنانکه منظور قانونگذار است به دست دولت مى‌افتاد دریغ دانستم راهى که طى چندین سال با نهایت مشقت طى کرده‌ام به پایان نرسد و اجراى قانون به دست دولت‌هاى زبون و ضعیف یا طمع ورز و جاه طلب بیفتد که نتواند یا نخواهند از این فرصت مناسب به نفع مردم فقیر این کشور استفاده کنند تنها به همین دلیل بود که قبول چنین تکلیف دشوارى را به رضاى خاطر پذیرفتم و در آغاز کار چنانکه هر شخص بى‌غرض روشن‌بینى مى‌تواند علت آن را به خوبی تشخیص دهد نخواستم دولتى تشکیل دهم که عملیاتش در این روزها که ما از هر جانب محتاج به وحدت کلمه و آرامش داخلى هستیم وضع کشور را در هم ریزد و متشنج کند لذا یک عده از افرادی را که به نیکنامى و سلامت نفس شهرت داشتند و نظرشان فقط پیشرف این آرزوى ملى بود به همکارى برگزیدم زیرا یقین داشتم که با انجام این مقصود مهم سایر اصلاحات اجتماعى که البته ضرورى است به تدریج و در زمان‌هاى فارغ‌تر عملى خواهد شد امروز دیگر برای مردم و مجلس ایران مبالغه اغراق نیست و شاید در شمار واقعیات و بدیهیات باشد اگر گفته شود که شرکت سابق نفت سلسله جنبان و علت‌العلل همه بدبختى‌هاى سیاسى و اجتماعى و اقتصادى این کشور بوده است و یقین است که اگر دست این شرکت را کوتاه کنیم هیچ فرد و دولتى یاراى آن نخواهد داشت که جریان امور را به همان صورت سابق نگاه دارد (صحیح است)

امروز مردم ایران بیدار شده‌اند این مبارزه همین که به نتیجه رسید و انشاالله با اتحاد و اتفاق که هست خواهد رسید در برابر آنچه نفع اقتصادى بر آن متصور است دو صد چندان نفع معنوى و اجتماعى خواهد داشت زیرا مردم را هوشیار خواهد کرد و به سرنوشت خود علاقه‌مند خواهد ساخت و جاى انکار نیست که این علاقه و توجه در حکومت‌هاى ملى چقدر مهم و مؤثر است ملتى که افراد آن با یکدیگر متحد و با حکومت خود از روى ایمان و عقیده و نه از راه ترس بیم همراه و همفکر و هماهنگ باشند هیچ وقت مورد تعدى و تجاوز قرار نخواهد گرفت این که می‌بینید شرکت سابق نفت تا این حد توانسته است در شئون سیاسى و اقتصادى و اجتماعى ما مداخله کند براى آن است که تاکنون ملت ایران دست بسته تسلیم حوادث بود و به نیروى ملى که مافوق تمام قدرت‌ها است توجه نداشت تنها در چنین موقع خطیرى خدا خواست که مردم از این وادى بى‌خبرى و بى‌اعتنایی به جانب حقیقت روى بیاورند ملت ایران اکنون به خوبى درک مى‌کند که چگونه یک دولت قوى از پشت یک شرکت تجارتى سر بیرون کرده و ملت ایران را به قواى نظامى خود تهدید می‌کند. ملت ایران عضوى از اعضاى خاندان بشریت است که تاکنون جز صلح طلبى منظورى نداشته و اگر هم امروز به این قیام ملى دست زده است فقط و فقط براى تأمین همین منظور است زیرا با مقدماتى که پیش آمده ممکن نیست بتوان شالوده صلح را در خاورمیانه بر اساس فعلى که هر آن بیم تزلزل آن می‌رود استوار ساخت و بنیان نهاد اگر مقصود این است که نفت ایران کماکان براى مصرف جهان آزاد جریان داشته باشد این آروزى ما است و تا بتوانیم براى رسیدن به این مقصود مى‌کوشیم دولت بارها اعلام داشته که قانوناً مکلف است کارى کند تا جریان نفت و فروش آن به خریداران سابق قطع نشد و حتى دولت اینجانب حاضر شد براى این که وقفه‌اى در این امر حیاتى رخ ندهد مختصراً با گرفتن رسید نفت صادر شود ولى مسئولین شرکت سابق در این راه دست به کار شکنى عظیمى زده‌اند دنیا بداند که مسئولیت قطع جریان نفت با دولت ایران نیست ما آنچه در قوه داشتیم براى ادامه کار شرکت سابق نفت انجام دادیم کارشناسان آنها را با همان حقوق و مزایا پذیرفتیم مقررات شرکت سابق را تا آنجا که با قوانین ایران مغایرت نداشت تنفیذ نمودیم هر چه بود گذشت کردیم بیش از این در طاقت ما نیست و می‌دانیم که افکار عمومى جهان نیز به خوبى به این حقیقت پى برده است.

در مورد رأى دیوان لاهه باید عرض کنم که دولت ایران همواره متکى به مقررات سازمان ملل متحد بوده و تا توانسته است از این سازمان جهانى پشتیبانى کرده و پس از این نیز همین رویه را با کمال ثبات و استقامت دنبال خواهد نمود و اگر در این مورد به قضاوت اجبارى دادگاه لاهه تن در نداد از آن جهت بود که مکرر اعلام داشت دولت ایران با دولت انگلیس قراردادى منعقد نساخته و طرف دولت ایران در این قضیه یک شرکت تجارتى است (صحیح است) بسیار جاى افسوس است که دادگاه لاهه به اعتراض ایران گوش فرا نداد و برخلاف اصول و اصل حاکمیت ملى ما نظرى ابراز

+++

داشت و به این ترتیب عقیده و ایمان ملل کوچک را نسبت به این دستگاه داورى که باید به قوى و ضعیف به یک چشم نگاه کند سست و متزلزل نمود و در مجامع بین‌المللى که براى حفظ صلح و احقاق حق به وجود آمده‌اند نباید روش کار به کیفیتى باشد که این مجامع در نظر ملل کوچک فقط وسیله‌اى براى حفظ منافع ملل بزرگ جلوه کنند اگر ایمان ملل کوچک از این قبیل مجامع سلب شود تنها خدا مى‌داند چه نتیجه وخیمى براى صلح جهان خواهد داشت ما برطبق اصل حاکمیت ملى گفته بودیم که فلان بازرگان چون مانع استقلال سیاسى و اقتصادى ما است بساط خود را برچیند و کشور ما را ترک کند اگر در نتیجه این تصمیم خسارتى هم به او وارد شود تعهد مى‌کنیم که از روى انصاف رسیدگى نماییم و بپردازیم و این از حقوق اولیه هر ملتى است که در حقوق بین‌المللى و در منشور ملل متحد پیش‌بینى شده است پس اگر به دیده حقیقت‌بین بنگریم عدم قبول قضاوت اجبارى دادگاه لاهه بیشتر نشانه علاقمندى ما به سازمان‌هاى بین‌المللى است که بعضى دول بزرگ عمداً می‌کوشند تا آنها را در انظار جهانیان بى‌ارزش و آلت بلا اراده‌اى براى اجراى مقاصد خود نشان دهند (صحیح است)

دردسر ندهم اینجانب تصمیم راسخ دارم که به پشتیبانى ملت ایران و اعلیحضرت همایون شاهنشاهى و با تقویت مجلسین بر طبق موازین قانونى بدون اندک انحرافى به وظیفه خود با نهایت ثبات و استقامت عمل کنم تا در این راه دشوار از برکت افکار عمومى مستفیذ و بهره‌مند هستم از هیچ مشکلى نمى‌هراسم هیچ گونه نگرانى ندارم حتى اگر سیاست دولت انگلستان و عمال شرکت سابق نفت به وسائل مختلف داخلى و خارجى چنانکه اکنون پیدا است و همه شب مى‌شنوید و مى‌خوانید براى سقوط دولت اینجانب قواى خود را تجهیز نمایند ذره‌اى در مبارزه خویش سست نخواهم شد زیرا یقین دارم که این مبارزه فعلاً به جایی رسیده است که در هر حال و به هر صورت باید طریق طبیعى خود را طى کند و به نتیجه برسد اکنون آفتاب عمر من به لب بام رسیده دیر یا زود باید به راهى بروم که همه ناگزیر خواهند رفت ولى چه زنده باشم و چه نباشم امیدوارم و بلکه یقین دارم که این آتش خاموش نخواهد شد و مردان بیدار کشور این مبارزه ملى را آن قدر دنبال می‌کنند تا به نتیجه برسد اگر قرار باشد در خانه خود آزادى عمل نداشته باشیم و بیگانگى بر ما مسلط باشند و رشته‌اى گردن ما بگذراند و ما را به هر سوى که می‌خواهند بکشند مرگ بر چنین زندگى ترجیح دارد و مسلم است که ملت ایران با آن سوابق درخشان تاریخى و خدماتى که به فرهنگ و تمدن جهان کرده است هرگز زیر بار این ننگ نمی‌رود (صحیح است) امروز مبارزه بزرگى را ملت ما شروع کرده است که هیچ کس از ابهت آن غافل نیست البته در این گونه جنبش‌هاى اجتماعى باید در مقابل هر گونه محرومیت ایستادگى و در برابر آن آماده بود هیچ مبارزه این هر قدر کوچک و ناچیز باشد به آسانى به نتیجه نمی‌رسد تا رنج نبریم گنج میسر نمی‌شود در این راه سعى نا کرده به جایی نتوان رسید.

(صحیح است، صحیح است)

در این که مملکت ما در این زمام مانند مریضى است که محتاج به معالجات می‌باشد حرفى نیست گرچه اینجانب طبیب نیستم ولى به مثل معروف که رنج کشیده طبیب است و سال‌ها است که تحمل رنجورى را می‌کنم تا این درجه دریافته‌ام که معالجات بر دو گونه است معالجات براى قلع ماده مرض است و معالجاتى که براى رفع عوارض به کار می‌رود.

نسبت به قلع ماده امراض کشور خودمان در برنامه تقدیمى دو مطلب اصلى را که به منزله معالجات قطعى تلقى می‌شد گنجانیدم یکى از آنها موضوع اجراى قانون ملى شدن صنعت نفت و خلع ید شرکت سابق نفت بود که فساد آن در مزاج مملکت متفق علیه عامه است در اجراى این مقصود تا امروز کمال جدیت و فعالیت از طرف مأمورین دولت و آقایان اعضاى کمیسیون مختلط به کار رفته و به طوری که مشهود است در هیچ مرحله از مراحل عمل نه قصورى شده و نه اشتباهى روى داده است علاوه بر رضایت از نتایج عمل خود امیدوارى کامل داریم که به این سیاق به بالاترین موفقیت‌هایی که آرزومند هستیم نائل گردیم.

معالجه اساسى دوم به نظر اینجانب اصلاح قانون انتخابات می‌باشد که لایحه آن مطابق مقتضیات تنظیم و تقدیم شده و تصویب آن مورد انتظار عموم می‌باشد البته نمایندگان محترم با سلیقه و تجاربى که دارند در این باب شور خواهند فرمود و حافظ حقوق ملت و صاحب حقیقى مشروطیت نمایندگان مجلسین هستند و ناچار دولت‌هاى آینده قانون جدید انتخابات را به ترتیبى که موجب اطمینان شود عملى خواهند نمود و نمایندگان با مسئولیت خود همیشه در نگاهدارى اساس مشروطیت و حقوق ملت ایران کمال جدیت را خواهند داشت.

در اینجا لازم عرض کنم که این دولت به هیچ وجه خود را حاضر براى اقدام در انتخابات این مملکت نمى‌بیند بقاى این دولت یعنى دوام این دولت تا زمانى که کار نفت خاتمه نیافته خواهد بود من با هر حال ناتوانى به هیچ وجه من‌الوجوه از کار کناره جویی نمى‌کنم مگر این که مجلسین به من رأى ندهند آن وقت البته مجبور به کناره‌گیرى هستم ولى تا زمانى که کار نفت اگر خداى ناخواسته خداى ناخواسته طورى شد که روز شروع انتخابات گذشت البته با این سیاستى که دولت در نظر دارد که مملکت متشنج نشود صلاح مملکت در این است که دولت لایحه‌اى به مجلس بیاورد و انتخابات را به تأخیر بیاندازد تا کار نفت خاتمه پیدا کند تأخیر انتخابات هم مخالف یکى از اصول قانون اساسى نیست که مجلس شوراى ملى نتواند به آن رأى بدهد البته دولت یک چنین لایحه‌اى را اگر خداى نخواسته به آنجا کشید که خاتمه پیدا نکرد خواهد آورد البته اگر آقایان محترم فرمودند انتخابات دیرتر انجام می‌شود ...

(شوشترى - اگر چرا مى‌فرمایید؟ لو فرضیه چرا؟ باید اطمینان داشته باشد) اطمینان هر کسى به عمل خودش است (صحیح است). مسائل بین‌المللى را نمى‌توانیم پیش‌بینى کنیم.

و اما معالجاتى که براى رفع عوارض و تسکین حال مریض به کار مى‌رود و نیز از امورى است که به انتظار قلع ماده انصراف از آن ممکن نمى‌باشد و می‌بایست حتماً در موقع خود به آن عمل نمود چنانکه مى‌دانید حریف عنود ما یکى از طرقى که براى به زانو در آوردن دولت فعلى و ممانعت از قلع ماده امراض مملکت انتخاب کرده ایجاد مشکلات مالى براى خزانه دولت و اقتصاد کشور است.

مشکلات فعلى از 3 طریق پیدا شده است یکى از آنها مشکلات ارزى است که به مناسبت عدم دریافت لیره‌هاى شرکت سابق نفت به ودجود آمده و بانک ملى نیز در این خصوص طى نامه به اینجانب یادآورى نموده است که اقدامتى که تاکنون از طرف بانک به عمل آمده براى رفع این بحران احتمالى کافى نمى‌باشد و دولت را متوجه نموده است که نسبت به جریان معاملات خارجى و مخصوصاً واردات ضرورى هر قدر زودتر دست به کار اقدامات مؤثرترى بشود علیهذا با مشورت متخصصین فن لایحه‌اى تدارک شده است که به موجب آن مى‌توان از ارزهاى موجود در حساب پشتوانه اسکناس موقتاً و به تدریج مبلغى لیره دریافت و به وسیله آن قسمت مهمى از واردات ضرورى کشور را تأمین نمود و اتفاقاً انتقال لیره‌هاى تضمینى از خارج به ایران از جهات عدیده نیز قرین مصلحت مى‌باشد مشکلات دیگر مربوط به انجام قانون ملى شدن صنعت نفت و نگاهدارى این دستگاه عظیمى است که تا به جریان افتادن معاملات با مشتریان سابق ناچار باید تحمل مخارجى را نمود بدیهى است در این صراطى که براى رسیدن با مال ملى خود انتخاب کرده‌ایم ناگزیر از فداکارى‌هاى بسیار خواهیم بود و یکى از وظایف مهمى که تمام افراد مملکت عهده‌دار آن هستند کمک‌هاى مالى به خزانه دولت می‌باشد و خوشبختانه ملت ایران با احساسات وطن خواهانه در این ایام اخیر مدلل داشته است که هنگام عسرت تا آنجا که مقدورش باشد از هر گونه مساعدت با دولتى که مورد اعتماد او است دریغ نخواهد داشت چنانکه از شروع به عملیات خلع ید جمع کثیرى به وسائل گوناگون قمستى از دارایی و مایملک خود را با کمال شوق و رغبت به اختیار دولت مى‌گذاشتند و اینجانب با عرض تشکر تقاضا نمودم که عجالتاً تأمل نمایند تا در موقع لزوم به ترتیب که مناسب باشد از این مساعدت‌هاى فردى و جمعى استفاده کنیم‏ ، نظر به این که تا موقع به جریان افتادن معاملات نفت با مشتریان خارجى مخارج لازم را باید کاملاً تأمین نمود و عایدات فعلى براى انجام این کار نیست با اعتماد به عواطف و احساسات عمومى لایحه تدوین شده که به موجب آن مبلغ دو میلیارد ریال از داخله کشور استقراض شود این لایحه نیز تقدیم مى‌گردد.

در این ضمن به نظر رسید که براى رفع اشکالات حاصله از بیکارى و ایجاد وسائل توسعه امور تولیدى باید اقدامات سریع‌ترى به عمل ‌آید لهذا در دنبال مذاکرات با بانک صادرات و واردات آمریکا مجدداً صحبت شده است که اعتبارى به مبلغ 25 میلیون دلار که دوره استهلاکش 15 سال طول خواهد کشید براى خرید ماشین آلات کشاورزى و راه سازى گرفته و به خرید و حمل آن ماشین آلات زودتر اقدام شود تا به وسیله فروش و توزیع آنها بین کشاورزان میزان تولید اقسام محصولات مخصوصاً چغندر و پنبه بالا رفته و از حجم واردات قند و شکر کاسته و بر میزان صادرات پنبه و سایر محصولات کشاورزى افزوده گردد ، مایه بسى خرسندى است که این اعتبار به مصارف غیر تولیدى مانند خرید اسلحه و امثال الآن نخواهد رسید و مخصوص است به امورى که منافع آن عمومى بوده و نتیجتاً مقدار تولید را به میزان معتنابهى بالا می‌برد.

و اگر چه تقاضاى فوریت نسبت به این لوایح تا حدى واجب می‌نمود ولى براى این که آقایان نمایندگان فرصت کامل داشته باشند تا آن طوری که باید و شاید در اطراف این موضوعات مطالعات نمایند به طور عادى تقدیم گردید البته انتظار دارد که هر چه زودتر مورد تصویب قرار گیرد.

که حصول مقصود و وصول به مقصد

+++

در صورتی که در ارکان اراده ملت تزلزلى پیدا نشود و سعى بیگانگان به جایی نرسد و یقین است که نخواهد شد و نخواهد رسید حتمى و قطعى و مسلم خواهد بود حریف می‌کوشد تا در میان این وحدت بى‌سابقه ملى خللى ایجاد کند همه باید دست به دست هم بدهیم و نگذاریم این حرف حلیه‌گر به مقصود برسد اطمینان داشته باشید که دنیاى آزاد پشتیبان ما است و نام ایران در این مبارزه قرین افتخار و سربلندى خواهد شد (نمایندگان - انشاالله احسنت، احسنت)

در خاتمه بنده مى‌خواهم چند کلمه به عرض نمایندگان محترم برسانم و آن یک چیزى است که خود بنده در پنجاه سال قبل دیده‌ام آن هم از یک نفر آدمى که به کلى بی‌سواد و بى‌اطلاع از سیاست و امور دنیوى بود در نزدیک شهر قلعه مرغى، خانى‌آباد و یک ده دیگر ملک موروثی من بود و با یک ده‏ مجاور که جى باشد یک اختلاف اراضى داشتیم که این ملک بنده دو دسته رعیت داشتم که اینها با هم مخالف بودند هر وقت این دسته را مأمور می‌کردم براى یک کارى آن دسته دیگر نمی‌رفت و هر وقت آن دسته را مأمور مى‌کردم این دسته نمی‌رفت معامله متقابل مى‌کردند تا این که در آن زمین مورد اختلاف یک مذاکراتى شد این رعایا گفتند آن وقتى که ارباب می‌گفت در ده کار کنید ما از نظر رقابت با یکدیگر نمی‌رفتیم ولى این یک مسأله‌اى بود مربوط به ده خودمان اما حالا که اختلاف بر سر زمین دیگر است که مربوط به این ده نیست و مربوط به دیگرى است ما باید همه متفق باشیم و این زمین که مایه نان و مایه معاش و قوت ما است در این کار متحد باشیم و با آقاى ارباب برویم در جلوى آن رعایاى دیگر مبارزه کنیم و بنده واقعاً می‌خواهم عرض کنم که وقتى یک رعیتى یک نفر آدمى که هیچ اطلاع از سیاست ندارد در موقعى که اختلافى بین ده او و ده مجاور واقع می‌شود یک چنین احساساتى ابراز می‌کند البته باید انتظار داشت که مجلس شوراى ملى و جراید مملکت و افراد این مملکت موقعى که این دولت با یک دولت دیگر اختلاف دارد موقعى که عایدات این مماکت باید به همه برسد و همه از آن ارتزاق بکند کلمه اختلاف به زبان نیاورند و من نمى‌خواهم بگویم که در عصر این دولت در زمان این دولت کارهاى غلط نمی‌شود اگر در نظر داشته باشید خود بنده در روز اول گفتم که من نظرى غیر از کار نفت ندارم من می‌دانم که این کار نفت سر آمد همه کار‌ها است اگر این کار تمام شد ملت ایران به هر چه می‌خواهد خواهد رسید ولى اگر این کار نشد براى ما هیچ، هیچ اصلاحى ممکن نیست زیرا هر اصلاحى محتاج به پول است آقایان نمایندگان محترم و آقایان وزراى محترم را شهادت دارند که از وقتى که این دولت تشکیل شده غالب اوقات دولت صرف کارهایی می‌شود که در نتیجه بیکارى تعطیل شده مدتى براى کارخانه‌جات اصفهان مدتى براى کارخانه‌جات آذربایجان که اهالى آن شکایت می‌کردند و کارخانه‌ها را به راه بیندازد هر کارى شما بخواهید انجام بدهید هر اصلاحى که شما بخواهید بکنید محتاج به پول است اصلاح این نیست که یک وزیر برود در وزارتخانه یک عده‌اى را به هوى و هوس خودش خارج بکند و بعد این اشخاص بروند در وزارتخانه دیگرى مستخدم بشوند این اصلاح نیست اصلاح این است که شما یک پولى پیدا کنید یک اعتبارى داشته باشید یک سرمایه‌اى داشته باشید و در بودجه مملکت مخارجى براى کارهاى تولیدى پیش‌بینى کنید و مردم را به کار تولیدى وادار کنید که اینها واقعاً از روى نظر شخص خودشان از روى اختیار از ادارات بروند و کار خارج بکنند امروز اگر مردم به دستگاه دولتى هجوم آورده‌اند از بیچارگى است به این مردم نمی‌توان گفت از این ادارات خارج بشوید و اگر چنین حرفى زده بشود این مسأله خطر همه چیز براى ما دارد باید این وجه را از این شرکت گرفت و صرف کارهاى تولیدى کرد غیر از این ضرر شرکت سابق در مسائل سیاسى هم دخالت‌هاى ناروایی داشته که اسنادش به وسایل عدیده امروز جمع آورى شده و در دست است و اگر یک روزى دولت انگلیس رفت به مجمع ملل متففق شکایت کرد آن اسناد ثابت خواهد کرد که این شرکت در این مملکت چه کارهاى ناروایی کرده و چقدر خلاف استقلال مملکت ما عمل کرده و چقدر موجب فقر و بدبختى شده است پس این اسناد براى به کار بردن علیه هموطنان تهیه نشده این اسناد براى این تهیه شده است اگر روزى شرکت یا دولت انگلیس خواست از این ملت فقیر و بیچاره شکایت کند آن اسناد گواه باشد که این ملت بیچاره و زبون همه چیزش را براى این دخالت‌هاى شرکت از دست داده است این اسناد براى این است می‌خواستم عرض بکنم و بعد البته نظر آقایان باید تأمین باشد (امامى‌اهرى - براى اطلاع ملت هم باید منتشر بشود) عرض کنم بنده نمی‌خواهم عرض کنم که ادارات دولتى نباید کار صحیح بکنند البته کار نفت ممکن است چند ماه هم عقب بیفتد و کارها البته باید درست بشود بنده عرض می‌کنم که خوب است آقایان این مطالب را در این مجلس نفرمایند این فرمایشاتى را که آقایان در مجلس می‌فرمایند به هیچ وجه غیر از این که بخواهند آقایانى را که رأى مى‌دهند راضى بکنید به عقیده بنده نتیجه دیگرى‏ ندارد.

در عین حال بنده نظرم این است که مجلس متشنج نشود نباید این حرف‌ها را در مجلس گفت براى خود آقایان هم فایده ندارد.

بنده نمی‌خواهم عرض کنم مادامى که کار نفت هست هیچ کار صحیحى نشود هیچ کس چنین نظرى ندارد باید هم کارها اصلاح بشود تشنج هم نباید بشود تا کار بگذرد (شوشترى - اختلاف بد است موجبش را جلوگیرى کنید آقاى دکتر کى اختلاف ایجاد می‌کند؟) اجازه بفرمایید بنده نظرم این است که هر روز در این مجلس شوراى ملى تشنج نشود اشخاصى که متشنج مى‌کنند یا عالماً یا اشتباهاً خدمتى به شرکت سابق نفت کرده‌اند بنده عرض می‌کنم که آقایان اگر صلاح بدانید یک جلسه‌اى هفته‌اى دو روز در خود مجلس شوراى ملى تشکیل بدهید از معاونین وزارتخانه‌ها از رؤسای هر که را که آقایان در نظر داشته باشید هفته‌اى یک روز دو روز بیایند آقایان محترم هر شکایتى داشته باشید در آنجا مطرح کنید دیگر تشریف نبرید به یک راه دورى که زحمتى هم داشته باشید (نمایندگان - بسیار خوب است) بنده که حاضر هستم به جهت این که به هیچ وجه دولت نمی‌خواهد اگر آقایان فرمایش حسابى داشته باشند اگر در مسائل حوزه انتخابیه‌شان نظرى داشته باشند این مسائل را اجرا نکند.

ولى بنده یک چیزى عرض می‌کنم که مجلس را متشنج نکنید و در مجلس صحبت‌هایی نکنید که باعث تشنج بشود همه با یک وحدت کاملى تا زمانى که می‌خواهید این دولت باشد از دولت پشتیبانى بکنید و هر روزى که صلاح ندیدید این دولت باشد آن وقت مشورت بکنید و با یک رأى عدم اعتماد این دولت را از کار برکنار کنید و بنده به خدا قسم از آقایان تشکر می‌کنم بنده با حال ناتوانى کار می‌کنم و هیچ مایل نیستم که یک ساعت هم کار بکنم، وظیفه ملى است که مرا به کار وا داشته و من به وظیفه ملى خودم کار می‌کنم. (فقیه‌زاده - تا عمل نفت تمام نشده مجلس شما را ول نمی‌کند) این را عرض کنم که بنده ممکن است یک جلسه‌اى در این مجلس شوراى ملى با حضور آقایان نمایندگان محترم مجلس و فراکسیون‌ها هر روزى را که معین مى‌فرمایید بنده معاونین وزارتخانه‌ها را مکلف می‌کنم که در آن روز به مجلس بیایند و آقایان محترم هر فرمایشى که دارند در آن جلسه معاونین مطرح فرمایند کار مربوط به هر وزارتخانه‌اى که باشد جواب خواهند داد یا مربوط به حوزه انتخابیه آقایان باشد جواب خواهند داد و اگر جواب آنها آقایان را متقاعد نکرد استینافش با خود بنده است به بنده مراجعه کنید و اگر هم بنده استیناف نکردم آن وقت بیایید در مجلس شورای ملى بفرمایید که ما در مرحله اول و دوم گفتیم و نتیجه نگرفتیم حالا آمدیم در مجلس سؤال مى‌کنیم این کار که بشود هم وقت مجلس و هم وقت آقایان نمایندگان را نمی‌گیرد و هم اوقات گران‌بهاى آقایان نمایندگان صرف مسائل مهم مملکتى می‌شود و هم شما در جامعه این طور مشهور نخواهید شد که با یک دولتى که امروز با شرکت نفت مخالفت می‌کند مخالفت می‌کنید و کارشکنى می‌کنید.

بنده این عرض که مى‌کنم خدا گواه است نه براى خودم عرض مى‌کنم بلکه براى خود آقایان عرض می‌کنم حالا اگر مى‌خواهید این عرایض را از خیر خواهى تلقى بکنید بکنید نمی‌خواهید هم نکنید.

من آنچه شرط بلاغ است با تو می‌گویم‏

شوشترى - کدام کارشکنى شده است چه کار شکنى شده آقا بفرمایید آخر چرا این حرف گفته مى‌شود آنهایی که به اتفاق رأى داده‌اند رفته‌اند در خارج فحش مى‌شنوند.

نخست‌وزیر - سه لایحه که تقدیم شده است لایحه اول راجع به 14 میلیون لیره است لایحه دوم مربوط به قرضه ملى است و لایحه سوم راجع به 25 میلیون دلار است اینها به قید فوریت تقدیم نشده ولى همه اینها فورى است.

نورالدین امامى - بلندتر بفرمایید.

نایب رئیس - راجع به سه لایحه فرمودند که به قید فوریت نیست ولى اهمیت دارد که مجلس شورای ملى در اسرع وقت رسیدگى بکند بنابراین هر سه لایحه به کمیسیون مربوطه ارجاع خواهد شد

رفیع - لایحه قرضه 25 میلیون دلار اگر لایحه جدیدى است به کمیسیون ارجاع بفرمایید ولى اگر لایحه سابق است بی‌خود زحمت می‌کشند.

6 - بیانات آقاى نایب رئیس راجع به تصمیمات هیئت رئیسه.

نایب رئیس - در هیئت رئیسه در جلسه گذشته صحبت‌هایی شد که به استحضار آقایان می‌رسد یکى راجع به تعیین نماینده بین‌المجالس است تا حالا چهار نفر داوطلب شده‌اند و چون هزینه‌شان به عهده خودشان است کسى داوطلب نمی‌باشد هر کدام مایلند مراجعه کنند (شوشترى - محتاج به رأى مجلس است) در هیئت رئیسه تصمیم گرفته شده و این تذکر کافى است یک تصمیم دیگر راجع

+++

به تعطیل مجلس است که در اینجا صحبت شد چون در این چند روز مجلس به تعطیل تابستانى بر خواهد خورد راجع به لوایح و طرح‌هایی که در کمیسیون‌ها هست تسریع بشود .

فرامرزى - کى مجلس تعطیل خواهد شد

نایب رئیس - آن بسته به نظر مجلس است (فرامرزى - شما باید تعیین کنید) از اوایل مرداد شروع خواهد شد (صحیح است)

7 - بقیه مذاکره دایر به ترتیب رسیدگى به اوراق شرکت سابق نفت.

نایب رئیس - در دنباله پیشنهادات سابق راجع به اوراق شرکت سابق نفت پیشنهاداتى رسیده که قرائت می‌شود

(به شرح زیر خوانده شد)

پیشنهاد مى‌کنم نمایندگان منتخب از کمیسیون دادگسترى شورا و سنا فقط حق نظارت داشته باشند نه این که در رسیدگى مداخله داشته باشند

کشاورز‌صدر

نورالدین امامى - اخطار نظامنامه دارم.

نایب رئیس - بفرمایید

نورالدین امامى - عرض کنم پیشنهاداتى که قبلاً به تصویب رسیده است پیشنهادات بعدى اگر مخالف آن پیشنهاد تصویب شده قبل باشد قبل طرح نیست استدعا مى‌کنم که این قبیل پیشنهادات آقایان را بفرمایید تفکیک بکنند و آنها را اصلاً قرائت نکنند و وقت مجلس هم تلف نشود.

نایب رئیس - پیشنهادات مخالف قرائت نمی‌شود آقاى کشاورز‌صدر بفرمایید.

کشاورز‌صدر - اگر جناب آقاى امامى نایب رئیس توجه بفرمایند ملاحظه خواهند فرمود که پیشنهاد بنده معارض با پیشنهاد تصویب شده نیست در اینجا گفتگو از این بود و طرحى که تهیه شده بود این طور بود.

نایب رئیس - آقاى کشاورز‌صدر تأمل بفرمایید اکثریت نیست (لحظه‌اى بعد اکثریت شد) بفرمایید

کشاورز‌صدر - اگر توجه بفرمایید مضمون طرحى که تقدیم مجلس شورای ملى شده بود این طور تدوین شده که منتخبین مجلس شورای ملى و مجلس سنا بروند و رسیدگى در این کار کنند همان طور که جناب آقاى فرامرزى و جناب آقاى عامرى توضیح فرمودند وقتى مملکت در امور و کارهاى خودش روش صحیحى را خواهد داشت که مطابق اصول و مقرراتى که قانون اساسى و قوانین دیگر براى ما معین کرده است عمل بکنیم (صحیح است) تفکیک قوا قوه اجراییه، مقننه و قضاییه براى این است که هیچ کدام دخالت در کار دیگرى نداشته باشند تا مسئولیت از طرفى لوث نشود و از جهتى رعایت اصول شده باشد اگر ما بیاییم بگوییم که نمایندگان مجلس شوراى ملى از کمیسیون دادگسترى شورا و سنا بروند و به طور عام در این کار مختار باشند و رسیدگى بکنند دیگر موردى براى استقلال قضات باقى نمی‌ماند و به عبارت‌الاخرى ما که مداخله در کار قوه قضاییه مى‌کنیم برخلاف قانون اساسى اصل استقلال قوه قضاییه را ما اینجا مخدوش کرده‌ایم ما تجاوز کرده‌ایم به آن قوه از این جهت بود که بنده پیشنهاد کردم که بایستى اگر در مجلس هم تصمیمى گرفته کسانى در این کار مداخله داشته باشند یعنى رأى مجلس شد که کسانى را انتخاب بکنند فقط نظارت داشته باشد فقط مراقبت و نظارت در اجراى قانون را بکند ولى محققاً و مسلماً بایستى که اختیار با قضات ذى صلاحیت باشد که قانون براى آنها صلاحیت قائل شده بنابراین این پیشنهاد بنده مطلقاً معارض با پیشنهاد تصویب شده نیست بلکه اصولى است (تیمورتاش - تحصیل حاصل است) اگر به این پیشنهاد رأى بدهید منافات با آن پیشنهاد قبلى ندارد و رفع اجمال و ابهام آن را هم مى‌کند و طورى می‌شود که قانون را اجرا کرده‌ایم و نظر آقایان هم تأمین شده است منافات با نظر آقایان ندارد.

اردلان - بنده اجازه می‌خواهم‏

نایب رئیس - آقاى اسلامى‏

اسلامى - با اجازه مقام ریاست و آقایان نمایندگان محترم بنده در اینجا از حضور جناب مولانا ابوالکلام آزاد وزیر محترم فرهنگ هندوستان و این مرد مبارز و دانشمند که سال‌ها براى آزادى هندوستان و آن کشور باستانى و پرجمعیت فداکارى شایان توجهى کرده‌اند اظهار امتنان و خوشوقتى و مسرت مى‌کنم (صحیح است) ملت ایران از قدیم‌الایام همیشه با کشور باستانى هندوستان دوست و متفق و همراه و همکار بوده است (صحیح است) امروز هم که باز هم به کمک همین جناب مولانا هندوستان از کشورهاى اسلامى مجزى گردیده حقیقتاً روحاً و معناً به هم نزدیک هستند (صحیح است) و بنده در اطراف این موضوع بحثى نمی‌کنم و فقط به نام نمایندگى ملت از طرف عموم نمایندگان محترم و ملت ایران از کشور دوست و افراد ملت نجیب هندوستان که در روزنامه‌ها و در میتینگ‌ها و در سایر تظاهرات پشتیبانى از حقوق ملت ایران کرده و می‌کنند بنده اینجا صمیمانه سپاسگزارى مى‌کنم (صحیح است) این مرد محترم که ملاحظه مى‌فرمایید سال‌ها در زندان استعمار بوده و امروز سربلند است که با یک وضع بسیار روشن و با یک قلب و وجدان راحتى در اینجا نشسته است و به ملت خود خدمت کرده است (صحیح است) و قطعاً تاریخ ایران و تاریخ آنها و مخصوصاً هندوستان این فداکارى را فراموش نخواهد کرد بنده این جمله را براى این عرض کردم که ایشان سرمشقى باشند براى ما براى ما که یک همچو خدمت بسیار مهمى را در پیش داریم و باید خاتمه بدهیم بنده دیگر در این موضوع عرضى نمى‌کنم و اما راجع به مخالفت با پیشنهاد رفیق عزیزم. به عقیده بنده این احتیاجى به پیشنهاد ندارد براى این که قانوناً و مطابق قانون اساسى که اینجا جناب آقاى عامرى در جلسه گذشته مفصلاً بیان فرمودند اصولاً احتیاجى به این پیشنها نیست براى این که رسیدگى و تعقیب جرایم از مختصات و از صلاحیت قضات دادگسترى است اگر نماینده مجلس یا سناتورها دخالت دارند فقط از نظر نظارت است که بدون این که در آن تشریفات حاضر بشوند باز هم مطابق قانون اساسى آن نظارت را خواهند داشت اما متأسفانه چیزى که بنده می‌خواهم عرض کنم و اعضاى محترم دولت رفته‌اند این است که در اینجا صحبت‌هاى بسیار شیرین و گوارایی خواهد شد و مى‌شود اما دنیاى خارج از این احساسات اطلاعى ندارد و بنده یکى از رجال را پریروز دیدم صحبت می‌کرد ممکن است در کار ملى شدن صنعت نفت به قدرى این موضوع براى بعضى از نمایندگان سیاسى ما، براى بعضى از وزراى مختار و سفراى کبار ما در خارج غیر قابل تحمل بوده که اگر یک ماه پیش مى‌گفتند یا حالا هم اگر بگوییم که صنعت نفت باید ملى بشود و ایرانی‌ها باید اداره کنند اصلاً گوش‌شان را مى‌گیرند که نشوند این کار را براى این که خیلى خارق‌العاده مى‌دانند خواستم این را به گوش دولت برسانم آقاى وزیر دادگسترى که تشریف دارند در هیئت دولت مطرح بکنند اخطار بکنند براى یک هفته بیایند اینجا احساسات و افکار مردم را از نزدیک ببینند تا یقین حاصل کنند که اینها تبلیغات نیست بعد برگردند بروند آنجا و در مقابل آن تبلیغات شدیدى که آنجا می‌شود جنبشى بکنند.

نایب رئیس - آقاى اسلامى در اطراف پیشنهاد صحبت بفرمایید.

اسلامى - مخالفت بنده با پیشنهاد آقاى کشاورز‌صدر (کشاورز‌صدر - براى این بود که این فرمایشات را بفرمایید) در عین حال بنده می‌خواستم این نکته را عرض کنم که این اصلاً محتاج به قانون نیست خود آقاى کشاورز‌صدر سابقاً در دادگسترى بودند قاضى عدلیه بودند و حالا هم وکیل دادگسترى هستند روزنامه هم دارند و خودشان مى‌دانند که این اصلاً احتیاجى به قانون ندارد و اگر ما این را تصویب کنیم و رد کنیم مفهوم مخالفت بدى دارد بنابراین بنده خواهش مى‌کنم که اصلاً مسترد کنید.

8 - ختم جلسه به عنوان تنفس.

نایب رئیس - نسبت به این پیشنهاد اعلام رأى می‌شود و فعلاً چند دقیقه تنفس داده می‌شود

(مجلس در ساعت 11 و سى و پنج دقیقه به عنوان تنفس تعطیل و دیگر تشکیل نگردید)

نایب رئیس مجلس شورای ملى - جواد گنجه

+++

یادداشت ها
Parameter:294686!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)