کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره سیزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏13
[1396/05/17]

جلسه: 164 صورت مشروح مجلس روز سه‌شنبه سوم خرداد ماه 1322  

فهرست مطالب

1- تصویب صورت مجلس

2- شور و گزارش کمیسیون بودجه راجع به اضافه اعتبار سه دوازدهم بودجه وزارت جنگ و تصویب آن

3- اظهارات آقاى وزیر راه راجع به سؤال آقاى نقابت از وزارت پیشه و هنر در جلسه قبل

4- شور اول گزارش کمیسیون قوانین دارایى راجع به صدور اسناد خزانه

5- تقدیم یک فقره لایحه به قید دو فوریت راجع به پشیز و تصویب آن

6- قرائت مراسله آقاى مسعودى دایر به استعفاى ایشان از مقام نمایندگى

7- سؤال آقاى سمیعى راجع به تقاضاى مهندسین و پاسخ آقاى نخست وزیر

8- موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏13

جلسه: 164

صورت مشروح مجلس روز سه‌شنبه سوم خرداد ماه 1322

فهرست مطالب

1- تصویب صورت مجلس

2- شور و گزارش کمیسیون بودجه راجع به اضافه اعتبار سه دوازدهم بودجه وزارت جنگ و تصویب آن

3- اظهارات آقاى وزیر راه راجع به سؤال آقاى نقابت از وزارت پیشه و هنر در جلسه قبل

4- شور اول گزارش کمیسیون قوانین دارایى راجع به صدور اسناد خزانه

5- تقدیم یک فقره لایحه به قید دو فوریت راجع به پشیز و تصویب آن

6- قرائت مراسله آقاى مسعودى دایر به استعفاى ایشان از مقام نمایندگى

7- سؤال آقاى سمیعى راجع به تقاضاى مهندسین و پاسخ آقاى نخست وزیر

8- موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

(مجلس دو ساعت و سه ربع قبل از ظهر به ریاست آقاى اسفندیارى تشکیل گردید)

صورت مجلس روز یکشنبه اول خرداد ماه را آقاى (طوسى) منشى قرائت نمودند. (اسامی غایبین جلسه گذشته که ضمن صورت مجلس خوانده شده:

غایبین با اجازه- آقایان: فاطمی، شباهنگ

غایبین بی‌اجازه- آقایان: دکتر سمیعی، تولیت، نوبخت، ارگانی، گودرزنیا، مشیردوانی، شجاع، اکبر، نایینی، حمزه‌تاش، مهذب، جلایی، نراقی، دبستانی، سلطانی، صادق وزیری، مسعودی، کامل ماکو، نصرتیان، بوداغیان

دیر‌آمدگان بی‌اجازه- آقایان: رضوی، منصف، افخمی، جلیلی، مهدوی، اورنگ، مؤید قوامی، هاشمی، نیک‌پور، خسروشاهی، مستشار، امامی، دشتی، نقابت)

1- تصویب صورت مجلس

رئیس- در صورت مجلس نظرى نیست آقاى انوار

انوار- خواستم تذکر بدهم فرمایشات مقام ریاست در اول جلسه مقتضى بود که در صورت مجلس نوشته شود.

رئیس- اصلاح می‌شود. در صورت مجلس نظرى نیست (خیر) صورت مجلس تصویب شد.

2- شور و گزارش کمیسیون بودجه راجع به اضافه اعتبار سه دوازدهم بودجه وزارت جنگ و تصویب آن

رئیس- لایحه راجع به اضافه اعتبار وزارت جنگ مطرح است.

لایحه دولت راجع به اضافه اعتبار سه دوازدهم بودجه

+++

وزارت جنگ در کمیسیون بودجه با حضور آقاى وزیر جنگ مورد مطالعه واقع و با توضیحاتى که آقاى وزیرجنگ نسبت به افزایش هزینه نسبت به سال 1321 بیان نمودند و همچنین راجع به جیره افسران متأهل به طوری که در مقدمه لایحه توضیح داده شده بایستى تا حداکثر سه نفر عایله جیره آنان داده شده و در مقابل براى هر یک نفر 180 ریال از حقوق افسران کسر شود مورد تصدیق کمیسیون بودجه واقع گردیده ماده واحده با اضافه یک تبصره راجع به دیون وزارت جنگ تصویب و اینک گزارش آن تقدیم مجلس شوراى ملى می‌شود.

ماده واحده- به وزارت دارایى اجازه داده مى‌شود که سه دوازدهم بودجه سال جارى وزارت جنگ را در حدود 000/ 000/250 ریال پرداخت نماید تا بودجه وزارت جنگ از تصویب مجلس شوراى ملى بگذرد.

تبصره- ماده 27 متمم بودجه 1321 راجع به پرداخت دیون وزارت جنگ تا آخر سال 1322 به قوت خود باقى است.

رئیس- ماده واحده مطرح است. آقاى طباطبایى‏

طباطبایى- بنده بیش از این که در صورت موافق و مخالف هم بنویسم دیدم که هنوز مخالفی اسم خودش را یادداشت نکرده در ستون موافق آقاى انوار اسم خودشان را نوشته‌اند بنابراین این گمان می‌کنم که ممکن است بعد از من ایشان جوابى بدهند خواستم خواهش کنم هم از ایشان هم از آقاى رئیس که در صحبت‌ها رعایت شود چون ما صحبت شخص به شخص نداریم و راجع به اوضاعى کلى مملکت صحبت می‌کنیم و به اشخاص به هیچ وجه کارى نداریم و هر مطلبى که گفته می‌شود باید مربوط به مطلبى باشد که مطرح مذاکره است و الا شخص من چطور هستم دمکرات هستم نیستم اینها شخصیات است و شأن مجلس نیست و اینجا هم صحنه مبارزه و حرف پرانى نیست و مجلس است و اما من با این لایحه از چن جهت مخالفم یکى از جهات مخالفتم این است که آقاى نخست وزیر تقریباً یک ماه قبل در اینجا قول دادند که در مدت کم‌تر از سه ماه بودجه کل مملکت به مجلس خواهد آمد و حالا ملاحظه می‌فرمایید که وارد ماه سوم سال شده‌ایم و هنوز خبرى از بودجه نیست و یکى از آقایان گویا آقاى روحى بودند در اینجا چند روز پیش فرمودند که ممکن است این دوره که سهل است شاید دوره آتیه هم به مجلس شوراى ملى نیاید واقعاً اینها علایم و آثار همین گفته آقاى روحى است اگر شما بنا بود بودجه کل کشور را بیاورید الآن موقعش است نهایت ممکن است چند روزى که به آخر خرداد داریم زودتر بیاورید و ببینیم شما براى وزارتخانه‌ها و مخصوصاً وزارت جنگ چه پیش‌بینى کرده‌اید ولى این طور لایحه آوردن با این سوابقى که اینجا هست خودش دلیل بر این است که بودجه نخواهد آمد و همان وعده خوبان است و حالا چون بودجه سه ماهه وزارت جنگ که مبناى بودجه یک ساله‌اش به مجلس شوراى ملى آمده البته در کلیات مسائل بودجه مملکت هم می‌شود صحبت کرد براى این که بودجه است دیگر (رئیس- چون ماده واحده است کلیات ندارد در ماده واحده بفرمایید) نگفتم ماده واحده نیست ولى تکلیف بودجه یک ساله وزارت جنگ را معین کرده براى این که سه ماه است یعنى ربع بودجه یک وزارتخانه برآورد شده است بیست و پنج میلیون تومان پارسال که بودجه کل کشور اینجا آمد بنده خودم در اطراف بودجه صحبت کردم مخصوصاً راجع به بودجه وزارت جنگ که گویا در حدود هفتاد میلیون ریال بود و ما اینجا صحبت کردیم که آقا این بودجه به خودى خود براى مملکت ثقیل است و بنده هم از دولت مکرر خواستم که حساب ده پانزده ساله وزارت جنگ را بیاورد اول ببینیم چه شده است این پول‌هایى که به وزارت جنگ رفته است حسابش را پس بدهند و یک فکر اساسى براى خود وزارت جنگ و تشکیلات وزارت جنگ و بودجه آن بشود به آن مقصود که ما نرسیدیم به جاى خود و تقلیلى هم در بودجه وزارت جنگ حاصل نشد و از حساب آن سر در نیاوردیم حالا مى‌بینیم یک مبلغى هم به این عنوان به بودجه وزارت جنگ اضافه شده است در صورتی که حقاً و انصافاً نه بنیه مالى این مملکت اقتضا می‌کند و نه اوضاع و احوال عمومى عجالتاً اقتضا دارد بنده البته

+++

به فکر گرانى و سختى زندگى نیستم براى این که گرانى و سختى براى همه است و به دلیل سختى زندگى نمى‌شود مردم را زندگانی‌شان را مشکل‌تر کرد براى این که یک وزارتخانه بخواهد یک قدرى مرفه‌تر زندگى کند این منطقى نیست بله اگر یک پولى بود می‌گفتم حالا که پول هست زیادتر بدهید این عیب نداشت. ولى حالا نیست آقا مردم ندارند ملاحظه فرمودید که الآن قیمت نان سه قران که بالا رفت صداى همه بلند شده و در مجلس هم گفته شد و به گوش آقایان خورد و واقعاً هم همین طور است و مردم در زحمت هستند (رهبرى- تنها نان نیست سایر چیزها هم همین طور گران شده) بله همه چیزها مخصوصاً وقتی که قیمت نان بالا رفت اثر می‌کند در سایر مصارف زندگى و علتش این است که نان یعنى مادر زندگى وقتی که نان گران شد تمام شعب و فروع زندگى تحت تأثیر واقع می‌شود خلاصه عرضم این است که آقایان البته یکى دو سه راپورت دکتر میلیسپو را مرور فرموده‌اند و ملاحظه فرمودند خوب شما در ظرف یک سال ببینید دولت چقدر کسر دارد چقدر قرض کرده از بانک ملى و بعد هم من نمی‌دانم که این کسر خرج از کجا تأمین خواهد شد اگر شما پارسال متجاوز از سیصد میلیون ریال مجبور شدید قرض کنید به همین دلیل که خودتان می‌گویید زندگانى سخت شده و روز به روز بالا می‌رود امثال ششصد میلیون مقروض خواهید شد این را از کجا می‌خواهید پر کنید جز این که هزینه ما را پایین بیاورید علاجى نیست بنده تعجب می‌کنم از یک سمت در مقدمه لایحه گزارش کمیسیون بنده مى‌بینم که شکایت شده است از تنگى و سختى معیشت و کمى بودجه از طرف دیگر آقایان توجه بفرمایید یک عده هستند در وزارت جنگ که همه جور تمکن دارند و زندگانى‌شان خیلى پاکیزه است من هذا هنوز از وزارت جنگ به عنوان تقاعد و عناوین دیگر حقوق می‌گیرند و داخل هیچ خدمتى هم نیستند (صحیح است) از طرفى هم در کمیسیون می‌بینیم که راپورتى تنظیم شده که به حساب اشخاص رسیدگى کنند خوب همان‌هایى که الان دارند از وزارت جنگ پول می‌گیرند خوب آقا شما که ندارید بدهید دیگر فلان سرتیپ فلان سرهنگ که الاف والوف برده‌اند و خورده‌اند و حالا هم کارى ندارند پس دیگر به اینها ندهند به نظر من آقا وزارت جنگ احتیاج مبرم دارد به اصلاح اساسى و توجه عاجل الان شما می‌گویید که ما کسر خرج داریم و یک عده از افراد شما هستند که مبتلا هستند و بیچاره هستند من هم تصدیق دارم واقعاً این طور است یک عده هستند و اکثر هم از افسران تحصیل کرده و هم از صاحب‌منصبان سابق افسرهایى هستند که تحصیل کرده‌اند و چیزى گیرشان نیامده است در این ده پانزده ساله و الان دارند به عسرت زندگى مى‌کنند خوب از این سمت این طور است از آن سمت کمیسیون خرید مهمات براى ارتش شاهنشاهى الان هم در اروپا است و دارید پول می‌دهید اینها چه می‌کنند اینها دارند مهمات می‌خرند؟ امروزه اروپا به کسى مهمات نمی‌فروشد؟ مگر شما مجبور هستید که به اینها پول برسانید؟ بنده اخیراً مکرر شنیده‌ام که حتى بعضى از افسران جوان تحصیل کرده مجبور شده‌اند استعفا کرده‌اند رفته‌اند به وزارتخانه‌هاى دیگر پس این همه پول که به شما داده شد و باز هم داده می‌شود حساب اینها دست کى است باید رسیدگى شود در وزارت جنگ یک اداره‌ای است به اسم خرید جنس و یک اداره‌ای است به اسم مالیه قشون آقا اینها را منحل کنید این که ترتیب نیست هر وزارتخانه یک اداره بهدارى دارد یک اداره معارف یک وزارت مالیه علیحده دارد الان چند ماه است که چند نفر مستشار خارجى در وزارت جنگ مشغول کار هستند ملاحظه بفرمایید اگر وجود اینها لازم است لایحه‌اش کو الان مشغول کار هستند اگر لازم نیست پس اینها چه می‌کنند و اگر هستند چرا به آنها اجازه داده نشده است تا حالا (چون من اطلاع دارم) فعالیت خودشان را در آنجا به خرج بدهند به نظر بنده مجلس شوراى ملى با تصویب این لایحه البته شما اجازه خواهید داد که آن لایحه بودجه به مجلس شوراى ملى نیاید بعد هم اجازه می‌فرمایید که بدون دلیل و بدون رسیدگى و بدون این که بودجه از جریان قانونى به مجلس شوراى ملى بیاید یک اضافه هم

+++

مطالعه نکرده و ناحق با این اوضاع عمومى مملکت و این سختى معیشت به وزارت جنگ داده شود در صورتی که لازم نیست خود ماده واحده هم حتى طرز تحریرش درست نیست می‌نویسد بودجه سال جارى وزارت جنگ در حدود 250 میلیون ریال این در حدود معنى ندارد یعنى چه یعنى یک مبلغى کم‌تر یا بیشتر بعداً ملاحظه می‌فرمایید این تبصره را می‌نویسد ماده 27 متمم بودجه 1321 راجع به پرداخت دیون وزارت جنگ تا آخر سال 1322 به قوت خود باقى است براى چه؟ بودجه یک ترتیبى دارد یک قانونى دارد البته از وقت قانونى خودش که گذشت باید بیاید به مجلس دنبال بودجه کل باید متمم بودجه بیاید وقتى که مجلس آمد و بحث شد و به تصویب مجلس رسید آن وقت می‌شود عمل کرد من چند روز پیش که لایحه مربوط به آبیارى مطرح بود عرض کردم که آقا بودجه براى یک سال است نه براى همیشه چطور می‌شود یعنى مجلس شوراى ملى اجازه بدهد که باقى مانده براى سال 1322 این یعنى چه؟ آقا اگر شما بودجه خواهید آورد بر فرض هم که لازم باشد این ماده واحده تصویب شود دیگر متمم بودجه آن هم براى یک سال یعنى چه؟ بگذارید وقتى بودجه کل آمد به مجلس ضمیمه او البته ممکن است قانون متمم بودجه هم نوشته شود (مجد ضیایى- طلب مردم چه می‌شود) دولت اگر به فکر پرداخت دیون مملکت است عرض کردم رئیس‌الوزرا صریحاً وعده کرد که بودجه سه ماه طول نخواهد کشید که به مجلس خواهد آمد الان ماه سوم است و چند روز هم به آخرش بیشتر باقى نمانده است بودجه را بیاورند به مجلس و این موارد را هم البته پیش‌بینى کنند و بنده مأیوس هستم از این که آقایان موافقت بفرمایند با پیشنهاد من ولى تکرار می‌کنم که اگر این قانون گذشت این را بدانید که صدمه زده شده است به بنیه مالى مملکت و باز تأیید کرده‌اید همان سیستم سابق را و این یک علامتى است که بودجه که به مجلس نخواهد آمد.

رئیس- آقاى انوار

انوار- بنده هیچ تقصیر ندارم چون جلوتر از همه می‌آییم لوایحى که اینجا آویزان است مخالف و موافق اسم می‌نویسند بنده آمدم آنجا دیدم لایحه وزارت جنگ است نوشتم موافق و نمی‌دانستم که شما مخالف بودید پس بنده تقصیر ندارم که چرا موافق شدم بنده در شخصیات هم وارد نشدم و عرض کردم کلام باید ناشى از ایمان باشد وقتى که ایمان نباشد کلام مؤثر نیست وقتى که شما ایمان دارید که انتخابات باید عمومى باشد تعلیمات هم باید عمومى باشد بنده عرض می‌کنم که غرض شخصى ندارم و خدا شاهد است که داراى یک عقیده هستم بنده عقیده‌ام این است که حرف که زده می‌شود عمل هم باید با آن باشد این همان وزارت جنگ بود که شما موافق بودید که اگر یک کسى یک کلمه می‌گفت فوراً حمله می‌کردید بعد که آن کمیسیون تجدید شد دیگر تشریف نیاوردید (طباطبایى- شما پیرمرد هستى ریش سفید هستى چرا دروغ می‌گویى قانون نظام وظیفه چه مربوط به این موضوع است)

رئیس- ایشان موقع صحبت شما ساکت بودند شما هم ساکت باشید (طباطبایى- آخر قانون نظام وظیفه مربوط به مدافعه از وزارت جنگ است؟ چرا دروغ می‌گوید)

انوار- وقتى که ما گفتیم که مملکت محتاج به وزارت جنگ است دلیل بر احیتاج به وزارت جنگ این انقلاباتى را که بعد از شهریور ایجاد شد موقعى که امنیت بر قرار شد غیر از افسران سلحشور ما بودند که امنیت دادند و اگر هزار گونه از این منفیات ما ببافیم یک نفر کرد یا لر تسلیم می‌شود تا این که ضرب شمشیر نباشد پس ما نمی‌توانیم تنقید کنیم و باید اینها را تشویق کنیم مجلس علاقه‌مند است به قشون و به وزارت جنگ اما آمدیم سر حساب که دو دو تا چهار تا می‌شود ملاحظه بفرمایید کاه خروارى پنج تومان بود الآن شده است سى و پنج تومان از روى همین حساب بفرمایید وزارت جنگ می‌گوید آن وقت تمام آن اجناس را که من براى وزارت جنگ تهیه می‌کردم و داراى آن قیمت بود امروز داراى این قیمت است قشون ما باید داراى

+++

اهمیت باشد ناچار هستیم که این مخارج را بکنیم و این وضعیت را به همین ترتیبى که هست نگاه بداریم ما چه کار کنیم اگر بخواهیم رد کنیم و بگوییم قبول نداریم آخر ما که نمى توانیم بگوییم که وزارت جنگ نمى‌خواهیم قانون نظام را وزارت جنگ نمى‌خواهیم پس باید قبول کنیم. خوب این که این کارها ترقى کرده است این را هم که نمى‌توانیم منکر بشویم یا باید بگوییم وزارت جنگ آزاد باشد و مطلق باشد و بتواند مال مردم را ببرد و این را هم که نمی‌شود گفت. آقا وزارت جنگ صورت داده وزیر جنگ خودش آمده به کمیسیون و تحقیق کردند و بعد از رسیدگى اعضاى کمیسیون دیدند که این زیاده‌روى نیست و این ناچار است و چیزى است که وزارت جنگ..‏ بنده دلم می‌سوزد که آقایان توجه ندارند. بنده دعوت می‌کنم تمام آقایان را در کمیسیون که ملاحظه کنند که کتابى که آورده است وزارت جنگ به کمیسیون چقدر مرتب است ترتیب و انتظاماتى که در وزارت جنگ است از حیث پیاده نظام و سوار نظام توپخانه و موتوریزه این تمام اینها را بیایید نگاه کنید هیچ تا به حال همچو بودجه‌اى به این مرتبى ندیده‌ام به چه ترتیب منظمى الآن هم کتابش هست بودجه تفصیلى‌اش هست دعوت می‌کنم از آقایان بیایند به کمیسیون بودجه این صورت را ببینند به همین خود آقا التماس می‌کنم بیایید این کتاب را نگاه کنید و بودجه وزارت جنگ را از روى تحقیق نگاه کنید ببینید تا به حال به این ترتیب و به این منظمى بودجه‌اى به مجلس آمده است؟ بنده الحمدالله تا به حال علاقه‌اى به کسى ندارم و همچنین جز از خدا از کسى هم نمى‌ترسم و این را از روى حقیقت می‌گویم آقا. آقاى طباطبایى چرا بى‌لطفى می‌فرمایند. آمدیم سر تبصره در تبصره آقا خدمتى که به وزارت جنگ کرده است این است بعد از این که مسأله شهریور پیش آمده است اداره مالیه وزارت جنگ جلوى خرج را گرفته است و گفته است در تحت یک انتظاماتى باید باشد. حالا شش میلیون یا 6 کرور می‌گوید که ما پس انداز داریم یعنى از شهریور 1320 6 میلیون پس انداز دارد در صورتی که هیچ یک از وزارتخانه‌ها پس انداز ندارند حتى وزارت کشاورزى هم که پس اندازى داشت آمد گرفت و رفت وزارت جنگ به اعتبار آن انتظاماتى که آن اشخاص در وزارت جنگ قرار داده بودند 6 کرور اضافه داشته و نگاه داشته‌اند آمدند و گفتند آقا ما صرفه‌جویى کردیم و مخارج زائد را جلوگیرى کردیم و این مبلغ که 6 میلیون یا 6 کرور است ما حاضر داریم و این هم قرضه‌هایى است که ما داریم و این هم صورت بنده هست. صورت را آورده است به کمیسیون و ما از صبح تا عصر نشستیم در کمیسیون و صورت آنها را رسیدگى کردیم و آنهایى را که تحت نظر بود و زیادی بود زدیم. مابقى‌اش را دیگر خود سرلشگر که رئیس مالیه است و چه آدم امینى است به ایشان گفتم که مدارک و اسناد را رسیدگى و مطالعه بکند و بعداً آنها را بدهد و این مدت مشغول رسیدگى است ولى بعضى از اقلام باقى مانده است براى خاطر این که رسیدگى است به این اقلام بشود ما اجازه دادیم که این تبصره به آن اضافه شود و این ماده تمدید بشود و در تحت نظر آن سرلشگر این عمل تنظیم بشود و معلوم شود کجاى اینها خراب واقع شده است و کجای اینها به حال مملکت تعدی شده است و مال ملت تلف شده است و چون البته حفظ مصالح مملکت مقدم بر همه چیز است آن چیزى که مصلحت مملکت ما است و باید تقویت بشود همان تقویت کردن قشون و افسرها است این بود عرایض بنده.

مخبر- این لایحه بودجه که دولت تقدیم کرده است به مجلس شوراى ملى استدعا می‌کنم آقاى طباطبایى توجه بفرمایید که این کمیسیون بودجه کمال دقت و رسیدگى را به عمل آورده است. اما این که اصلاً بودجه قشون کم است یا زیاد است این یک بحث جداگانه است که مربوط به لایحه نیست و بنده از عرض آن خوددارى می‌کنم. اما این یک صورتى که براى استحضار خاطر آقایان ارقامى را ذکر کرده است که طبق بودجه سال 1321 براى کلیه وزارت جنگ 70 میلیون تومان مجلس تصویب کرده است و تشکیلات وزارت جنگ از 1321 توسعه پیدا کرد و بر آن عده یک مقدارى علاوه شد و درحدود ده هزار نفر برای خدمت در شمال و مشرق کشور مشغول هستند و لایحه اصلاح

+++

بودجه آن هم آمد در مجلس شوراى ملى و تصویب شد که طبق آن لایحه اصلاح بودجه مخارج این عده اضافى هم که بر بودجه اضافه شده است در حدود 14 میلیون می‌باشد که آن 14 میلیون را که بر آن 70 میلیون اضافه کنیم می‌شود 84 میلیون تومان بودجه سال 1321 وزارت جنگ. طبق این لایحه تمام افزایش که بر بودجه وزارت جنگ شده است 14 میلیون است در صورتی که با حساب‌هایى که وزارت جنگ تعیین کرده است وزارت دارایى هم منکر نیست اگر هم نسبت تفاوتى که در زندگى و معیشت پیدا شده است بخواهیم واقعاً اضافه کنیم به بودجه وزارت جنگ خواهیم دید که آن متجاوز از 40 میلیون تومان خواهد بود یعنى باید 140 میلیون تومان الآن براى آن 80 هزار نفر در سال باید برود. حالا ملاحظه بفرمایید بر طبق آن صورتى که دولت تقدیم کرده است در سه فصل بودجه که عبارت از جیره افراد باشد و علیق باشد و پوشاک باشد تفاوتى که با سال 1320 حاصل کرده تقریباً 43 میلیون تومان اضافه نشان می‌دهد. طبق این صورت که ملاحظه مى‌فرمایید یک نفر سرباز سه کیلو برنج 468 گرم روغن 2 کیلو نخود تقریباً 200 گرم عدس داشته 250 گرم لپه داشته 500 گرم سیب‌زمینی داشته است یک کیلو پیاز و 700 گرم قند و 600 گرم چاى 18 کیلو هیزم 5 کیلو گوشت وقس علی هذا. در فروردین 1321 این اجناس 141 ریال تمام می‌شده است در صورتی که در سال 1322، 473 ریال تمام می‌شود. پس ملاحظه می‌فرمایید با این تفاوت قیمتى که در زندگى پیدا شده است این اضافه بودجه چیز زیادى نخواهد بود. حالا راجع به این که بودجه قشون لازم است یا نیست این یک بحث جداگانه است که بنده در آن بحث به هیچ وجه من‌الوجوه چیزى عرض نمی‌کنم. در موضوع تبصره هم که فرمودند در قانون متمم بودجه 1321 از تصویب مجلس شوراى ملى گذشته است و آن این است: که ماده 27 وزارت دارایى مجاز است پرداخت تعهدات سال 1320 و سال‌هاى قبل وزارت جنگ را در حدود باقى اعتبار سال مذکور آن وزارتخانه تا آخر 1321 ادامه داده و مبلغى را که بعد از دوره عمل 1320 پرداخته می‌شود به حساب بودجه 1321 به عنوان تعهدات سال‌هاى گذشته آن وزارتخانه منظور دارد. طبق این ماده و به دولت اجازه داده شده است که دیون وزارت جنگ با تصویب کمیسیون بودجه پرداخته و به ترتیبى که شرح آن توضیح داده شد این موضوع را تمام کند منتها چون سال محاسباتى تمام شد و خزانه نمی‌تواند دیگر پرداخت نماید این است که این تبصره را کمیسیون بودجه در این ماده علاوه نمودند که پس از تصویب مجلس آن ماده به قوت خودش باقى بوده و وزارت جنگ بتواند حساب طلبکاران را بپردازد. اگر ما معتقدیم که طلب اشخاص باید پرداخته شود این تبصره ضرورى و لازم است. در قسمت کمیسیون خرید مهمات هم که فرمودند قبل از شهریور ماه همان طورى که فرمودند یک کمیسیون از طرف دولت براى خرید مهمات به اروپا رفت و پس از پیش آمدن قضایای شهریور ماه خرید اجناس به بعد موکول شد ولى از نظر مسدود شدن راه‌ها و نبودن وسیله نتوانستند آن اشخاص به ایران مراجعت کنند و البته دولت ناچار است تا موقعى که آنها اجباراً در آنجا هستند مخارج آنها را بپردازد که مأمورین دولت شاهنشاهى با آبرو در خارج زندگى کنند و حالا که نمی‌توانند مهماتى خریدارى نمایند آنها نبایستى که از گرسنگى بمیرند البته به مجردى که راه باز شد و وسایل موجود گردید مراجعت خواهند نمود.

بعضى از نمایندگان- مذاکرات کافى است.

نقابت- بنده با کفایت مذاکرات مخالفم اجازه می‌فرمایید؟

رئیس- بفرمایید.

نقابت- با تصویب این لایحه تقریباً 25 میلیون تومان اجازه پرداخت به دولت داده می‌شود اگر آقایان اجازه بفرمایند 25 دقیقه راجع به آن صحبت شود.

رئیس- رأى گرفته می‌شود به کفایت مذاکرات موافقین برخیزند (عده کمى برخاستن) تصویب نشد. آقاى تهرانچى‏

تهرانچى- بنده موافقم بفرمایید یک مخالف حرف بزند بعد بنده عرض می‌کنم.

+++

رئیس- آقاى مؤید احمدى شما مخالفید؟ (مؤید احمدى- بلى) بفرمایید.

مؤید احمدى- عرض کنم کراراً اینجا در مجلس شوراى ملى عرض کرده‌ام نظارت در بودجه مملکتى از مختصات مجلس شوراى ملى است حتى مجلس سنا هم به موجب قانون حق مداخله در مالیه مملکت را ندارد و نظارت در جمع و خرج از وظایف مختصه مجلس شوراى ملى است (صحیح است) یک مدتى می‌گفتیم که به وظایف خودمان نمی‌توانیم رفتار کنیم و عذرمان هم موجه بود ولى قریب دو سال است که آن مانع برداشته شده است ما اینجا هى خرج را تصویب بکنیم از کجا باید بپردازیم؟ بودجه را که نیاورده‌اند که محل پرداخت را ما بدانیم (دکترطاهرى- محل خرج معلوم است) خیر آقاى دکتر معلوم نیست براى مملکت هى قرض هى قرض این که نمی‌شود (دکتر طاهرى- صحبت قرض نیست) بنده می‌گویم بودجه جمع که به مجلس نیامده است که ما بدانیم از کجا پرداخته می‌شود.

دکتر طاهرى- اجازه دادیم که سه ماهه پرداخته شود

طباطبایى- از کجا؟

مؤید احمدى- مجلس شوراى ملى که به هیچ وجه اطلاعى از جمع خرج ندارد که بداند از کجا پرداخته می‌شود. ما وقتى ندانیم که عایدات مملکت چقدر است چطور می‌توانیم هى خرج تصویب کنیم یک لایحه عایدتى به مجلس نیاورده‌اند و در مقابل هى مخارج 50 میلیون 10 میلیون و 20 میلیون و الآن هم که سه برج حقوق آورده‌اید اینها باید از کجا داده شود معلوم نیست. بنده نمى‌خواهم توضیح زیادترى بدهم ولى اینها از کجا باید داده شود آقا ما چرا وظیفه‌مان را عمل نمی‌کنیم؟ چرا ما دولت را مجبور نمی‌کنیم که بودجه‌اش را بیاورد به مجلس. الان دو ماه و خورده‌اى گذشته نیاورده‌اند و آخر این ماه هم نمى‌آورند و این را بنده پیش‌بینى می‌کنم و پارسال هم گفتم (ملک مدنى- باید بیاید) البته باید بیاید و ما هم باید جمع و خرج دولت را کاملاً نظارت کنیم و از این بایدها خیلى است (ملک مدنى- نه خیر باید بیاید) کدام جمع و خرج را ما نظارت کردیم؟ می‌فرمایید بله باید بیاورند آقا و الله ما وظیفه داریم عندالله و عندالخلق مسئولیم آخر این که نمی‌شود که پشت این تریبون هى می‌آورند تصویب تصویب آخر یعنى چه؟ آقا بنده تنها با این مخالفت نمی‌کنم بنده با کلیه اعمال مخالفم تا وقتى که جمع آن معلوم نیست پس خرج هم نکنید. این را هم بدانید که یک زحمت فوق‌العاده‌ای براى مملکت و براى همه ایجاد خواهد شد.

رئیس- آقاى تهرانچى

تهرانچى- عرض کنم در قسمتى که رفیق محترم بنده آقاى مؤید احمدى فرمودند بنده هم البته گمان می‌کنم همه نمایندگان موافق باشند و منظور ایشان مخالفت با این لایحه نبود بلکه می‌خواستند بفرمایند چرا بودجه به مجلس نمی‌آید و بنده به خاطر دارم در موقعی که 12/3 مطرح بود عرض کردم چرا بایستى یکى از محسناتى که همیشه بوده و در سه ماه قبل از سال بودجه مملکت می‌آمد به مجلس در این اوقات از دست داده است. مملک نداند که دخلش چیست و خرجش چیست؟ این را گمان می‌کنم همه در این قسمت این ایراد را داریم. اما این ارتباط همان طور که فرمودند با این لایحه ندارد و بنده مخصوصاً از نمایندگان دولت و از وزیردارایى که تشریف دارند خواهش می‌کنم و عرض می‌کنم که همان طور که آقاى نخست وزیر در جواب بنده فرمودند که سه ماه زیاد نیست و به علاوه کوشش می‌کنم که شاید قبل از سه ماه بیاوریم. البته ما هم انتظار داریم که قبل از سه ماه بیاورند. براى این که اعتبار ندارند آقاى مؤید احمدى اگر توجه بفرمایند ما بیش از 12/3 که رأى ندادیم این هم که براى ترمیم آن است (صحیح است) پس دولت باید و مکلف است که قبل از سه ماه بیاورد و صد در صد بنده تصور می‌کنم و عرض می‌کنم که اگر دولت در این سه ماه نیاورد ما هم بودجه تفصیلى بعدى را تصویب نمی‌کنیم. اما راجع به این قسمت که آقاى نقابت فرمودند که 25 میلیون دادیم تصویب می‌کنیم به عقیده بنده این طور نیست ما 25 میلیون تصویب نمى‌کنیم بلکه

+++

سه چهار میلیون ما به التفاوت است که داریم تصویب می‌کنیم (صحیح است) چنانچه اگر آقایان توجه بفرمایند معلوم می‌شود که کلیه تفاوت آن اعتبارات جمعاً 25 میلیون است و آقاى مخبر کمیسیون هم توضیح دادند که به طور کلى 76 میلیون بود و اگر 25 میلیون را ما براى این سه ماه بدهیم این براى سال است پس ما داریم 3 میلیون و خورده‌اى زیادى تصویب می‌کنیم. چون در لایحه می‌نویسد به هر یک نفر باید خرج و جیره سه نفر داده شود و گرانى امسال نسبت به سنه گذشته مخصوصاً اواخر سنه گذشته خیلى بیشتر است و این هم چیز فوق‌العاده‌اى نیست براى این که مورد تصدیق همه هست که گران هست و وضع جیره هم این طور شده است و این اعتبارى که خواسته شده است یک چیز لازم و ضرورى است ضمناً این را هم خواستم عرض کنم و از آقاى معاون وزارت جنگ توضیح خواسته باشم که این پیش‌بینى شما مال قبل از این قیمت گرانى فعلى بهاى نان است که در مرکز معین شده است و حالا بنده نمی‌دانم که این را هم در نظر گرفته‌اید یا نه چون اینجا واقعاً آقاى نماینده محترم (آقاى لاریجانى) قبل از دستور فرمودند که دولت خودش قانون می‌گذراند و اختیار می‌گیرد که سطح زندگى را بیاورد پایین آن وقت چرا فروش بهاى نان را که یک چیزى است که مورد احتیاج عموم است بالا می‌برد (صحیح است) زیرا این موضوع مؤثر است در تمام قیمت‌ها من جمله یکى هم تأثیرش در قسمت وزارت جنگ است که الآن ملاحظه می‌فرمایید و بنده شخصاً تصور می‌کنم که همین 25 میلیون هم کافى نباشد زیرا نان را در مأخذ 6 قران قرار داده بودند براى جیره و حالا دولت آمده است و 9 قران کرده یعنى 50% گران‌تر شده است و این حتماً تکافو نخواهد کرد و همین طور هم سطح زندگى مردم بالا می‌رود. و من تعجب می‌کنم از دولت که چرا ضد و نقیض صحبت می‌کند از یک طرف می‌گوید آقایان بیایید اختیار بدهید به دکتر میلیسپو (که بنده صد در صد مخالف بودم) که قیمت‌ها را بیاوریم پایین . بنده می‌دانستم که این کار را نمی‌خواهند انجام بدهند و بلکه در بعضى از قسمت‌ها هم ممکن است مضر واقع بشود، وضع این اختیاراتى که داده شده است که به قول خودشان سطح معیشت را بیاورند پایین . بنده تعجب می‌کنم نان که در درجه اول است و مورد احتیاج مردم است و تمام زندگى مأخذش از آن رو معین می‌شود و خوراک تمام افراد این مملکت است چرا این را بالا بردند آن وقت تمام مخارج در قسمت دولتى و غیردولتى بالاتر خواهد رفت.

انوار- چون حاصل خوب شده است گران کرده‌اند.

تهرانچى- بلى به فرمایش نماینده محترم چون حاصل خوب شده است از این جهت بوده است ولى از طرف دیگر مى‌شنویم که آقاى میلیسپو می‌خواهند قیمت گندم را بیاورند پایین و قیمت نان را هم گران مى‌کند اگر دولت در نظر دارد عوایدى از این راه تحصیل کند که هیچ اما جناب آقاى وزیر مالیه فرمودند ما این کار را کردیم چون در یک قسمت از مملکت ضرر داده بودیم و بنده خواستم خدمت‌شان عرض کنم که این تأثیرش بسیار بد است نسبت به سایر جاها یعنى اگر قیمت نان در تهران 6 قران نبود آیا ممکن بود که نان یک من 2 تومان 3 تومان گیر بیاورند. این درست است ولى ضرر این در مرکز داده می‌شود و در بعضى از ولایات توجهى ندارند و آنجاها گران‌تر می‌شود. آیا در ولایات هم همین نظر بود؟ و آن جاها هم همین ضرر را دولت می‌داد؟ اگر این طور است که بنده نمی‌دانم و بعد از این چطور با این جریان قیمت معیشت را می‌خواهند پایین بیاورند.

معاون وزارت جنگ- راجع به بودجه آرتش توضیحاتى آقاى امیر تیمور دادند که بنده مجدداً وارد جزئیات آن نمى‌شوم ولى یک موضوعى را خواستم حضور آقایان محترم عرض کنم که وضعیت ما وراى ادارات دیگر است. ادارات دیگر داراى یک عده اعضایى هستند که با یک حقوقى زندگى می‌کنند و روى 12/3حقوق‌شان را می‌گیرند تا بودجه‌شان تصویب شود ولى ما یک اعتباراتى داشتیم که از اول فروردین به موجب قانون بعد قطع شد بنابراین 3 میلیون صرفه‌جویى که موجودى صندوق ما بود رفت توى صندوق دارایى و 6

+++

میلیون هم از بابت اضافات آذربایجان بود که در اسفند گذراندیم و آن هم که البته در اسفند خرج نمى‌شد بنابراین ما 9 میلیون حقیقتاً موجودى داشتیم که می‌توانستیم خرج کنیم ولى دکتر میلیسپو اجازه نداشت چنین پولى به ما بدهد چون قانون بودجه اجازه نمی‌داد. بنابراین زندگى نفرات ما در فروردین و اردیبهشت منحصر شد به همان بودجه‌اى که در سابق می‌گرفتیم و براى همین تناسب روی هم رفته بیش از 6 میلیون در ماه همیشه مطابق صورتى که آقاى امیر تیمور اینجا قرائت فرمودند نفرى که در فروردین 1321 با ماهى 15 تومان زندگى می‌کرد الآن باید با 47 تومان زندگى کند و ما کسر می‌آوریم. ملاحظه بفرمایید ما یک مهمانخانه‌اى هستیم که باید هر روز و هر شب از نفرات پذیرایى کنیم این غیر از کارمند یک وزارتخانه است که اگر مواجبش هم کم باشد قالى خانه‌اش را ممکن است گرو بگذارد و خرج خانه را راه بیاندازد ولى سربازخانه اگر برنجش توى دیگ ریخته نشود ناهار ندارد. گوشتش توى دیگ ریخته نشود شام ندارد. همه چیز را برنج را گوشت را هیزم را همه را ما باید پول بدهیم و البته این وضعیت قابل مقایسه نیست با سایر وزارتخانه‌ها. ملاحظه بفرمایید که تشکیلات ما چه جورى است در این مملکت پهناورزى که آقاى سید یعقوب صحبت فرمودند ما 120 هزار نفر براى احتیاجات این مملکت پیش‌بینى کردیم بعد گفتند که به اندازه 80 هزار نفر بیشتر پول نداریم. ما هم بودجه‌مان را روی همان 80 هزار نفر تهیه کردیم بعداً براى بعضى از نواحى پیشنهاد کردیم یک تیپ‌هایى در رضاییه و تبریز و بهبهان تشکیل شود و این هم یک اضافاتى بود که مجلس شوراى ملى تصویب فرمودند. بنابراین این یک خرج اضافى و حتمى است ما هم بودجه مصوب‌مان و تشکیلات‌مان روى آن چیزى بود که مجلس شوراى ملى تصویب کرده بود و در آن مهمانخانه تغذیه می‌شود ملاحظه بفرمایند چقدر مى‌شود. دکتر میلیسپو هم گفته است که 100 میلیون در سال بیشتر نمی‌تواند بدهد ولى روى حسابى که کردیم براى جیره و علیق در حدود 127 میلیون تومان خرج‌مان است و الان ما 27 میلیون تومان کسر داریم و اعجاز هم نمی‌توانیم بکنیم. این بود که این لایحه به عرض مجلس شوراى ملى رسید و گذشته از آن قانونی هم در مجلس شورای ملی تصویب شد که به طریق وام مقدارى اجناس از آمریکا وارد شود و در بودجه سال 1323 پرداخته شود و امیدوار هستم که کفش و پوتین و غیره اگر رسید ما بتوانیم از کسور دیگر بودجه‌مان بزنیم و روى کسوز غذایى‌مان ببریم و الا با بودجه 100 میلیونى نمی‌شود و موضوع مهم یکى موضوع غذا است که حتماً باید تأمین شود براى نفرات در هر روز اما موضوعات دیگرى که از ما توضیح خواسته شد یکى آقاى تهرانچى راجع به نان بود که فرمودند راجع به نان ما به این ترتیب با وزارت خواروبار در رفتیم که آنچه از حیث نان و گندم و برنج به عنوان جیره و جو و کاه داده می‌شود آنچه ما در بودجه داریم همان را دربست به وزارت خواروبار می‌دهیم و وزارت خواروبار هم باید جنس ما را تحویل بدهد. این قراردادى بود که دیروز بعد از مذاکرات زیاد با شریدان صورت جلسه نوشتند و این طور شد که بالاخره اگر در آخر سال کسر بیاید به عهده خود دولت خواهد بود و ما یک قرارى داریم که وزارت دارایى به وزارت خواروبار بپردازد. اما راجع به وضعیت افسران که آقاى طباطبایى فرمودند که یک عده از افسران لایقى استعفا می‌دهند. این را آقاى نوبخت هم فرمودند و من هم عرض می‌کنم این دلیلش با خودش هست هر چه زودتر این بودجه موقتى ما را تصویب بفرمایید این وضعیت تأمین خواهد شد. بنده تصدیق می‌کنم افسران ما در وضعیت بسیار بدى هستند براى این که مأمورین و مستخدمین دیگر ما اغلب در مسافرت هستند در مأموریت هستند امروز به یک افسرى که می‌گوییم برو به کردستان این افسر در ظرف 24 ساعت نمی‌تواند خودش و فامیلش را ببرد در یک کوهستان زندگى کند با گروهان خودش. آن گروهان تمام غذاى نفرات را باید دولت تهیه کند و این افسر اگر غذا نباشد باید برود از فلان ده براى خودش یا نفراتش یا فامیلش غذا تهیه کند و بیاورد برود به زور و اجحاف از مردم بگیرد این

+++

که کار خوبى نیست. ما یک جیره مناسبى براى عموم افسران پیش‌بینى کردیم که گفتیم براى معیشت‌شان داده شود و سه جیره هم پولى منظور کردیم که پول بدهند و بگیرند تا این تفاوت گرانى براى آنها محسوس نشود و بنده تصور می‌کنم. اگر این تصویب شود بتوانیم کمى وضعیت افسران را خوب بکنیم و دیگر این نگرانى هم پیش نیاید. اما راجع به هیئت خرید اسلحه همان طور که آقاى امیر تیمور توضیح دادند این هیئت خرید مدتى است احضار شده است و با وزارت خارجه و مقامات خارجى هم مذاکرات مفصلى شده ولى نظر به این که بین ما و ایطالیا و آلمان قطع روابطه شده است و تا روادید به آنها ندهند نمی‌توانند بیایند اینها در سوئیس هستند و عجالتاً دولت سوئیس واسطه شده‌اند که به طور اجتماع اینها را حرکت بدهند و روادید بهشان داده شود. همین دو سه روزه هم مذاکراتى داشتیم و همین که روادید داده شود خواهند آمد عجالتاً بخور و نمیرى به آنها داده می‌شود تا وقتى که روادید آنها تهیه شود. اما راجع به ارز ما تمام صرفه‌جویى‌هاى ارزى که در صندوق داشتیم تمام را تحویل دادیم به وزارت دارایى براى این که احتیاجى نداشتیم ولى وزارت دارایى مورد احتیاجش بود و تمام را به آنها دادیم. راجع به وابسته نظامى که فرمودند ما یک وابسته هوایى در لندن داریم راجع به چیزهاى هواپیمایى که وارد می‌شود نظارت دارد و بایستى دیگر احضار شود راجع به افسران بازنشسته فرمودند که یک عده افسران بازنشسته هستند که پول به آنها داده می‌شود ما این را قانون به ما گفته است که یک افسرى که چندین سال خدمت کرده و بعد بازنشسته شده و در تمام مدت خدمت هم کسور تقاعد را داده است نمی‌شود به او گفت که به شما حقوق تقاعدى نمى‌دهیم نمى‌شود گفت یک قانونى است که خود شما گذارنده‌اید. حالا اگر می‌فرمایید یک نفر یک تمولى من غیر حق پیدا کرده است شما می‌خواهید یک قانونى بگذرانید براى رسیدگى به دارایى تمام عمال کشورى و لشگرى اگر در آن حدود هر کسى مجرم شناخته شد بگیرید ازش مجازاتش هم بکنید. ولى افسرى که خدمت کرده است جنگ کرده است و زخم خورده است بدون هیچ مجوز قانونى نمی‌توان او را از حق بازنشستگى محروم کرد.

بعضى از نمایندگان- مذاکرات کافى است.

رئیس- رأى می‌گیریم‏

نقابت- آقا پیشنهاد دارم.

رئیس- پیشنهاد بعد از اعلام رأى که قبول نمی‌شود.

نقابت- آقا چرا پیشنهاد مرا نخواندید. هر کس حرف نمى زند داد نمى‌زند و فریاد نمى‌کند نباید به او اجازه داد؟

رئیس- آقا داد نزنید فریاد نزنید اینجا قباحت دارد گفتم بعد از اعلام رأى که پیشنهاد قبول نمی‌شود.

نقابت- چه مانعى دارد.

طباطبایى- اجازه بدهید پیشنهاد را بخوانند.

رئیس- بعد از اعلام رأى نمی‌شود آقا یعنى چه؟

طباطبایى- شما از امروز این جور قانونى شده‌اید؟ با آوردن چهار تا کاسه که نمی‌شود اصول مجلس را به هم زد.

رئیس- آقایانی که موافقند ورقه سفید خواهند داد.

(اسامی رأی‌دهندگان- آقایان: هدایت‌الله پالیزی، صفاری، مؤید قوامی، آزادی، مکرم افشار، دکتر نهورای، اوحدی، خسروشاهی، اصفهانی، فریدونی، افشار، فرشی، امیر تیمور، چایچی، اقبال، معینی، دهستانی، امیر ابراهیمی، لیقوانی، معتضدی، جلایی، عطا‌الله پالیزی، دکتر سنگ، ذوالقدر، گیو، امامی، گرکانی، ناصری، مرآت اسفندیاری، صفوی، محیط لاریجانی، نواب یزدی، دکتر ادهم، منشور، رفیعی، لاریجانی، محسن همراز، تولیت، فروهر، شاهرودی، مجد ضیایی، ساکینیان، تهرانچی، دکتر ضیا، دکتر تاج‌بخش، عزیزی، ملایری، دکتر طاهری، رحمت سمیعی، فرمانفرماییان، اصفهانیان، مقدم، دشتی، انوار، طوسی، ابراهیمی ریگی، رهبری، ثقه‌الاسلامی، مستشار، هاشمی، فتوحی، پارسا

ورقه سفید بدون اسم: دو ورقه)

(اخذ و استخراج آرا به عمل آمده 64 ورقه سفید شماره شد)

رئیس- عده حاضر موقع اعلام رأى 91 با 64 رأى تصویب شد.

رئیس- این پیشنهاد آقاى نقابت یک کارى است که

+++

انجام شده است دیگر لازم به پیشنهاد نیست تقاضا شده است که بودجه وزارت جنگ تا آخر خرداد به مجلس بیاید. مطابق معمول باید بودجه کل بیاید و بودجه وزارت جنگ هم جز آن است و خواهد آمد.

طباطبایى- حالا دیگر؟ (خنده نمایندگان)

3- اظهارات آقاى وزیر راه راجع به سؤال آقاى نقابت از وزارت پیشه و هنر در جلسه قبل

تهرانچى- عجب پیشنهاد غریبى است آقا.

وزیر راه (آقاى هژیر)- بنده تصدیع زیادى ندارم فقط براى روشن شدن ذهن نمایندگان محترم مجلس شوراى ملى خواستم عرض کنم در جلسه گذشته آقاى نقابت در ضمن سؤالى که داشتند از وزارت پیشه و هنر و بازرگانى در ضمن بیانات‌شان فرمودند مطابق اطلاعاتى که به عرض ایشان رسیده است قرارداد معامله‌ای که مورد اعتراض ایشان قرار گرفته است ظاهراً در دوره خدمت بنده در وزارت بازرگانى و پیشه و هنر بوده است بنده خواستم به عرض آقایان نمایندگان محترم برسانم که بنده هیچ گونه اطلاعى از شرایط و مقررات این قرارداد ندارم و نداشته‌ام دلیلش هم همراه خودش است زیرا این قرارداد در اسفند ماه 1321 بسته شده است و بنده در 14 بهمن همان سال از خدمت وزارت بازرگانى و پیشه و هنر مستعفى شده بودم.

طباطبایى- پس در زمان این دولت و در زمان آقاى بدر بوده است.

نقابت- صحیح است در زمان آقاى بدر بوده است.

4- شور اول گزارش کمیسیون قوانین دارایى راجع به صدور اسناد خزانه

رئیس- لایحه راجع به پشیز خوانده می‌شود:

کمیسیون قوانین دارایى لایحه شماره 53916 دولت راجع به صدور اسناد خزانه و به جریان انداختن پنجاه و چهار میلیون و پانصد هزار ریال پشیز را مطرح نموده و با توضیحاتى که از طرف آقاى نخست وزیر و معاون وزارت دارایى داده شد با عین مواد پیشنهادى دولت موافقت حاصل شده اینک گزارش آن براى شور اول به عرض مجلس شوراى ملى می‌رسد.

رئیس- لایحه پیشنهادى دولت طبع و توزیع شده است مذاکرات در کلیات است: آقاى تهرانچى‏

تهرانچى- البته ما در اینجا باید در این لایحه تصویب بکنیم که دولت تا حدود پانصد میلیون ریال اسناد خزانه صادر نماید براى پرداخت مطالبات بانک ملى و در معرض فروش بگذارد بنده خواستم در درجه اول آقاى وزیر دارایى توضیح بدهند که این قرض دولت به بانک ملى بعد از شهریور ماه 1320 بوده است یا قبل از آن؟ و علت این که ما دچار این قرض یا قرض‌هاى دیگرى شده‌ایم چه بوده است آیا درآمد ما کافى نبوده است و یا وصول نشده است در سنوات 20 و 21؟ یا خیر با وصول شدن این خرج اضافى بوده است؟ این را هم توضیح بفرمایند تا قضیه البته روشن‌تر بشود به علاوه البته اسناد خزانه صادر کردنش یا اجازه دادن مجلس شوراى ملى براى انتشار فروش یک کارى است که خوب البته مجلس توجه می‌کند ولى باید دید قبلاً که آیا وزارت مالیه مقدمات این کار را فراهم کرده است و اقدام کرده است و به مجرد این که اجازه داده شود سهامى را به معرض فروش بگذارند زمینه فروش این سهام را تهیه کرده که به مجرد این که یک همچو اسهامى صادر شد و داده شد این اسهام و اسناد خزانه به فروش برود یا نه و صرفاً یک اجازه‌ای صادر می‌شود و بعد هم آنها را کسى نخرد. البته اگر این طور باشد این خیلى بد است براى کشور و دولت خیلى وهن و توهین است نسبت به عرض کنم یک کشور یک دولت و مجلس شوراى ملى که دولت بیاید از مجلس شوراى ملى استجازه کند براى سهام استقراضى و در معرض فروش بگذارد و کسى هم نخرد یا به آن اندازه‌ای که لازم است نخرند و کسى طالب نباشد و بنده گمان می‌کنم این امرى است که باید قبلاً آقاى وزیر مالیه به مجلس شوراى ملى اطمینان بدهند که بالاخره برخورد به این موضوع پیدا نکند و البته می‌دانند که خیلى برخورنده و وهن‌آور است که فروش نرود قسمت دیگرى که می‌خواستم عرض کنم این است که من در این لایه نمى‌بینم که فروش را منع کرده باشند نسبت به اتباع خارجه زیرا این اسهام را ما صلاح نیست که به خارجى بفروشیم

+++

(صحیح است) زیرا در این صورت این امر البته یک حالت استقراض خارجى پیدا مى‌کند چون اینجا به طور مطلق می‌نویسد اسهامى را صادر کند و به معرض فروش بگذارد ولى وجهاً من‌الوجوه منعى نکرده است که این اسهام به اتباع خارجى فروخته نشود و در درجه اول لازم است که این قسمت تصریح شود (صحیح است) یعنى دولت اگر از مجلس شوراى ملى این موضوع را بخواهد آیا قرضه خارجى را مجلس اجازه خواهد داد؟ به عقیده بنده خیال نمی‌کنم و اجازه نخواهد داد و بنده هم شخصاً مخالفم و در این لایحه پیش‌بینى شده است چون ممکن است در موقع اعلان فروش یک نفر خارجى هم بیاید و بخرد.

انوار- استقراض خارجى باید بیاید و در مجلس تصویب بشود (صحیح است)

تهرانچى- صحیح است ولى این اسهام را ملاحظه بفرمایید با این حال اگر ما تصویب کنیم به طور اطلاق ممکن است اتباع خارجى بیایند و بخرند یعنى ممکن است پیش بیاید و حال آن که اجازه‌ای هم از مجلس شوراى ملى نداشته‌اند (صحیح است) پس باید صریحاً در خود لایحه منع شود و جزو قانون بشود که به اتباع خارجه فروخته نخواهد شد و آنها از این اسهام حق خرید ندارند و نیز عرض می‌کنم اینجا در آخر ماده اول می‌نویسد:

سررسید اسناد و همچنین نرخ بهره و انواع اسناد از حیث مبلغ برحسب پیشنهاد رئیس کل دارایى و تصویب وزیر دارایى معین خواهد شد باز در اینجا این ایراد وارد است که می‌نویسد سررسید اسناد و نرخ بهره و انواع اسناد از حیث مبلغى الى آخر که خواندم اینها را وزارت دارایى که منتشر می‌کند و مى‌فروشد معین خواهد کرد خوب مجلس شوراى ملى که نمی‌داند این از چه محلى پرداخته خواهد شد و البته باید مجلس شوراى ملى این را بداند چون مجلس شوراى ملى که می‌خواهد رأى بدهد و این استجازه‌ای که دولت از مجلس می‌کند براى انتشار اسهام خزانه همه باید بدانند محل پرداخت آن را و در این لایحه وجهاً من‌الوجوه در این قسمت چیزى ذکر نشده و بنده که الان اگر بخواهم رأى بدهم نمی‌دانم که اینها از کجا و از چه محل پرداخت خواهد شد (صحیح است) و هر روز هم منافعى بر آن مزید خواهد شد و یک وقتى مثل سابق ما مى‌بینیم که دولت ایران که هیچ قرضى نداشت می‌رود یک دفعه زیر بار یک قرض بزرگى ندانسته و در هر حال این را این طور مبهم و مجمل رأى دادن خوب نیست چون این کار یک کار بزرگى است و عرض کنم خیلى دقت و مطالعه و بحث لازم دارد (صحیح است) اما آمدیم در قسمت پشیز که اینجا نوشته که مجموعاً (54 میلیون و نیم) است و در این قسمت بیست و چند میلیون هم استجازه شده است اضافه بر آن مبلغ که پشیز در معرض سکه قرار بگیرد و رواج بشود این 54 میلیونى که الآن داریم بنده الان در هیچ جا هیچ پول خورد نمى‌بینیم.

جمعى از نمایندگان- وجود ندارد.

یکى از نمایندگان- یهودى‌ها جمع کرده‌اند.

تهرانچى- خوب: ملاحظه می‌فرمایید وجود ندارد. علت چیست؟ علت‌هایش پشیزهایى است که یکبار دیگر هم در آن لایحه‌ای که دولت آورده بود که نقره و طلا را در بازار آزاد بفروشد و به این خیال بود که براى یک تومان (ده ریال) اسکناس که نماینده قانونى ده مثقال نقره است این را به قیمتى که پیش‌بینى شده بود در آن لایحه بخرد آن وقت حساب مى‌کنند آقا اشخاصى که (مخصوصاً عده‌ای که می‌داند مجلس شوراى ملى و چیزشان خیلى زیاد است) حسات مى‌کنند که با یک مثقال و نیم نقره که دولت مى‌خواهد چیزى را در مقابل ده مثقال نقره که خودش داده است جمع کند یا فرض بفرمایید بیست تا ده شاهى که یک تومان می‌شود این یک وزنى دارد که حالا وزنش را بنده نمی‌دانم فرض کنید که این بیست تا ده شاهى ده مثقال وزن داشته باشد و قیمت فلزیش یک مثقال و نیم نقره است مى‌بینید که قیمت آنها از یک مثقال و نیم نقره بیشتر است می‌روند و آنها را جمع مى‌کنند یعنى چیزى را که در مقابل ده مثقال نمایندگى دارد جمع می‌کنند و البته این پیش‌آمدها می‌کند که می‌روند

+++

و جمع مى‌کنند و مى‌بینند صرفه در این قسمت است آن وقت در نتیجه مملکت را دچار یک همچو چیزى که الآن مورد احتیاجش است مى‌کنند که هیچ پیدا نمی‌شود و با بیست و چند میلیون هم این احتیاج رفع نخواهد شد و الآن ما 54 میلیونى که داشتیم چطور شده الآن در تهران و سایر جاها و ولایات هم که بنده تحقیق کردم پشیز به کلى پیدا نمی‌شود پس این بیست و چند میلیون هم چند روز دیگر جمع می‌شود و می‌رود پیش آن پنجاه و چهار میلیون و نیم و فایده‌ای هم ندارد و چند روز دیگر باز پول خورد پیدا نمی‌شود و همین بساط است و نتیجه هم نخواهد داشت و البته اینها هم در ظرف چند روز جمع می‌شود و اینها آقا از آن نقشه‌هاى متضادى است که دولت پى در پى مى‌آورد و از نظر مالى هم در اطرافش بحث نمی‌شود و من می‌دانم که این لوایح آقاى وزیردارایى قبل از جنابعالى تهیه و تقدیم شده آن لایحه فروش نقره هم قبل از زمان وزارت جنابعالى بوده است ولى عجالتاً بنده از حضورتان استدعا دارم توجه کاملى در این خصوص بفرمایید که لوایح مفید و با دقتى براى امور اقتصادى تهیه شود و مثل موضوع نرخ نان که امروز هم صحبت شد و تأثیر در وضعیت زندگى عمومى وارد نشود یا مثل آوردن آن لایحه که براى فروش نقره از طرف دولت در بازار آزاد آورده بودند با این لایحه پشیز که باز هم می‌رود و منتشر می‌شود و بیم آن هست که این هم چند روزه جمع شود و این عمل عمل درستى نیست و البته اینها براى مملکت خیلى گران تمام خواهد شد به اسکناس و پول (به اعتبار اسکناس) هم صدمه می‌زند و درست معکوس است نسبت به این که در لایحه نوشته‌اند اعتبار اسکناس را بالا خواهد برد و من مخصوصاً از جناب آقاى وزیر دارایى خواهش می‌کنم می‌دانم که در زمان ایشان این لوایح تهیه نشده و پیش از ایشان بوده ولى از ایشان خواهش مى‌کنم که توجه بفرمایند که در زمان ایشان این غلط کاری‌ها نشود و نقشه‌هاى غلط که ضد و نقیض هم باشد نباید زیرا وقتى امرى که منظور نظر دولت و مجلس است و بخواهند آن را تأمین کنند وقتى که دچار لوایح و کارها و نقشه‌هاى ضد و نقیضى گردید البته تأمین نخواهد شد و ضرر دارد (صحیح است)

وزیر دارایى- راجع به قروضى که آقاى تهرانچى اظهار فرمودند البته خود آقا مستحضرند که در این سنوات چه قبل از شهریور 320 و چه بعد از آن یک لوایحى از مجلس شوراى ملى گذشته و یک قروضى را اجازه داده‌اند و از بانک ملى گذشته و یک قروضى را اجازه داده‌اند و از بانک ملى شده است یک قروضى هم در ضمن این عملیاتى که در این چند ساله شده است گرفته شده است و به طور کلى بیشتر چیزهایى است که از طرف مجلس شوراى ملى اجازه داده شده است مثل 75 میلیون خواروبار که پارسال به موجب دو لایحه دادید.

مستشار- و حسابش را هم نیاوردند.

وزیر دارایى- همین طور یک وجوهى وجوه دیگرى چه قبل از شهریور و چه بعد از شهریور از بانک گرفته شده است و البته این قسمت را خود آقایان تصدیق خواهند فرمود که ما بایستى به هر صورتى که هست این قروض را که از بانک شده است پرداخت کنیم و یک ترتیبی بدهیم که وضعیت بانک از این صورت بیرون بیاید یعنى هم طلب‌هایش را به یک ترتیباتى بهش بپردازیم که هم از این وضعیت بیرون بیاید و هم ترتیب استهلاک آن را هم ترتیب داده باشیم و از جمله مسائلى که براى این منظور در نظر گرفته شده است یعنى براى پرداخت قروض بانک یکى این سهامى است که در نظر گرفته شده (50 میلیون) که از طرف دولت منتشر شود و به بانک داده شود از بابت طلب‌هایشان بنابراین گمان می‌کنم که البته همه آقایان تصدیق خواهند فرمود که این قضیه در نهایت ضرورت است و بایستى این قسمت حساب‌هاى بانک و این طلب‌هاى بانک به هر صورتى که هست از طرف وزارت دارایى تکلیفش معلوم شود و به این رویه سابق خاتمه داده شود بنابراین یکى از فکرهایى که شده براى پرداخت آن همین قسمت است و این هم از بابت قروض گذشته است و اما این که فرمودند براى فروش سهام باید ترتیبى در نظر بگیرند البته مبلغى وام به بانک‌ها داده خواهد شد از بابت طلب‌شان خود بانک‌ها قبول

+++

می‌کنند سایر مؤسسات هم البته قبول خواهند کرد و ترتیبى مرتب براى این کار داده شده است که البته به تدریج این سهام فروخته خواهد شد و از این حیث هیچ نگرانى نیست اما این که این سهام به خارجى فروخته نشود و به داخلى باشد البته این سهام حکم اسکناس را دارد و همان طور که اسکناس در جریان است و رواج است این سهام هم مثل اسکناس رواج است اسمى که نیست ممکن است به اشخاصى که داده می‌شود چون اسم که ندارد بین خودشان اشخاص معامله بکنند و اگر بخواهیم این قسمت را جلو بگیریم که ممکن نیست باید در جریان باشد یعنى امروز بنده این سهم را می‌خرم اگر فردا احتیاج داشتم می‌توانم بفروشم و معامله کنم به عینه مثل اسکناس است منتهایش یک منافعى هم براى آن کسى که این را نگاه می‌دارد منظور شده فرض بفرمایید عوض این که یک اسکناس داشته باشیم این سهام را هم نگاه می‌داریم بعد هم یک منافعى ازش می‌بریم و هر وقت هم طرف احتیاج بود می‌فروشیم و به مصرف می‌رسانیم و به طوری که ملاحظه فرمودید این قسمت یک ترتیبى است البته همان طور که اسکناس الآن رواج دارد و به دست همه اشخاص داخلى و خارجى هست این سهام هم همین طور است.

تهرانچى- بنده مخالفم باید منع داشته باشد.

وزیر دارایى- که می‌توانند بفروشند معامله کنند و البته آن قسمتى را که فرمودید نخواهد بود یعنى قرضه خارجى و اما راجع به ترتیب پرداخت این را هم در قانون ملاحظه فرموده‌اید که نوشته شده است در سررسید خزانه‌دارى با محل‌هایى که خزانه‌دارى معین خواهد کرد در سررسید باید این پول را بپردازید البته این را هم وزارت دارایى کاملاً در نظر خواهد گرفت و این را هم که به نظر وزارت دارایى گذاشته‌اند که در سررسیدهاى مختلف به نظر وزارت دارایى براى سهولت امر یک ترتیبى بدهد و بتواند با آن ترتیب دولت پرداختش را مرتب کند و به همان ترتیبى که عرض کردم در نظر خواهد گرفت ترتیب پرداختش را هم در نظر خواهد گرفت و به نظر بنده از این جهات هیچ اشکالى نخواهد داشت و بلکه همان طورى که نوشته شده از جهت وضعیت بانک‌ها و وضعیت قدرت مالى این به نظر وزارت دارایى البته خیلى مفید خواهد بود و گمان می‌کنم بعد از عمل هم تصدیق می‌کنید که نتایج مفید و تأثیر خوبى خواهد داشت. اما نسبت به پشیز البته یک مقدار پشیزى در جریان بوده و حالا شاید یک مقدارش را ممکن است جمع کرده باشند و این یک مقدارى که هست کافى نیست حالا ما یک قسمتى را مجدداً تقاضا کرده‌ایم که در دسترس مردم گذاشته شود.

تهرانچى- باز جمع می‌شود.

وزیر دارایى- البته باید یک ترتیبى داده شود چون این پشیزهایى که داریم به واسطه آن جنس که دارد خیلى طرف احتیاج است و قیمت پیدا کرده است از این جهت جمع آورى می‌شود حالا در این پشیزى که جدیداً ما ضرب می‌کنیم طورى ملاحظه خواهیم کرد که از آن جنس البته کم‌تر درش گذاشته شود که آن وضعیت تجارتى که براى جمع آوریش در نظر می‌گیرند دیگر نتوانند و صرف نکند و در دست مردم باقى بماند براى رفع حوایج‌شان.

تهرانچى- عرض کردم باز جمع می‌کنند و می‌برند

وزیر دارایى- خوب در هر حال ما احتیاج داریم و باید رفع احتیاج و رفع گرفتارى مردم را بکنیم (صحیح است) فرض بفرمایید که جمع هم بشود البته باید رفع احتیاج مردم را کرد و البته دولت اقدام می‌کند اگر بازهم احتیاج پیدا کردیم دو مرتبه اجازه می‌خواهیم از مجلس شوراى ملى و منتشر می‌کنیم.

رئیس- آقاى انوار

انوار- بنده سؤالى داشتم. این لایحه دو شوری است در صورتی که آقایان به عقیده همه ماها احتیاجى که مردم کشور به پشیز دارند مطلب باید یک جورى باشد که یک شوری بشود که لایحه زودتر از مجلس شوراى ملى بگذرد و رفع احتیاج مردم بشود و الا اگر دو شورى باشد در حدود پانزده روز بیست روز طول می‌کشد و مردم در مضیقه هستند و من نمى‌دانم حالا اگر مقتضى باشد بنده

+++

پیشنهاد می‌کنم که آن ماده سوم را که راجع به پشیز باشد به قید فوریت مطرح شود و تصویب شود که درست بشود این کار چون تمام جدیت بنده و مجلس این است که زودتر این موضوع عملى بشود (صحیح است)

وزیر دارایى- گمان می‌کنم که آقا ما این را نتوانیم که ماده سوم را امروز تمام کنیم زیرا باید شور اولش بشود و برود به کمیسیون و چون لایحه مطرح شده است دیگر تقاضاى فوریتش را نمی‌توان کرد اگر قبلاً شده بود ممکن بود و گمان می‌کنم اگر آقایان تسریع بفرمایید و شور اول تمام شود در ظرف پنج روز فاصله شور دوم انجام می‌گیرد و همان طور که فرمودید چون لایحه اهمیت دارد و کمیسیون هم در اطرافش اگر نظریات جدیدى داشته باشند پیشنهاد می‌کنند براى شور دوم و لایحه حاضر می‌شود و براى شور دوم در مجلس مطرح می‌شود:

رئیس- آقاى روحى‏

روحى- عرض کنم موضوع اسناد خزانه را اگر آقایان به خاطر داشته باشند یا اواخر دوره دوازدهم و یا اوایل دوره فعلى بود که در مجلس مطرح شد بنده عقیده دارم که این کار به سود کشور تمام نمی‌شود براى این که یا الآن این مقدار اسکناسى که خارج می‌دهیم بعد هم زر داریم سیم داریم جواهرات بى‌مانند در دنیا داریم خالصه‌جات دولت هم هست با این پشتوانه امروز اسکناس ما وضعیت مرتبى ندارد و سبب شده است که سطح هزینه زندگى را به جایى می‌رساند که براى همه مردم مخصوصاً کارمندان دولت طاقت‌فرسا است (صحیح است) حال آمدیم سر این قرضه داخلى. این قرضه داخلى را بنده عرض می‌کنم روى چندین نظر است که ممکن است از داخله با یک منافع و با یک سودى که به مردم می‌دهند استقراض کنند یا این که دولت ممکن است کار دیگرى بکند خالصه‌جاتش را به رعیت بفروشد و از کارخانه‌جاتش ده تا دوازده تا را اکسیون‌هایش را بدهد بیرون هر قدر باشد مردم می‌خرند و تمام این اسکناس‌ها را جمع مى‌کنند و به هزینه زندگى هم کمک می‌کند بنده این سند خزانه را که هیچ پشتوانه ندارد نمی‌دانم تأثیرش در جامعه چه مى‌شود و فردا ده ریالى را به چند می‌خرند در قانون هیچ قید نشده است که این چقدر فایده و سود دارد و چه مبلغى عاید آن کسى که این ورقه را می‌خرد می‌شود و بنده این را یک قدرى بى‌مطالعه می‌دانم و عقیده‌مندم که آقاى بیات یک دقت بیشترى بکنند و معلوم کنند که با این اسناد خزانه پس فردا دولت به چه صورت مى‌تواند خودش را از سیصد میلیون قرض بانک ملى خلاص کند؟ اینجا دچار یک وضعیت افلاس‌آورى خواهند شد که پایه اعتبارات دولت را منحرف می‌کند و صلاح نیست و ما باید یک کارى بکنیم که هر چه می‌شود دولت اعتباراتش زیاد باشد و در قضایاى مالى مورد توجه مردم باشد الآن این ورقه را که از ما اجازه می‌گیرید که منتشر کنید هیچ معین نکرده‌اند سودش چقدر است مدتش چقدر است محلش کجا است یک روزى دولت نخواست بپردازد چه کار کند آن کسى که این ورقه را در دست دارد یکى بچسبد؟ حتى این را موعد برایش معین نکرده‌اید که بعد از چند سال از اعتبار می‌افتد؟

بنده می‌دانم دولت سیصد میلیون در اثر عرض کنم ضعف دولت‌هاى گذشته و عدم انضباط که هر روز در کشور حکم‌فرما است به بانک ملى مقروض است این را هم باید از اکسیون کارخانه‌جات و قروض از مردم بگیرد و بدهد و مردم هم بهتر از شما اداره مى‌کنند اینها را و شما هم از یک قرض زیادى خلاص شده‌اید ولى این اسناد که در این لایحه ذکر شده اسنادى نیست که به درد مملکت بخورد و حتى انتشار آن سبب می‌شود که باز هم قسمتى از هزینه زندگى را بالا ببرد (صحیح است) از این بالاتر ببرد آیا دولت در این باب هم فکرى اندیشیده است و چاره‌ای پیدا کرده است تا موضوع پشیز پیش نیاید؟ موضوع پشیز امروز یک وضعیت سفته بازى شده است در این شهر براى منفعت یک دسته که این عمل را شروع کرده‌اند حالا شما بروید به یک دکان یا اتوبوس آنجا یک بقالى باز شده است که اجناسى را در مقابل پول می‌دهند یک نفرى که می‌خواهد سوار اتوبوس بشود یک بسته دو بسته به او سیگار می‌دهند در صورتی که سیگارش نیست این ترتیب فایده ندارد

+++

و باید شهربانى ببیند مسبب این اعمال کیست.

مستشار- کلیمى‌ها.

روحى- بلى شهردارى شهربانى آن کسانى که مسئول این کارند بگردند و مسببین این بدبختى‌ها را پیدا کنند و ببینند کیست چرا این کار را نمى‌کنید آقا؟ چرا مجازات نمى‌کنید؟ اینها را آزاد گذارده‌اید که به جان و مال مردم بیفتند؟ آقا حالا درست هر ده ریالى یک ریال صرف برمی‌دارد تا خورد بشود. چرا آقا؟ این هم یک خرجى شده است بالاى خرج مردم و بنده عقیده دارم براى این مقدار پشیزى که هست خیلى سخت بگیرند حتى مأمورین آگاهى بروند و تعقیب کنند تفتیش کنند و نگذارند که این وضعیات ناگوار براى مردم پیش بیاید (صحیح است) و چندین میلیون به مردم کشور ضرر و زیان وارد بیاید و دولت باید جداً از این عمل سفته بازى به هر وسیله که هست جلوگیرى کند.

مخبر کمیسیون قوانین دارایى (آقاى افشار)- آقاى روحى فرمایشاتى فرمودند که استدعا می‌کنم توجه بفرمایند تا جواب داده شود عرض کنم فرمودند دولت مبلغ زیادى به بانک مقروض است و بهتر است یک قرضه داخلى بکند تا به این وسیله بتواند قروض خودش را به بانک بپردازد اگر توجه فرموده باشند همین اسناد خزانه خودش یک قرضه داخلى است دیگر

روحى- همچو عرضى نکردم آقا.

مخبر- چرا آقا فرمودید.

منشور- نه آقاى روحى همچو چیزى نفرمودند.

روحى- یعنى چه باز گرفتار شدیم به این آقا. من کى گفتم؟

مخبر- به هر حال و این خودش یک قرضه داخلى است و این یک معامله مالى است که در اروپا هم معمول بوده از سنوات خیلى قدیم و دول متمدنه اروپا و امریکا هم دارند و معمول است و استفاده کامل هم از این عمل مى‌کنند یعنى یک اسهامى که طویل‌المدت باشد صادر می‌کند و در کشور منتشر مى‌کنند و به این وسیله بار سنگینى خزانه را یک قدرى سبک‌تر می‌کنند و در عین حال ضررى هم به معاملات نمی‌رسد و این است که فرمودید راجع به هزینه زندگى ممکن است که این امر یک صدمه وارد کند بنده تصور می‌کنم که برخلاف این موضوع باشد وقتى که ما پنجاه میلیون تومان سهام خزانه را بتوانیم به جریان بیندازیم در مقابلش پنجاه میلیون تومان اسکناس جمع‌آورى خواهد شد وقتى که اسکناس جمع‌آورى شد البته بر قوه خرید آن افزوده خواهد شد و این خودش باعث پایین آمدن سطح زندگى خواهد شد. چیزى که اشکال فرمودید و به عقیده بنده هم وارد است این قضیه فروش این میزان سهام است علتش هم این است که کشور تا به حال متأسفانه تا این گونه معاملات عادت نکرده و مردم هم هنوز نمى‌دانند دولت‌شان به چه ترتیب سهامى تهیه کرده و به چه ترتیب این سهام و اسناد خزانه را به فروش می‌رساند البته در کشور ما در سابق خیلى چیزها به نظر بعید می‌رسید مثل کشیدن راه آهن و ایجاد کارخانه و امثال آن ولى یک شخص قادر وطن پرستى آمد به این مملکت در سر کار و اغلب این ایده‌آل‌ها را عملى کرد و دید که در کشور ما هم می‌شود و بنده تصور می‌کنم که هر کار خوبى را که ببینید در این مملکت عملى است و غیر شدنى نیست. می‌شود و غیر ممکن نیست این کار هم می‌شود وقتى که حسن نیت درش باشد می‌شود. راجع به اعتبار این سهام خزانه در تمام دولت‌هاى متمدنه همین بودجه دولت اعتبارش است دولت که بودجه‌اش تعادل داشته باشد میزان درآمد و مخارج بودجه دولت تعادل پیدا کند هر اندازه سهام خارج و منتشر کنید هیچ اندیشه وارد نمی‌شود

روحى- خودتان می‌گویید سیصد میلیون کسر بودجه دارید.

مخبر- این که می‌فرمایید درست است بودجه ما تعادل نداشت ولى از وقتی که آقاى دکتر میلسپو آمده‌اند و از وقتی که شما یک هیئت مستشارى از آمریکا آورده‌اید آنها تمام هم‌شان بر این است که بودجه جدید را طورى تنظیم کنند که دخل و خرج آن کاملاً با هم توازن پیدا کند و امیدوارم که این طور هم خواهد شد و بودجه جدید ما طورى تنظیم شود که کسر نداشته باشد در صورت هیچ گونه اندیشه

+++

و بیمى نخواهد داشت که سهام ما بى‌مأخذ باشد و خریداران سهام نتوانند استفاده کنند و البته این یک قضیه‌ای است که در تمام دنیا شده است و ما هم باید بکنیم و ببینیم که در ایران تا چه اندازه پیشرفت پیدا مى‌کند. راجع به پشیز هم.

روحى- بس هست آقا. بس است دیگر. کافى است. (خنده نمایندگان)

مخبر- بلى. راجع به پشیز هم البته معلوم است که یک عده منفعت پرست و آن اشخاصى که فهم تجارتى‌شان بیش از ایرانی‌ها است تمام پشیز ایران را برده‌اند و با صدى چهل نفع در نقاط دیگر فروخته‌اند.

یکى از نمایندگان- خوب بگویید کلیمى‌ها دیگر.

مخبر- و البته صد دینارى و یک شاهى را بیشتر برده‌اند قسمت عمده پشیزى که آنها جمع کرده‌اند صد دینارى و یک شاهى بوده است که بیش از ده شاهى دخل دارد و تمام یک شاهى بوده است که پیش از ده شاهى دخل دارد و تمام یک شاهى و صد دینارى‌ها را جمع کرده و فروخته‌اند حالا دولت تصمیم گرفته است یک پشیزهاى جدیدى را ضرب کند و رواج بدهد که براى آنها صرف نکند جمع کردنش و نتوانند به مصرف دیگر برسانند و البته باید آن میزان چیزى که لازم دارد کم‌تر از اینها باشد که آن نفع پرستان نتوانند از این راه استفاده کنند و قیمت قانونى آنها از میزان فلز آنها خیلى کم‌تر باشد و امید است دیگر منفعت پرست‌ها نتوانند از این طریق یک سوء‌استفاده‌هایى بکنند. عرض کنم یک سؤالى هم فرمودید راجع به نرخ بهره سهام عرض کنم که سهام در تمام دنیا بسته است به عرضه و تقاضا و این را وزارت مالیه یعنى خزانه‌دارى که هر مملکتى سهام را مثل مال‌التجاره در دست می‌گیرد اگر عرضه زیادتر شد البته بهره آن تنزل می‌کند اگر عرضه کم‌تر شد باید تنزیل بیشتر بدهند و خریدار را جلب کنند و به این جهت محدودیت قانونى نمی‌شود به نرخ سهام داد به همین جهت هم در این لایحه براى تنزیل و بهره اسناد خزانه یک چیزى را به طور ثابت قبلاً معین نکرده‌اند باید بعداً خزانه‌دارى کل روى اجازه‌ای که دارد مطابق نرخ روز این کار را تنظیم کند و به همان نسبت که خریدار پیدا می‌کند روى عرضه و تقاضا یک تنزیلى براى اینها قائل می‌شود.

انوار- مذاکرات کافى است.

عده‌ای از نمایندگان- صحیح است.

رئیس- رأى گرفته می‌شود در ورود در شور مواد آقایان موافقین برخیزند. (اکثر برخاستند) تصویب شد. ماده اول:

ماده اول- وزارت دارایى مجاز است منحصراً براى پرداخت مطالبات بانک ملى از دولت تا حدود پانصد میلیون ریال اسناد خزانه صادر نماید- سررسید اسناد و همچنین نرخ بهره و انواع اسناد از حیث مبلغ برحسب پیشنهاد رئیس کل دارایى و تصویب وزیر دارایى معین خواهد شد.

رئیس- آقاى نیک‌پور

نیک‌پور- عرض کنم در ماده اول این لایحه مى‌نویسد:

وزارت دارایى مجاز است منحصراً براى پرداخت مطالبات بانک ملى از دولت تا حدود پانصد میلیون ریال اسناد خزانه صادر نماید- سررسید اسناد و همچنین نرخ بهره و انواع اسناد از حیث مبلغ برحسب پیشنهاد رئیس کل دارایى و تصویب وزیر دارایى معین خواهد شد.

اول بنده دو سؤال داشتم روى این توضیح از هیئت محترم دولت یکى این که اگر خاطر آقایان نمایندگان محترم باشد. آقاى دکتر مشرف نفیسى وقتى که وزیر دارایى بودند یک لایحه براى اسناد خزانه در اواخر دوره دوازدهم که وزیر دارایى بودند به مجلس شوراى ملى تقدیم کردند (صحیح است) که در حدود چهل پنجاه میلیون تومان اسناد خزانه منتشر بشود بنده در آن موقع یک توضیحاتى در این خصوص عرض کردم که حالا تکرار آن عرایض را ضرورى نمی‌دانم بعد از آن دولت آقاى سهیلى در زمان وزارت دارایى آقاى بدر بود ظاهراً لایحه‌اى آوردند به مجلس شوراى ملى با دلایلى هم که در ضمن آن لایحه بود به نظر همه آقایان رسیده است قبول کردند که این عمل

+++

دولت سابق عمل مضرى بوده و صدور اسناد خزانه به نفع و صلاح کشور نیست و حتى این اوراقى که با هزینه دولت چاپ شده بود الآن شاید در خزانه موجود باشد بدون این که تقاضاى لغو آن قانون را کرده باشند آن قانون در مجلس شوراى ملى لغو شده بنده می‌خواستم از دولت فعلى آقاى سهیلى سؤال بکنم چطور شد که رویه اقتصادى نان تغییر کرده و چه موجبى ایجاب کرده است که دولت چنین لایحه را به مجلس شوراى ملى بیاورد. مطلب دوم این که در اینجا یک عبارتى دارد که جلب نظر آقاى وزیر دارایى را می‌کنم می‌نویسد که این پانصد میلیون اسناد خزانه در مقابل مطالبات بانک ملى داده خواهد شد، این مطالبات بانک را در ضمن تصویب این لایحه اسناد خزانه معادل این مبلغش را بایستى تصدیق کنیم در صورتی که در گزارش دکتر میلسپو اگر همه آقایان ملاحظه فرموده باشند می‌نویسد 325 میلیون تومان دولت ایران به بانک ملى مقروض است بنده مى‌خواهم سؤال کنم که چطور شده است دولت در ضمن این لایحه نسبت به مبلغ پنجاه میلیونش در نظر گرفته که به وسیله این اسناد خزانه پرداخت کند و این 325 میلیون طلب که بانک ملى از دولت ایران دارد آیا تماماً مطابق با تصویبات و قوانین مجلس شوراى ملى است و کاملاً با قوانین تطبیق می‌کند یا نه؟ آیا تمام این 325 میلیون که دولت ایران امروز به بانک ملى مقروض است تمام ارقامش مطابق با اعتباراتى است که مجلس تصویب کرده است یا بالاخص این پنجاه میلیون که اینجا اشاره شده است یک رقم خاصى است که ما از تصویبش اطلاع نداریم؟ زیرا اگر مقصود این باشد که دولت بخواهد تمام این 325 میلیون تومان را به وسیله این اسناد خزانه بانک بدهد و در دسترس مردم بگذارد به چه مناسبت پس این پنجاه میلیون را در نظر گرفته است؟ و اگر این پنجاه میلیون بابت طلب خاص است که از بانک گرفته‌اند پس این را هم باید کاملاً مجلس شوراى ملى بداند که اولاً آن سیصد و بیست و پنج میلیونى که بانک طلب دارد ارقام و اقلامش چه چیز است تا بداند در مقابل این اسناد خزانه که رأى می‌دهد استهلاک آنها را هم بابت این مبلغ مطلع بشود که از چه بابت و چه موضوعى است مطلب دیگر این که در ماده اول نوشته شده است سررسید اسناد و همچنین نرخ بهره و انواع اسناد از حیث مبلغ برحسب پیشنهاد رئیس کل دارایى و تصویب وزیردارایى معین خواهد شد این نظر بنده صحیح نیست این هم باید کاملاً مشخص بشود که مردم بدانند سندى را که دولت صادر می‌کند متکى به چه اعتبارى است که سررسیدش چه وقت است و مدت پرداخت و مدت استهلاک و نزولش و بهره‌اش چقدر است در اینجا می‌نویسد که منحصراً براى پرداخت مطالبات بانک ملى دولت تا حدود پانزده میلیون ریال اسناد خزانه صادر نماید ولى در ماده دوم می‌نویسد وجه اسناد از روز سررسید به بعد به محض مطالبه باید از طرف خزانه‌دارى کل یا محل‌هایى که خزانه‌دارى کل معین می‌نماید پراخته شود بنده این تفاوت بین ماده اول و دوم و تناقض آن را ملتفت نشدم که اساساً اگر منظور این است که دولت بابت پنجاه میلیون بدهى که به بانک ملى دارد این اسناد خزانه را می‌دهد و این در دست بانک می‌ماند خوب چه ضرورت دارد این اسناد را بدهد ممکن است یک فته طلب بدهد که پنجاه میلیون طلب بانک با فلان نزول و فلان مدت. اگر بنا است که بانک به مردم بفروشد بایستى مردم کاملاً بدانند که این اسناد داراى چه مدتى است و با چه فرعى است و با چه اعتبارى منتشر می‌شود این است که بنده معتقدم در ماده اول آقاى وزیر دارایى راجع به این موضوع یک توضیحى بفرمایند و علت انحصار دادن طلب بانک ملى به این مبلغ و پرداخت آن بابت اسناد خزانه و اصل مبلغش چه بوده است و یکى این که سیاست دولت فعلى در باب این اسناد خزانه با این که خود همین دولت در کابینه سابق لغو کرده است چطور شده که تغییر کرده تا بعد دلایل خودم را عرض کنم.

وزیر دارایى- اولاً قسمتى را که آقا فرمودند چطور شده که یک دفعه تقاضاى لغوش شده و حالا دو مرتبه تقاضاى تصویب می‌شود این قسمت از این نظر است که رئیس کل مالیه

+++

را استخدام کردیم آمدند اینجا و راجع به قسمت‌هاى مالى ما یک نظریاتى اظهار می‌کنند و البته از روى یک تجربیاتى است و ما هم باید این مسائل را به عرض مجلس برسانیم و اما این موضوع قسمت بانک را که فرمودید البته بانک یک مطالباتى از دولت دارد همان طور که عرض کردم اینها هم مطابق یک تصویباتى است که از مجلس شوراى ملى شده است این وجوه گرفته شده است البته این هم در تحت دقت است که اینها را تطبیق بکنیم با تصویبات گذشته که روشن بشود ولى اصولاً قسمتى که در نظر دولت و وزارت دارایى است این است که وضعیت بانک را هم از حیث قسمت نشر اسکناس و هم از قسمت پشتوانه ترتیبى بکند که واقعاً سرمایه بانک یک طور آبرومند و صحیح و منظمى باشد که طرف اطمینان و توجه کامل بشود و صورت ترازنامه‌هایى را هم که منتشر می‌کند ملاحظه خواهید فرمود که تفاوت کلى حاصل شد و یک تأثیر عظیمى در قسمت پشتوانه عمومى فراهم شده و براى این که ما مجبور هستیم وجوهى را که از بانک گرفته شده یک ترتیبى بدهیم که از این حالت بیرون بیاید البته یک دفعه هم که ما نمى‌توانیم این کار را بکنیم بایستى از راه‌هاى مختلفى پیدا کنیم که این کار را انجام بدهیم و این وجوه پرداخته شود راه‌هاى مختلفى در نظر گرفته شده است که یکى از آنها همین سهام خزانه است در ماده اول این را گذاشتیم براى پرداخت مطالبات بانک ملى و خواستم عرض کنم که این محرز باشد این سهامى که انتشار داده می‌شود فقط براى پرداخت مطالبات بانک است و به مصارف دیگرى نخواهد رسید و دولت از آن استفاده دیگرى نخواهد کرد و منحصراً این سهام از بابت طلبى که بانک از دولت دارد واگذار می‌کند و البته یک طلب معینى هم نیست همان طلب‌هایى است که رسیدگى می‌شود و معین می‌شود این پنجاه میلیون از بابت آنها داده می‌شود که یک قسمت آن همین سهام است و البته به تمام مؤسسات هم داده می‌شود به اشخاص هم فروخته می‌شود بعد وجوهش به بانک می‌رسد بابت آن طلب و این که فرمودند در ضمن این لایحه تصدیق مطالبات بانک است ما اینجا تصدیق مطالبات بانک را نخواستیم بکنیم بانک مطالباتى که دارد خودش یک لوایحى دارد و از بابت این طلب‌هاى مسلم ما می‌گوییم این مبلغ را می‌دهیم و تصدیق طلب بانک در ضمن لایحه نیست. راجع بر رسید اسناد و نزول و غیره هم که فرمودند البته باید یک ترتیبى براى سررسید اینها درست بشود که بتوانند خزانه‌دارى بپردازد همین طور که نوشته شده است مسئول پرداخت خزانه‌دارى است یعنى باید در سررسید خود خزانه‌دارى موعدهایى را که معین می‌کند باید بپردازد بنابراین البته بایستى موعدهاى اینها مختلف باشد یعنى به یک ترتیب متفاوتى موعد برایش قائل بشویم که بتواند بپردازد و همچنین از حیث تنزیل باز لازم است که دقت‌هایى بشود بنابراین این قسمت‌ها را ما گذاشتیم بعد از این که مطالعاتى در اطرافش بشود مبلغش یک قسمتى کم‌تر یک قسمتى بیشتر این را در سررسید گذاشتیم که در خزانه‌دارى تنظیم بشود و وسایل پرداختش فراهم بشود و این تناقض هم که در ماده اول و دوم فرمودید به نظر بنده ندارد به جهت این که می‌نویسد وزارت دارایى مجاز است براى پرداخت مطالبات بانک ملى تا حدود پنجاه میلیون و اینجا هم می‌نویسد که اسناد از روز سررسید به بعد به محض مطالبه باید از طرف خزانه‌دارى پرداخته شود این دو تا متناقص نیست آنجا نوشته است بابت مطالبات بانک اینجا نوشته است است خزانه‌دارى در موقع مسئول پرداخت است.

جمعى از نمایندگان- مذاکرات کافى است.

معدل- آقا من مخالف با کفایت مذاکرات هستم اجازه می‌فرمایید توضیح بدهم.

رئیس- آقاى دشتى

دشتى- یک قسمت از این مطالبى که آقاى نیک‌پور بیان کردند همان‌هایى بود که بنده خواستم بپرسم که به نظر بنده آقاى وزیر دارایى جواب آن را ندارند. در راپورت دکتر میلیسپو نوشته است سیصد و بیست و پنج میلیون تا 350 میلیون تومان دولت به بانک ملى مقروض است و اینجا هم اعتراف کرده است که پنجاه میلیون تومان قرض بانک را دولت به این

+++

وسیله بدهد ما از آقاى وزیر دارایى می‌خواستیم خواهش کنیم معین کنند که این قرض دولت از چه بابت است براى این که دولت که بی‌خود نباید قرض کند بانک ملى هم که بی‌خود نباید قرض بدهد آن قرض‌هایى که بانک ملى به دولت داده است اینها هر کدام در مقابل یک اعتبار بودجه‌اى بوده است چطور شده است که آن اعتبارات از بین رفته و این قروض مانده و دولت نتوانسته است بدهد این قضیه براى ما اهمیت دارد آقا (صحیح است) شما می‌فرمایید مذاکرات کافى است اینها یک مسائل اساسى است شما می‌فرمایید سیصد و پنجاه میلیون دولت از بانک ملى قرض کرده است. کى به بانک ملى این حق را داده است (منشور- لابد با اجازه مجلس بوده است) بانک ملى که خودش حق ندارد قرض بدهد مگر با اجازه مجلس باشد و اگر قرض داده غالباً در مقابل یک اعتبارات بودجه‌اى بوده البته بودجه‌اش را وصول باید بکند و نکرده قرض گرفته باید ما اینها را بفهمیم دیگر این که این پنجاه میلیون اسناد خزانه را که می‌خواهید به بانک بدهید وقتى که موقع سررسیدش شد شما هم در سررسید می‌خواهید پول مردم را پس بدهید اینها را از کجا می‌خواهید پس بدهید اینها را یک قدرى واضح و روشن کنند که ما بفهمیم.

رئیس- آقاى مؤید احمدى

مؤید احمدى- استدعا می‌کنم آقاى دشتى درست توجه بفرمایند چون آن مطالبى که فرمودند بنده یادداشت کردم که جواب عرض کنم بانک ملى بدون تصویب مجلس دینارى قرض نمی‌دهد به دولت حالا می‌فرمایید چه شده است براى مثال عرض می‌کنم امسال مجلس شوراى ملى اجازه داد که دولت پنجاه میلیون از بانک ملى بگیرد بدهد به وزارت خواروبار نکردید این کار را؟ دو ماه پیش دوباره مجلس رأى داد بیست میلیون از بانک ملى براى وزارت خواروبار بگیرند. نبود؟ این هفتاد میلیون براى وزارت خواروبار بود. به علاوه سایر تصویباتى که مجلس کرده حتى براى عمارت وزارت داخله براى نظمیه چند لایحه گذشت که دولت از بانک قرض کند (وزیر دارایى- اقتصادیات) اقتصادیات نمی‌دانم فلان اینها تمام با تصویب مجلس است (دشتى- آقا اینها در مقابلش اعتبار گذاشته شده که به بانک پس بدهد) نه خیر آقا مال ارزاق را پیش‌بینى نکردید (طباطبایى- می‌فرمایند محلش کجا است) محل چه؟ (امیر تیمور- محل پرداخت در خود لوایح غالباً معلوم شده است) غرض من این است که این مبلغى را که بانک طلبکار است تمامش با تصویب مجلس است بدون تصویب مجلس بانک یک قران نداده اما از آن طرف ملاحظه بفرمایید اراضى سنگلج را خریدند خوب این را بفروشند هم مردم خانه بسازند هم پول بانک پس داده شود (صحیح است) می‌گویند باغ ملى مى‌خواهیم بسازیم آقا مردم از گرسنگى دارند می‌میرند باغ ملى می‌خواهند چه بکنند مردم خانه ندارند مى‌خواهند پنجاه میلیون اسناد خزانه درست کنند این اراضى سنگلج محل احتیاج عامه مردم است براى باغ ملى هم وسطش یک قطعه باشد باقى را به مردم بفروشند پولش بر‌می‌گردد به بانک، هى تصویب کردند هى پول گرفتند خرج این کارها شده وقتى هم بگویید برگردانید اراضى سنگلج را بفروشید مردم خانه بسازند اقدامى نمی‌کنند این است که این قرض مانده است و محل پرداختش هم در مقابل نیست این است که بنده در سابق هم عرض کردم هى رأى می‌دهیم پانصد میلیون به وزارت فلان معلوم نیست از کجا باید داد (امیر تیمور- مگر سرمایه بانک چقدر است که این قدر ازش قرض می‌کنند؟) آقا اجازه بفرمایید بگذارید بنده توضیح بدهم همان چیزى که قبلاً هم گفتم عرض می‌کنم خدمت حضرتعالى این لایحه بد نوشته شده آقاى نیک‌پور توجه بفرمایند به نظر بنده در صورتى که لازم بدانند این اسناد خزانه منتشر شود دولت وقتى می‌خواهد لایحه بیاورد که اسناد خزانه منتشر بشود باید بنویسد سررسیدش کى است از چه محل پرداخت بشود فرعش چقدر است اینها باید در لایحه معلوم باشد و الا این که ما رأى می‌دهیم به چه چیز رأى می‌دهیم که نه اصلش معلوم است نه فرعش نه محل پرداختش اعتبارش چیست این چه فایده دارد پس بنده عقیده‌ام این است این لایحه را ببرید اصلاح کنید اما ماده سه‌اش محل

+++

احتیاج مردم است بنده عقیده‌ام این است که این ماده را از لایحه جدا کنند فوریت تقاضا کنند مجلس تصویب می‌کند باقى لایحه را اصلاح کنند دو مرتبه بیاورند (صحیح است) و الا راجع به پشیز بنده دیدم در بانک کاشان که مردم اسکناس‌هاى دو تومانى و یک تومانى را چهار قسمت کرده بودند و هر نمره را دو ریال معامله می‌کردند اینها را شعبه بانک کاشان جمع کرده بود مردم احتیاج دارند پول خرد ندارد چه کار کنند بانک هم نمی‌دهد. در بازارچه قوام‌الدوله عطارى ورقه چاپ کرده بود نوشته بود رویش ده شاهى پول خرد باید طورى باشد که صرف نکند براى قاچاقچى.

وزیر دارایى- اولاً این قسمتى که آقاى دشتى فرمودند که این وجوهى که گرفته شده است در بودجه‌ها منظور شده است و چه کرده‌اند قروضى که کرده‌اند معین نشده است که از محل معینى پرداخت شود اغلب این قروض را کرده‌اند ولى براى پرداخت آن در بودجه محل معین نکرده‌اند و این طلب‌ها همین طور مانده است مثل این که یک وجوهى معین کردند هفتاد و پنج میلیون براى وزارت خواروبار پرداخته شود و محلى هم براى برگشتن معین نکردند و به همین جهت پرداخت نشده و طلب بانک مانده و البته عرض کردم حالا نقطه‌نظر وزارت دارایى و رئیس کل مالیه این است که این قروض و این حساب بانک تصفیه شود و به این صورت بى‌ترتیبى نماند و البته باید در بودجه گذارده شود و به هر ترتیب که هست باید این قسمت تصفیه شود و پرداخته شود یکى از آن طرق همین است که این لایحه را آوردیم بعد طرق دیگر هم که معین شد لایحه‌اش در موقع به مجلس خواهد آمد و اما راجع به پرداخت و سررسید و سود و غیره این قسمت‌ها را در قانون نمی‌شود پیش‌بینى کرد قبلاً هم توضیح دادم آقا درست توجه نفرمودید ترتیب پرداخت را وزارت دارایى در آن سهامى که منتشر می‌کند باید در نظر بگیرد و محل پرداختش و سررسیدش را متناسب با وجهى که می‌توانیم تهیه کنیم در مدت‌هاى معین آن را البته تعیین می‌کنیم اگر بخواهیم در قانون بنویسیم آن وقت اختیار از دست‌مان خارج می‌شود در صورتى که اینها یک چیزهایى است که مربوط به روز و مربوط به وضعیت است ممکن است یک روز مقتضى باشد با یک منافع کم‌ترى بگیریم و نمی‌شود هر روز یک قانونى آورد که امروز این طور بکند فردا این طور یا مدت را کم بکنیم یا زیاد کنیم و اینها مسائلى است که حتماً باید در دست خود وزارت دارایى باشد که بتواند در موقعى که مى‌بیند امروز مقتضى منافع چیست آن را تعیین کند و از این نقطه‌نظر البته صلاح همین است که در لایحه نوشته شده است و نباید این اختیار به موجب قانون محدود بشود.

رئیس- آقاى انوار

انوار- مطابق ماده 94 و 97 نظامنامه بنده پیشنهاد کردم این موضوع اصلى که اصل لایحه است بماند و ماده سوم مطرح بشود براى این که مورد احتیاج مردم است. ماده 94 می‌گوید: هر یک از نمایندگان حق دارد از مجلس تقاضا نماید که طرح یا لایحه قانونى که به مجلس آمده است مسکوت عنه بماند. ماده 97 می‌گوید تقاضاهایى که راجع به دستور مذاکرات مجلس یا راجع به رعایت نظامنامه داخلى است همیشه بر مسأله اصلى تقدم دارد و مذاکرات مسأله اصلى را توقیف می‌نماید الآن بنده این را تقاضا می‌کنم مسأله اصلى این است که حالا صحبت شده است بنده این ماده سوم را تقاضاى فوریت می‌کنم که مطرح بشود و باقى بماند براى بعد آن چیز ى که محتاج الیه مملکت است آن اول باید مطرح بشود.

وزیر دارایى- عرض کنم این لایحه سه ماده دارد مذاکره درکلیات و ماده اول تمام شد دو ماده دیگرش باقى است حالا هم ما فوریت دیگر نمی‌توانیم تقاضا کنیم چون مطرح شده است شور اول هم شروع شده است در هر حال باید برود به کمیسیون دو ماده دیگرش هم در اینجا مورد شور می‌شود و در کمیسیون البته براى شور دوم هر نظرى داشته باشید تشریف می‌آورید مذاکره می‌کنیم در اطرافش صحبت می‌کنیم هر طور که مصلحت شد به مجلس می‌آید و رأى گرفته می‌شود امروز در ساعت وقت مجلس تلف شده است حالا دیگر صلاح نیست.

+++

طباطبایى- پس همین طور بفرستید به کمیسیون لایحه را

رئیس- آقاى امیر تیمور

امیر تیمور- بنده هم تصور می‌کنم این لایحه شامل دو موضوع است موضوع اول که مورد بحث و تأمل است مسأله صدور اسناد خزانه است آقاى وزیر دارایى موافقت بفرمایند که این موضوع به کمیسیون برود موضوع دیگر که محل حاجت‌شان است فى‌المجلس بگذرد و تصویب بکنیم که رفع اشکالات بشود و این دو ماده برود به کمیسیون براى این که مطالعات بیشترى بشود بنده هم معتقدم که صورت مطالعات بانک ملى باید به کمیسیون بیاید زیرا قوانینى که روى آن این مطالبات گذشته پیدا شده محل پرداختش را معلوم کرده است به استثناى مال خواروبار اگر آقاى وزیر دارایى می‌خواهند این کار به سرعت بگذرد بهتر است قبول بفرمایند که این ماده سوم حالا مطرح بشود که زودتر بگذرد.

وزیر دارایى- گویا به عرایض بنده توجه نفرمودید عرض کردم این قانون سه ماده است ماده اولش مذاکره شده دو ماده دیگرش مانده است آن یکى که مورد نظر آقایان است آن هم جز همین دو ماده است شور اول می‌شود لایحه می‌رود به کمیسیون در کمیسیون البته نظریات آقایان تأمین می‌شود.

رئیس- آقاى دشتى

دشتى- آقاى بیات توجه بفرمایند خوب است در این قسمت یک قدرى اصرار نفرمایید که حتماً عقیده خودشان از پیش برود البته این لایحه‌اى که آورده‌اند مورد توجه است ما نظر داریم و این افراد که پیشنهاد کردند این ماده برود به کمیسیون براى این است که صورت مطالبات بانک را به کمیسیون بفرستید مطالعه بشود موقع پرداخت این اسناد خزانه و همه اینها بیاید در کمیسیون به طور تفصیل صحبت بشود و اگر به این شکل لایحه بگذرد ما الآن نظر موافقتى نسبت به این موضوع نداریم زیرا مسأله اعتبارات بانک و قروض و مطالبات خیلى موضوع مهمى است و ما نمی‌توانیم موافقت کنیم بنابراین براى حل قضیه و مواققت با دولت آقاى انوار پیشنهاد کردند که شما ماده سوم این را جدا کنید و تقاضاى فوریت بکنید و براى دو ماده دیگرش بفرستید به کمیسیون درش بحث بشود در جلسه آینده بیاید به شکل لایحه دو شورى و آن وقت شما هم مکلفید اطلاعاتى که لازم است از طرف دولت بیاورید به مجلس در معرض افکار مجلس شوراى ملى بگذارید که مجلس بتواند قضاوت کند و این ماده سوم را الآن با قید دو فوریت مجلس رأى بدهد و آن دو ماده‌اش هم برود به کمیسیون‏

وزیر دارایى- البته مجلس هر طور بخواهند نظر بگیرند مختارند هر طورى که مرسوم باشد ولى اصولاً مطابق نظامنامه یک لایحه مطرح شده و بایستى شور اول آن بگذرد و به کمیسیون برود و تمام نظریاتى که آقایان دارند در کمیسیون تشریف بیاورند مذاکره بکنند و مع ذلک بنده الآن حرفى ندارم ممکن است ماده آخرش به طور فورى پیشنهاد بشود رأى داده شود چون قضیه پشیز هم چیز لازمى است امروز از تصویب مجلس بگذرد بعد آن دو ماده هم همان طورى که مذاکره شد شور اولش بشود برود به کمیسیون این است که بنده ماده سوم را از این لایحه مسترد می‌کنم بعد به قید دو فوریت همان را پیشنهاد می‌کنم.

رئیس- آقاى طباطبایى

طباطبایى- طرز لایحه دادن به مجلس شوراى ملى این جور نیست آقا که همین طور شفاهى بگویند باید این را کتباً پیشنهاد کنند رئیس دولت و وزیر مالیه هم باید امضا کنند مثل لایحه تازه‌اى که مى‌دهند به مجلس.

رئیس- این لایحه به امضاى نخست وزیر و وزیر دارایى است و در خود لایحه مقید است دیگر تجدید لایحه نمی‌خواهد خود وزیر دارایى هم پیشنهاد می‌کنند رأى گرفته می‌شود به فوریت این ماده سوم که ماده واحده شد.

طوسى- اجازه می‌فرمایید آقا این نه نمره دارد و نه امضا مگر الزام دارید به یک چیز بى‌ربطى!

5- تقدیم یک فقره لایحه به قید دو فوریت راجع به پشیز و تصویب آن

وزیر دارایى- الآن لایحه جدید تقدیم می‌شود (تقدیم کردند)

رئیس- لایحه جدید را بخوانید.

+++

از نظر اهمیت و فوریت ماده واحده زیر به قید دو فوریت تقدیم می‌شود.

ماده واحده- وزارت دارایى مجاز است علاوه بر مبلغ پنجاه و چهار میلیون و پانصد هزار ریال پشیز موضوع ماده یک قانون بودجه 1321 بیست میلیون و پانصد هزار ریال دیگر پشیز به جریان بگذارد.

ارزش اسمى واحدهاى پشیز وعده آنها مناسب با حوایج مبادلاتى با تصویب هیئت وزیران معین خواهد شد.

رئیس- موافقین با فوریت اول برخیزند (اکثر برخاستند) تصویب شد. فوریت دوم مطرح است آقایان موافقین برخیزند (اکثر برخاستند) تصویب شد. ماده واحده مطرح است مخالفى نیست (خیر) رأى گرفته می‌شود به ماده واحده آقایانى که موافقند ورقه سفید خواهند داد.

(اخذ و شماره آرا به عمل آمده 81 ورقه سفید شماره شد)

رئیس- عده حاضر 95 ماده واحده به اکثریت 81 رأى تصویب شد.

(اسامی رأی دهندگان- آقایان: علی دشتی، دکتر ادهم، ملک‌زاده آملی،‌ فیاض، افشار، صفاری، ناصری، دکتر نهورای، هدایت‌الله پالیزی، مخبر فرهمند، نمازی، خسروشاهی، امامی، معینی، مؤید ثابتی، معتضدی، جلایی، آزادی، دکتر غنی، مهدوی، مؤید قوامی، اوحدی، فرشی، رهبری، نیک‌پور، اصفهانی، شیرازی، فرمانفرماییان، ناهید، اقبال، پناهی، امیر ابراهیمی، لاریجانی، صفوی، منشور، دهستانی، طالش، یاراحمدی، همراز، اردبیلی، ثقه‌الاسلامی، دکتر سنگ، تولیت، ملایری، هاشمی، مجد ضیایی، لیقوانی، ریگی، ساکینیان، عزیزی، مؤید احمدی، شاهرودی، فتوحی، چایچی، مشار، ذوالقدر، عطا‌الله پالیزی، دکتر طاهری، مقدم، دکتر تاج‌بخش، مستشار، نواب یزدی، انوار، نایینی، مکرم افشار، فرخ، رفیعی، مرآت اسفندیاری، گرگانی، ملک مدنی، رستم گیو، اصفهانیان، دکتر ضیا، نبیل سمیعی، دادور، فریدونی، رضوی، مسعودی خراسانی، محیط لاریجانی، معدل، پارسا)

6- قرائت مراسله آقاى مسعودى دایر به استعفاى ایشان از مقام نمایندگى

رئیس- آقاى مسعودى نماینده محترم شرحى نوشته‌اند که به اطلاع آقایان می‌رسد. با این که بنده خیلى متأسف هستم از کاغذ ایشان ولى به اطلاع آقایان می‌رسانم:

مقام ریاست محترم مجلس شوراى ملى‏

با کمال احترام به استحضار عالى می‌رساند اینجانب در مسافرت اخیر به کسالت شدیدى مبتلا شدم و پس از مراجعه به پروفسور زوندک که معرفیت دنیایى دارد و معالجه قسمتى از کسالت به طورى که بتوانم به مسافرت خود ادامه دهم نمود به استراحت و گرفتن رژیم و مداواى قطعى توصیه و تأکید نمود که براى پیروى از دستورهاى ایشان با کمال تأسف مجبورم از خدمت‌گزارى در مجلس شوراى ملى و هر قبیل کارهاى فکرى و سیاسى و ادارى کناره‌گیرى کنم تا شاید بتوانم سلامت خود را دوباره به دست آورم بنابراین به وسیله این عریضه استعفاى خود را از مقام نمایندگى مجلس شوراى ملى تقدیم و تقاضا دارم مقرر فرمایند این نامه به عرض آقایان نمایندگان محترم نیز برسد.

7- سؤال آقاى سمیعى راجع به تقاضاهاى مهندسین و پاسخ آقاى نخست وزیر

رئیس- آقاى نخست وزیر حاضرید براى جواب سؤال آقاى نبیل سمیعى (نخست وزیر- بلى حاضرم) آقاى نبیل سمیعى‏

نبیل سمیعى- سؤالى که بنده از آقاى نخست وزیر داشتم مربوط به کناره‌گیرى آقایان مهندسین بود که تقریباً از چهل روز پیش اتفاق افتاده است گرچه جواب آن خیلى دیر شده است ولى از سیماى آقاى نخست وزیر معلوم است که یک پاسخ خیلى مساعدى به من خواهند داد که هم بنده و هم آقایان نمایندگان محترم که علاقه به این موضوع دارند خوش‌وقت و مسرور خواهند شد چون این کناره‌گیرى آقایان یک قدرى طول کشیده است و نتیجه آن ممکن است به زیان کشور تمام بشود البته باید سعى بشود که رفع این دلتنگى بشود بنابراین چون مذاکرات در این خصوص مفصل شده است بنده دیگر تکرار نمی‌کنم و انتظار پاسخ مساعد آقاى نخست وزیر را خواهم داشت.

نخست وزیر- بعضى از آقایان نمایندگان یکى دو بار بیاناتى در باب تقاضاهاى مهندسین و استادان و جمعى دیگر از مستخدمین فاضل دولت کرده و نظر دولت را در آن خصوص خواسته بودند لیکن از آنجا که اینجانب به یقین می‌دانستم که در این باب نظر دولت عین نظر آقایان نمایندگان است هر گونه توضیحى را در واقع توضیح واضحات می‌شمردم.

+++

و فقط مترصد موقعى بودم که بتوانم به آقایان نمایندگان اطمینان بدهم که بر وفق انتظار مجلس شوراى ملى مهندسین و استادان و هم ردیفان ایشان همان طور که از تحصیلات و معلومات و تجربیات آنها این توقع بود موقع و مقام خود را دریافته و به مقتضیات آن پى برده‌اند و در آن واحد به این نکته نیز واقف شده‌اند که دولت همواره متوجه موقع و مقام آنها بوده و هیچ گاه مقتضیات آن را از خاطر دور نداشته است و اکنون کمال مسرت را دارم که به عرض آقایان نمایندگان برسانم که این مقصود حاصل شده و دولت خوش‌وقت است که مهندسین و استادان و عموم هم ردیفان ایشان قلباً مطمئن شده‌اند که مجلس و دولت هر دو فى‌الحقیقت آسایش خیال و راحت آنها را طالب بوده و هستند و دولت در هیچ حال از آنچه لازمه سعادت و توفیق و ارشاد آنها و متضمن صلاح عمومى کشور بوده چشم پوشى نداشته و راه تغافل نرفته است و نمى‌رود.

حاجت به تکرار نیست که افراد فاضل و مجرب که در دستگاه اداره کشور کار رگ جنبده را می‌کنند وجودشان گرانبها و عزیز است و به همین جهت البته هیچ گاه نباید گذاشت که از هیچ راه خللى در توانایى آنها در خدمت به مملکت روى دهد لیکن حقیقت این مطلب یک نکته دیگر را نیز خواه و ناخواه پیش می‌آورد و آن این است که این افراد هر چه بیشتر طرف حاجت و عزیر‌الوجود باشند بهتر باید بکنه مسئولیتى که در برابر جامعه و کشور دارند پى ببرند و الا بر هر کس معلوم خواهد شد که هنوز به آن درجه از کمال که شایسته یک چنین مقامى است نرسیده‌اند بنابراین در این خصوص به طور خلاصه باید عرض کنم که در ظرف این مدت که مهندسین و استادان و هم ردیفان ایشان تقاضاهایى از دولت داشته‌اند نظر دولت و عملى که تاکنون کرده همواره مبتنى بر این اصل بوده است که از یک طرف آنها را به حدود و وظایف خودشان آگاه سازد و از طرف دیگر عملاً به آنها ثابت کند که آنها را به سمت فرزندان کار آمد کشور عزیز می‌دارد و فراهم آوردن لوازم راحت‌شان بر خود فرض می‌داند و اکنون که خود ایشان به این مطلب برخورده‌اند و همچنین مطمئن شده‌اند که عن قریب لایحه‌اى که اصول استخدام آنها را به ترتیب عادلانه براساس متینى استوار سازد تقدیم مجلس شوراى ملى خواهد شد و با حسن نظرى که نمایندگان درباره ایشان دارند به اسرع اوقات ممکنه از تصویب خواهد گذشت بسیار خوش‌وقتم به استحضار آقایان نمایندگان برسانم که ایشان نیز حسن انجام خدماتى را که هر یک بر عهده دارند جز وظایف ملى شمرده و اشتغال خود را با اهتمامى روز افزون فریضه همت قرار داده‌اند.

8- موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

جمعى از نمایندگان- ختم جلسه- ختم جلسه‏

رئیس- اگر اجازه می‌فرمایید جلسه را ختم کنیم (صحیح است) جلسه آتیه روز پنجشنبه پنجم خرداد ماه چهار ساعت قبل از ظهر دستور هم لوایح موجوده.

(مجلس یک ربع ساعت بعد از ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شوراى ملى- حسن اسفندیارى

+++

قانون

راجع به سه دوازدهم بودجه سال 1322 وزارت جنگ‏

ماده واحده- به وزارت دارایى اجازه داده می‌شود که سه دوازدهم بودجه سال جارى وزارت جنگ را در حدود دویست و پنجاه میلیون ریال (250000000) پرداخت نماید تا بودجه وزارت جنگ از تصویب مجلس شوراى ملى بگذرد.

تبصره- ماده 27 متمم بودجه 1321 راجع به پرداخت دیون وزارت جنگ تا آخر سال 1322 به قوت خود باقى است،

این قانون که مشتمل بر یک ماده است در جلسه سوم خرداد ماه یک هزار و سیصد و بیست و دو به تصویب مجلس شوراى ملى رسید.

رئیس مجلس شوراى ملى- حسن اسفندیارى‏

قانون‏

راجع به جریان گذاردن بیست میلیون و پانصد هزار ریال پشیز اضافى‏

ماده واحده- وزارت دارایى مجاز است علاوه بر مبلغ پنجاه و چهار میلیون و پانصد هزار ریال پشیز موضوع ماده یک قانون بودجه 1321 بیست میلیون و پانصد هزار ریال دیگر پشیز به جریان بگذارد- ارزش اسمى واحدهاى پشیز و عده آنها متناسب با حوایج مبادلاتى با تصویب هیئت وزیران معین خواهد شد.

این قانون که مشتمل بر یک ماده است در جلسه سوم خرداد ماه یک هزار و سیصد و بیست و دو به تصویب مجلس شوراى ملى رسید.

رئیس مجلس شوراى ملى- حسن اسفندیارى‏

+++

یادداشت ها
Parameter:294037!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)