کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره شانزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16
[1396/05/29]

جلسه: 160 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه 30 خرداد ماه 1330  

 

فهرست مطالب:

1 - تصویب صورت مجلس جلسات 26 و 28 خرداد

2 - بیانات قبل از دستور - آقایان: گودرزى، اسلامى، و حاذقی

3 - بیانات آقاى شوشترى به عنوان ماده 90 آیین‌نامه‏

4 - بیانات آقاى نخست‌وزیر و تقاضاى تشکیل جلسه عصر - تنفس‏

5 - بیانات آقاى نخست‌وزیر و ابراز رأى اعتماد به دولت ایشان‏

6 - تقدیم لایحه اجازه پرداخت دو دوازدهم حقوق و هزینه کل کشور بابت دو ماهه خرداد و تیر به وسیله آقاى وزیر دارایى‏

7 - تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر دادگسترى‏

8 - تصویب دو فوریت و خاتمه مذاکره لایحه اجازه پرداخت حقوق و هزینه کل کشور بابت دو ماهه خرداد و تیر 1330

9 - تعیین موقع جلسه بعد - ختم جلسه‏

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16

 

 

جلسه: 160

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه 30 خرداد ماه 1330

 

فهرست مطالب:

1 - تصویب صورت مجلس جلسات 26 و 28 خرداد

2 - بیانات قبل از دستور - آقایان: گودرزى، اسلامى، و حاذقی

3 - بیانات آقاى شوشترى به عنوان ماده 90 آیین‌نامه‏

4 - بیانات آقاى نخست‌وزیر و تقاضاى تشکیل جلسه عصر - تنفس‏

5 - بیانات آقاى نخست‌وزیر و ابراز رأى اعتماد به دولت ایشان‏

6 - تقدیم لایحه اجازه پرداخت دو دوازدهم حقوق و هزینه کل کشور بابت دو ماهه خرداد و تیر به وسیله آقاى وزیر دارایى‏

7 - تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر دادگسترى‏

8 - تصویب دو فوریت و خاتمه مذاکره لایحه اجازه پرداخت حقوق و هزینه کل کشور بابت دو ماهه خرداد و تیر 1330

9 - تعیین موقع جلسه بعد - ختم جلسه‏

 

مجلس ده و پنج دقیقه صبح به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید.

1 - تصویب صورت مجلس جلسات 26 و 28 خرداد.

رئیس - صورت غایبین جلسه پیش قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

غایبین با اجازه - آقایان: شکر‌الله صفوى، شکرایى، پالیزى، عباسى، موقر، بوداغیان، اردلان، شهاب خسروانى، غلامرضا فولادوند، اللهیار صالح، حسین مکى، خزیمه علم‏

غایبین بى‌اجازه - آقایان حسین خاکباز، محمودى، قبادیان، خسرو قشقایى، تولیت، غلامحسین ابتهاج، آشتیانى‌‌زاده، ابوالحسن رضوى، کهبد، سلطانى، طباطبایى، جواد مسعودى،

دیر آمدگان با اجازه - آقایان: کشاورزصدر یک ساعت، دکتر سیدامامى 45 دقیقه، دکتر شایگان دو ساعت، دکتر معظمى یک ساعت‏

دیر آمدگان بى‌اجازه - آقایان: محمد هراتى یک ساعت، دکتر برال سى دقیقه، تیمورتاش سى دقیقه، فرامرزى سى دقیقه، حسن اکبر یک ساعت، منصف سى دقیقه، دکتر طبا یک ساعت.‏

رئیس - آقاى شوشترى نسبت به صورت مجلس نظرى دارید؟

شوشترى - بسم الله الرحمن الرحیم بنده در صورت جلسه البته اغلاطش را اصلاح می‌کنم ولى دو سه موضوع را ناچاراً توضیح بدهم که خوب یا من تقریر نکردم یا سایرین خوب متوجه نشدند اولاً بند میزان نه سد میزان آقایان روزنامه‌نگاران هم غلط نوشته‌اند آنجا اظهار هفتاد هزار تومان بین هفتصد تا هشتصد هزار ریال براى اصلاح این کار لازم است و اگر این کار نشود دویست میلیون تومان هم اصلاحش نخواهد کرد استدعا دارم این را اصلاح بفرمایید دیگر این که آقاى وزیر دادگسترى راجع به سؤال و جواب اراضى اطراف تهران بیانى فرمودند چون الان یک نامه‌اى رسیده به من مى‌بینم از همین نامه صورت عجیبى پیدا می‌کند و مردم می‌ریزند به هم از این جهت ناچارم توضیح بدهم چون از همین قرار هم طرح تهیه خواهند فرمود آن اراضى که اسناد و بنچاق در محاضر شرع نداشته و طبق اسناد عادى بین مردم مبادله شده و با این نیرنگ میلیون‌ها متر اراضى اطراف تهران را برده‌اند این مال دولت است و اگر سند ثبتى هم روی او صادر شده باشد روى قانون آن اسناد را ما لغو خواهیم کرد خواستم این مطلب را عرض کنم که بروند یک عده‌اى پانصد متر چهار صد متر هزار متر تصرف کنند و به این عنوان به جان هم بیفتند که هر کس رفت تجدید کرد بتواند اراضى موات را تصرف کند اراضى موات وقتى اطلاق می‌شود که اطلاق عرفى داشته و اینها اراضى موات نیست.‏

رئیس - آقاى دکتر کیان‏

دکتر کیان - در جلسه گذشته صحبتى از کارخانه‌هایى به نام شهرضا پیش آمد که بنده عرض کردم دو کارخانه وجود دارد به نام شهرضا یکى اتحاد شهرضا در شهرضا و یکى شهرضاى مطلق که در اصفهان است و تفاوت این دو را از حیث صحت جریان و حسن عمل بنده عرض کردم در صورت جلسه اشتباه شده است نوشته شده در شهرضا دو کارخانه وجود دارد خواستم اصلاح بشود در شهرضا یک کارخانه وجود دارد که اتحاد شهرضا است که نمونه درستى و صحت عمل است نه آن که در اصفهان است.

رئیس - اصلاح می‌شود آقاى حائری‌زاده‏

حائرى‌‌زاده - امروز صورت جلسه سابق را که حاضر شده به بنده داده‌اند ولى صورت جلسه اسبق را هنوز ندادند (نمایندگان - صورت جلسه قبل هم توزیع شده است) صورت جلسه‌ای که به بنده داده‌اند مال سابق است سؤال و جوابی که در آن جلسه انجام گرفت در وزارتخانه‌ها یک اشتباهات مختصرى دارد که من یادداشت کرده و به تند نویسى می‌دهم اصولاً من نمى‌دانم این اصلاحاتى که ما مى‌کنیم بعد‌ها مجدد طبع می‌شود و اصلاح می‌شود که به درد جامعه بخورد (امینى - اصلاح می‌شود و مجدداً طبع می‌شود) یا این که غلط‌ها می‌ماند عرض دیگرى ندارم.‏

رئیس - البته پس از اصلاح دو مرتبه چاپ می‌شود (امینى - نسبت به صورت جلسه اسبق هم اگر نظرى هست باید آقایان بفرمایند) صحیح است راجع به دو

+++

صورت جلسه امروز صحبت مى‌شود آقاى نریمان‏

نریمان - در ضمن بیانات نماینده محترم آقاى صدر میرحسینى در جلسه روز یکشنبه گذشته 28 خرداد بنده جمله‌اى عرض کردم که شنیدم موجب سوء تفاهم شده و بعضى‌ها تصور کرده‌اند که بنده با دولت مخالفت کرده‌ام خواستم عرض کنم که ابداً این نظر را نداشتم بلکه در این موقع حساس و تاریخی که ملت ایران براى گرفتن حق خود قدم‌هاى متین و عاقلانه‌اى برمی‌دارد و جناب آقاى دکتر مصدق با وجود کسالت مزاج (زنگ رئیس)

رئیس - آقاى نریمان این مطالب مربوط به صورت جلسه اعتراضى هست بفرمایید.

نریمان - مى‌خواهم توضیح عرض کنم اگر اجازه بفرمایید قدرى مفصل است.

رئیس - اگر در صورت مجلس انحرافى حاصل شده بفرمایید و الّا در جلسه پیش هم راجع به کفایت مذاکرات بنده دیدم که مراعات آیین‌نامه را نکرده‌اند تمنا می‌کنم مادامیکه بنده اینجا نشسته‌ام آقایان رعایت بفرمایید

نریمان - بنده رعایت می‌کنم اگر اجازه بفرمایید عرض می‌کنم.

رئیس - استدعا می‌کنم بفرمایید چون اگر نظم مجلس که تنها مرکز صلاحیت مملکت است که باید امور را اصلاح کند رعایت نشود هیچ کار صحیحى انجام نمی‌شود (صحیح است) تمنا می‌کنم آقایان رعایت بفرمایید ممکن است مطالب خودتان را بعد در نطق قبل از دستور بفرمایید آقاى مهدوى بفرمایید.

مهدوى - مختصر اشتباهاتى هست که در مطبعه شده اصلاح می‌کنم می‌دهم به اداره تند نویسى

رئیس - بسیار خوب دیگر نظرى نیست نسبت به صورت مجلس؟ (اظهارى نشد) صورت مجلس جلسات 26 و 28 خرداد تصویب شد.

2 - بیانات قبل از دستور آقایان: گودرزى - اسلامى - حاذقى.

رئیس - آقاى گودرزى‏

گودرزى - در جلسه گذشته تابلو مربوط به گزارش راجع به اصلاح قانون رسیدگى به دعاوى اشخاص نسبت به املاک واگذارى براى طرح موضوع در مجلس نصب و جمعى از نمایندگان خیرخواه مجلس شورای ملى به عنوان موافق اسم نویسى فرموده‌اند و جناب آقاى شوشترى هم به عنوان مخالف نام نوشتند اگر چه بنده نیز به عنوان موافق نام نوشتم ولى چون آخرین نفر از موافقین هستم و ممکن است با وجود یک نفر مخالف نوبت بیان عقیده به بنده نرسد و لازم هم مى‌دانم براى جلب موافقت همکار و همقطار عزیزم جناب آقاى شوشترى نماینده محترم استان دوم روشن ساختن اذهان نمایندگان محترم مجلس شوراى ملى عرایض سابق خود را در باب علل و جهات لزوم تهیه این گزارش به عرض برسانم تا جفاب ایشان با توجه به حقیقت امر نظریات خیر خواهانه خود را متوجه حقوق از دست رفته جمعى کشاورزان خورده مالک شمال فرموده با بیان شیوا و نطق غراى خود

حقون این بیچارگان را حفظ نمایند و نمایندگان محترم هم به حفظ حقوق عده کشاورز بیچاره مبادرت فرمایند بنابراین چنانکه سابقاً هم به عرض نمایندگان محترم مجلس شورای ملى رساندم به عرض می‌رسانم براى رسیدگى به دعاوى اشخاص نسبت به املاکى که از طرف اعلیحضرت فقید به اعلیحضرت همایون شاهنشاهى انتقال یافته و به موجب فرمان مورخ سى شهریور 325 به دولت منتقل گردیده است قانون 12 خرداد 1321 از مجلس گذشت که در شق الف از ماده 14 آن مقرر شده است در صورتی که بدون عنوان معامله ملکى غصباً تصرف شده و تغییرات مهمى در آن حاصل نشده باشد به صاحب آن رد می‌شود و علاوه بر رد عین ملک با توجه به مدت تصرف و مقدار ملک و اوضاع و احوال کار مبلغى که از سى هزار ریال تجاوز نکند به صاحب ملک تأدیه مى‌گردد و شق ب همین ماده مقرر داشته است که در صورتی که بهاى پرداخته شده به فروشنده ملک خریدارى شده پیش از ده هزار ریال نباشد و عدم تمکن صاحب ملک هم محرز باشد ملک عیناً بدون مطالبه بهاى پرداختى به فروشنده یا کسانی که متصرف عین مورد انتقال تشخیص گردید رد می‌شود و در ماده 27 قانون مرقوم نیز براى خورده مالکیتى که به منظور انجام امور کشاورزى در این گونه املاک مداخله مى‌نماید نیز ارفاق‌هایى منظور شده است و چون موضوع این گونه دعاوى چنانکه در این قانون هم نوشته شده است املاکى بود که به عنوان غصب و یا معاملات مبتنى بر عین از تصرف مالکین آنها خارج شده است در همان مواقع بخشنامه هم به عنوان مأمورین و متصدیان امور املاک واگذارى صادر شده است که از متصرفین املاک غصبى و خورده مالکینى که بابت بهاى املاک مورد معامله خود بیش از ده هزار ریال نگرفته‌اند بهره مالکانه مطالبه نشود مجموع این جهات و عموم این ارفاقات نسبت به مردمى که بعد از شهریور 1320 املاک خود را مالکانه تصرف و عمل کردند و بى‌اطلاعى این مردم از مقررات قانون مرقوم و بى‌تناسب بودن طرز تشریفات این قانون و نحوه رسیدگى بدوى و تجدیدنظر نسبت به دعاوى این بیچارگان که غالباً موجب در به درى و سرگردانى این مردم ده نشین و کشاورزان غیر مأنوس به این جریان بوده و بالاخره هزینه سنگین حق‌الوکاله و مخارج دادرسى که غالباً از بهاى خواسته دعوى شاکیان بیشتر می‌شده و قصد اغفال متصدیان املاک واگذارى به منظور جلوگیرى مردم از تقدیم دادخواست در مهلت قانونى که نتیجتاً موجب از دست رفتن مقادیر کثیرى از املاک واگذارى و برهم خوردن دستگاه اداره املاک می‌شده سبب شد که مأمورین مرقوم هم به این خورده مالکین و کشاورزان مالک اعلام و تفهیم کنند که استرداد املاک غصبى و املاکى که درب‌هاى آن بیش از ده هزار ریال پرداخت نشده احتیاج به تقدیم دادخواست ندارد و بدون طرح دعوى و جرى تشریفات قانونى و صدور حکم قطعى این گونه املاک ملک صاحبان و متصرفین آن شناخته شده از ید آنها انتزاع نخواهد شد.

چون این مالکین جزء و کشاورزان خورده مالک که غالباً بیش از هفت هشت جریب زمین که آن را هم شخصاً زراعت مى‌نموده نداشتند و جزو رعایاى قرا املاک واگذارى محسوب و هنوز هم تحت سرپرستى مأمورین املاک واگذارى بوده‌اند و اظهارات آنان را که با کمال دلسوزى و حسن ظاهر بیان مى‌شده باور می‌نمودند و مختصر علاقه آنها که ارزش آن را نداشته که وکیل گرفته حق‌الوکاله معادل یا بیش از بهاى خواسته به وکیل بدهند و نه وقت آن را داشتند که در مرکز شهرستان یا تهران براى تعقیب دادرسى نخستین و تجدیدنظر آواره و در به در باشند گول ارفاق موقتى مأمورین املاک و تبلیغات فریبنده آنها را خورده و خلاصتاً تحت تأثیر تمام این علل و جهات واقع شده در شش ماه مهلت قانونى مقرر در ماده شش قانون راجع به دعاوى اشخاص نسبت به املاک واگذارى مصوب 12 خرداد 321 که مى‌گوید (هر کسى به هر عنوان نسبت به عین املاک واگذارى یا متعلقات و حدود آن و یا قنوات و حقاً به ادعا یا شکایتى راجع به عملیات و تصرفات با واسطه یا بلاواسطه اعلیحضرت پادشاه سابق و مأمورین ایشان داشته باشد باید در ظرف مدت شش ماه از تاریخ نشر آگهى تشکیل هیئت‌هاى رسیدگى در هر حوزه شکایت خود را به این هیئت بنماید خواه به عنوان تصرف غیر قانونى باشد و خواه نسبت به مورد گفتگو درخواست ثبت به نام اعلیحضرت پادشاه سابق شده یا نشده باشد) مبادرت به تقدیم دادخواست استرداد املاک خود ننمودند.

با انقضاى مهلت مرقوم در ماده مذکور همان مأمورین با هزاران لطف و مهربانى و بیان شیرین و سخن خوش و گفتار دلچسب و کردار دلفریب خود مردم بیچاره بى‌اطلاع را تشویق و ترغیب بعدم تقدیم دادخواست مى‌کردند یک دفعه مانند گرگ گرسنه و همچون اجل معلق به سر و جان این کشاورزان بى‌سر و سامان ریخته علاوه بر ضبط حاصل آن سال از آن بخت برگشتگان مطالبه منال و بهره مالکانه سنوات گذشته را هم نمودند تازه این بیچارگان بى‌پناه معنى آن همه نصایح پدرانه و مواعید دلفریب این مأمورین را که با کمال رأفت و دلسوزى بیان مى‌شده فهمیدند و متوجه شدند که آن همه اصرار و ابرام مأمورین در انصراف آنها از تقدیم دادخواست به منظور اغفال آنان صورت پذیرفته و جز زیان غیر قابل جبران سودى براى آن بخت برگشتگان نداشته است وحشت سر تا پاى آن بیچاره‌گان را گرفته با کمال وحشت‌زدگى و منت‌هاى دستپاچگى دست عجز و استرحام به طرف دولت دراز و اولیاى امور را متوجه اوضاع پریشان و موقعیت وخیم خود ساختند دولت هم از توجه به وضعیت اسفناک آن تیره‌بختان متوجه حقیقت امر شده تنها چاره و درمان درد آن بیچارگان و یگانه وسیله جبرن زیان آنان را در تمدید مهلت مقرر در ماده شش قانون مرقوم به منظور قبول دعاوى شاکیان نسبت به املاک واگذارى رعایت مختصر تسهیلات در نحوه رسیدگى تشخیص و براى تأمین این منظور در5‌/ 4/ 1322 لایحه به عنوان اصلاح قانون دعاوى اشخاص نسبت به املاک واگذارى مصوب 2 خرداد 1321 تقدیم مجلس شورای ملى کرد و با ارجاع امر به کمیسیون دادگسترى اعضا محترم آن کمیسیون هم در طول چند ماه رسیدگى و مداقه در اطراف موضوع در 25/ 12/ 1323 گزارش شماره 35 خود را تهیه و به مجلس شورای ملى تقدیم داشتند چون از آن تاریخ به بعد طرح موضوع در مجلس شورای ملى به تأخیر افتاده لذا عده‌اى از نمایندگان خیر خواه و دلسوز مجلس شوارى ملى براى رفع نگرانى و نجات این کشاورزان بیچاره در دهم اسفند 1329 پیشنهادى تهیه و تقدیم فرمودند که این موضوع در مجلس فورى و فى‌المجلس طرح و تصویب گردد.

اکنون که نظر مبارک اعلیحضرت همایون شاهنشاه به ایجاد مالکین جزء و کشاورزى خورده مالک است و براى اجراى نیات ملوکانه مقدارى املاک به رعایا فروخته شده و هیئت محترم دولت و نمایندگان محترم مجلس شوراى ملى هم به سوابق امر و پیشینه کار این مالکین جزء و کشاورزان خورده مالک شمال توجه فرمودند خیلى به جا و

+++

به موقع است که فورى و فى‌المجلس این موضوع را طرح و تصویب فرمایند تا تعداد زیادى مردم بدبخت و بیچاره با جمع کثیرى از عائله لخت و عور آنان در این نگرانى و وحشت و سختى و بدبختى که سالان دراز دچار آن هستند نجات یافته مادام‌العمر خود و کسان و اعقاب آنان دعاگوى آن دولت حق شناس دادگستر باشند.

در خاتمه باز توجه جناب آقاى شوشترى همقطار و همکار محترم خود و نماینده محترم استان دوم را به عرایض سابق خود که در باب علل و جهات تهیه گزارش مرقوم عرض شده جلب و از حضور محترم‌شان استدعا دارم که مخالفت خود را مبدل به موافقت فرموده با بیان رسا و نطق دلچسب و گیراى خود از حقوق این بیچاره‌گان دفاع فرموده در احقاق حق آنان ساعد و کوشا باشند و چون در جلسه دهم اسفند 1329 در موقع تهیه و تقدیم پیشنهاد سابق‌الذکر جناب ایشان تشریف نداشته و پس از تشریف آوردن و استحضار از جریان موضوع در موقع نطق قبل از دستور بنده در مجلس علنى ضمن عبارت (بدهید ما هم امضا کنیم شاه مى‌بخشد و شیخ على‌خان نمى‌بخشد) عنایت و موافقت خود را نسبت به این بیچارگان اظهار فرمودند و به پاس احترام همین موافقت از حضور محترم‌شان استدعا مى‌شود که به جاى امضاى موعود در این خصوص به عوض مخالفت موافقت فرمایند تا جمعى مردم مضطرب و مشوش از قید نگرانى و تشویش و انظار و اسارت خلاص شوند (احسنت)

نایب رئیس - آقاى اسلامى بفرمایید

شوشترى - بنده عرضى دارم‏

نایب رئیس - بعد بفرمایید

اسلامى - مطالبى که بنده امروز به عنوان نطق قبل از دستور مى‌خواهم به عرض برسانم شامل چند قسمت است که هر یک داراى اهمینت خاصى است ولى قبل از بیان اصل موضوع ناگزیر از ذکر این نکته هستم که گرچه در موقع افتتاح بیمارستان اخیرى که در رامسر از طرف اعلیحضرت همایون شاهنشاهى گشایش یافت بنده آنجا مطالبى از طرف اهالى یعنى موکلین خودم عرض کرده‌ام ولى چون در ارسال و پخش اخبار آنجا غرض ورزى از طرف بعضى شده بود و بعضى از اهال اظهاراتى کرده بودند بنده در این مقام رسمى از اعلیحضرت همایون شاهنشاهى نسبت به این اقدام خیرخواهانه‌اى که فرموده بودند در مورد استخدام 7 نفر طبیب آلمانى اظهار تشکر و امتنان می‌کنم و ضمناً استدعا می‌کنم از طرف اهالى که در تمام شهرهاى مازندران از بودجه اوقاف سازمان شاهنشاهى این قبیل مؤسسات مفید را دایر فرمایند (فقیه‌‌زاده - در تمام ایران) انشا الله موفق بشوند که در تمام ایران (شوشترى - در گرگان هر چه خواستیم ندادند) در گرگان هم عملى کنند اما مطلبى که خواستم اینجا عرض کم اگر از طرف بعضى از آقایان به طور انفراد یا به طور اجتماع نسبت به بعضى از لوایح غیر ضرورى که قبل از این دولت تقدیم مجلس شوراى ملى شده بود نسبت به روش بعضى از وزرا نسبت به بعضى از سنت‌هایى که آنها در اداره امور مملکت می‌کنند انتقادات یا اعتراضاتى نسبت به لوایح آن وزیر مى‌شود دلیل این نیست که آقایان نمایندگان محترم نسبت به لایحه نفت یا اجراى قانونى که به دست آقاى نخست‌وزیر اجرا مى‌شود مخالفتى دارند (صحیح است) بلکه کلیه نمایندگان مجلس شوراى ملى آقاى نخست‌وزیر را که واقعاً با حال کسالت مشغول این کار مهم هستند تأیید می‌کنند (صحیح است) بلکه کلیه نمایندگان مجلس شوراى ملى آقاى نخست‌وزیر را که واقعاً با حال کسالت مشغول این کار مهم هستند تأیید می‌کنند (صحیح است) اما این مسئله و اجراى قانون ملى شدن نفت نباید موجب بشود که بعضى از وزرا در کار خودشان اهمال کنند و به امور استان‌ها توجه نکنند (صحیح است) از نظر امور مربوط به ملى شدن صنعت نفت ما دچار افسار گسیختگى در ولایات بشویم که بعداً جبران ناپذیر باشد من یقین می‌دانم که امور نفت و حل و فصل این کار مهم تنها به دست خود آقاى نخست‌وزیر و شاید معاون ایشان که بیشتر تماس دارند انجام مى‌شود و آقایان وزرا جز این که چند دفعه نشسته و یک گزارشاتى یا جواب تذکاریه‌هایى که قبلاً تهیه شده بود تصویب کردند کارى نداشتند اصولاً بیشتر اوقات باید وزرا در وزارتخانه‌ها باشند و کارهاى جارى مملکت را اداره کنند این است که بنده باز اینجا تکرار مى‌کنم که اگر در بعضى از لوایح یا بعضى رفتار آقایان وزرا انتقاداتى شده یا بعداً خواهد شد شدیدتر یا خفیف‌تر هیچ مربوط به نفت نیست و آقاى نخست‌وزیر این را به حساب نفت نگذارند اما موضوع دیگرى که بنده خواستم عرض کنم راجع به وزارت آقایان سناتورها است بنده نمى‌دانم با این که در مجلس سنا مردمان حقوقدان و اصولى زیاد هستند به چه مناسبت نسبت به این اصل مهم به هیچ وجه توجهى ندارند (پناهى - عده زیادیشان توجه دارند) موقعى که مصالح مجلس سنا اقتضا کند کلمه مجلس که در قانون اساسى و در متمم آن ذکر شده بود تفسیر به مجلسین می‌کنند می‌گویند ما هر دو حق داریم این کار را بکنیم (فرامرزى - قانون اساسى وقتى می‌گوید مجلس، مقصود مجلس شوراى ملى است) ولى در موردى که الان مورد بحث است در این مورد که بعضى از آقایان سناتور‌ها اعتراض کرده‌اند چون برخلاف مصالح بعضى‌ها هست، اینجا کلمه مجلس تفسیر به مجلس شوراى ملى می‌شود کلمه سنا در بین نیست و مجلس سنا را در بر ندارد (فرامرزى - قطعاً این طور است) این است که به عقیده بنده، به عقیده بنده نباید گفت بلکه به عقیده مجلس که مطابق اصل 32 متمم قانون اساسى تکلیف این کار معلوم شده بدبختانه این روزها شنیده شده که از طرف آقایان سناتورها طرحى تهیه شده و براى تفسیر یک ماده‌اى که آن هم برخلاف قانون اساسى است و برخلاف ماده 27 متمم قانون اساسى است و از طرف مجلس تصویب شده بود به آن استناد کردند و آن ماده را می‌خواهند تفسیر کنند و حال آن که مطابق اصل 27 متمم قانون اساسى تفسیر قوانین از مختصات مجلس شورای ملى است (صحیح است) و این عمل مجلس سنا با تمام احترامى که به فرد فرد آقایان سناتورها داریم.‏

برخلاف نص صریح قانون اساسى است (صحیح است) (دکتر معظمى - طرح داده شده نتیجه‌اش می‌آید اینجا) مضافاً به این که مطابق اصل 44 قانون اساسى اساساً تصویب نظامنامه مجلس سنا باز هم از مختصات مجلس شوراى ملى است وقتى که قانون به این صراحت یک مطلبى را بیان می‌کند و می‌گوید تصویب نظامنامه آنجا با مجلس شوراى ملى است وقتى که می‌خواهند یک ماده آن راى تغییر بدهند یا تفسیر بکند آن هم از مختصات مجلس شوراى ملى است و بنده می‌خواستم که یک قدرى شدیدتر عرایضى بکنم ولى چون از دیشب و امروز یک تصمیمات خیلى مهمى یعنى آن تصمیماتى که ملت ایران انتظار داشت در دست عمل است، بنده کوتاه می‌کنم مطلب را (نمایندگان - بسیار خوب، احسنت) یک مطلبى که الان بنده اشاره کردم و البته این موضوع را بنده در جلسات بعد به تفصیل مطابق قانون اینجا بیان خواهم کرد راجع به لوایحى است که ممکن است بعضى از دولت‌هاى سابق آن لوایح غیر مفید را آورده باشند و حالا دولت فعلى این لوایح را قبول کرده باشد و بخواهند مطرح بشود و بیایند تعقیب بکنند ما از لحاظ علاقه‌ای که به شخص آقاى دکتر مصدق داریم نمی‌خواهیم لوایحى که بودار هست در زمان ایشان یا در زمان وزارت بعضى از وزرایى که واقعاً نمی‌شود در اطراف آنها حرف زد تصویب بشود (امامى‌اهرى - تصریح بفرمایید) الان عرض می‌کنم یکى از این لوایحى که در جلسه قبل عرض کردم لایحه راجع به برنامه پنچ ساله وزارت راه بود پریروز اینجا مطالبى بیان کردم ولى چون در موقع طرح آن ممکن است به بنده نوبت داده نشود لذا می‌خواهم عرایضى بکنم که در موقع رأى دادن آقایان در نظر داشته باشند مثل سایر چیزها چشم بسته رأى ندهند ما دویست میلیون تومان در سال می‌دهیم براى راه آهن بدون این که یک شاهى مجلس کنترل بکند همین دیروز دویست میلیون به لوله‌کشى دادیم بدون این که یک دینار آن مطالعه بشود و معلوم نیست چه از آب در بیاید (فرامرزى - آب از لوله در مى‌آید) و دویست میلیون دادیم به برنامه 7 ساله (فرهودى - سیصد میلیون) صحیح است احسنت سیصد میلیون بنده الان حساب کردم 180 میلیون تومان تقریباً برنامه 5 ساله وزارت راه می‌شود این را می‌خواهید بدهید به وزارت راه حال آن که می‌دانید وزارت راه یک متر راه نمی‌تواند بسازد و یک مشت شن می‌ریزد توى جاده (نصرتیان - همه را می‌خورند) بنده اینجا اعتراض کردم که اگر وزارت راه جناب آقاى بوشهرى با این دستگاهى که دارد و پنچ میلیون تومان از این 27 میلیون تومان بودجه پرسنلى آنجا است اگر نمى‌خواهد و نمی‌تواند در کارهاى راه دخالت و نظارت بکند منحل بشود بهتر است اگر واقعاً می‌تواند درست نظارت و کنترل بکند حقیقت عرض می‌کنم این عقیده بنده است اگر واقعاً می‌تواند اداره بکند و کنترل بکند کار مقاطعه‌کاران و راه‌سازى را پس به چه مناسبت با یک شرکتى کنترات مى‌بندد و براى نظارتى که او خواهد کرد در سال دو میلیون تومان به او می‌دهند بنده یک موضوعى را مى‌خواهم به آقا عرض کنم اگر نمى‌دانید بدانید این شرکت هوختیف همان است که قبل از شهریور یک لو یک قسمت از راه آهن را کنترات کرده بود و نمی‌توانست انجام بکند کار را از دستش گرفته بیرونش کردند الان آمدند با یک حقه‌بازى مى‌خواهند آن را نظارت بدهند در این دویست میلیون تومان که بنده شرحش را عرض کردم براى در دست داشتن دو نقشه و براى نفله‌کردن این دویست میلیون تومان است که ما از نظر علاقه‌اى که داریم به هیچ قسمى حاضر نخواهیم شد این لایحه به این صورت تصویب بشود بهتر این است که خود جنابعالى استرداد بکنید بیاید در کمیسیون‌هاى بودجه و راه مجدداً رسیدگى بشود یک پایه‌هاى اساسى گذاشته بشود بعداً بیاید به مجلس و الّا چون فعلاً زمینه مجلس مساعد نیست براى تصویبش ممکن است به پرستیژ دولت بر بخورد (ارباب - اتفاقاً لایحه بسیار مفیدى است) بنده از شما بهتر می‌دانم و یک موضوع دیگرى که مى‌خواستم عرض بکنم راجع به سؤالى است که جناب آقاى حائری‌زاده از وزارت دارایى کرده‌اند در خصوص محصلین یا اشخاصى که در خارج از ایران به عناوین مختلفه پول می‌گیرند اتفاقاً این سؤال را بنده یک سال است چندین دفعه کرده‌ام و جوابى نداده‌اند اگر این

+++

مطالب بیاید اینجا و پشت این تریبون گفته شود معلوم خواهد شد که چقدر از پول این مملکت بى‌جهت در خارج نفله مى‌شود موضوع دیگر باز آخر ماه رسید و حتماً آقاى وزیر دارایى تشرف آورده‌اند و یک دوازدهم مى‌خواهند بیاورند و ما بودجه مملکت را همین طور یک دوازدهم، یک دوازدهم بدون این که به هیچ وجه به مصرف عمران و آبادى مملکت برسد و بدون این که نمایندگان ملت از نظر وظیفه خطیرى که در رسیدگى به دخل و خرج مملکت دارند اعمال نظرى بکنند، دقتى بکنند، رسیدگى بکنند همین طور یک دوازدهم، یک دوازدهم، می‌دهیم به دولت‌ها و آنها هم به کارهایى که به هیچ وجه به درد ملت ایران نمی‌خورد مصرف می‌کنند مطلب دیگر راجع به حریق شیراز بود که متأسفانه با آن که مسئله بسیار مهمى است (صحیح است) از نظر مملکت یک مشت مردم فقیر و گرسنه و بدبخت بایستى که از پول قند و شکر و چاى و برنج و قماش و گندم و اینها مالیات بدهند و 16 میلیون دلار اسلحه خریده بشود بعد هم بریزند یک گوشه‌اى آتش بزنند این محقق است که عمدى بوده و من نمی‌دانم که چه شده جناب آقاى وزیر جنگ هم تشریف نیاورده بودند آن روز که آقاى مسعودى سؤالى کرده بودند و سؤال ایشان مطرح بود و بنده تردیدى ندارم که این مسئله هم مثل سایر مسائل به کمیسیون بازى از بین خواهد رفت و فراموش خواهد شد و بنده و شما و ملت هم فراموش خواهد کرد و بعد نظایر پیدا خواهد کرد و بنده استدعا می‌کنم از آقاى دکتر مصدق یک روزى امر بفرمایید که آقاى وزیر جنگ بیایند لااقل جناب آقاى دکتر مصدق تقاضاى مجلس این است که اگر محرمانه است آقاى وزیر جنگ در جلسه خصوصى حاضر بشوند و این مطالب را به عرض مجلس برسانند،

وزیر جنگ - سه مرتبه براى جواب حاضر شدم وقت نشد معاون بنده هم چند جلسه براى جواب حاضر بود.

رئیس - آقاى حاذقى‏

حاذقى - اهمیت و عظمت اقدامى را که مجلس شورای ملى و سنا با اراده خداوند متعال و در اثر تمایل عامه مردم ایران در گذرانیدن قانون ملى کردن صنعت نفت در سراسر کشور به عمل آورد در حال حاضر آن گونه که شاید و باید معلوم و مشخص نیست و شاید ده‌ها سال لازم است بگذرد تا نتایج بزرگ و آثار حیات بخش آن درباره کردن زنجیر‌هاى اسارت ملت باستانى ایران و بیرون آمدن از قید رقیت و آزاد شدن از مداخلات نارواى اجانب و پیروز شدن بر موانع هر گونه ترقى و تکامل و از همه بالاتر دریدن پرده یأس و نومیدى و خفت و زبونى که همواره به وسیله ایادى بیگانگان در جلو آمال و هدف‌هاى ما کشیده می‌شد مشاهده گردد و بدون تردید تاریخ در آینده این همت و بلند نظرى و شهامت و مجلسین و ملت ایران را با اعجاب و تحسین یاد خواهد کرد و سند استعداد و مناعت طبع و آزدی خواهى مردم این سرزمین را یکبار دیگر ثبت و زینت بخش صفحات خود خواهد کرد.

ملتى کهن سال بودیم که با داشتن چند هزار سال تاریخ درخشان و تمدنى عظیم و فرهنگى عالى سرنوشت خود را با سعى و عمل و مجاهده و تلاش معین مى‌کردیم قرن‌ها بر دنیا مى‌گذشت که ملت ایران سلسله جنبان ترقى و تکامل مدنیت جهان به شمار می‌رفت و صدها سال کوس تقدم مادى و معنوى این ملت بر تمام اقوام و ملل دنیا نواخته می شد و صیت شهرت و آوازه هوشیارى و حسن استعداد و ظرافت طبع و ذوق و قریحه تلطیف شده پدران ما به گوش هوش مردم جهان می‌رسید. مناقشه‌ها و معرضه‌هایى که بین ملت ایران و ملت‌هاى یونان و روم که هر یک در تمدن مغرب زمین مقامى شامخ و ارجمند دارا بوده و هستند در طول قرون وسطى مشاهده می‌شود و معاهد‌ه‌ها و قراردادهایى که بین این کشور کهن سال و تاریخى با آن دو کشور قدیمى بسته شده و از خلال سطر آن علم دوستى و دانش طلبى و فرهنگ خواهى ملت ایران هویدا است همه به صورت مدارک قطعى لیاقت استعداد ملت ایران به شمار می‌رود و هیچ کس نمى‌تواند منکر آن شود و حتى رقباى ما خود گواه صادق براین مدعا هستند. آیا قید و شرط این اصل در قرارداد بین ایران و رقباى وى که طرف معاهده مکلف بوده است نسبت به علما و دانشمندان کشور خود حداکثر احترام را رعایت و آنها را حمایت کند دلیل بر فضیلت دوستى و دانش طلبى و روح آزادی خواهى پدران ما به شمار نمی‌رود؟ آیا افتخارى بزرگ‌تر از این مى‌شد که ملتى در طول تاریخ چند هزار ساله خود مکرر با بزرگ‌ترین حوادث جهانى مواجه شده و سرانجام همواره بر تمام مشکلات بزرگ تفوق یافته و از میدان مبارزه فاتح و فیروز بیرون آمده و پیوسته اقوام قوى و زورمند را به تحلیل برده و احیاناً در خود مستهلک کرده است؟

شماره بزرگان علم و دانش و سیاست و صنعت و اکتشاف و اختراع ایران در طول تاریخ درخشان وى رقم کوچکى نیست در اوایل دوره اسلامى که ملل اروپا در خواب جهالت غنوده بودند و ملت حق پرست ایران با کمال صدق و خلوص آیین مقدس اسلام را پذیرفت نام هزارها دانشمند ایرانى که تمدن بزرگ اسلامى را آنچنان جلا و روشنى بخشیده و در رشته‌هاى فقه و حدیث و اصول و درایت و تفسیر و نحو و منطق بیان و خطابه و اخلاق و حکمت الهى خدمات بزرگى به جامعه مسلمانان بلکه قاطبه مردم جهان کردند مى‌شنوید که هر یک به تنهایى حقى بزرگ به گردن تمدن دنیا دارند، آیا ناجوانمردى و بى‌انصافى نیست که چنین ملتى در قید و بند اسارت اجانب بماند و در چنگال سیاست شوم بیگانگان دست و پا بزند و آیا از عدل الهى به دور نیست که مدت‌ها سلطه غارتگران سرمایه‌هاى مادى و معنوى دنیا بر آن ادامه یابد و آیا نرسیده است آن روزی که دست قوى و نیرومند این ملت تاریخى با استمداد از ضل و لطف و به یارى خداى توانا رشته‌هایى را که عنکبوتان حیله‌گر بر پیکر وى تنیده‌اند پاره کند؟ سرگذشت رقت آور تسلط دو همسایه جنوبى و شمالى که در این سیصد سال اخیر یکى با سرمایه حیله و نیرنگ و تزویر و ترویج فساد و پاشیدن تخم اختلافات و تشتت و نفاق و تریاک و الکل و رشوه خوارى و تقویت عناصر پست و فرومایه و برانداختن رجال وطن دوست و خدمتگزار و به وجود آوردن مسلک‌هاى دروغى در لباس دین و دیگرى با اعمال زور و قلدرى و فشار بر این ملت رنج کشیده و ستمدیده تسلط یافته و با اقدام به اعمال زشت و ننگین و مخالف انسانیت خود سرمایه‌هاى مادى و معنوى ما را به یغما برده‌اند جز سرافکندگى و شرمسارى براى مدعیان دروغین تمدن و تأثر و تأسف براى ما نتیجه ندارد.

مجلس چهاردهم با کمال شهامت و از خود گذشتگى براى جلوگیرى از تشکیل مجلسى که در آن دست نشاندگان اجانب آخرین چوب حراج ایران را بر زمین زنند قانون منع انتخابات دوره پانزدهم را مادامى که قشون اجانب در این سرزمین باشند تصویب کرد. مجلس پانزدهم در آغاز تشکیل خود پس از یک فترت طولانى خدمتى بزرگ و در روزهاى آخر عمر خویش خدمت بزرگ‌ترى را براى خاتمه دادن به نفوذ و مداخلات قانون شکنانه این دو همسایه در امور راجع به ایران انجام داد که تاریخ سیاست ایران هرگز آنها را فراموش نخواهد کرد. رئیس دولتى که در ایام فترت زمامدار و مسئول حفظ و اداره کشور بود به منظور بیرون فرستادن قشون همسایه شمالى که بر خلاف نص صریح معاهده فیمابین با انقضا شش ماه از جنگ دوم جهان به بهانه‌هاى مضحک از حضار لشگریان خویش خوددارى و با اصرار و ابرام هر چه تمام‌تر خواهان امتیاز نفت نواحى شمالى و در حقیقت تسلط سیاسى بر نیمى از ایران بود قراردادى در این مورد با سفیرکبیر آن دولت در ایران بسته بود (آزاد - موافقتنامه بفرمایید نه قرارداد) و چون بدون تصویب مجلس مقننه ایران این گونه قراردادها فاقد هر گونه اثر و ارزش است ناچار پس از افتتاح مجلس پانزده براى تعیین تکلیف آن تقدیم مجلس گردد نمایندگان ملت که در ادوار شانزده‌گانه مشروطیت ایران مکرر امتحان صداقت و وفادارى در حفظ حقوق و خدمتگزارى به ملت را داده‌اند پس از سه روز مشاوره اراده ملت ایران را به کان لم یکن بود آن قرارداد اعلام و در عین حال دولت را مکلف کردند با اقدامات لازم حد اکثر حقوق ملت ایران را از کمپانى متعدى و متجاوز سابق نفت جنوب استیفا کند و به عبارت دیگر از طرفى دولت را از اجازه دادن به ایجاد تسلط سیاسى و همسایه شمالى ممنوع و از طرف دیگر وى را به پایان بخشیدن به تسلط سیاسى همسایه جنوبى مکلف ساختند و با آن رأى شجاعانه خود یک بار دیگر وفا دارى خویش را در حفظ حقوق ملت ایران اثبات کردند در اواخر این دوره بود که دولت وقت یک قرارداد الحاقى که به زعم وى حقوق ملت ایران را از کمپانى سابق نفت جنوب استیفا می‌کرد به مجلس تقدیم داشت در این موقع ایادى خائن آن کمپانى براى تصویب این قانون که در حقیقت جز تثبیت تسلط جابرانه وى بر ملت ایران چیز دیگرى نبود با شدت به کار افتادند و با همه گونه وسائل نامشروع و تطمیع و تهدید و ارعاب و اخافه نمایندگان ملت به منظور جلب موافقت با این قرارداد پرداختند. نمایندگان با شهامت اقلیت آن دوره با اقدام شجاعانه خود به مبارزه سرسخت خویش براى عدم تصویب این قرارداد به جنب و جوش افتادند و جوانان پرشور که سینه آنها از عشق خدمت به مملکت مشتعل بود با تعیین مدارک و سوابق جنایات و تعدى و حق شکنی‌هاى کمپانى سابق اقلیت را تقویت کردند. اکثریت مجلس نیز تا آنجا که مى‌توانست با مقاومت منفى خویش از تصویب کردن چنین قراردادى سر باز زد و به این ترتیب جلسه‌هاى پى در پى تا آخرین جلسه آن دوره به ذکر معایب و مفاسد مترتبه بر تصویب این قرارداد منقضى و دست رد بر سینه غاصبین حقوق ایران زده شد دوره شانزدهم به منظور الاکرام بالاتمام دنبال کار را به منظور استیفاى کامل حقوق ایران از کمپانى سابق همه جا تعقیب کرد کمیسیون مخصوص نفت براى جبران عدم شهامت دولت‌ها در تنظیم و تقدیم یک قانون وافى به مقصود از طرف مجلس انتخاب و به وى مأموریت انجام مقصود داده شد این کمیسیون از میان تمام پیشنهاد‌ها بهترین آن را که خاتمه دادن به سلطه و اقتدار کمپانى سابق ضمن اعلام ملى کردن صنعت نفت سراسر کشور ایران بود انتخاب و طرح آن را ضمن گزارش خود با ابطال قرارداد الحاقى به مجلس تقدیم داشت مجلس شوراى ملى پس از مشاوره کافى با استمداد نیروى خدایى و با پشتیبانى قاطبه ملت ایران و به اتفاق کم نظیرى قانون ملى شدن صنعت

+++

نفت در سراسر کشور را تصویب کرد و مجلس سنا که براى نخستین بار از آغاز دوره شانزده تشکیل و دوش به دوش مجلس شوراى ملى در خدمت به کشور و ملت ایران مى‌کوشید نیز به اتفاق کلمه به این قانون رأى دادند و شاهنشاه بدون درنگ فرمان اجراى تمایلات و تحقق آمال و آرزوهاى ملت ایران را امضا فرمودند. در این موقع که مجلس شوراى ملى با کمال موقع شناسى براى اجراى این قانون که سند آزادى کامل سیاسى و اقتصادى ملت ایران از قید اجانب بود یک شم سیاسى به خرج داد و یکى از سربازان مدافع وطن را که عمرى با حسن شهرت در میان ملت گذرانیده و اعتماد اکثریت قاطع ملت را به خود جلب کرده بود به ریاست دولت انتخاب و این قانون را به دست وى سپرد تا به موقع عمل و اجرا گذارد و با این ترتیب آخرین دینى را که در این مورد نسبت به ملت به عهده داشت انجام داد. اقدام شهامت آمیز مجلس مقننه ایران در تصویب این قانون در شرق و غرب دنیا انعکاس یافت و ملل دنیا به قیام ملت ایران براى حفظ حقوق حقه خود و پاره کردن زنجیر اسارتى که سال‌ها بیگانگان بر دست و پاى او گذاشته بودند واقف شدند و هر یک به تمجید و تحسین این اقدام لب گشودند به مجرد این که دولت شروع به اجراى این قانون کرد دولت مدافع کمپانى سابق برخلاف حق و قانون در مقام جلوگیرى از استیفاى حقوق ملت ایران بر آمده و ایادى کمپانى سابق خواستند با کمال وقاحت و بى‌شرمى استفاده ایران را از حق حاکمیت خود در دنیا لباس تعدى و تجاوز و مصادره اموال غیر بپوشانند و نمایندگان اعزامى شرکت سابق اساساً قانونى را که تمام مراحل آن طى شده و جز اجراى صد درصد آن چاره و راهى نیست شوخى تلقى کردند و پیشنهادهاى منافى با ملى شدن صنعت نفت در سراسر ایران دادند ملت ایران اکنون بیش از پنجاه درصد راهى را که برای وصول به هدف نهایى دارد پیموده است و بقیه راه را با حول و قوه الهى بودن اندک تردید طى خواهد کرد. ما به دنیا اعلام مى‌کنیم ملت ایران در این جهاد مقدس تا پاى جان خود ایستاده و به هیچ وجه امکان عقب نشینى براى وى نیست.

ملت ایران از نعمت اتحاد اتفاق بر ضد دشمنان منافع ملى بهره‌مند شده و دیگر تسلیم زور و خدعه و نیرنگ نمی‌شود مجلسین ایران با پشتیبانى کامل ملت ایران از دولت خواهان اجراى قانون ملى شدن نفت در سراسر کشور هستند و در این مورد از هیچ گونه تقویت و مساعدت و پشتیبانى نسبت به دولت مضایقه نخواهند کرد. ما تصمیم گرفته‌ایم به نفوذ اجانب در کشور خود خاتمه دهیم از منافع ذخایر گران‌بهاى خودمان وسایل از میان بردن فقر و بدبختى سیه روزى ملت خویش را فراهم آوریم و قدم‌هایى به طرف بالا بردن سطح زندگى و تعلیم و تربیت و بهداشت مردم کشور برداریم. ما ایمان داریم که با توفیق الهى و با پاى طلب و استقامت مراحلى را که براى تثبیت حقوق ملت ایران در پیش داریم طى خواهیم کرد و به هیچ وجه از هیچ گونه تهدید و تخویف نمى‌هراسیم و سرانجام به مقصد و منظور خود خواهیم رسید ما از خداى متعال توفیق مى‌خواهیم که به اقتضاى سوگندى که براى حفظ حقوق ملت ایران یاد کرده‌ایم این وظیفه مقدس را با تقویت کامل دولت تا حصول نتیجه قطعى به پایان بریم و سرانجام با افتخار و سربلندى از این مبارزه وطنى فاتح و پیروز شویم.

در پایان عرایضم خواستم توضیح بدهم که یک تلگرافاتى براى آقاى ناظر‌‌زاده کرمانى نماینده محترم از کرمان رسیده است چون نوبت‌شان نمی‌شد از من خواهش کردند اینجا بخوانم.

رئیس - آقاى حاذقى وقت شما تمام شد.

حاذقى - تقدیم مقام ریاست مى‌کنم و یکى دیگر این که از دولت راجع به تصویب آیین‌نامه امور حج تشکر می‌کنم و خواهش مى‌کنم که آقاى وزیر کشور در تصویب ماده واحده‌اى که براى گذرنامه حج پیش‌بینى شده است نظر مجلسین را جلب کنند.

3 - بیانات آقاى شوشترى به عنوان ماده 90 آیین‌نامه.

رئیس - در بیاناتى که آقاى گودرزى کردند آقاى شوشترى می‌گویند یک سوء تعبیرى شده است یک توضیح مختصرى مى‌خواهند بدهند. (شوشترى - طبق ماده 90) بفرمایید آقاى شوشترى.

شوشترى - جناب آقاى گودرزى با بیانى خیلى فصیح مطالبى فرمودند و با عنوان مخالفتى که به ارادتمند در لایحه املاک واگذارى به بنده دادند مفهوم فرمایشات‌شان ممکن است در رعایاى بیچاره یا اشخاصی که مقدارى ملک داشته‌اند و به آن صورت در آمده مخالفت بنده سوء اثر بکند براى توضیح عرض می‌کنم اولاً وکیل آزاد است عقاید خودش را در مخالفت و موافقت لوایح مصرحاً بگوید من عقده‌ام این است و چون شما قاضى هستید و جناب آقاى وزیر دادگسترى اینجا تشریف دارند عرض می‌کنم که قوانین هر چقدر مصرح باشد که فصل خصومت بکند و مردم را به جنگ و جدال نیندازد بهتر است. هر قدر کش داشته باشد و دست مأمورین نا پاک بیفتد به صورت عجیبى در می‌آید بنده مخالفتم با این قانون براى آن بود که تصریح بکند آن بیچاره‌گانى که ملک داشته اعم از این که معامله جبرى بوده یا غصب بوده بتوانند بیایند اقدام بکنند و این قانون را کافى نمی‌دانم باید قانونى پیشنهاد بکند که هم دولت و هم مردم و هم ذات‌القدس شاهانه از این شکایات مردم مستخلص شوند عرض من از مخالفت نه مخالفت با استرداد این املاک یمن له الحق است.

4 - بیانات آقاى نخست‌وزیر و تقاضاى تشکیل جلسه عصر - تنفس.

رئیس - وارد دستور مى‌شویم جناب آقاى نخست‌وزیر بیاناتى دارید؟

نخست‌وزیر - بلى‏

رئیس - بفرمایید.

نخست‌وزیر - مجلس شوراى ملى به برنامه این دولت رأى داد و این دولت هم به عرض مجلس شوراى ملى رسانید که غرض اصلى این دولت حل قضیه نفت است (صحیح است) و از آن روز تاکنون دولت مشغول این کار بوده تا این که دیروز موفق شده است آن امر قانونگزار را به موقع اجرا بگذارد چون اکنون عده در مجلس کافى نیست بنده تقاضا مى‌کنم که جناب آقاى رئیس جلسه را براى چهار بعد از ظهر دعوت بفرمایند و تا چهار بعد از ظهر دولت مسئول هر چه در این مملکت پیش بیاید خواهد بود ولى از چهار بعد از ظهر اگر نمایندگان به تکلیف خود عمل نکنند و اگر در جلسه حاضر نشوند و پیشنهاداتى که دولت مى‌کند نفیاً یا اثباتاً رأى ندهند دولت وظیفه‌دار امنیت مملکت نخواهد بود.

شوشترى - جنابعالى را نمایندگان و ملت راجع به نفت همه تأیید نمودند مخالفت من نسبت به این بیانات مى‌باشد.

(زنگ رئیس)

فرامرزى - مجلس راجع به هر امرى پشتیبان دولت است (صحیح است)

کشاورز صدر - نمایندگان همه باید چهار بعد از ظهر بیایند مطلب حیاتى مملکت است‏

حاذقى - آقاى دکتر اینهایى که نیامده‌اند همیشه تعطیل مى‌کنند.

جمال امامى - آقاى رئیس اجازه مى‌فرمایید

رئیس - اولاً آقاى نخست‌وزیر بیانى نکردند فرمودند چون اکثریت نیست تقاضاى جلسه را براى عصر کردند حالا 7 نفر تقاضاى صحبت کرده‌اند اصلاً موضوعى مطرح نیست که صحبت بشود.

جمال امامى - آقا بنده توضیح دارم.

فرامرزى - آقاى رئیس استدعا مى‌کنم یا به همه اجازه بدهید یا به هیچ کس اجازه ندهید.

رئیس - سابقه این طور بوده است که هر وقت دولت تقاضاى رأى اعتماد می‌کرده است به حکم سابقه صحبت در اطراف آن نمى‌شود کرد و من نمى‌توانم این اجازه را بدهم چون پس از تقاضاى دولت مذاکره نمى‌شود بنده سوابق را خواستم و یک دفعه هم خود من عمل کردم فقط رأى گرفته مى‌شود حالا مجلس رأى اعتماد می‌داده یا نمی‌داده هر چه بوده بدون مذاکره است. فعلاً تنفس داده مى‌شود.

(پنجاه و پنج دقیقه قبل از ظهر جلسه به عنوان تنفس تعطیل و در ساعت پنج و سى و پنج دقیقه بعد از ظهر مجدداً به ریاست آقاى حکمت تشکیل گردید)

5 - بیانات آقاى نخست‌وزیر و ابراز رأى اعتماد به دولت ایشان.

رئیس - چون صبح جلسه به عنوان تنفس ختم شد این جلسه دنباله جلسه صبح است آقاى نخست‌وزیر بیاناتى دارید بفرمایید.

نخست‌وزیر - با یکى از نمایندگان سیاسى دول خارجه که چند روز قبل بنده صحبت می‌کردم این مذاکره به میان آمد که این جریان ضد شرکت سابق نفت مخصوص به یک دسته این از مردم این مملکت است؟ یا مخصوص ملت ایران است؟ آن نماینده می‌گفت این جریان مربوط به یکى از دسته‌جات این مملکت است در صورتی که من به او گفتم که این طور نیست (صحیح است) تمام افراد این مملکت همه متفق‌الکلمه و متفق‌القولند (صحیح است) که شرکت نفت باید از این مملکت برود (صحیح است) روى این اصل و مذاکراتى که شده بود بنده به نظرم رسید که گزارش این مدت گذشته را به مجلس شورای ملى امروز تقدیم بکنم و رأى مجلس شورای ملى را به منزله یک رفراندم ملت ایران نسبت به این مسئله نفت تقاضا کنم (صحیح است) امیدوارم که نمایندگان مجلس شوارى ملى هر کدام البته هیچ کس نمی‌تواند بگوید که دو مجلس یعنى مجلس سنا و مجلس شورای ملى یک قانونى تصویب کرده باشند که روى احساسات یک دسته‌اى در مملکت باشد (صحیح است) بنده یقین دارم که افراد این مجلس و همچنین مجلس سنا آنچه را که کرده‌اند تبعیت از امیال و افکار عمومى بوده است (صحیح است) اکنون اگر نمایندگان محترم اجازه می‌فرمایند گزارش این چند روزه را به عرض‌شان برسانم.

نمایندگان - بفرمایید

نخست‌وزیر - پس از آن که بر حسب تمایل نمایندگان محترم مجلس شوراى ملى و مجلس سنا مأمور تشکیل دولت شدم از آنجا که علت اساسى تشکیلى دولت اینجانب اجرای قانون ملى شدن صنعت نفت بود تمام هم دولت صرف اجرا همین قانون شد و به سایر شئون مملکتى

+++

که اصلاح آن نیز باید مورد نظر دولت باشد به واسطه اشتغال به این امر مهم و فوریت آن مجال نشد آن طور که باید توجه شود.

آقایان محترم توجه می‌فرمایید که تصرف مؤسسات عظیم نفت و خلع ید شرکت سابق کار کوچکى نبود که در ظرف چند روز به انجام رسد به خصوص که دولت و هیئت مختلط مى‌خواست این وظیفه خطیر را به نحوى انجام دهد که اولاً به جریان کار استخراج و تصفیه و توزیع و بهره‌بردارى لطمه‌اى وارد نیاید و ثانیاً با اولیا شرکت سابق در مسائل مختلفه از جمله ترتیب خلع ید مذاکره نماید.

شاید بعضى از آقایان نمایندگان محترم و سایر هموطنان عزیز به واسطه اشتیاقى که به اجرا فورى قوانین راجع به نفت دارند و یا به علت آن که از آفات تأخیر سخت بیمناک هستند صریحاً یا به اشاره و کنایه به دولت ایراد دارند که چرا فوراً از شرکت سابق خلع ید نشده و یا به چه دلیل دولت با نمایندگان شرکت سابق نفت حاضر به مذاکره گردیده است‏ براى رفع نگرانى هموطنان عزیز باید عرض کنم که.

اولاً دولت اینجانب بلافاصله شروع به اجرای قانون نموده و با کمک هیئت مختلط که از ابتداى تشکیل هر روز یک یا دو بار تشکیل جلسه داده و غالب جلسات آن بیش از چهار پنج ساعت به طول انجامیده پیوسته هم خود را صرف اجرا قوانین نفت نموده است ولى واضح است که اجرا قوانین و خلع ید شرکت سابق مثل تخلیه یک خانه اجاره‌اى یا تصرف یک دکه بزازى نیست اجرا این قوانین محتاج به تهیه مقدمات فراوان بود و اگر بیم اطاله کلام نمى‌رفت جزئیات مشکلات کار و رفع آن را یک یک به عرض آقایان مى‌رساندم تا بر آقایان معلوم شود که دولت ممکن نبود بتواند سریع‌تر از آنچه کرده است عمل نماید.

اما در باب مذاکره با نمایندگان شرکت سابق نفت دولت به موجب قانون نهم اردیبهشت ماه 1330 در موارد مختلفه ناچار به مذاکره بود. برطبق ماده 2 قانون مزبور که مى‌گوید «دولت مکلف است با نظارت هیئت مختلط بلافاصله از شرکت سابق نفت انگلیس و ایران خلع ید کند و چنانچه شرکت براى تحویل فورى و عذر وجود ادعایى بر دولت متعذر شود دولت می‌تواند تا میزان 25 درصد از عایدات جارى نفت را پس از وضع مخارج بهره‌برادرى براى تأمین مدعابه احتمالى شرکت در بانک ملى ایران یا بانک مرضى‌الطرفینى دیگر و دیعه گذارد» امور مختلفى را که در این ماده مخصوصاً ذکر شده می‌بایست با مذاکره با شرکت فیصله دهد و با بر طبق ماده 7 همان قانون که مى‌گوید «کلیه خریداران محصولات معادن انتزاعى از شرکت سابق نفت انگلیس و ایران هر مقدار نفتى را که از اول سال مسیحى تا تاریخ 29 اسفند ماه 329 (20 مارس 1951) از شرکت سالیانه خریدارى کرده‌اند مى‌توانند از این به بعد هم به نرخ عادله بین‌المللى همان مقدار را سالیانه خریدارى نمایند و براى مازاد آن مقادیر در صورت تساوى شرایط در خرید حق تقدم خواهند داشت» لازم بود از شرکت سابق نفت تحقیقات به عمل آورده، به علاوه چون سعى دولت و هیئت مختلط در این بود که اجرا قوانین نفت و عمل خلع ید را حتى‌الامکان با موافقت شرکت سابق نفت انجام دهد و به این نحو از هر گونه پیش آمدى که ممکن بود به کار نفت لطمه وارد آورد جلو گیرى کند از مذاکره با نمایندگان گزیرى نداشت.

به این دلایل وقتى که از طرف شرکت سابق اظهار تمایل براى افتتاح باب مذاکرات شد دولت تقاضاى آنها را رد نکرد ولى براى این که باب هر قسم سوء تفاهمى مسدود شود در یادداشت هشتم خرداد 1330 که به نماینده شرکت سابق نفت نوشت صریحاً قید نمود که دولت ایران به شرطى حاضر به مذاکره است که ملى شدن نفت بر طبق قوانین موضوعه مورد قبول شرکت سابق باشد و مذاکرات فقط در حدود همان قانون انجام گیرد. پس از فرستادن این نامه اطلاع حاصل شد که شرکت نمایندگانى به همین منظور به تهران می‌فرستد. دولت هیئت نمایندگى شرکت سابق نفت را پذیرفت و هیئت نمایندگى ایران در سه جلسه با آنها به مذاکره پرداخت خلاصه این مذاکرات منتشر شده. در این مذاکرات نمایندگان دولت و هیئت مختلط منتهاى سعى را به عمل آوردند که با موافقت شرکت قانون را به موقع اجرا گذارند. هیئت نمایندگى شرکت سابق کار را به امروز و فردا مى‌انداخت. تأخیر جواب از طرف آنها تا حدى که معقول به نظر می‌آمد پذیرفته شد و چند بار با استمهال موافقت گردید.

هیئت نمایندگى شرکت سابق با وجود این که صرف حاضر شدن آنها در تهران قبول ضمنى قانون ملى شدن نفت بود به علاوه در حین مذاکرات هم چندین بار چنانکه صورت جلسات نشان مى‌دهد به قبول ملى شدن صنعت نفت نیز اشاره نموده بودند پس از چندین بار استمهال و تمدید مدت مهلت در جلسه‌اى که در ساعت 8 بعد از ظهر روز سه‌شنبه 28 خرداد در کاخ نخست‌وزیرى در زرگنده تشکیل گردید اظهارات غیر منتظرى نمود که به صورت یادداشت تسلیم هیئت نمایندگى ایران شد.

این یادداشت به عرض آقایان نمایندگان رسیده و از فحواى آن اطلاع حاصل فرموده‌اند مع ذالک براى جلب توجه آقایان در اینجا قرائت می‌شود.

عین یادداشت‏

در یادداشتى که جناب آقاى وزیر دارایى روز هشتم خرداد به نماینده عمده شرکت در تهران تسلیم نمودند به شرکت اطلاع داده شده بود که دولت شاهنشاهى ایران مایل است از تجارب و اطلاعات شرکت استفاده نماید و حاضر است پیشنهادى را که شرکت تقدیم کند مورد توجه قرار دهد مشروط بر این که منافى با اصل ملى شدن نفت نباشد.

اینک شرکت مى‌خواهد بلادرنگ پیشنهاد مثبتى که جنبه موقت دارد تقدیم نموده به این وسیله ثابت کند که مایل است هر چه زودتر یک ترتیب عملى داده شود که طبق آن دولت بتواند از تجربه شرکت استفاده نماید. بنابراین هیت نمایندگى از طرف شرکت اجازه دارد مبلغ ده میلیون لیره در اختیار دولت بگذارد این مبلغ مساعده‌اى خواهد بود از بابت وجوهى در نتیجه موافقت نهایى بین دولت و شرکت طلب دولت خواهد شد و با این تفاهم پرداخت می‌شود که دولت تعهد نماید مادام که مذاکرات در جریان است مانع عملیات شرکت نشود. همچنین ما حاضر هستیم از ماه ژوئیه به بعد هر ماه مبلغ 3 میلیون لیره تا وقتی که ترتیبى مقرر شود به دولت بپردازیم در جلسه قبل اینجانب اظهار کردم که ما با حفظ کامل کلیه حقوق خود بسیار مایل هستیم که به وسیله مذاکره با آقایان محترم طریقه رضایت بخشى پیدا کنیم که حسن اداره صنعت را تأمین نموده و با اصل ملى شدن هم منطبق باشد به نظر شرکت چنین می‌رسد که ممکن است بر اساس طرحى مشتمل بر کلیات زیر ترتیبى داده شود.

دارایى ایرانى شرکت به یک شرکت ملى نفت ایران منتقل گردیده و شرکت مزبور در ازاى این واگذارى حق استفاده از دارایى مزبور را به شرکت جدیدى که از طرف شرکت سهامى نفت انگلیس و ایران تأسیس می‌شود تعویض خواهد نمود. عملیات پخش در ایران به شرکتى منتقل خواهد شد که مالکیت و اداره آن کاملاً ایرانى باشد و انتقال دارایى موجود به آن شرکت طبق شرایط مساعدى انجام خواهد گرفت.

شرح فوق فقط کلیات طرز عملى است که امکان پذیر می‌باشد و شرکت آن را به عنوان یک قدم مثبت در راه پیدا کردن اساس مذاکره پیشنهاد می‌نماید. ما نکاتى را که جناب آقاى وزیر دارایى در جلسه 23 خرداد بیان فرمودند و مورد توجه کامل قرار داده‌ایم، اگر در مفهوم خود اشتباه نکرده باشیم پیشنهاد جناب ایشان این بود که از تاریخ 29 اسفند شرکت بایستى مجموع درآمد فروش نفت ایران را (منهاى هزینه) به دولت تحویل دهد که بیست و پنج درصد آن در بانک مرضى‌الطرفینى براى پرداخت مطالبات احتمالى شرکت تودیع گردد، ما یک چنین پیشنهادى را نمی‌توانیم قبول کنیم، هیئت براى مذاکره به ایران آمده است و به عقیده ما عنوان یک چنین تقاضایى از طرف دولت ایران قبل از این که مذاکرات حتى شروع هم شده باشد عمل غیر موجهى است، به علاوه ما اطمینان داریم که وقتى ما در ضمن مذاکرات آینده طرز جریان و اداره کار خود را با تفصیل بیشترى براى آقایان توضیح دادیم آقایان با ما هم عقیده خواهند شد که یک چنین تقاضایى نه از لحاظ تجارتى ممکن و نه براى هیچ شرکت نفتى قابل قبول است.

نمایندگان دولت و هیئت مختلط جز این که یادداشت را رد کنند چاره‌اى نداشتند (صحیح است) زیرا چنانکه ملاحظه فرمودید مضمون آن کاملاً با قوانین راجع به ملى شدن صنعت نفت مباینت دارد (صحیح است) و صریحاً اجرا قانون را رد کرده‌اند و به علاوه پیشنهادهاى آنها از قبیل انتقال دارایى ایرانى شرکت سابق برکت ملى نفت ایران و واگذارى حق استفاده از این دارایى به شرکت جدید ثالثى که از طرف شرکت سهامى سابق نفت تشکیل شود علاوه بر این که با قوانین راجع به ملى شدن نفت متناقض است بیشتر به بازی‌هاى کودکانه براى اسکات طرف شباهت دارد. اینک دولت در باب مذاکره با نمایندگان شرکت سابق به وظیفه قانونى عمل کرده و چون با موافقت آنها اجرا کامل قانون صورت پذیرفت باید مستقلاً اجرا تام و تمام قانون را به پایان برساند. در این زمینه دیروز دستورات لازمه به هئیت مدیره موقت و نمایندگان هیئت مختلط در خوزستان صادر و دستور اقدامات اجرایى دیگر نیز داده شده و اکنون دولت در تمام قسمت‌ها مشغول تکمیل اقدامات اجرایی است.

چون کار اجرا قوانین نفت وارد مرحله جدیدى شده و دولت جز با پشتیبانى نمایندگان محترم مجلس شواراى ملى و مجلس سنا ممکن نیست بتواند این امر خطیر را به پایان

+++

برساند لازم دید یک بار دیگر از ساحت مقدس مجلس شوراى ملى تقاضاى رأى اعتماد کند تا هم بتواند به استظهار نمایندگان محترم بهتر تکلیف قانونى خود عمل نماید و هم پاره‌اى شبهات که به وسیله ایادى شرکت سابق نفت براى مشوب نمودن اذهان به وجود آمده رفع شود. (صحیح است) در خاتمه به استحضار آقایان نمایندگان محترم می‌رسانم که نظر دولت این بود که این خلع ید به یک صورت دوستانه‌اى بشود ما فقط از شرکت این تقاضا را کردیم که شرکت صورت عایدات یومیه را هر شب بدهد و بانک مرضى‌الطرفین را تعیین کند که 25 درصد عایدات در آن بانک ودیعه بشود و این کار که بشود مذاکرات راجع به مسئله دعاوى احتمالى شرکت به میان می‌آید و کار دعاوى احتمالى دولت و شرکت نیز به خوبى خاتمه یابد ولى با نهایت جدیت و سعى که خود اینجانب به عمل آوردم شرکت نخواست این پیشنهاد را قبول بکند و دولت مجبور شد که دیروز با نظریات هیئت مختلط که نمایندگان مجلسین هستند ماده 2 قانون را که مقدماتش شروع شده بود به نحو اتم به طور قطعى در تأسیسات شرکت به موقع اجرا بگذارد (احسنت) اکنون گزارش‌هاى من به آخر رسیده امیدوارم که نمایندگان مجلس شورای ملى عقیده خود را درباره رفتار دولت در این مدت به وسیله دادن رأى به ملت ایران اظهار فرمایند. (احسنت)

نمایندگان - رأى، رأى‏

رئیس - به طوری که خاطر آقایان مستحضر است چند نفر اجازه نطق خواسته‌اند ولى چون در این قبیل مواقع سابقه دارد که صحبتى نمى‌شود به حکم سابقه این که در مجلس است همین طور عمل می‌شود و رأى می‌گیریم، عده حاضر در مجلس 92 نفر است.

اسلامى - بفرمایید پس از رأى آقایان تشریف نبرند که یک دوازدهم مطرح شود

رئیس - بلى آقایان مجلس را از اکثریت نیندازند که یک دوازدهم را آقاى وزیر دارایى به مجلس تقدیم بکنند.

(اسامى آقایان به ترتیب ذیل اعلام و در محل نطق حاضر شده رأى دادند)

آقایان: صالح. موقر. ابریشم‌کار. فرهودى. صدرى. مجتهدى. دکتر بقایى. پناهى. دکتر مجتهدى. کشاورزصدر. آزاد. دکتر معظمى. محمد ذوالفقارى. دکتر مصباح‌‌زاده. دکتر طبا. حکیمى. فرامرزى. محمدعلى مسعودى. شوشترى. اکبر امینى. وهاب‌‌زاده. سرتیپ‌‌زاده. امامى‌اهرى. نصرتیان. دکتر شایگان. مکرم. دکتر نبوى. حاذقى. افشارصادقى. ارباب. گنابادى. نبوى. سلطان‌العلما. قاسم فولادوند. تیمورتاش. اسلامى. نورالدین امامى. دکتر جلالى. بهبهانى. ملک‌مدنى. ثقه‌الاسلامى. کهبد. افشار. حمیدیه. گنجه. نریمان. حائرى‌‌زاده. صدرزاده. سودآور. خزیمه علم. مهدوى. منصف. جمال امامى. بهادرى. موسوى. عباسى. آصف. صاحب‌جمع. فقیه‌‌زاده. قرشى. بزرگ‌نیا. دکتر کاسمى. غضنفرى. ظفرى. اسکندرى. رفیع. گودرزى. عامرى. مخبرفرهمند. دکتر طاهرى. دکتر کیان. قهرمان. دولت‌آبادى. سالار بهزادى. برومند. صدر میرحسینى. معدل. رستم گیو. هراتى. امیر افشارى. على‌محمد دهقان. مرتضى حکمت. دکتر برال. معین‌‌زاده. باقرى. دکتر سیدامامى. غلامرضا فولادوند. ناصر ذوالفقارى. ناظر‌‌زاده.

(پس از شماش آرا 91 ورقه سفید با اسم و یک ورقه سفید بى‌اسم شمرده شد)

رئیس - از 92 نفر عده رأى دهندگان با اکثریت 91 رأى موافق به دولت آقاى دکتر مصدق رأى اعتماد داده شد.

(کف زدن تماشاچیان)

اسامى رأى دهندگان - آقایان: امیرنصرت اسکندى. صاحب‌جمع. امیر افشارى. برومند. دکتر کیان. سرتیپ‌‌زاده. حکیمى. قاسم فولادوند. حسن اکبر. دکتر طاهرى. گنابادى. دکتر نبوى. دکتر طبا. دکتر شایگان. حاذقى. محمدعلى مسعودى. دکتر مصباح‌‌زاده. محمد ذوالفقارى. موقر. امامى‌اهرى. افشارصادقى. نریمان. حمیدیه. نورالدین امامى. دکتر جلالى. سلطان‌العما. ارباب. نصرتیان. مکرم. منصف. شوشترى. وهاب‌‌زاده. کشاورزصدر. بهادرى. فرهودى. تیمورتاش. گنجه. حبیب. پناهى. ناظرزاده. موسوى. نبوى. مهدوى. حائرى‌‌زاده. عباسى. قرشى. بهبهانى. کهبد. دکتر راجى. خزیمه‌علم. عبدالحسین مجتهدى. سودآور. دولت‌آبادى. رستم گیو. امینى. فقیه‌‌زاده. بزرگ‌نیا. غلام‌رضا فولادوند. ناصر ذوالفقارى. دکتر برال. دکتر سیدامامى. رفیع. معین‌‌زاده. هراتى. معدل. قهرمان. مخبرفرهمند. قراگزلو. گرگانى. عامرى. اسلامى. مرتضى حکمت. علیمحمد دهقان. ملک‌مدنى. صدر میرحسینى. غفورى. صدر‌‌زاده. فرامرزى. دکتر کاسمى. افشار. صالح. دکتر معظمى. ثقه‌الاسلامى. آصف. گودرزى. سالار بهزادى. ظفرى. دکتر. بقایى. ابریشم‌کار. دکتر مجتهدى. ناصر صدرى. آزاد. (با ذکر عبارت: چون از دیروز عملاً شروع به اجراى قانون خلع ید شده است بنابراین به آقاى دکتر مصدق رأى موافق مى‌دهم)

وزیر کار (آقاى امیرتیمور) - بنده وظیفه خود مى‌دانم که به نام آقاى نخست‌وزیر از اظهار اعتماد که نمایندگان مجلس شوراى ملى در این موقع حساس و تاریخى کشور نشان دادند و این اظهار اعتماد مجلس شوراى ملى که در حقیقت نماینده وحدت ملت ایران است تشکر کنم (صحیح است، احسنت) جناب آقاى نخست‌وزیر هم به واسطه کسالتى که عارض‌شان شد به منزل تشریف فرما شدند.

6 - طرح و خاتمه مذاکره لایحه فورى اجازه پرداخت دو دوازدهم حقوق و هزینه کل کشور بابت خرداد و تیر 1330

رئیس - آقاى وزیر داریى‏

وزیر دارایى - (آقاى وارسته) - چون ماه خرداد خاتمه یافته و در این موقع ضرورت دارد که حقوق کارمندان دولت و همچنین مخارج ضرورى کشور پرداخته شود و از طرفى ممکن است تیر ماه مصادف با تعطیل تابستانى مجلسین شود به این جهت لایحه‌اى راجع به دو دوازدهم خرداد و تیر تهیه شده و با قید فوریت براى تصویب تقدیم مى‌کنم (صحیح است)

رفیع - آقاى رئیس اعلام رأى نفرمودید

رئیس - گفتم با 91 رأى مجلس اظهار اعتماد به دولت آقاى دکتر مصدق نمود

رئیس - لایحه دو دوازدهم قرائت مى‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

مجلس شوراى ملى در مورد بودجه مملکتى که نمایندگان محترم حقاً و قانوناً علاقمند هستند هر چه زودتر تهیه و تقدیم شود در جلسات عدیده دولت در این باره گفتگو و بحث شده است ولى به دلایلى چند تاکنون به تقدیم بودجه سال جارى توفیق نیافته است اگر دولت با درآمد فعلى بخواهد بودجه جدید را تنظیم نماید اینجانب و آقایان وزیران به ناچار باید نسبت به هر یک از اقلام درآمد و هزینه کشور رسیدگى دقیق و عمیق نموده کلیه ارقام بودجه را با توجه به احتیاجات و انتظارات عمومى بررسى نماییم و تصدیق مى‌فرمایید با وضع فعلى و در حال حاضر با این که تقریباً هر روز دولت جلسات خود را صرف امور مهمه مملکتى و کار نفت مى‌کند یک چنین فرصت و مجال و فراغت حاصل نیست به علاوه با این اقلام که سالیان دراز متداول و معمول بوده هیچ وقت عمران و اصلاحاتى که مورد نظر و توجه آقایان نمایندگان محترم است تأمین نخواهد شد از این جهت براى این که اقدامات اصلاحى را بتوان در بودجه سال جارى تضمین نمود منبع درآمد اضافى کاملاً مورد نیاز و ضرورت است و امیدوارى دولت به خاتمه کار نفت اساس بودجه آینده کشور را تشکیل مى‌دهد و پس تأمین درآمد کافى نیز این جانب عقیده ندارم این درآمد تنها به سازمانى که تاکنون به هیچ وجه کار مهمى صورت نداده است اختصاص پیدا کند و شاید در این مورد احتیاج به اصلاح قانون سازمان برنامه باشیم که درآمد نفت فقط صرف حوائج ضرورى مردم و هزینه‌هاى عمرانى کشور شده براى فقر و بدبختى موجود درمان مؤثر و اساسى باشد در این صورت استدعایى که از مجلس مقدس شورای ملى مى‌شود این است که تا زمانى که دولت مشغول جستجوى راه حل براى مشکلات فوق‌الاشعار می‌باشد موافقت فرمایند هزینه جارى کشور طبق رویه چند ساله اخیر پرداخت گردد که وقفه‌اى در امور حاصل نشود و با ادامه تقویت و پشتیبانى که همه وقت نمایندگان محترم از دولت اینجانب فرموده‌اند بتوانیم بودجه‌اى را که شایسته انتظارات عامه و اصلاحات مورد نظر است تهیه و تقدیم نماییم تا طبق نقشه و برنامه دقیق درآمد عمومى کشور صرف احتیاجات مملکت شده و تا سرحد امکان نیات خیرخواهانه آقایان محترم به مرحله اجرا و عمل در آید امید و انتظار دولت این است که این درخواست مورد تأیید و توجه مجلس محترم شورای ملى واقع گردد و به مشکلاتى که اشاره رفت کمال توجه و عنایت را مبذول فرمایند و روى همین مقدمه ماده واحده ذیل به قید فوریت تقدیم و تصویب آن را تقاضا می‌نماید.

ماده واحده: به وزارت دارایى اجازه داده مى‌شود حقوق و کمک مزایاى کارمندان و خدمتگزاران و مصارف مستمر و غیر مستمر وزارتخانه‌ها و ادارات دولتى و سایر مصارف کشور را در دو ماهه خرداد و تیر 1320 از محل درآمد عمومى کشور پرداخت نماید.

نخست‌وزیر. وزیر دارایى‏

رئیس - فوریت لایحه دو دوازدهم مطرح است آقاى اسلامى مخالفید؟ (بلى) بفرمایید.

اسلامى - عرض کنم که مخالفت بنده به طوری که امروز صبح هم یک اشاره‌ای کردم مخالفت اصولى است دخالتى به پرداخت حقوق کارمندان دولت ندارد و دولت مجبور است که حقوق را پرداخت بکند و تصویب هم خواهد شد بنابراین اثرى این مخالفت بنده امروز نخواهد داشت بنده در این مخالفت یک تذکرى می‌خواهم به آقاى وزیر دارایى بدهم و آن این است که یک هفته است بلکه بیشتر که کمیسیون بودجه که بنده هم افتخار عضویت آن را دارم به آقاى وزیر دارایى متذکر شدند که زودتر بودجه را به کمیسیون بیاورند یا این که اگر دوازدهم

+++

می‌خواهند بدهند دوازدهم را زودتر بیاورند که نسبت به آن دوازدهم هم در کمیسیون رسیدگى به عمل آید نه این که در آخر ماه روز سى‌ام و سى یکم یک دفعه مجلس در برابر یک دوازدهم قرار بگیرد متأسفانه یک مدتى آقاى وزیر دارایى کسالت داستند و از معاونین محترم هم با آن که وزارت دارایى 5 - 6 نفر معاون دارد کسى تشریف نیاورد البته بنده نه حالا بلکه همیشه طبق صورت جلسات موجوده با طرح یک دوازدهم‌ها مخالف بوده‌ام علت مخالفت هم این بوده الان با فورینتش هم از این جهت مخالفم که چرا لایحه را زودتر نیاوردند که برود به کمیسیون سه روز یا چهار روز پیش کمیسیون رسیدگى کند و بعد گزارش آن را به مجلس بیاورد آقاى وزیر دارایى این خیلى بهتر بود براى این که مجلس خودش این کار را می‌کرد و براى کار هم کم‌تر زحمت داشت این اعتراض بنده است انشاءالله اگر تا ماه دیگر تشریف داشتید بایستى که بودجه را بیاورید و اگر حاضر نبود دوازدهم را زودتر بیاورید (فرامرزى - اگر چرا؟) چون مرسوم است که در همه کارهای‌مان باید انشاءالله و اگر بگوییم اما علت این که بنده با فوریت و دوازدهم‌ها مخالفم علتش این است که بودجه را بدون این که ما رسیدگى بکنیم باید رأى بدهیم و یک روز بنده اینجا عرض کردم یکى از وظایف مهم نمایندگان مجلس شورای ملى رسیدگى به دخل و خرج مملکت است در اینجا ما دوازدهم‌ها را تصویب می‌کنیم آخر سال می‌شود دوازده دوازدهم یعنى کل بودجه را تصویب کرده‌ایم بدون این که یک فرد از نمایندگان یک پیشنهاد اصلاحى بدهد یا حق داشته باشد که صحبت بکند در اطراف مسائل جارى. این است خطر یک دوازدهم‌ها از نظر نمایندگان مجلس و اما خطر آن از نظر مردم این است که این دوازدهم‌ها را صرف حقوق‌ها مى‌کنند و به هیچ وجه صرف عمران و آبادى نمی‌شود و وزراى مربوطه هم نمى‌توانند یک کار اساسى بکنند یکى از اینها وزارت راه است که بنده در جلسه قبل مثال زدم که در هر ماه دو میلیون و پانصد هزار تومان به وزارت راه می‌دهیم و وزارت راه هیچ کارى نمی‌کند و این عیب یک دوازدهم‌ها است یکى دیگر از چیزهایى که بنده لازم می‌دانم به آقاى وزیر دارایى متذکر شوم آن نامه‌اى بود که در جواب نامه کمیسیون بودجه مرقوم داشته‌اند که چون مسئله نفت مطرح است و قانون ملى شدن در دست عمل است تأمل بکنید تا این کار خاتمه پیدا کند بعد بودجه را مى‌آوریم این را بدانید که اگر بخواهید این عواید نفت را هم صرف کارهاى پرسنلى و کار‌هاى غیر مفید بکنید از حالا باید فاتحه این را هم بخوانیم از مجلس قانونى گذشته که عواید نفت بایستى صرف مخارج عمران و آبادى شود و به هیچ وجه حرف این نبوده که کم بود بودجه فعلى یا این که هزینه بیش از درآمد را از این محل تأمین کنید نبایستى که شما فردا بودجه‌اى بیاورید که از درآمد نفت این کسور را جبران کنید این است که بنده متذکر مى‌شود به جنابعالى آن جوابى که لطف فرموده بودید یک کمى وارد نبود و سعى بفرمایید حالا که فرصت دارید در خلال این مدت بودجه را تنظیم و تقدیم بکنید.

رئیس - آقاى شوشترى‏

شوشترى - بسم الله الرحمن الرحیم بیانات آقاى اسلامى صحیح است بنده هم همیشه خودم با یک دوازدهم‌ها مخالفت کردم و براى مملکت هم صلاح نمى‌دانم بودجه را یک دوازدهم تصویب کنیم اگر ما بخواهیم پایه و اساس اصلاحات را موفق بشویم دولت حتماً باید قبل از شروع به سال نو بودجه سال آتى را تهیه کرده باشد و داده باشد به مجلس شوراى ملى و مجلس شوراى ملى تصویب کرده باشد حتى مجلس سنا هم نظر مشورتى خودش را داده باشد (صحیح است) ولى چه بکنیم؟ الان بنده عرض مى‌کنم که صبح آقایان وزرا اینجا بودند، آن روز در مجلس خصوصى هم گفتم در موضوع نفت، یک موضوعى است بین تمام افراد ملت ایران از ذکور و اناث و صغیر و کبیر اتحاد کلمه بوده از این جهت من هم رأى مفید دادم با این که با برنامه دولت با آن شدت مخالفت کردم ولى در موقعى که یک چنین موضوع مهمى هست و کارمندان دولت از نظر احساسات هر یک به نوبه خود شرحى مى‌نویسند و یک عشر یا دو عشر یا سه عشر از حقوق خود را کم مى‌کنند براى آن که دست دولت باز باشد انصاف این است که در این ساعت اگر یک دوازدهم را وزیر دارایى آورد ما بدون چون و چرا غمض عین کنیم و مثل سایر چیزها تصویب کنیم (صحیح است - احسنت)

رئیس - آقاى وزیر دارایى‏

وزیر دارایى - گر چه با توضیحاتى که در مقدمه لایحه تقدیمى درج شده تصور مى‌رفت که نقطه ابهام و تاریکى در این لایحه باقى نباشد که بنده محتاج به عرض توضیحات بیشترى باشم ولى چون آقاى اسلامى بیاناتى فرمودند که نبایستى بلاجواب بماند این است که اجمالاً عرض مى‌کنم که علل وجهاتى که موجب تقدیم لایحه اردیبهشت بود عیناً همان علل وجهات هنوز هم باقى و موجود است منظور دولت از تقدیم این لایحه این است که با فرصت و فراغت بیشترى بتواند منابع درآمد جدیدى به دست بیاورد که در نتیجه اولاً کسر بودجه را برطرف بکند و توازن و تعادل بودجه را برقرار بکند و ثانیاً ستون مربوط به هزینه‌هاى عمرانى و تولیدى و فرهنگى و بهداشتى را که مورد توجه و علاقه آقایان است تقویت کند یعنى اعتباراتى منظور بدارد که بتوانیم نظریات اصلاحى آقایان را تأمین کنیم تهیه بودجه بر اساس عایدات مختصر و ناچیز فعلى نه فقط نمى‌تواند نظریات اصلاح طلبانه آقایان را تأمین بکند بلکه براى پرداخت عواید جارى و ضرورى هم کافى و وافى نخواهد بود ولى فعلاً چون اصل موضوع مطرح نیست و موضوع فوریت مطرح است اجمالاً عرض مى‌کنم که لوایح مالى عموماً و لوایح مربوط به یک دوازدهم‌ها خصوصا همیشه جنبه فوریت داشته و با قید فوریت مطرح مى‌شده و فعلاً یک دلیل دیگرى هم هست که ایجاب مى‌کند این یک دوازدهم مخصوصاً با قید فوریت مطرح شود و آن تصادف با ماه رمضان و جلو بودن ایام تعطیل است و به این جهت بنده تقاضا مى‌کنم آقایان توجه بفرمایند که این لایحه به قید فوریت مطرح و تصویب شود البته دولت سعى می‌کند که در آتیه نزدیکى بودجه سال 1330 را به نحو شایسته و همان طورى که منظور نظر و مورد علاقه آقایان است تهیه و تقدیم بکند. در خاتمه عرایضم از طرف آقاى نخست‌وزیر تقاضا مى‌کنم که روز شنبه مجلس به طور فوق‌العاده تشکیل شود تا این لایحه به تصویب برسد.

رئیس - باید رأى بگیریم تا عده براى رأى کافى شود آقاى وزیر دادگسترى لایحه‌اى دارند تقدیم مى‌کنند آقاى وزیر دادگسترى.

7 - تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى وزیر دادگسترى.

وزیر دادگسترى - آقایان اگر توجه بفرمایید در این موقع که دولت دست به یک اقدامات مهمى زده است و خلع ید نموده بر مؤسسات نفت، چون ممکن است یک عناصر مجهولى پیدا بشوند که بخواهند در راه موفقیت دولت براى نیل به این مقصود مهم ایجاد اختلال و موانع بکنند، لذا این ماده واحده با قید دو فوریت تقدیم مجلس شوراى ملى مى‌شود.

ریاست محترم مجلس شوراى ملى - در این موقع که به موجب قوانین مصوبه براى ملى کردن صنایع نفت دولت اقدام به خلع ید شرکت سابق نفت جنوب کرده و خلع ید بر کلیه مؤسسات نفت نموده است براى جلوگیرى از پیش‌آمدهاى احتمالى و سد هر گونه ایجاد مانع و خلل در راه موفقیت دولت به حسن انجام کار ماده واحده زیر را تقدیم مجلس شوراى ملى مى‌نماید و تصویب آن را با قید دو فوریت تقاضا دارد.

ماده واحده - از تاریخ تصویب این قانون تا مدت یک سال هر کس که در عمل بهره‌بردارى صنایع نفت ملى ایران با قصد سوء و خیانت عملیاتى نماید که منجر به قطع لوله‌هاى نفت و یا از کار افتادن کارخانه‌ها و ماشین‌هاى تصفیه و یا وسایط نقلیه نفت و یا حریق در چاه‌ها و مخازن نفت و یا تخریب خط و یا تونل و پل و یا وسایط نقلیه راه آهن بشود محکوم به حبس موقت با اعمال شاقه تا اعدام خواهد گردید. مجازات محرکین و معاونین جرم مجازات مجرم اصلى خواهد بود و به این جرائم در دادگاه‌هاى نظامى رسیدگى خواهد شد.

دکتر طبا - خیلى لازم است.

حائرى‌‌زاده - در محکمه نظامى ما قبول نداریم.

رئیس - باید به فوریت این لایحه رأى گرفته شود. از آن طرف یک پیشنهادى، یعنى پیشنهاد نیست، یک طرحى تهیه کرده‌اند آقایان نمایندگان و 15 نفر امضا کردند که لایحه دو دوازدهم فى‌المجلس مطرح شود (صحیح است) به هر حال هر کدام باشد یک نفر لازم است تا عده براى رأى کافى شود باید آقایان تأمل کنند تا یک نفر پیدا شود.

امینى - دکتر بقایى را بگویید از میتینگ بیاید رأى بدهد

اسلامى - فوریت لایحه تقدیمى آقاى وزیر دادگسترى را مطرح کنید

(در این موقع عده حاضر در مجلس به وسیله ریاست و آقایان منشى‌ها شماره شد)

رئیس - عده حاضر در مجلس را خود من شمردم، دو مرتبه شمرده شد، عده هشتاد نفر درست است، بنابراین مى‌شود رأى گرفت یک طرحى پیشنهاد شده که فى‌المجلس دو دوازدهم مطرح شود.

فرهودى - باید به فوریت اول رأى بگیرید.

رئیس - اگر آن را رأى بگیریم دیگر این طرح موضوعى ندارد چون طرح پیشنهاد فى‌المجلس است، حالا طرح قرائت مى‌شود

(به شرح زیر قرائت شد)

طرح زیر را پیشنهاد مى‌کنیم که لایحه دو دوازدهم فى‌المجس با دو فوریت مطرح شود. نبوى حاذقى. دکتر مصباح‌‌زاده. محمد ذوالفقارى...

رئیس - بیش از 15 امضا دارد. آقاى دکتر طبا بفرمایید یک توضیح

+++

مختصرى بدهید.

دکتر طبا - بنده خیلى مختصر توضیح می‌دهم یکى از امضاکنندگان این طرح بنده هستم و گمان هم نمى‌کنم توضیح زیادى اصولاً لازم باشد طبق نظامنامه با فوریت اگر باشد باید طبع و توزیع بشود و بعد از 24 ساعت مطرح شود و با تصویب این طرح همین امروز مى‌توانیم این لایحه را تمام بکنیم. بنابراین بنده توضیح زیادى نمى‌دهم فقط یک نکته را عرض مى‌کنم و آن این است که راجع به بیمارستان امیر اعلم در سال گذشته مجلس به یک بودجه تصویب کرد که به مصرف تعمیر آن بیمارستان برسد. منتهى قید شده بوده که از صرفه‌جویى بشود. چون صرفه‌جویى در آن سال نبود از آقاى وزیر دارایى خواهش مى‌کنم موافقت بفرمایند که از بودجه امسال این هزینه پرداخت شود.

وزیر دارایى - با نظر آقاى دکتر طبا موافقم و آن را قبول مى‌کنم.

رئیس - فوریت اول مطرح است اگر آقایان مذاکره‌اى ندارند خود آقایان موافقت کنند، رأى بگیریم (چند نفر از نمایندگان - مخالفى نیست) آقایانی که با فوریت اول موافقند قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد. فوریت دوم مطرح است (مخالفى نیست) آقایانی که با فوریت دوم موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد ماده واحده مطرح است آقاى کشاورز صدر

کشاورز صدر - بنده موافقم‏

رئیس - آقاى فرهودى‏

فرهودى - بنده با این که در دوره 14 که غالباً در آخر هر ماه دولت‌ها سقوط می‌کرد. خود بنده طرحى تهیه می‌کردم، براى گذراندن یک دوازدهم سه چهار دفعه همین کار را کردم اما در آن موقع یک اوضاع کاملاً غیر عادى بود مملکت دچار بحران‌هاى شدیدى بود که ما ناچار بودیم از خیلى از اصول صرف‌نظر کنیم ولى حالا که بحمدالله وضع مملکت عادى است و یک دولت قانونى هم انصافاً، یعنى یک دولتى که هواخواه قانون است و رئیس آن دولت هم پنجاه سال است که ایمان به قانون داشته است سرکار است (صحیح است) بنده نمى‌پسندم از ناحیه یک همچو دولتى پیشنهاداتى بشود که با قانون موافق نباشد (صحیح است) مطابق قانون اساسى که ما‌ها همه قسم خورده‌ایم به حفظ قانون اساسى و پاره‌اى از آقایان وزرا هم که سمت نمایندگى داشته‌اند و این قسم را خورده‌اند، و آقاى نخست‌وزیر هم چند مرتبه این قسم را خورده‌اند، مطابق قانون اساسى بودجه هر سال می‌بایستى در سال قبل تصویب شود. و در ابتداى هر سال بودجه مصوب در دست دولت و مجلس باشد. حالا بسیار خوب ماه فروردین را گرفتند، اردیبهشت را گرفتند اما تخلف از قانون اساسى هیچ وقت استمرار نباید داشته باشد. در اینجا دلایلى که آقاى وزیر دارایى در لایحه آن نوشتند و یا در پشت تریبون فرمودند هر چند دلایلى بود که آقاى وزیر دارایى در لایحه‌شان نوشتند و یا در پشت تریبون فرمودند هر چند دلایلى بود که ممکن بود بعضى از قسمت‌هاى آن را مسکت تلقى کرد و یا بعضى قسمت‌هایش را مقنع فرض کرد اما این دلایل یا مسکت باشد یا مقنع باز هم موجب تخلف از قانون اساسى نمی‌تواند باشد. این است که بنده تصور می‌کنم دولت هم موافقت بکند یعنى تعهد بکند لااقل که در ظرف ماه تیر بعد از این دو دوازدهم که تصویب می‌شود، در ماه تیر لایحه بودجه را بدهد براى این که شأن این دولت نیست که از دادن بودجه طفره برود (صحیح است) و من تصور می‌کنم که اگر آقایان محترم به این وظیفه اصلى خودشان، چون اساساً منشا بحث مجلس شوراى ملى ایجاد مجلس شورای ملى در دنیا براى رسیدگى به جمع و خرج مملکت بوده (صحیح است) سایر امور که آمد عارض بر این بود، هر اختیارى مجالس مقننه گرفتند در دنیا پایه‌اش روی اختیارى بود که روى دخل و خرج مملکت داشتند و این دولت هم تمام افرادش را ما یکایک می‌شناسیم که مردمانى مقید به اصول و مردمانى مقید به قانون هستند این است که این یک دوازدهم را ما استثنا تصویب می‌کنیم و از خرداد که گذشت و در ماه تیر انتظار جدى داریم که بودجه را بدهند (چند نفر از نمایندگان - این دو دوازدهم است) و این که دو دوازدهم کرده‌اند لبته یک ماهش گذشته و یک دوازدهم ماه تیر را هم براى این که دولت خیالش راحت باشد تصویب می‌کنیم. اما در ماه تیر بودجه را باید بدهند و اگر ندهند، دیگر من تصور نمى‌کنم مجلس شورای ملى به ضرس قاطع مى‌تواند اعلام بکند که یک دوازدهم را براى ماه مرداد تصویب نخواهد کرد (صحیح است)

رئیس - آقاى فرامرزى‏

کشاورز صدر - بنده اجازه خواسته بودم.

فرامرزى - فرمایشاتی که آقای فرهودى فرمودند هیچ جواب ندارد و هیچ وکیلى هم نمى‌تواند غیر از این بگوید. (فرهودى - متشکرم) و هیچ وزیرى هم که خودش را وزیر مملکت مشروطه و مطیع به قانون اساسى بداند غیر از این نمى‌تواند بگوید ولى همان طور که خودشان فرمودند و اقرار هم کردند وضعیت مثل این که ما را مجبور مى‌کند. مثلاً من خودم یکى از کسانى هستم که خیال می‌کردم اگر من وکیل باشم ممکن نیست به یک دوازدهم رأى بدهم. یا به دو دوازدهم رأى بدهم ولى وضعیت ما را مجبور کرده که این کار را بکنیم (صحیح است) خود ایشان هم با این قسمت موافق بودند که ما به این دو ماه رأى بدهیم براى این که اجبار و اضطرار ما را مجبور کرده بنابراین دیگر موجبى نیست که رأى ندهیم و مجلس هم روى همین اجبار است که رأى خواهد داد و الّا در اصل موضوع کاملاً همه موافق با نظر جنابعالى هستند و باید هم همین طور باشد (صحیح است)

رئیس - پیشنهاد کفایت مذاکرات رسیده قرائت مى‌شود.

(به شرح زیر خوانده شد)

پیشنهاد مى‌کنم مذاکرات کافی است.

نبوى‏

نمایندگان - مخالفى ندارد.

امینى - اخطار دارم.

رئیس - آقاى نبوى.

نبوى - تصور مى‌کنم هیچ یک از آقایان با کفایت مذاکرات مخالف نباشند چون مجلس در مقابل یک هفته تعطیل است و اگر این لایحه در این جلسه تصویب نشود، به بعد از تعطیل می‌افتد و آن منظور که دولت از فوریت داشت حاصل نمى‌شود از آقایان خواهش می‌کنم رأى به کفایت مذاکرات بدهند در این جلسه این کار را تمام کنیم (صحیح است)

رئیس - مخالفى نیست با پیشنهاد کفایت مذاکرات؟

امینى - اخطار دارم راجع به پیشنهاد خرجى که آقاى دکتر طبا در یک دوازدهم کردند و آقاى وزیر دارایى هم قبول کردند

رئیس - پیشنهاد کسى نکرده تذکر دادند، و ایشان قبول کردند. اولاً اشتباه نشود پیشنهاد خرج نبود این قانونش قبلاً گذشته از مجلس آن موقع گفته‌اند محل نداریم و حالا قبول می‌کنند قانونی است گذشته و حالا تذکر دادند که اجرا شود رأى گرفته مى‌شود به پیشنهاد کفایت مذاکرات آقایان موافقین قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد. چون پیشنهاد ندارد به مجلس سنا فرستاده می‌شود.

8 - تعیین موضوع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه.

رئیس - لایحه وزارت دادگسترى را یک دفعه منشى قرائت می‌کند، توجه کنید اگر آقایان بیرون تشریف ببرند، چون محتاج رأى است، اکثریت نخواهد بود

امینى - آقا اصلاً بى‌قاعده آوردند. ما براى یک کار فوق‌العاده، براى امر خاصى آمده بودیم، سه تا لایحه آوردند.

رئیس - پس جلسه را ختم مى‌کنیم، جلسه آینده را باید من معین کنم جلسه آینده چون یکشنبه و سه‌شنبه و پنجشنبه ایام قتل و ضربت خوردن حضرت امیرالمؤمنین 4 روز تعطیل خواهد بود. یکشنبه نهم تیر جلسه خواهد بود و همین لایحه هم در آن موقع مطرح خواهد شد.

(مجلس ساعت شش و 45 دقیقه بعد از ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شورای ملى - رضا حکمت

+++‏

یادداشت ها
Parameter:294679!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)