کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره چهاردهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملی ، دوره 14
[1396/05/24]

جلسه: 160 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه 24 آبان ماه 1324  

فهرست مطالب:

1‌ـ تصویب صورت مجلس

2‌ـ مذاکرات قبل از دستور راجع به اخبار منتشر مربوط به کردستان

3‌ـ طرح گزارش کمیسیون بودجه راجع به افزایش دو لشکر و اضافات افسران.

4‌ـ موقع و دستور جلسه بعد ‌ـ ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس ملی ، دوره 14

 

 

جلسه: 160

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه 24 آبان ماه 1324

 

فهرست مطالب:

1‌ـ تصویب صورت مجلس

2‌ـ مذاکرات قبل از دستور راجع به اخبار منتشر مربوط به کردستان

3‌ـ طرح گزارش کمیسیون بودجه راجع به افزایش دو لشکر و اضافات افسران.

4‌ـ موقع و دستور جلسه بعد ‌ـ ختم جلسه

 

مجلس یک ساعت و سه ربع پیش از ظهر به ریاست آقای سید محمدصادق طباطبایی تشکیل گردید.

1‌ـ تصویب صورت مجلس

صورت مجلس روز سه‌شنبه 22 آبان ماه را آقای هاشمی (منشی) به شرح زیر قرائت نمودند.

مجلس یک ساعت و سه ربع پیش از ظهر برپاست. آقای ملک‌مدنی نایب رئیس تشکیل و صورت مجلس پیش خوانده و تصویب شد.

اسامی غایبین

غایبین بی‌اجازه‌ـ آقایان:‌ مخبر فرهمند‌ـ رستم گیو ‌ـ‌ نبوی‌ ـ مؤیدقوامی ‌ـ کفایی ‌ـ امیر ابراهیمی‌ـ منصف‌ـ سید ضیاءالدین طباطبایی ‌ـ فداکار‌ ـ حسن اکبر‌ ـ ساسان‌ ـ سیف‌پور فاطمی ‌ـ دکتر مصدق‌ـ بهادری‌ ـ معدل ‌ـ رفیعی ‌ـ ایرج اسکندری‌ـ مهندس پناهی‌ ـ دکتر آقایان ‌ـ جمال امامی‌ ـ اعتمادی ‌ـ قشقایی.

دیرآمده با اجازه‌ـ آقای دکتر عبده

دیرآمدگان بی‌اجازه آقایان:‌ خاکباز ‌ـ‌ فولادوند ‌ـ کاظمی ‌ـ تیمورتاش ‌ـ سلطانی ‌ـ تهرانچی ‌ـ محمدعلی مجد ‌ـ گله‌داری ‌ـ دکتر کیان ـ مراد آریه.

گزارش کمیسیون بودجه راجع به لایحه استخدام آقای دکتر بنت‌ـ ف‌ـ اوری آمریکایی به سمت مشاور فنی وزارت بهداری مطرح و در ماده‌ واحده آقای اردلان شرحی مبنی بر مخالفت اظهار و معتقد بودند با وجود اطبا درجه‌ اول ایرانی که به خوبی از عهده این کار بر می‌آیند و با سنگینی حقوق و سایر مخارج مقرر استخدام این شخص غیرلازم هست.

آقای فرهودی موافق و اظهار داشتند اطبا حاذق ایرانی در رشته‌های تخصصی خود هر یک استفاده‌های لازمه را می‌دهند و استخدام دکتر اوری از لحاظ سازمان بهداشت و تشکیلات بهداری است به علاوه نامبرده متخصصی است عالی مقام حقوق و مخارج ایشان هم در قبال فایده‌ای که به کشور می‌رسد زیاد نیست.

آقای هاشمی پیشنهاد کفایت مذاکرات را نموده و آقای دکتر کشاورز مخبر کمیسیون بهداری مذاکرات را غیرکافی دانسته اظهار نمودند با این که سمت مخبری دارند چون با لایحه مخالف هستند اجازه داده شود نظریات خود را بیان نمایند.

به کفایت مذاکرات رأی گرفته شده تصویب گردید.

آقایان امینی و مهندس فریور پیشنهاد نمودند مدت استخدام دکتر اوری به سال تقلیل و مقداری از حقوق ایشان که در ایران خرج می‌شود به ریال پرداخت شود.

آقایان فاطمی مخبر کمیسیون بودجه و وزیر بهداری با مدت سه سال پیشنهادی همچنین حذف قسمت ب از ماده واحده و پرداخت حقوق یک ثلث به ریال و دو ثلث به دلار موافقت نمودند.

آقای لنکرانی پیشنهاد نمودند لایحه از دستور خارج شود و پس از توضیحاتی پیشنهاد خود را مسترد نمودند.

آقای عامری راجع به ترتیب استخدام آقای دکتر اوری پیشنهاد مشروحی دادند و پس از مذاکره و توضیح مسترد نمودند.

آقای دکتر زنگنه پیشنهاد نمودند حقوق دکتر اوری بیش از حداکثر حقوق کارمندان ایرانی وزارت بهداری نباشد ‌ـ‌ این پیشنهاد نیز مسترد و آقای دکتر معظمی پیشنهاد نمودند در صورت فسخ قرارداد به جای جمله (دولت منصفانه با او رفتار خواهد نمود) جمله (معادل سه ماه حقوق به او پرداخته خواهد شد) نوشته شود.

آقایان مخبر و وزیر بهدرای با تبدیل سه ماه به چهار ماه این پیشنهاد را قبول نمودند.

آقای دکتر کشاورز پیشنهاد نمودند حقوق دکتر اوری مطابق تعهد دولت تا امروز پرداخت و به خدمت ایشان خاتمه داده شود شرح مبسوطی توضیحاً اظهار و پس از بیانات آقای وزیر بهداری نسبت به این پیشنهاد رأی گرفته شده تصویب نگردید.

آقای هاشمی پیشنهاد نمودند به جای لفظ «تبعه»، «تابع» نوشته شود این پیشنهاد قبول و نسبت به ماده واحده

+++

گزارش کمیسیون با اصلاحاتی که به عمل آمده بود با ورقه اخذ رأی شده به اکثریت 78 رأی از 94 نفر عده حاضر تصویب گردید.

آقای دکتر زنگنه پیشنهاد نمودند لایحه اضافات وزارت جنگ که جزو دستور است مطرح شود.

آقای وزیر جنگ تقاضا داشتند لایحه ترمیم حقوق افسران و لایحه افزایش دو لشکر و سایر لوایح مربوطه به وزارت جنگ به ترتیب جزو دستور و تصویب شود. آقای مهندس فریور پیشنهاد نمودند طرح قانونی راجع به نظام وظیفه مقدم بر آن مورد تصویب قرار گیرد و پس از مختصر مذاکره چون مخالفی نبود گزارش کمیسیون نظام مشعر به تأیید گزارش سابق کمیسیون در خصوص انتخاب عده سرباز مورد احتیاج سالیانه به طور قرعه از بین مشمولین سنواتی قرائت و در ماده واحده آقای وزیر جنگ در جواب آقای فرهودی اظهار نمودند مشمولینی که در سال اول قرعه به نام آن اصابت ننماید موقت معاف خواهند شد نه به طور دائم.

چون مخالفی نبود نسبت به ماده واحده گزارش کمیسیون با قیام و قعود رأی گرفته تصویب گردید.

جلسه آینده روز پنجشنبه 24 آبان ماه ساعت ونه و نیم و دستور طرح لوایح مربوط به وزارت جنگ اعلام و مجلس نیم ساعت بعد از ظهر ختم شد.

رئیس ‌ـ رأی می‌گیریم به صورت جلسه.

حاذقی ‌ـ یک نفر کم است.

دکتر اعتبار‌ ـ اجازه بدهید بنده یک عرضی داشتم.

رئیس‌ـ آقای دکتر اعتبار.

دکتر اعتبار ‌ـ بنده در صورت جلسه عرضی نداشتم ولی چون عده برای رأی کافی نیست می‌خواستم اجازه بفرمایید یک عرضی دارم به عرض مجلس شورای ملی برسانم.

رئیس‌ ـ اگر بنای اجازه باشد هفت، هشت نفر هستند که اجازه می‌خواهند.

2‌ـ مذاکرات قبل از دستور راجع به اخبار منتشر مربوط به کردستان

دکتر اعتبار‌ ـ اجازه بفرمایید. عرض کنم در جراید یک چیزی منتشر شده است به این مضمون که در منطقه کردستان ایران یک طغیان عظیمی برای استقلال آن منطقه و تجربه آن از ایران آغاز شده است و هنوز معلوم نیست که این شورش به کردستان ترکیه هم سرایت خواهد کرد یا نه؟ ولی ترک‌ها قوای زیادی در مرز برای مواجهه با اوضاع متمرکز ساخته‌اند اوضاع بیش‌تر از آن جهت دشوار است که در شمال ایران نیز اکنون جنبش بزرگی برای تجزیه این منطقه از ایران و الحاق آن به اتحاد جماهیر شوروی با شدت کامل ادامه دارد... این خبر منتسب به رادیوی پاریس است ما می‌دانیم که یک عده ماجراجو از نبودن قوای دولت در شمال سوءاستفاده می‌کنند و برای اجرای مقاصد شوم خودشان که از حدود مادیات تجاوز نمی‌کند هر روز یک نغمه شومی شروع می‌کنند ولی این خبر سر تا پا جعل است کردهای ایرانی و اصولاً تمام ایلات (صحیح است) ایران مردمان وطن‌پرست و علاقه‌مند به این آب وخاک و موطن اجداد خود هستند (صحیح است) و به هیچ وجه به این حرف‌ها ترتیب اثر نمی‌دهند و علاقه برای سرکوبی این خائنین دارند (صحیح است) این صحبت‌ها همه فرع عده کافی قوای دولت در آن مناطق است آن روزی که قوای شوروی از ایران بروند (که امیدوار هم هستیم این خیلی به تعویق نیفتد) ممانعت نکنند از فرستادن قوای دولت به آنجا و به این مناطق که امنیت کامل برقرار بشود و تمام این جریانات بخوابد (صحیح است) و ما واقعاً‌ از دولت دوست خودمان فرانسه گله‌مند هستیم که چرا اجازه می‌دهند این خبرهای جعل و دروغ در رادیوی آنجا گفته شود (صحیح است)

رئیس ‌ـ عرض کنم بعضی از آقایان که خودشان کردستانی هستند اجازه خواسته بودند که امروز حرف بزنند مثل آقای صدرقاضی و آقای اردلان (اردلان‌ ـ صحیح است) ولی خوب است بماند برای جلسه بعد...

صدرقاضی ‌ـ اجازه بفرمایید توضیح بدهم.

جمعی از نمایندگان‌ ـ (همهمه) بگذارید توضیح بدهند (زنگ رئیس)

رئیس‌ ـ نسبت به صورت جلسه اعتراضی نیست؟ (گفته شد‌ ـ خیر) (صورت جلسه تصویب شد) آقای صدرقاضی بفرمایید.

سید محمد طباطبایی ‌ـ من که جلوتر از ایشان اجازه خواسته بودم.

رئیس ‌ـ خیلی‌ها قبل از ایشان اجازه خواسته بودند.

صدرقاضی ‌ـ بنده در اطراف این اراجیفی که در بعضی از روزنامه‌های مرکز نوشته شده و تهمت‌های ناروایی نسبت به یک عده از ایرانیان در این چند روزه روی اغراض شخصی زده شده و البته از لحاظ آقایان گذشته است بنده می‌خواستم موقعی که برنامه دولت مطرح بود و هیئت محترم دولت هم که طرف اعتماد بنده و عموم آقایان هستند این مطالب را مفصلاً یادداشت کرده بودم که اینجا البته تکذیب بکنم متأسفانه آن روز به واسطه این که در برنامه نوبت به بنده نرسید و جلسه هم یک خورده طولانی شد بنده نتوانستم آن مطالب را به عرض آقایان برسانم و البته بنده این مطالب را مفصلاً یادداشت می‌کنم و در جلسه آینده به عرض آقایان می‌رسانم فقط اجمالاً می‌خواستم عرض کنم که این مزخرفاتی را که از رادیوی پاریس می‌گیرند اجمالاً به عرضتان برسانم و آن این است حالا آقای دکتر اعتبار فرمودند که یک عده ماجراجو هستند ولی هیچ ماجراجویی نیست و این حرف‌ها و صحبت تجزیه نیست چرا بیخود چیز می‌کنید اصلاحیت تجزیه نیست و بعضی‌ها گفتند که صد کامیون اسلحه به مهاباد آورده‌اند اینها اساساً به کلی دروغ است آقا فایده این حرف‌ها چیست چرا تفرقه می‌اندازید بین ملت ایران (صحیح است) والله این حرف‌ها به کلی دروغ است کی اسلحه وارد شده است کی اسلحه آورده است به ایران والله بالله اینها همه دروغ است. (نمایندگان صحیح - است) همین آقایانی را که اینها به این شکل متهم‌شان می‌کنند چندی پیش دولت به تهران احضار کرد آنها آمدند اینجا سه چهار ماه بودند اگر اینها متمرد بودند با یک تلگراف از آنجا 150 فرسخ یا نمی‌شدند بیایند اینجا و در مدت چهار پنج ماه سی چهل هزار تومان خرج بکنند و متمرد این طور نمی‌شود ولی البته بنده امروز صبح یک بیانیه‌ای به دست آوردم که آنجا هم یک حزب دموکرات تشکیل شده است (سید ضیاءالدین‌ ـ به زبان کردی هم چاپ شده)... بله به زبان کردی و فارسی و یک بیانیه دیگری هم هست که به عرض آقایان می‌رسد و بنده اجمالاً عرض می‌کنم که صحبت تجزیه نیست و این صحبت‌ها ابداً در بین نیست و آن بیانیه را هم عرض کنم یک چاپخانه اینجا آورده‌اند برای انجمن روابط فرهنگی ایران و شوروی گمان می‌کنم که در جاهای دیگر هم هست و البته در جلسه آتیه بنده توضیح می‌دهم (یک نفر از نمایندگان - بسیار خوب در جلسه آینده توضیح بدهید) (سید ضیاءالدین‌ ـ در جلسه علنی توضیح می‌دهم ولی حضرت عالی هم بفرمایید بی‌جهت در روزنامه‌هایتان این چیزها را ننویسند) (سید ضیاءالدین ‌ـ به رادیوی پاریس بفرمایید)... بلی بنده عرض می‌کنم ولی آقا هم بفرمایید در روزنامه‌هاتان ننویسند (بعضی از نمایندگان ‌ـ دستور دستور)

رئیس ‌ـ دو نفر دیگر آقای اردلان و آقای دکتر زنگنه در این موضوع اجازه خواسته‌اند آقای اردلان بفرمایید.

اردلان ‌ـ عرض کنم همان طوری که نماینده محترم آقای دکتر اعتبار فرمودند ما ایرانی‌ها خیلی متأسف هستیم که این نغمه شوم از رادیوی فرانسه (که ما در مدت جنگ موقعی که آلمانی‌ها آن مملکت را اشغال کرده بودند این همه علاقه‌مندی به آن مملکت نشان دادیم) از آنجا بیرون آمده و این به طوری که همه می‌دانند اصلاحیت ندارد و قسمت مهم کردها ساکن یک قسمت از ایران هستند که به نام کردستان نامیده می‌شود که بنده افتخار نمایندگی آنجا را دارم یک قسمت دیگر از کردها ساکن حوزه وسیع کرمانشاهان هستند و نمایندگان دیگری دارند در هیچ کجا اصلاً این صحبت‌ها نیست و آنچه بنده خودم در جراید خارجه مطالعه کرده‌ام این سرچشمه‌اش از خاک عراق بود و دولت عراق هم‌ـ یک عده‌ای قوا برای تاراندن آنها فرستاد و اینها یک چند نفری هستند که اصلاً ایرانی‌الاصل هم نیستند ایرانی نیستند اینها آمده‌اند در یک زاویه کوچکی که سرحد عراق است یک همچو نغماتی آغاز کرده‌اند و هیچ وقت کرد و کردستانی در مخیله‌اش اصلاً فکر تجزیه خطور نمی‌کند (صحیح است) و خودش را وابسته مسلم به ایران می‌داند وقتی حاضر است زنده باشد که با ایران باشد و بدون ایران حاضر نیست زنده باشد (آفرین) بنده برای این که این مسئله در دنیا منعکس شده است؟ به وسیله رادیوی پاریس لازم می‌دانم در اینجا یک قضیه تاریخی را به طور خیلی مختصر عرض بکنم البته اغلب آقایان نمایندگان محترم اطلاع دارند از دو دانشمند مشهور مستشرق که دو کتاب برای ایران نوشته‌اند یکی از اینها که برادر بوده‌اند معروف به پروفسور راولنسن یکی از آنها موفق شد در زندگی خودش به خواندن خطوط میخی و خطوط قدیمی از آثار قدیمی ایران روی حجاری‌ها تاریخ ایران را نوشته است یکی هم برادر این که هانری راولنسن بوده است که کتاب مبسوطی راجع به سلسله ساسانیان نوشته کتابی که پروفسور راولنسن راجع به ساسانیان نوشته است اگر آقایان مراجعه بفرمایند موقعی که از سلطنت خسرو پرویز صحبت می‌کند اینجا اسمی از کردها مخصوصاً اردلانی‌ها می‌برد اینجا البته چون من خودم نماینده کردستان هستم به کنار ولی خودم کرد هستم به این لحاظ من که

+++

یک نفر کرد هستم حق دارم در این موقع این موضوع تاریخی را در اینجا بیان کرده باشم (هاشمی ‌ـ قبل از او مورخین یونان نوشته‌اند) برای این که اگر یک کسی حرفی می‌زند در این مجلس نماینده زنده کرد و یک خانواده هزار و چهارصد ساله‌ای است که تاریخ او در همین کتاب مستشرقین ثبت شده است در اینجا پروفسور راولنسن می‌نویسد موقعی که خسروپرویز با رومی‌ها در جنگ افتاد آمد از کردها استعانت خواست کمک خواست همراهی خواست و طایفه اردلان‌ها و کردها آمدند کمک کردند و هراکلیوس پادشاه روم را شکست دادند ملاحظه بفرمایید آقا یک کردهایی در این تاریخ نشان می‌دهد که از هزار و چهارصد سال قبل برای عظمت ایران در رکاب سلاطین ایران جنگ کرده‌اند ما جانفشانی کردیم و جانبازی کردیم چطور مکن است که ما یک همچو افتخار تاریخی را به کنار بگذاریم و حالا بیاییم خودمان را از ایران مجزا بدانیم محال است همچو چیزی هر کسی بگوید همچو خیالی در مخیله هر کس خطور کرده است جز نادانی، جز اغراض خرابی که نیست به مملکت دارد چیز دیگری نیست و الا کرد و کردستانی به موجب همین قضیه کوچک تاریخی که عرض کردم از 1400 سال پیش (هاشمی ‌ـ مورخین یونانی پیش از اینها هستند آقای اردلان) بنده خواستم طایفه اردلانی‌ها که خودم یک نفر از آنها هستم عرض کنم ما 1400 سال پیش در رکاب پادشاهان ایران برای سعادت، برای عظمت ایران جانفشانی کردیم و کمک کرده‌ایم چطور ممکن است که ما امروز این ایران عزیزمان را بگذاریم و بگذریم هیچ وقت در منطقه کرد همچو چیزی به روز نکرده و آنچه در رادیوی فرانسه گفته‌اند جداً تکذیب می‌کنم ما کردها شرافت و افتخارمان این است که جز لاینفک ایران باشیم. (صحیح است)

رئیس‌ ـ آقای دکتر زنگنه هم در همین موضوع صحبت دارند (بعضی از نمایندگان‌ ـ کافی است) (حاذقی ‌ـ بگذارید صحبت کنند این قضیه حیاتی است آقا)

دکتر زنگنه ‌ـ عرض کنم خیلی متأسفم که اساساً یک همچو صحبت‌هایی پیش بیاید و ما مجبور بشویم در مجلس ایران تکذیب بکنیم (صحیح است) برخلاف البته چون بعضی‌ها صحبت می‌کنند می‌گویم که منکر همچو صحبت‌هایی که بعضی‌ها می‌کنند نباید شد (صدرقاضی ‌ـ صحبت تجزیه نیست) بنده نمی‌دانم صحبت تجزیه یا هر چه هست صحبت استقللا علیحده کرد را بعضی اشخاص جاه‌طلب و خودخواه کرده و می‌کنند و بعضی اوقات در کردستان عراق و کردستان ایران از این صحبت‌ها شده است ولی البته صحبت شده است دو نفر چهار نفر نشسته‌اند مجله نوشته‌اند کاغذ نوشته‌اند به کردی شعر گفته‌اند کتاب نوشته‌اند ولی حقیقت این است که غیر از این چند نفر کس دیگر وجود ندارد و بنده از طرف کرمانشاهان عرض می‌کنم که قسمت عمده کردستان که واقعاً در آن یک نفر وجود ندارد که همچو صحبتی بکنند کرد و فارس و خراسانی و آذربایجانی همه بالأخره ایرانی هستند گاهی هم البته برای تبلیغات صحبت شده است که کردها چه کرده‌اند؟ ولی کردها هیچ وقت صحبت استقلال داخلی و از این حرف‌های بی‌جا و بی‌ربط نگفته‌اند عرض کردم دو سه تا شخص‌های معین این حرف‌ها را می‌زنند امروزه کردها در کارهای دولتی ما دخالت دارند و از پیش هم داشته‌اند دلیلش هم این است که الآن وزیر د ادگستری ما کرد است و هزار دلیل دیگر، خانواده خود بنده است که از زمان صفویه همیشه مقاماتی داشته‌اند در دولت چه محرومیت‌هایی برای کردها بوده است که اساساً یک همچو تبلیغات فاسد و غلطی بکنند بنده نمی‌دانم این است که ما به نام تمام رفقای خودمان و به نام تمام کردها با کمال جرأت می‌گوییم که همچو صحبتی نیست و هر کسی همچو صحبتی بکند واقعاً خائن مملکت است (دستور‌ـ دستور)

سید ضیاءالدین طباطبایی ‌ـ یک موضوعی را می‌خواهم عرض کنم اجازه می‌فرمایید؟ به موجب ماده 109 عرضی دارم.

رئیس ‌ـ بفرمایید.

سید ضیاءالدین طباطبایی‌ ـ آقای صدر‌قاضی ضمن فرمایشات خودشان فرمودند که روزنامه‌های متعلق به بنده این خبر را منتشر کرده‌اند بنده می‌خواستم توضیح عرض کنم که این خبر را روزنامه کیهان منتشر کرده است و بنابراین اعتراض ایشان به بنده یا کسانی که به بنده رابطه دارند وارد نیست بنده معتقد هستم که اهالی کردستان مانند اهالی سایر نقاط ایران وطن‌پرست هستند (صحیح است) در میهن‌پرستی آنها هیچ تردیدی نیست ولی میهن‌پرستی تمام اهالی یک ایالت یا ولایت مانع این نیست که چند نفری پیدا شوند در تحت تأثیر یک مقتضیاتی یک زمزمه‌هایی را آغاز کنند این نوع افراد در هر مملکتی هست همه جای دنیا هست شما نمی‌توانید در دنیا یک جایی را پیدا کنید که اهالی آنجا صددرصد دارای یک فکر یا یک احساسات و عقیده باشند ولی چیزی که بر بنده شخصاً مسلم است این است که نود و نه درصد اهالی کردستان علاقه‌شانبه ایران کم‌تر از سکنه سایر نقاط ایران نیست (صدرقاضی ‌ـ صد در صد) خوب ممکن است بنده عقیده خودم را عرض کردم و به این شایعات هم ابداً ما نباید اهمیتی بدهیم ما نباید فراموش بکنیم که در یک دنیای هستیم که بعد از شش سال خونریزی و فداکاری یک منشوری به وجود آمده است اگر بنا باشد اهل یک مملکتی به موجب احساسات و عواطف خودشان از هیئت حاکمه یک تقاضاهایی داشته باشند در مملکت ایران این اندازه آزادی و دموکراسی هست که مردم می‌توانند مطابق مقررات قانونی و در حدود قانون اصلاح وضعیات خودشان را از هیئت حاکمه بخواهند بنده گمان می‌کنم این دموکراسی که در ایران هست از بعضی ممالک بیش‌تر است (صحیح است) برای این که در ایران همه چیز می‌شود گفت و اما اگر بنا باشد در تحت تأثیر یک اتهامات و تحریکات خارجی باشد بنده گمان می‌کنم که منشور ملل متفق که ایران هم افتخار امضای او را دارد و این مجلس شورای ملی هم به اتفاق آرا تصویب کرد بهترین قاضی خواهد بود راجع به مسائلی که در تحت تأثیرات و تحریکات خارجی در یک مملکتی پیش بیاید بنده عرایض خودم را در همین جا خاتمه می‌دهم و از آقای صدر‌قاضی تمنا دارم اخباری را که رادیوی پاریس یا رادیو بادکوبه یا سایر رادیوها منتشر می‌سازند و سایر روزنامه‌ها آن را اشاعه می‌دهند آن را اقلاً منتسب به بنده یا روزنامه‌های بنده نکنند (دستور‌ـ دستور)

رئیس ‌ـ تکلیف بنده را معین بکنید.

فاطمی ‌ـ پیشنهادی دارم اجازه می‌فرمایید؟

رئیس‌ ـ بفرمایید.

فاطمی ‌ـ عرض کنم اجازه بفرمایید بنده خودم هم اجازه گرفته‌ام مطالبی را که می‌خواستم در مجلس به عرض برسانم چون یک انتشارات و شایعات زیادی هست چون آقای نخست‌وزیر و آقای وزیر کشور تشریف ندارند بنده تقاضا می‌کنم از مقام ریاست مجلس به آقای نخست‌ وزیر اطلاع بدهند در جلسه آینده روز یکشنبه تشریف بیاورند مطالبی هست که ما شنیده‌ایم می‌خواهیم در حضور دولت بگوییم بشنوند و اطلاعات خودشان را به ما بدهند.

رئیس ‌ـ استدعا می‌کنم سؤالات را بفرمایید که به ایشان اطلاع داده شود که مسبوق شوند (فاطمی - راجع به وضعیت مملکت است همه می‌دانند به همه رسیده است)

سید ضیاءالدین طباطبایی ‌ـ بنده یک توضیحی می‌خواستم عرض کنم.

رئیس ‌ـ بفرمایید.

دکتر رادمنش‌ ـ ‌مگر اینجا جای صحبت خصوصی است.

سید ضیاءالدین طباطبایی ‌ـ بنده عرض کنم با پیشنهاد آقای فاطمی موافقم که دولت بیاید جواب بدهد ولی این دولت بیش از ده روز نیست که آمده است مجال بدهید تحقیقاتی بکند و به اوضاع مسلط بشود آن و قت بیاید جواب بدهد با پیشنهاد آقای فاطمی بنده موافقم.

جمعی از نمایندگان ‌ـ دستور دستور

رئیس‌ ـ آقایانی که با ورود در دستور موافقند قیام کنند (اکثر قیام نمودند) تصویب شد.

3‌ـ طرح گزارش کمیسیون بودجه راجع به افزایش دو لشکر و اضافات افسران

هاشمی ‌ـ پیشنهادی از آقای دکتر زنگنه رسیده است که نظرشان تأمین است لایحه وزارت جنگ در دستور است.

دکتر زنگنه ‌ـ‌ بنده هم نظرم همین است.

بعضی از نمایندگان‌ ـ لایحه را بخوانید.

رئیس‌ ـ یک لوحه مخالف و موافق هست و بعد هم کسان دیگر صحبت می‌کنند.

(ماده اول به شرح زیر قرائت می‌شود)

ماده اول ‌ـ مجلس شورای ملی به دولت اجازه می‌دهد اعتبارات ذیل را اضافه بر بودجه فعلی وزارت جنگ منظور و در درجه آن وزارتخانه بپردازد:

الف ‌ـ افزایش دو لشکر به تعداد (12132) نفر به سازمان فعلی ارتش که بودجه سالیانه آن به مبلغ (165000000) ریال برآورد شده در شش ماهه آخر سال به تدریجی که سازمان این دو لشکر از طرف وزارت جنگ داده می‌شود بودجه آن از طرف وزارت دارایی پرداخت گردد.

ب - برای بهبود اوضاع معاش افسران از حیث حق اولاد و تفاوت ارزش زندگانی در پادگان‌های مخالف و اضافه حقوق سنوات خدمت و دادن دودست لباس خدمت در سال طبق برآوردی که شده است سالیانه مبلغ 35000000 ریال از طرف وزارت دارایی پرداخت گردد.

ج‌ ـ اعتبار هزینه فوق که بابت 6 ماهه آخر سال بالغ بر 100000000 ریال می‌شود

+++

به تدریجی که مورد خرج پیدا کند از طرف وزارت دارایی پرداخت خواهد شد و اگر درآمد 1324 کشور تکافوی این اضافه هزینه را ننماید دولت مجاز خواهد بود که معادل آن از بانک ملی ایران وام دریافت و استرداد آن در بودجه سال‌های بعد پیش‌بینی شود.

ماده دوم ‌ـ برای تهیه ساز و برگ و تدارکات سال 1324 ارتش تا حدود 3 میلیون دلار اعتبار تصویب و به وزارت جنگ اجازه داده می‌شود که سفارش خرید آنها را در حدود اعتبار مذکور به کشورهای متحده آمریکا داده و پس از تحویل بهای آنها پرداخت و اعتبار ریالی خریدهای مزبور در حدود مبلغ بالا در بودجه سال 1324 وزارت جنگ منظور و محسوب گردد.

رئیس ‌ـ مذاکره در کلیات است. اقای کام‌بخش.

کام‌بخش ‌ـ‌ به عقیده من یکی از صفاتی که هر ملتی بایستی دارای آن صفات باشد تا به شاهراه تلقی نزدیک بشود این است که حس انتقاد داشته باشد در هر ملتی ما این صفت را توانستیم ترویج بکنیم یعنی یک کاری بکنیم که این حس انتقاد زیادتر باشد قطعاً موجبات ترقی آن ملت بهتر فراهم خواهد بود. اگر ما بیاییم صحبت بکنیم در اطراف یک قضایایی و یک انتقاداتی بکنیم نبایستی که تا انسان یک موضوعی را انتقاد کرد و گفت فوراً گفته شود آقا همچو چیزی نیست این مملکت بهشت است این وضع اگر باشد همان جریان زمان رضاشاهی است که ما در آنجا می‌دیدیم در زیر یک حباب تظاهر تمام کثافت‌ها وجود داشت و اشخاصی حتی به نفع خود او هم اگر در یک جریاناتی بود نمی‌توانستند اظهار عقیده بکنند فوراً می‌گفتند که مملکت بهشت است و هیچ گونه عیبی وجود ندارد بنده دفعه قبل که راجع به موضوعات مربوط وزارت جنگ صحبت می‌کردم خیلی از آقایان اعتراض می‌کردند که شما این اسناد و مدارک را از کجا می‌آورید و اینجا می‌خوانید اجازه بفرمایید که بنده خودم مسئول عملیات خودم باشم من یک نفر وکیل مجلس هستم و حق دارم آنچه به دستم می‌رسد و آنچه به صلاح کشور می‌دانم در اینجا بخوانم نه وکیلی از وکیل حق استیضاح دارد و نه به طریق اولی وزیر یا یک کس دیگر و آنچه در اینجا گفته می‌شود و آنچه را که من می‌گویم به صلاح مملکت می‌دانم و می‌گویم اگر دیگر آقایان تشخیص‌شان جور دیگر است می‌توانند بیایند در اینجا و نظر خودشان را بگویند بنده مخصوصاً در اینجا می‌گویم که موضوعات نظامی یا غیرنظامی الآن در مملکت ما هر موضوعی مطرح شود جنبه عمومی دارد و مملکت ما یک مملکتی نیست که برکنار باشد از تمام جریانات مملکتی و هیچ ارتباطی با دنیا نداشته باشدسد اسکندر بسته باشیم یا دیوار چین بین ما و سایر ممالک باشد هر موضوعی که در اینجا مطرح می‌شود یک جنبه‌های خارجی و یک جنبه‌های داخلی دارد مثلاً الآن همه ما می‌بینیم در جریاناتی که در دنیا اتفاق می‌افتد غالباً مملکت ما را خوشبختانه دخالت می‌دهند در آن جریانات ما باید از این موضوع استفاده بکنیم اگر فرض بفرمایید که فلان مجمع بین‌المللی تشکیل می‌شود مملکت ما را دعوت می‌کنند نمایندگان ما را دعوت می‌کنند باید از این موضوع ما استفاده بکنیم مثلاً فرض بفرمایید مجمع بین‌المللی سندیکاها تشکیل می‌شود از ما نماینده می‌خواهند نماینده کارگران را می‌خواهند مجمع بین‌المللی جوانان تشکیل می‌شود از ما نماینده می‌خواهند سایر مجامع به همین ترتیب آن وقت ما بایستی همیشه فکر بکنیم عملیاتی که می‌کنیم تطبیق بکند با آن روشی که امروز در دنیا وجود دارد اگر آقا ما امروز نماینده می‌فرستیم فرض بفرمایید در فلان مجمع بین‌المللی سندیکاها آنجا صحبت می‌کنند راجع به یک اصولی صحبت می‌کنند یک چیزهایی در نظر می‌گیرند یک تصمیماتی اتخاذ می‌کنند ما باید محترم بشماریم آنها را...

(در این موقع مقام ریاست صندی ریاست را ترک نمودند و آقای امیرتیمور نایب‌رئیس به جای ایشان نشستند)

نایب‌رئیس‌ ـ آقای کام‌بخش تقاضا دارم راجع به همین لایحه صحبت بکنید.

کام‌بخش‌ ـ ‌بنده در نظر دارم که آقای روحی در اینجا صحبت می‌کردند موضوع خرید راه‌آهن بود راجع به چوب جنگل‌ها هم صحبت می‌کردند.

نایب‌رئیس ‌ـ اجازه بفرمایید این جزو وظیفه بنده است که به شما تذکر بدهم که از موضوع خارج نشوید.

کام‌بخش‌ ـ ... بسیار خوب در همین موضوع صحبت می‌کنم تمام موضوعاتی که مربوط به وزارت جنگ است، تمام اینها مربوط به وزارت جنگ است تمام انتقاداتی را که بنده به وزارت جنگ دارم می‌گویم عده‌ای از اشخاص بی‌جهت توقیفند بنده بارها اینجا گفته‌ام که اینها پرونده ندارند هیچ چیزی ندارند چرا اینها را بیخود نگه داشته‌اید بنده اینجا عرض کردم که اینها می‌خواستند اعلان گرسنگی بدهند به دنیا بنده قول می‌دهم فردا روز شنبه تمام دسته‌جمعی این محبوسین که بدون جهت توقیف شده‌اند تمام اعلان گرسنگی خواهند کرد.

نایب‌رئیس ‌ـ آقای کام‌بخش اجازه بفرمایید ماده 110 قرائت شود.

(ماده 110 به شرح زیر قرائت شد)

ماده 110‌ ـ ناطق باید از موضوع مباحثه خارج نشود چنانچه خارج شود رئیس او رامتذکر می‌سازد و اگر ناطق مزبور بخواهد توضیحاتی بدهد که او از موضوع خارج نشده است یا آن که خارج از موضوع شدن دلایل دارد در این باب اجازه داده نخواهد شد.

نایب‌رئیس ‌ـ بنابراین از جناب عالی خواهش می‌کنم با بنده کمک بفرمایید که وظیفه خودمان را بهتر انجام بدهیم.

کام‌بخش ‌ـ بنده هم خواهش جنابعالی را می‌پذیرم. لایحه وزارت جنگ همین لایحه‌ای که مطرح است به دو قسمت تقسیم می‌شود یکی موضوعات اضافات یکی موضوع اضافه شدن دو لشکر در اضافات و مزایا عرض کنم معمولاً در مملکت ما عادت نداریم به این که مطالب را با یک نظر پیش‌بینی به جریانات نگاه کنیم یعنی همیشه یک پیش‌بینی‌هایی در جریان کرده باشیم ما همیشه منتظر هستیم که یک وقایعی اتفاق بیفتد و بعد روی این وقایع لایحه بیاوریم و عملی بکنیم. ما همیشه می‌دانستیم که وضعیت مادی افسران ما فوق‌العاده بد است و اگر بگوییم که وزارت جنگ یا ستاد ارتش نسبت به این موضوع توجه نداشت از این لحاظ دروغ است که به فرض این که آنها توجه نمی‌داشتند بارها جراید متوجه کردند آنها را و من صفحات روزنامه رهبر را شاهد می‌آورم که همیشه آن نقص‌هایی که در ارتش هست و احتیاجات مادی و معنوی افسرها را گوشزد می‌کرده پس بنابراین باید گفت که اگر زودتر از این، این موضوع مطرح نشد و قضیه اضافه حقوق افسران را اینجا نیاوردند و مطرح نکردند این از عدم توجه نصیحت به وضع افسران و نسبت به اوضاع ارتش بوده است و مثل سایر کارهای ما منتظرند که یک سر و صدایی بلند شود و بعد به مناسبت آن سر و صدا یک موضوعی را بیاورند اینجا مطرح بکنند سر و صدا بلند بشود و آن وقت فرض بفرمایید به ارتش کمک بکنیم سر و صدا بلند بشود که ما الآن شاهد هستیم که در ارتش شده است آن وقت یک چنین لایحه‌ای را بیاوریم اضافه و مزایایی قائل بشویم برای آنها حالا ببینیم این اضافات و مزایا از چه قبیل است وقتی که یک جریاناتی پیش آمد کرد و ما خواستیم نسبت به آن عکس‌العمل نشان بدهیم با یک چنین وضعیت مسخره‌آمیزی همه عکس‌العمل نشان می‌دهیم افسرانی را که برای آنها ما اینجا مزایایی قائل شده‌ایم ببینیم وضعیت‌شان از چه قرار است و تا چه اندازه می‌توانند از این مزایا استفاده کنند در اینجا یکی از این مزایا حق اولاد است بنده از آقای وزیر جنگ سؤال می‌کنم که این حق اولاد که برای افسرها قائل شده‌اید ببینید آن افسرهایی که واقعاً امروز محتاج هستند به این که به آنها کمک مادی بشود اصلاً زن می‌توانند بگیرند یا نه؟ تا این که اولادی داشته باشند افسری که الآن حد متوسط حقوقش 200 تومان است یا فرض بفرمایید که استواری که 70 تومان زیادتر یا کم‌تر حقوق دارد این اصلاً کرایه منزل می‌تواند بدهد در تهران تا زن بگیرد بیاورد در آن منزل و بعداً صاحب اولاد شود و از این مزایایی که حضرت عالی برای او قائل شده‌اید استفاده بکند؟ بنده به جنابعالی قول می‌دهم که آن افسرهایی را که مدنظر است در هر صورت اگر مدنظر شما نباشد مدنظر بنده هستند آن افسران زن هم نمی‌توانند بگیرند مگر این که بگوییم که این مزایا برای آنهایی است که شاید یک زن هم بیش‌تر می‌توانند نگاه دارند و اولادشان هم خیلی زیادتر از اینها بشود و بتوانند بیش‌تر استفاده بکنند از این مزایا و الا آن افسری که امروز از دانشکده بیرون می‌آید و ستوان دوم می‌شود او اصلاً قادر نمی‌شود زن بگیرد که از این مزایا بتواند استفاده کند شما در ضمن این مزایا سنوات خدمت را مثلاً منظور کردید بسیار خوب یک تفاوتی به ؟؟؟ سنوات خدمت برای آن اشخاص که درجه نمی‌گیرند و از درجه عقب مانده‌اند قائل می‌شوید به این ترتیب که تفاوت یک درجه را با درجه بالاتر برای آنها به یک نسبت قائل شدید این تفاوت حقوقی بین درجات کوچک را شما ببینید و آن وقت ببینید که چقدر از اینها برای افسرهای جز عاید می‌شود و چقدر برای افسرهای ارشد و خصوصاً امرا عاید می‌شود پس بنابراین می‌خواهم عرض کنم این مزایایی که شما اینجا در نظر گرفته‌اید تازه به نفع آنهایی که شما می‌خواستید به نفع آنها این مزایا را قائل شوید نیست و به هیچ وجه آنها نمی‌توانند از این مزایا استفاده بکنند.

ناتمام

+++

بقیه جلسه 160

شما اینجا دو دست لباس می‌نویسید بنده کاملاً وارد جریانات هستم وقتی که شما اینجا می‌نویسید دو دست لباس خدمت این دو دست لباس خدمت بنده به شما قول می‌دهم در قسمت‌‌های نظامی ما دستی پنج تومان خرید و فروش می‌شود یعنی با این دو دست لباس خدمت شما ده تومان به آنها می‌دهید اگر مزیتی می‌خواهید قائل شوید چرا دو دست لباس افسری قائل نمی‌شوید دو دست لباس غیرخدمت بایستی قائل شوید که بتواند استفاده بکند او که از لباس خدمت که به این ترتیب اینجا نوشته‌اند نمی‌تواند استفاده بکند شما افسری را که از دانشکده بیرون می‌دهید از همان ساعت یک کاری می‌کنید که همان ساعت مقروض شود یعنی آن یک دست لباسی که به او می‌دهید که باید بپوشد و درآید بیرون و وارد صحنه زندگی بشود آن را اقلاً بدهید بنده می‌دانم شاگردانی که مدرسه افسری را تمام می‌کنند آن ساعتی که می‌آیند بیرون آن لباسی که به آنها داده می‌شود پولش استهلاکاً از آنها پس گرفته می‌شود و من شاهد این جریان هستم که نه تنها پول از آنها پس گرفته می‌شود بلکه ربح پول هم از آنها پس گرفته می‌شود. سیصد تومان داده‌اند بابت لباس 12 تومان هم بابت ربح این پول از ایشان پس گرفتند اگر مزیتی می‌خواهید برای ایشان در این خصوص قائل بشوید همان روز اول بهشان یک دست لباس افسری بدهید و این هم که الآن اینجا قائل شده‌اید دو دست لباس، این را لباس افسری بکنید به چه مناسبت این تا با این وضع افتضاح‌آور اینجا آورده‌اید بنده این را نمی‌فهمم (فاطمی‌ـ کم است) اینجا اصلاً چیزی عاید آنها نمی‌شود بنده معتقدم که این لایحه بایستی برگردد بایستی تصحیح بشود و به این ترتیب تصحیح بشود که این مزایا واقعاً عاید آنهایی بشود که محتاج هستند و آن وقت بیاورید اینجا و الا الآن عاید آنها نمی‌شود عاید اشخاص دیگری می‌شود... (در این موقع جلسه از اکثریت افتاد)

نایب‌رئیس ‌ـ‌ آقای کام‌بخش کمی تأمل بفرمایید. (بعد از چند لحظه عده برای مذاکره کافی شد) بفرمایید آقا.

کام‌بخش ‌ـ در عین حال ما الآن یک وضعیتی داریم در ارتش و یک فرق فاحشی بین اوضاع افسرهای ارتش و افسرهای ژاندارمری هست شما ممکن بود که عین آن وضعیتی را که امروز افسران ژاندارمری ما دارا هستند عین آن وضعیت را هم ممکن بود برای افسرهای ارتش قائل بشوید گرچه آن وضعیت هم هنوز شاید تکافو نکند برای زندگی آنها البته من مثل سرلشکر ارفع قائل نیستم که اگر احیاناً این طور شد رفع این فاصله را به طریق دیگری بکنیم یعنی حقوق افسرهای ژاندارمری را کم بکنیم من معتقدم که حقوق افسران بایستی اضافه شود به یک ترتیبی که قابل آن باشد که بتوانند زندگی بکنند و اما راجع به دو لشکر در اینجا اولاً در لایحه نوشته شده است یعنی در همین قسمت مزایا نوشته شده است به طوری که در ارتش‌های خارجه هم معمول است بنده معتقدم آقای وزیر جنگ که بسیار چیزها در ارتش‌های خارجه هم معمول است که می‌توانستید آنها را در ارتش خودتان معمول بدارید و اگر آن طوری که در ارتش‌های خارجه معمول است می‌خواستید رفتار بکنید رفتار شما غیر از این بود که حالا می‌کنید و اما راجع به دو لشکر بنده وقتی که می‌رسم به دو لشکر و صحبت می‌کنم از افزوده شدن دو لشکر در این قسمت مخالفت می‌کنم مخالفت من البته نه از نقطه نظر این است که نمی‌خواهم ارتش ما یک سر و صورتی پیدا بکند برعکس ما بسیار علاقه‌مندیم که در مملکت ما یک ارتش نیرومند خیلی صحیح مطابق اصول امروزی دنیا وجود داشته باشد این نهایت آرزوی ما است که یک چنین ارتشی در مملکت ما وجود داشته باشد سرلوحه مرام‌نامه ما این است که ما مبارزه می‌کنیم با هر گونه استعمار خارجی در ایران و لازمه‌اش این است که ما واقعاً دارای یک ارتش نیرومند صحیح باشیم تنها چیزی که هست من می‌خواهم بگویم که اگر ما فقط و فقط نیرومندی ارتش را منحصر بکنیم به این که بخواهیم عده بیفزاییم و از این عده استفاده نکنیم بلکه برعکس اشخاصی را بیاوریم در خدمت ارتش و به آن ترتیبی که شما از آنها استفاده می‌کنید معذب بکنیم این اصلاً فایده ندارد. امروز ارتش شما یک طوری نیست که آن اشخاصی را که می‌آوریم برای آن خدمت واقعاً از این خدمت لذت ببرند. خدمت ارتش ما امروز سراپا عذاب است بریا اشخاصی که می‌آورند به همین مناسبت می‌بینم هر کسی را که دست به ترکیبش می‌زنند برای این که بیاورند خدمت نظام وظیفه بکند حتی‌الامکان سعی دارد فرار بکند در صورتی که ما باید خدمت در ارتش را طوری بکنیم که این اشخاص بیایند آنجا استفاده معلوماتی بکنند. استفاده معنوی بکنند و وقتی که برمی‌گردند سر کار خودشان به مردم بگویند که خدمت در ارتش برای آنها یک [نا‌خوانا]

+++

فوایدی داشته است که مردم راغب بشوند، ما حالا یک اشخاصی را می‌آوریم آنجا نمی‌دانیم اصلاً‌ از وجودشان چه جور استفاده کنیم و می‌خواهیم به اسم این که عده کم است باز هم دو لشگر دیگر اضافه کنیم. بنده عرض می‌کنم عین آن نتیجه را که ما ممکن است بگیریم از اضافه شدن دو لشکر ما می‌توانیم به طریق دیگر بگیریم منظور ما این است که آن نواحی از مملکت ما که امروز عده به اندازه کافی ندارد برای آن نواحی هم بتوانیم عده تأمین کنیم یعنی بتوانیم برای آنجاها عده بفرستیم بنده عرض می‌کنم که این تأمین بدو صورت ممکن است بشود یک صورت عبارت از این است که ما صرفه‌جویی بکنیم از آنچه که امروز داریم و ما اگر بخواهیم در یک چنین وضعیتی که امروز در ارتش داریم صرفه‌جویی بکنیم بنده به شما قول می‌دهم این دو لشکری که شما میل دارید اضافه کنید و اعتبارش را امروز از مجلس می‌خواهید به تمام معنی اعتبار این دو لشکر را بتوانید از این صرفه‌جویی‌ها تأمین کنید (فیروزآبادی‌ـ صحیح است) آن عده از امرا که امروز ما داریم و مشاغل غیرلازم دارند و حقوق می‌گیرند از ارتش ما اگر حقوق آن عده را بخواهیم کم بکنیم و یا از ارتش خارج کنیم این خودش یک صرفه‌جویی بزرگی است که ما می‌توانیم بکنیم. ما در زمان رضا شاه مطابق احصائیه‌ای که آن وقت بود هفده لشکر داشتیم یعنی صد و هفتاد هزار نفر زیر پرچم داشتیم در آن زمان همین سازمانی که برای آن هفده لشکر وجود داشت آن سازمان اداری امروز برای این نود هزار نفر هم موجود است در صورتی که ممکن بود شما آن سازمان را بیاورید کوچکش بکنید. این هم یک قسمت آن صرفه‌جویی است که امروز مورد نیاز شما است الآن مبالغ هنگفتی در ارتش ما امروز برای شبکه جاسوسی ارتش خرج می‌شود که به کلی پیموده است. عده زیادی از افسرها امروز از وجودشان استفاده در غیر مورد می‌شود. عده زیادی از افسرها عوض این که در محل خودشان و در قسمت خودشان ازشان استفاده بکنند اینها را می‌گمارند که مواظب حرکات این سرلشگر و آن سرتیپ یا آن نظامی یا غیرنظامی باشند بنده عده زیادی را به شما صورت می‌دهم، ده نفر دور منزل رزم‌آرا پنج نفر دور منزل دیگری. دور منزل بنده هم همین طور گماشته بودند و هستند، اینها یک عده از افسرها را به این ترتیب در یک وضعی که هیچ مربوط به آنها نیست ازشان استفاده می‌کنند و آنها را واقعاً می‌گمارند به یک کارهای پستی بدون این که فکر بکنند از وجود آنها ممکن است در ارتش استفاده کرد و آن وقت اینها را حقوق بهشان می‌دهند مزایا بهشان می‌دهند فوق‌العاده می‌دهند بعد هم می‌آیید می‌گویید دو لشکر هم می‌خواهیم اضافه بکنیم و یک عده را هم می‌خواهیم به اینها اضافه بکنیم. در مدت تصدی آقای ارفع در این مدتی که ایشان تصدی داشتند در حدود دو هزار نقل و انتقال شده است (یمین اسفندیاری ‌ـ صحیح است) بفرمایید پرونده‌های آنها را بیاورند رسیدگی بکنید تمام این موضوعات را بیاورند رسیدگی بکنید دو هزار نقل و انتقال شده برای چه؟ برای این که اشخاصی را بگذارند در پست‌های حساس، آن جاهایی که لازم است اشخاصی گذاشته شود که طرفدار ایشان هستند دو هزار نقل و انتقال [ ناخوانا ] با این وضعیت شده است و بعد هم [ ناخوانا ] بنده اساساً نمی‌دانم که بایستی به چه نحوی توجیه کرد این جریان را. در این اواخر من شنیدم یک تصویب‌نامه (البته در دولت گذشته بوده و این موضوعات مربوط به دولت فعلی نیست و آنچه که راجع به وزارت جنگ گفته می‌شود مربوط به حضرت عالی نیست مربوط به دولت گذشته است) دولت گذشته تصویب‌نامه صادر می‌کند به این شکل که دوازده هزار تومان تصویب بکنند پرداخت بشود به مأمورین حکومت نظامی بابت فوق‌العاده در آن موقعی که کلوپ‌های ما را اشغال کرده بودند فکر بکنید دوازده هزار تومان فوق‌العاده داده شود به یک عده نظامی که آنها قشون‌کشی بکنند و کلوپ اتحادیه و حزب توده را اشغال بکنند، فوق‌العاده داده می‌شود برای این که بروند منزل دیگری را اشغال بکنند و در آنجا زندگی بکنند، کرایه آنجا را هم ما بپردازیم پول تلفن را هم ما بپردازیم آنها استفاده بکنند. بنده نمی‌دانم این مملکت که الآن اینجا گفته شد وضعش از هر حیث خوب است این جریان را چطور ممکن است توجیه کرد. اگر این مخارج در بین نباشد (و بنده فکر می‌کنم که از مخارج خیلی زیاد است) شما می‌توانید به تمام معنی این دو لشر را از این وجوه صرفه‌جویی تأمین بکنید و اما اگر بخواهید باز هم استفاده زیادتری از ارتش کرده باشید بنده فکر می‌کنم که بایستی سازمان ارتش را یک قدری تغییر بدهید یک قدری بهتر بکنید برای این که شما اگر واقعاً یک ارتشی داشته باشید که از عده این ارتش استفاده صحیح بشود بنده فکر می‌کنم نه تنها حالا این صرفه‌جویی‌ها لازم نیست و نه تنها اضافه کردن این دو لشکر که از این صرفه‌جویی‌هایی که عرض کردم ممکن است درست بکنیم لازم نیست بلکه با همین ارتش موجود هم شما می‌توانید رفع نیازمندی‌های خود را بکنید به شرط این که خوب و صحیح از ارتش استفاده بکنید، شما الآن یک ارتش‌های یکنواختی در این مملکت دراید بدون در نظر گرفتن مقتضیات جغرافیایی و آب و هوایی بدون در نظر گرفتن هیچ چیز یک لشکر یکنواخت می‌فرستیم به کجا؟‌ به خوزستان برای این که آنجا یک هنگ سوار باشد. یک هنگ سواری که در موقع سختی نشان داد تا عملیات شروع شد اسب‌هایشان از تشنگی مردند فقط چون بایستی در آنجا مطابق سازمان یک هنگ سوار باشد هست، در صورتی که اگر یک هنگ محمول در خوزستان داشته باشید تمام احتیاجات شما را رفع می‌کند، یا فرض کنید در کرمان که هیچ رودخانه نیست بایستی مهندس داشته باشیم، چه داشته باشیم اگر به این نحو خواسته باشید این عده را داشته باشید من اصلاً عرض می‌کنم که این عده کم است، شما ممکن بود برای بندرعباس هم مثلاً یک گردان اسکی‌باز یفرستید یک گردان اسکی‌باز هم برای بندرعباس مثل این که برای سایر جاها لازم است، آقا باید از ارتش به یک شکل صحیحی استفاده  کرد. از ارتش باید به این ترتیب استفاده کرد که شما یک ارتش متحرکی داشته باشید که هر وقت لازم است به هر جا حرکت بکند و هر جا بخواهد برود آن وقت در صورت داشتن یک چنین ارتشی شما می‌توانید باید از ارتش استفاده کرد و ارتش باید یک هنگ متحرکی داشته باشند که به هر جایی که لازم است برود آن وقت در صورت داشتن یک چنین ارتشی شما می‌توانید با همین عده احتیاجات خودتان را رفع بکنید از همه مهم‌تر و از همه لازم‌تر این است که باید ما روحیه افسران و روحیه افراد را تقویت بکنیم تا بتوانیم از وجود آنها استفاده کامل کرده باشیم برای من هیچ گونه شکی نیست از این که تمام افسرهای ما که تحصیل کرده هستند مدرسه تمام کرده هستند تمام آنها صد در صد روح وطن‌پرستی دارند. این موضوع هیچ جای شک و تردید نیست ولی چیزی که هست بایستی از این وضعیت و از این علاقه آنها نسبت به مملکت صددرصد حداکثر استفاده را بتوانیم بکنیم و وضعیتی ایجاد بکنید که با یک روحیه قوی با یک نظر علاقه‌مندی نظر خودش را نسبت به میهن خودش و نسبت به مملکت خودش بتواند اجرا بکند شما اگر بنا باشد آن رفتاری که تا امروز نسبت به افسرهای تحصیل کرده ما وزارت جنگ می‌کرده است شما ادامه بدهید غیرممکن است که بتوانید آن استفاده لازم را از وجود آنها بکنید بنده عرض می‌کنم که صرف نظر از این که اینها احتیاج دارند محتاج هستند از لحاظ مادی در زحمت هستند شما صرف نظر از این که این احتیاجات آنها را برآورده نمی‌کیند صرف نظر از این که آنچه که در دسترس شما است و در موقع باید استفاده بکنید استفاده نمی‌کنید و در دسترس آنها نمی‌گذارید ملاحظه بفرمایید ببینید این مکاتبات داخلی وزارت جنگ است در همین موضوع می‌نویسد در یکی از مراسلات خیلی خیلی فوری می‌نویسد: روی اصل و از نظر تلاش برای تأمین زندگی افسرها دیگر قادر نخواهند بود که طبق مقررات ارتش انجام وظیفه نمایند و این خود از اصول بدیهیه و مسلم است که اغلب پیش آمدهای سوء و بی‌انصافی‌هایی که در ارتش به وقوع می‌پیوندد خود ناشی از فقر و تنگدستی است این مکاتبه رسمی خود آنها است که آن وقت بعداً می‌نویسد: تصور می‌رود و صلاح در آن باشد که لااقل افسران را از دریافت حقوق حقه ماهیانه راضی نگاه دارید و نباید همه ما همه آنها را به وعده‌های دروغی و به قول معروف سرشان را شیره بمالیم.

این یکی مال مشهد است که می‌نویسد یک ماه و نیم است از آن موقعی که تصویب بودجه از مجلس گذشته است حقوق افسرهای اینجا در این مدت پرداخت نشده است اگر بنا باشد ما این طور رفتار بکنیم همین طور که در این مراسله نوشته شده است تمام این معایب پیش خواهد آمد و ما نمی‌توانیم از هیچ یک از این معایب جلوگیری کنیم و من آن دفعه در اینجا مطالبی با مدرک و سند اظهار کردم وقایعی که امروز اتفاق می‌افتد و این پیش‌آمدهای سویی که امروز در ارتش شده است تمام اینها در نتیجه سوءسیاست سران ارتش شما است تمام در نتیجه سوءرفتار ستاد ارتش و سوءسیاست کسانی است که امروز زمام ارتش را در دست دارند بنده امروز برای این که این موضوعات روشن شود آقای وزیر جنگ به حضرتعالی عرض می‌کنم محاکمه افسرانی که در گرگان گرفتار شدند و بایستی روز شنبه محاکمه بشوند برای این که درست بفهمند و ببینند نقص کجا است عیب کجا است برای این که هم خود شما بدانید و هم ملت ایران بدانند بیایید شهامت به خرج بدهید این محاکمه را علنی بکنید و بگذارید علناً محاکمه شوند بگذارید ببینند مردم و ببینند تقصیر با کی است. نه از اعلامیه‌های ستاد ارتش بلکه از جریان محاکمه ببینند که تقصیر با کی است و کی آنها را وادار می‌کند به این عمل با آقای ارفع. اگر علاقه‌مند هستید به ارتش اگر علاقه‌مند هستید به این که حقایق معلوم شود و پرده از اسرار برداشته شود این محاکمه را به صورت آن محاکمه‌ای که نسبت به ما کردند در چند سال پیش به آن صورت درنیاورید. ما را آوردند اینجا و یک اعلامیه جعلی آوردند و اینجا خواندند و دفاع ما را در روزنامه‌ها منتشر نکردند خیلی آسان بود قضاوت کردن برای مردم زیرا قضاوت

+++

یک طرفه بود اگر شما بخواهید قضاوت عادلانه باشد و از این قضاوت راضی شوند بیایید علنی کنید مخبرین جراید بیایند بنشینند اوضاع را قضاوت کنند آن وقت خواهید دید که چه اشخاصی هستند که روحیه افسران را تضعیف می‌کنند و چه اشخاصی هستند که موجب این جریانات سو به طور کلی در مملکت می‌شوند بنده عرض می‌کنم که شما با داشتن تمام موجبات با داشتن تمام وسایل وقتی می‌توانید یک ارتش صحیح و حسابی داشته باشید که علاوه بر تمام اینها رؤسا و فرماندهان آنها هم لایق باشند و هم علاقه‌مند باشند و هم دور از هرگونه سیاست باشند و الا اگر بخواهید غیر از این باشد شما غیرممکن است که بتوانید یک ارتش صحیح داشته باشید شما بهترین موجبات بهترین وسایل را در دست داشته باشید غیرممکن است بتوانید کوچک‌ترین عمل صحیح و حسابی بکنید بنده در هفته قبل هم گفتم راجع به کارهای سرلشکر ارفع بنده نمی‌خواهم بعضی چیزها را عرض کرده باشم. در هر صورت شایسته نیست که در رأس ارتش ما یک چنین شخصی با آن سوابقی که بنده عرض کردم و با آن سوابقی که موجود است و شاید بعضی‌هاش صلاح نباشد که عرض کنم اگر این شخص در رأس ارتش باشد همین آش و همین کاسه است که ما می‌بینیم این وضعیاتی را که بنده گفتم یک چیزهایی است که شخصاً ‌خود سرلشکر ارفع موجب شده است این جریان را (قبادیان ‌ـ سرلشکر ارفع از افسران وطن‌پرست است)

نایب‌رئیس ‌ـ‌ آقای قبادیان تمنا می‌کنم بدون اجازه صحبت نفرمایید.

کام‌بخش‌ ـ ‌بنده خواص یک نفر فرمانده یک نفر افسری که باید در رأس ارتش باشد خواص او را این طور تشخیص می‌دهم که اولاً لیاقت از لحاظ نظامی داشته باشد. شهامت نظامی داشته باشد مبری باشد از بعضی از موضوعاتی که شایسته یک نفر فرمانده ارتش نیست البته اگر اینها وجود داشته باشد و بعداً موجبات دیگری لازم آمد می‌تواند از وجود ارتش یک استفاده‌ای بکند ولی اگر اینها وجود نداشته باشد و موجبات دیگر هم وجود داشته باشد استفاده کافی نمی‌تواند بکند بلکه استفاده سوء خواهد کرد ولی آنچه که مربوط به لیاقت ایشان است بنده همین قدر واگذار می‌کنم آقایان را به این که خودشان قضاوت بکنند با در نظر گرفتن جریانات زمان سمیتقو و فرار شهریور و پیش آمدهایی که در آنجا واقع شد که ایشان رئیس ستاد بودند و بعد از مورچه‌خورت سر در آوردند این مربوط به لیاقت شخصی ایشان و مربوط به شهامت ایشان است ایشان فقط در یک رشته مهارت کامل دارند و آن رشته تخریب ارتش است این را ما بایستی کاملاً در نظر بگیریم یعنی آن عملی را که مختاری در زمان رضاشاه با کمال مهارت عادت کرده بود که انجام بدهد امروز هم ایشان عیناً توانسته‌اند انجام بدهند از طرف سرلشگر ارفع نه تنها در ارتش بلکه در خارج از ارتش در سایر نقاط هم عملیاتی شده است این تحریکات جدی است که به حد اشباع رسیده است بنده موضوع این مراسله را که اخیراً در روزنامه رگبار منتشر شده است و شاید بعضی از آقایان قرائت نکرده باشند به عرض عالی می‌رسانم که توجه بفرمایید ایشان یعنی آقای سرلشکر ارفع در ارتش مشغول چه کاری هستند؟ ایشان مشغول کارهای ارتش هستند. مشغول رتق و فتق امور ارتش هستند یا در سایر جاها در بین سایر طبقات تحریک و تهییج افکار عمومی می‌کنند این مراسله‌ای است که به امضای ایشان در روی کاغذ رسمی رکن دو ستاد ارتش نوشته است به یک شخصی به امیراصلان خان خلخالی که من واگذار می‌کنم این را به نماینده محترم خلخال که راجع به هویت این شخص اظهارات خودشان را بکنند که این شخص چه شخصی است. یک کسی است که یک وقتی قیام مسلحانه کرده بود یک نفر قطاع‌الطریقی است خلاصه ایشان به آقای امیراصلان خان خلخالی می‌نویسد:

آقای امیراصلان خان خلخالی اقدامات آقای میرخاص اردبیلی که از اجله علما روحانیون این منطقه می‌باشد در راه اشاعه دین مقدس اسلام و حفظ اساس آن و ارشاد عامه موجب اعتماد تامه مسلمانان است. بنده می‌خواهم بدانم آیا این از وظایف ستاد ارتش است جزو وظایف ارتش است که اقدامات یک سیدی مورد اطمینان کافه مسلمانان شده است.

قبادیان ‌ـ ستاد ارتش مملکت مسلمانان است.

نایب‌رئیس‌ ـ آقای قبادیان اجازه بفرمایید.

کام‌بخش ‌ـ ... این موضوع مربوط به ستاد ارتش است که آقای سرلشکر ارفع در این موضوع مراسله رسمی می‌نویسند که بدین وسیله به عموم رؤسا و خوانین و عشایر شاهسون تأیید می‌گردد که در انجام دستورات معظم له که مورد اعتماد و اطمینان ستاد ارتش می‌باشند آنها اطاعت بفرمایند دستوراتی در ستاد ارتش برای آقای امیراصلان خان خلخالی داده که بایستی این دستورات به موقع اجرا گذاشته شود و آقایان خوانین عیاشیر هم موظف هستند و مکلف هستند که این وظایف را انجام دهند رئیس ستاد ارتش چه کار دارد به این کارهایی که این شخص کرده و این اقداماتی که این شخص نموده است این است که به موقع اجاره‌بها داده است بر علیه حزب توده برای تخریب حزب توده این شخص یک مملکتی را شلوغ کرده است و شلوغ کردن او موجب رضایت ستاد ارتش است.

نایب‌رئیس‌ ـ آقای کام‌بخش تمنا می‌کنم که از موضوع خارج نشوید و از تعرضات شخصی خودداری کنید.

کام‌بخش ‌ـ‌ تعرضات شخصی نیست. رسمی است.

نایب‌رئیس ‌ـ بنده مکلف هستم که مجری نظامنامه باشم.

کام‌بخش‌ ـ بنده از موضوع لشکری به هیچ‌وجه خارج نمی‌شوم.

نایب‌رئیس ‌ـ‌ از موضوع لایحه به هیچ‌وجه خارج نشوید.

کام‌بخش ‌ـ این موضوع البته مربوط به لایحه است یعنی بنده عرض می‌کنم که اگر ما این لایحه را تصویب بکنیم و اگر ما این اعتبارات را بدهیم. اگر ما موجبات این را فراهم کنیم که ارتش از این اعتبارات و از این مزایا و از این چیزهایی که در این لایحه هست استفاده کند اینها را به دست کی می‌دهید؟ اینهایی که مربوط به ارتش است می‌خواهم عرض کنم که به دست یک اشخاص لایقی باید داده شود که اگر لازم شد یک تحقیقاتی بفرمایید. درباره موضوعات دیگری هم که گفته می‌شود بنده معتقدم که می‌خواهید این اشخاصی که شایع کرده‌اند این موضوع را و واقعاً این موضوع به حد اشباع رسیده است و ازشان سؤال بکنید و تحقیق بکنید که چیست؟ و بالأخره باید بفهمیم که ایشان از لحاظ شخصی از لحاظ درستی شایسته این است که در رأس یک ارتش واقع شوند و در رأس یک ارتشی که ما می‌خواهیم این مزایا را برایشان قائل شویم آیا شایسته هستند یا نه؟ اینها را تحقیق بفرمایید و آن وقت البته اگر لایق بودند به جای خودشان محفوظ خواهند بود بنده فکر می‌کنم با آن مطالبی که عرض کردم مخصوصاً در آن قسمت مربوط به مزایای افسرها بهتر این است که این لایحه را آقای وزیر جنگ ببرند و تغییراتی در این لایحه بدهند مخصوصاً‌ در این قسمت اضافات یک کاری بکنند که این قسمت اضافات واقعاً در دسترس افسرها و در دسترس آن اشخاصی که واقعاً‌ محتاج هستند و واقعاً‌ مستحق هستند این اضافات به آنها داده شود بنده به همین جا عرایض خودم را خاتمه می‌دهم و تصور می‌کنم که آقای امیر تیمور نهایت رضایت را داشته باشند برای این که از موضوع خارج نشدم (امینی صحیح است)

نایب‌رئیس ‌ـ آقای اردلان

اردلان‌ ـ عرض کنم بنده در کمیسیون بودجه نسبت به این لایحه رأی دادم و حالا هم رأی خواهم داد و از آقایان نمایندگان محترم اجازه می‌خواهم که به طور خیلی مختصر دلایلی که بنده را وادار کرد به این لایحه رأی بدهم به عرض آقایان برسانم البته نماینده محترم آقای کام‌بخش یک فرمایشاتی در این خصوص کردند که خود آقای وزیر جنگ و آقای مخبر کمیسیون هم در این قسمت توضیحات کافی خواهند داد و از طرفی چون این لایحه‌ای است که چند میلیون ریال اعتبار از مجلس شورای ملی خواسته شده است چند میلیون ریال و سه میلیون دلار آقای وزیر جنگ در اینجا فرمودند (صمصام‌ ـ‌ صد و شصت میلیون ریال به عنوان دو لشکر اضافه)

نایب‌رئیس‌ ـ‌ آقای صمصام خواهش می‌کنم وسط صحبت صحبت نفرمایید.

اردلان ‌ـ ... بنده خودم عضو کمیسیون بودجه هستم و اگر نماینده‌ محترم آقای صمصام مطالعه بفرمایند ملاحظه خواهند فرمود خط بالا را که صد میلیون ریال است که برای شش ماهه آخر سال امسال پیش‌بینی شده است برای همین اضافات و برای همین دو لشکر سه میلیون دلار خواسته شده است آقای وزیر جنگ هم در جلسه گذشته برای آقایان فرمودند که  این موضوع سه میلیون دلار را ما لازم نداریم و خیلی کم‌تر لازم داریم یک میزانی است که بعد آقای وزیر جنگ توضیح خواهند داد چون موضوع صد میلیون ریال است به نظر بنده... (دکتر رادمنش ‌ـ‌ چیز قابلی نبود) بنده می‌خواستم یک عرضی بکنم پس از آنکه این عرض بنده را آقای دکتر رادمنش توجیه فرمودند واقعاً این مبلغ برای مملکت ما و ضرورتی که آن را ایجاب می‌کند مبلغ قابلی نیست (دکتر رادمنش ‌ـ ما سیصد میلیون می‌دهیم)

نایب‌رئیس‌ ـ آقای دکتر رادمنش در موقع خودتان صحبت بکنید.

اردلان‌ ـ عرض کنم که ما الآن در موقع حاضری که در مملکت خودمان هستیم و داریم یک وضعیت تاریخی را طی می‌کنیم اگر ما به تاریخ گذشته ایران نگاه کنیم در تاریخ حوادث گذشته ایران همیشه تصادفات سختی روی کرده است و خواسته است

+++

که این مملکت را در استقلال یک تکانی بدهد خوشبختانه این مملکت خودش را حفظ کرده است و این یک سری در این قسمت است اگر در هر کجای تاریخ ایران ببینید خواهید دید که به چه سبب و به چه نحو شده است که این طوفان‌های سختی که نسبت به این مملکت وارد آمده است به هیچ وجه نتوانسته است در استقلال مملکت رخنه کند و همان طوری که سعدی می‌فرماید:

تا خاک را بود و آب را بقا

همیشه هم خواهد بود ولی این یک سری دارد یک رازی دارد الآن قشون خارجی در مملکت ما هست و امیدواریم به زودی برود و اگر یک حوادثی هم در مملکت ما رخ داد آقایان ملاحظه فرمودند قضیه همین افسرهای فراری خراسان که آمدند در گرگان اقداماتی بکنند. قضیه ژاندارم‌هایی که ما خواستیم بفرستیم برای خاموش کردن آن در یک قسمت از مملکت و همین طور قضیه آذربایجان و مطالب دیگر و آخریش قضیه زنجان بود اگر ما می‌بینیم که این حوادث زودتر از آنچه که ما انتظار داریم خاموش می‌شود و جرقه‌اش شعله نمی‌دهد یک رازی دارد این همان رازی است که موجب بقای ما شده است در قرن‌های متمادی و آن این است که ملت ایران توده مملکت ایران حس کرده است که با بودن قشون خارجی در این مملکت هر گونه انقلابی موجب اضمحلال مملکت ما می‌شود بنابراین کمک می‌کنند توده مردم هر کجا یک جرقه جستن می‌کند آن را خاموش می‌کنند. به شعله افروختن او کمک نمی‌کنند ولی تنها این کمک کافی نیست یک عواملی هم باید به این مردم کمک بکند آن عوامل کدام است عبارت از ارتش ما است عبارت از ژاندارمری ما است عبارت از شهربانی ما است امروز یک لایحه در مجلس شورای ملی مطرح است که ما می‌خواهیم به  ارتشمان کمک کنیم اولاً در موضوع اضافه شدن دو لشکر عرض کنم که ما در کمیسیون بودجه این موضوع را بحث کردیم شما یک مملکتی دارید که وسعتش سه برابر وسعت خاک فرانسه است و امروزه دولت ما برای این که قشون خارجی مملکت ما را تخلیه خواهد کرد به زودی انشاالله و یک نقاطی را که آن اندازه که باید درش قشون باشد قشون نیست می‌خواهد قشون بگذارد و این را تقاضا می‌کند که دو لشکر اضافه بشود این پولی نیست که درش بحث بکنیم و وزیر مالیه در مجلس در کمیسیون بودجه گفت که درست است ما نوشته‌ایم برای این مبلغ از بانک استقراض کنیم ولی ما خودمان پول داریم و احتیاج به استقراض از بانک نداریم و اگر پول هم نداشته باشیم من که یک نفر ایرانی هستم حاضرم پیراهن تنم را بفروشم و این پول را بدهم که امروز که قشون خارجی از این مملکت می‌رود ما بتوانیم قشون خودمان را به جای آنها بگماریم (لنکرانی ‌ـ ژاندارمری بگذاریم آقا ژاندارمری) اما راجع به خرج قسمت دومش همین افراد ارتش که امروز کمک می‌کنند و اگر یک شعله‌ای یک جرقه‌ای در خراسان در گرگان در زنجان جستن کند کمک می‌کنند و آنها خاموش می‌کنند ما یعنی مجلس شورای ملی می‌خواهد به این افسران یک تشویقی بکند که هر کدام اولادی که پیدا کردند 10 تومان بهش بدهند در صورتی که ما می‌دانیم این در واقع کمک خیلی مؤثری نیست برای این که اگر این افراد ما یک روز مریض شوند با این گرفتاری‌ها و گرانی‌ها این خرج یک روزش است ولی این یک تشویقی است که مجلس شورای ملی می‌خواهد از ارتش و افسران بکند می‌گوید اگر یک افسری در واقع یک اولادی پیدا بکند ماهی ده تومان بدهند در هر صورت این به نظر بنده مبلغ زیادی نیست (کام‌بخش‌ ـ کم است) اگر زیادتر از این وزارت جنگ بخواهد بنده که نماینده ملت هستم با کمال میل و با کمال رغبت به او رأی خواهم داد و به همین لحاظ هم در کمیسیون بودجه رأی دادم و هر وقت هم آقای وزیر جنگ لایحه اضافه به مجلس بیاورند رأی خواهم داد. یک تذکری به آقای وزیر جنگ عرض کنم و تمنی می‌کنم این نظر بنده را درش دقت بفرمایند و آن این است که باید مرکز وزارت جنگ یک توجه بیش‌تری به رفتار و کردار مأمورین ولایات خودشان با مردم داشته باشد (صحیح است) وزارت جنگ نباید تصور بکند که هر گزارشی که از یک فرمانده لشکری به مرکز رسید او حقیقت دارد و وحی منزل است و لازم است که او را بپذیرد در این موضوع باید غور بکند دقت بکند و نگذارد که بین ارتش ما و مردم فاصله ایجاد شود این موضوعی است که بنده ضمن نامه‌های متعددی به وزارت جنگ نوشتم اگر آقایان در شهریور 1320 بین ارتش و مردم فاصله نبود ممکن نبود این از هم گسیختگی در ارتش ما به وجود بیاید اینها یک فاصله‌ای است بنده برای مثل یک قضیه‌ای را عرض می‌کنم و تمنی می‌کنم توجه بفرمایید پارسال یک نفر از کردستان به بنده که نماینده آنجا هستم تلگراف کرد که مأمورین نظام وظیفه به من خیلی تعدی می‌:نند بنده به وزارت جنگ مراجعه کردم و تقاضا کردم رسیدگی بکنند وزارت جنگ به بنده نوشت که اظهارات این شخص صحیح نیست بنده به آن شخص نوشتم که تکذیب می‌:ند وزارت جنگ حرف شما را او مدارک و اسناد فرستادم و باز هم که بنده به وزارت جنگ کاغذ نوشتم سرانجام وزارت جنگ به من جواب داد آن شخص یک آدم ماجراجویی است و نباید توجه به حرف او کرد خوب او یک نفر کردستانی بود و یک قضیه‌ای بود ما گفتیم بسیار خوب در سه ماه پیش خانواده این شخص به من تلگرافی کردند که امروز آمدند و این شخص را گرفتند و حبس کردند و تقاضا کردند که اگر این گناه دارد گناهش را بگویندو در یک محکمه محاکمه‌اش بکنند و مجازاتش بکنند و اگر گناه ندارد دلیل ندارد حبسش بکنند من کاغذی به وزارت جنگ نوشتم و عین این تلگراف را هم به وزارت جنگ فرستادم وزارت جنگ به من این جواب را داد اصل قضیه را هم که می‌خواهم عرض کنم برای این تکه است که وزارت جنگ به من جواب داد که هرچند لشکر 4 کردستان بدون جهت کسی را توقیف نمی‌کند معهذا ما دستور دادیم فلان. این حرف اصلاً صحیح نیست شما نباید همیشه تصور بکنید که او بی‌جهت توقیف نمی‌کند و دلیل بیاورید که برای چه او را توقیف کرده‌اند اینها همه ایرانی هستند و خلاصه این که تا حالا هم هرچه بنده تقاضا کردم و زن و بچه‌اش هم تقاضا کرده‌اند که اگر این مقصر است او را به یک محکمه بفرستید اعدامش بکنید و اگر هم تقصیر ندارد مرخصش بکنید نتیجه‌ای نداده است اینها یک مطالبی است که بین ارتش عزیز ما و مردم فاصله ایجاد می‌کند ما نباید یک کاری بکنیم که بین مردم و ارتش فاصله ایجاد شود ما باید بکوشیم حتی‌المقدور ارتش و مردم به هم نزدیک‌تر شوند متحدتر شوند ملت ایران مردم ایران ارتش خودش را دوست داشته باشد آن وقت خواهید دید که مردم نگهبان و پشتیبان ارتش ما خواهند بود و این حرف‌هایی هم که امروز می‌زنند از بین خواهد رفت امیدوارم که آقای وزیر جنگ هم در این مطالب توجه بفرمایند در خاتمه عرایض خودم یک مطلبی بود که با بنده چند نفر مذاکره کرده بودند و گفتند که در اینجا عرض کنم و آن این بود که ما سا‌ل‌های سال یک خرج زیادی کردیم و یک نیروی دریایی به وجود آوردیم نیروی دریایی ما یک نیرویی نبود که برای دریاها باشد فقط یک ژاندارمری ساحلی بود همان طوری که ما در داخله خودمان ژاندارمری داریم که با موتورسیکلت و اتومبیل و اینها می‌رود در سواحل سرتاسر خلیج فارس هم یک ژاندارمری دریایی باید داشته باشیم شما از خرمشهر که شروع کنید یک جزایری مثل جزیره الخضرا مثل شلحه و میله و مثل جزایر دیگر قشم و اینها و کوچک‌تر و بزرگ‌تر هست و در اینجا قاچاق می‌آید و می‌رود کشتی‌های دیگری هم هست می‌آید با ایرانی‌ها تصادم می‌کنند و غرق می‌شوند. ما ژاندارمری ساحلی لازم داریم.

یک عده افسران زیادی هم داریم که سا‌ل‌های سال در ایتالیا و در نقاط دیگر درس خوانده‌اند زحمت کشیده‌اند و باید از وجود آنها استفاده بکنیم بنده از آقای وزیر جنگ تقاضا می‌کنم که این ژاندارمری ساحلی و نیروی دریایی ما تقویت و احیا شود.

نایب‌رئیس ـ آقای دکتر رادمنش

دکتر رادمنش ‌ـ معمولاً مخارجی که در مجلس پیشنهاد می‌شود مخارج خیلی ضروری نیست و از این جهت ما غالباً مخالفت می‌کنیم ولی این مخالفت ما نباید این جور تعبیر شود که خدای نخواسته ما با وجود یک ارتش در ایران مخالفیم هیچ ذی‌شعوری نیست که یک همچو طرز فکری داشته باشد البته ما همه ایرانی هستیم به مملکت خودمان علاقه داریم همان طوری که باید فرهنگ داشته باشیم بهداشت داشته باشیم بایستی ارتش هم داشته باشیم ولی باید در حدود احتیاجات خودمان خرج بکنیم اگر ما پول نداریم خرج زیادی کردن مفید نیست اگر می‌شود از یک راه‌های دیگری امنیت را برقرار کرد ما با همین وسایلی که حالا داریم با همین وسایلی که وزارت جنگ دارد می‌شود امنیت را برقرار کرد لازم نیست در یک چنین موقعی که ما دچار فقر مالی هستیم و ملت ایران واقعاً در تحت فشار است و نمی‌تواند این بودجه سنگین را تحمل بکند بیاییم یک قلم چشم ببندیم و 24 میلیون تومان با یک ورقه تصویب بکنیم این پول ارث بابای ما که نیست این پول مال ملت است یک قران یک قران جمع می‌شود یک دفعه واقعاً انصاف نیست که چشم ببندیم و 24 میلیون تومان خرج بکنیم و به طور قطع با این خرج هیچ تغییری در اساس حاصل نمی‌شود و برای من یقین است که در اوضاع و احوال ما به این طریقی که هست نه تنها تغییری حاصل نخواهد شد بلکه تشدید هم خواهد شد. جنگ تمام شده است تمام دنیا همه مشغول این هستند که از بودجه جنگی خودشان بکاهند بنده من‌باب مثال یک خبری از ترکیه اینجا می‌خوانم که اتفاقاً به دستم افتاد و مخصوصاً نگاه داشتم که وقتی این لایحه مطرح می‌شود به عرض آقایان برسانم خدا شاهد است که هیچ نظر خصوصی هم ندارم نمی‌خواهم اینجا یا به ارفع حمله کنم یا به رزم‌آرا و هیچ نظر خصوصی هم نیست ولی وجدانم حاضر نیست که یکدفعه به 24 میلیون برای خرج بیهوده رأی بدهم و من می‌توانم بگویم که اگر این پول واقعاً در دسترس صندوق خزانه ما است مخارج دیگری

+++

می‌شود کرد که هزار گونه مردم ایران ازش استفاده بکنند و هیچ اغتشاش و هیچ انقلابی هم رخ ندهد. آنکارا به قرار اظهار خبرگزاری فرانسه در لایحه بودجه سال 46 دولت ترکیه که به مجلس پیشنهاد شده هزینه‌های نظامی از 350 میلیون به 150 میلیون لیره ترک تقلیل یافته وزیر دارایی اظهار داشت که این بودجه نخستین بودجه زمان صلح است یعنی یکدفعه 200 میلیون لیره از بودجه جنگی خودشان کاستند ما حالا بودجه خودمان را نگاه کنیم واقعاً انصاف بدهید 400 میلیون تومان بودجه ما است که با همچو زحمتی تهیه می‌شود وقتی 400 میلیون تومان بخواهد به صندوق برسد یقین بدانید که سه برابر آن از مردم گرفته می‌شود به عنوان رشوه به عنوان جریمه به عنوان دیگر از مردم می‌گیرند و 400 میلیون تومان به صندوق دارایی می‌رسد در حقیقت 1200 میلیون تومان از مردم گرفته می‌شود چهارصد میلیون تومان آن به صندوق کشور می‌رسد خوب این چهارصد میلیون تومان نصفش خرج ارتش و ژاندارمری و شهربانی می‌شود یعنی 200 میلیون تومان تقریباً، آن روز بنده عرض کردم آقای فاطمی مخبر محترم کمیسیون بودجه فرمودند که 163 میلیون تومان است ولی آقا خرید اسلحه و مخارج تسلیحات را در نظر نگرفتند وقایع و خرج‌های غیرمترقبه رخ می‌دهد مثلاً یک اغتشاشی رخ می‌دهد یک دفعه می‌نشینند بیست میلیون تومان چهل میلیون تومان خرج می‌کنند اینها را آقا در نظر نگرفتند. در حدود 200 میلیون تومان از این بودجه خرج ارتش و شهربانی و ژاندارمری می‌کنید حالا این ورقه را هم که اینجا آورده‌اند که موقت است تقریباً با وجود یکه موقت است 24 میلیون تومان هم داریم می‌دهیم و اجازه هم می‌خواهند که اگر نداریم از بانک ملی قرض کنیم چندین صد میلیون تومان هم که به بانک ملی مقروض هستیم این هم یک قرض بالا قرض که ربحش را باید از بودجه کشور داد بنابراین گمان می‌کنم که هیچ عالم اقتصادی حاضر نیست برای یک بودجه مملکت 400 میلیون یک مملکتی که واقعاً مردمش در تحت فشار هستند آن روز آقای اردلان می‌گفت که یک عده زیادی من دیدم که لخت بودند و عریان بودند اگر دیدید چرا می‌آیید اینجا رأی می‌دهید...

اردلان ‌ـ آقا این برای استقلال مملکت است.

دکتر رادمنش ‌ـ ‌کسی که به استقلال خودش علاقه‌مند است یک کاری نمی‌کند که به ضرر مملکتش باشد می‌گوید « آیینه چون نقش تو بنمود راست‌ـ خود شکن آیینه شکستن خطا است » شما باید خودتان را اصلاح بکنید اوضاع اجتماعی مردم را اصلاح بکنید بگذارید مردم یک نفسی بکشند وضع مردم را اصلاح بکنید بهداشت بدهید فرهنگ بدهید دوا بدهید به مردم اگر اینها را دادید هیچ کس تکان نمی‌خورد، عدالت داشته باشید مساوات داشته باشید اگر ایرانی بداند حقش سلب نمی‌شود ؟؟؟ دستخوش یک عده عناصر ناپاک نمی‌شود دست خوش هوا و هوس یک عده پست نمی‌شود قطعاً‌ تکان نخواهد خورد (صحیح است) ایرانی به مملکت خودش علاقه‌مند است با سرنیزه که نمی‌شود آقا ممکن نیست وقتی که ارتش شما از لحاظ کیفی خوب نباشد این دو لشکر را هم داشتید باید دو لشکر هم استخدام کنید برای این که آن دو لشکر را نگاه دارید والله حرف حسابی می‌زنیم حرف‌های ما، مخالفت ما نه از لحاظ مخالفت با ارتش و مملکت است والله از روی علاقه به مملکت است شما حالا هر جوری می‌خواهید حساب کنید (کام‌بخش‌ ـ حساب ما پاک است) اینجا آقای کام‌بخش مطالب فنی راجع به این لایحه را گفتند که واقعاً ما می‌توانیم اگر همین ارتش 90 هزار نفری که حالا داریم اگر سازمانش را مرتب بکنیم از لحاظ حرکت مرتب بکنیم به طور قطع با حفظ عدالت اجتماعی با برقراری عالت با حفظ حقوق مردم هیچ اتفاقی رخ نخواهد داد برای من یقین است که تمام مردم ایران به مملکتشان علاقه دارند و اگر یک سر و صداهایی بعضی اوقات درمی‌آید در اثر عدم رضایت مردم از دستگاه حاکمه است تعبیر نکنید به انقلاب واقعاً مردم به ستوه آمده‌اند نگاه بکنید یک نفر مستخدم نمی‌تواند شکمش را سیر بکند اگر بخواهد تمام عمرش را نان و پنیر بخورد نمی‌تواند سیر بشود سرباز هم همین طور است سربازی که گرسنه است چه کار از دستش برمی‌آید عوض این که شما می‌خواهید این پول‌ها را خرج کنید و اسلحه بخرید بیایید شکم اینها را سیر کنید شکم اینها سیر بشود بهتر است اینهایی که دارید اقلاً سیر بکنید (صحیح است) این لایحه دارای سه قسمت است قسمت اول راجع به اضافه دو لشکر است و اضافه 16 میلیون تومان که ما صددرصد با آن مخالفیم و بنده عقیده دارم با ارتشی که ما داریم با قشونی که ما داریم می‌توانیم با عده کم‌تر از این هم امنیت این مملکت را حفظ بکنیم به شرط این که از این گشادبازی‌ها دست برداریم قسمت  دوم را بنده صددرصد موافقم برای این که وضعیت افسر ما باید خوب باشد یک دفعه هم اینجا عرض کردم بنده میل دارم که یک افسر ایرانی به قدر یک افسر آمریکایی حقوق بگیرد...

فیروزآبادی ‌ـ از ملت ایران.

دکتر رادمنش ‌ـ‌ البته از ملت ایران از ملت آمریکا که نگفتم آنها به ما نمی‌دهند که بگیریم، قسمت سوم راجع به خرید اسلحه است...

حشمتی ‌ـ آن قسمت حذف شد.

دکتر رادمنش‌ ـ‌ الحمدالله بنده دیگر عرضی ندارم و نمی‌خواهم بیش از این وقت آقایان را بگیرم و خواهش می‌کنم یک قدری انصاف بدهند و ببینند که این خرج ضروری است اگر واقعاً این خرج برای آزادی و استقلال ایران ضروری است به آن رأی بدهند و خیال کنند که چون حالا موقعیت مملکت یک موقعیت دشواری است و ما هر بودجه‌ای را که وزارت جنگ آورد باید تصویب بکنیم نخیر این طور نیست باید ببینیم مطالعه بکنیم اگر واقعاً این خرج ضروری است اگر واقعاً این خرج برای آزادی ایران برای استقلال ایران ضروری است بنده هم حاضرم رأی بدهم ولی نیست آقا ما راه کج می‌رویم بنده خواهش می‌کنم از آقای وزیر جنگ که این را مطالعه بکنند این یک لایحه‌ای است که در دولت سابق آمده است و مدتی اینجا معطل شده است این اشتباه است بنده از آقای وزیر جنگ خواهش می‌کنم که این لایحه را پس بگیرند یا یک تجدیدنظری بکنند شاید عوض دو لشکر یا یک لشکر بشود آن عمل را کرد شاید عوض دو لشکر با یک تیپ بشود این کار را کرد این لایحه در دولت سابق آمده است و مدتی هم اینجا معطل شده است و حالا هم دو مرتبه این را چشم بسته آورده‌اند که تصویب بکنیم.

نایب‌رئیس ‌ـ آقای فاطمی

حشمتی ‌ـ بنده نوبه‌ام محفوظ است.

فاطمی ‌ـ بنده خیلی متأسفم از این که بعضی مواقع آقایان یک شکوه و شکایتی که دارند و شاید هم به نظر خودشان تا یک حدی هم وارد باشد وارد یک قضایایی که برای مملکت در حقیقت حیاتی است وارد آن قضایا می‌شوند بنده خوب گوش داده‌ام در بیانات آقای کام‌بخش یک مقدارش که البته فنی بود و ایشان هم خودشان افسر بودند بنده که نمی‌فهمم و نمی‌توانم عقیده‌ای اظهار بکنم ولی آنچه را که راجع به لایحه مورد بحث صحبت کردند تمام دلایلی که اقامه شد تقویت می‌کرد لایحه دولت را بلکه ایشان عقیده‌شان این بود که این مبلغ کم است (کام‌بخش ‌ـ اضافات افسران کم است) منتهی یک بیاناتی هم هست که مکرر در این مجلس شده مثلاً در همین چند روز یک بیاناتی فرموده‌اید که به نظر بنده اینها شایسته نیست مثلاً نسبت به فرماندار نظامی یک بیاناتی فرمودند (دکتر رادمنش ‌ـ راجع به فرماندار نظامی صحبتی نشد)... چرا آقا شما فرمودید بنده یادداشت کردم اینجا « توقیف اشخاص » و آن وقت گفتید که اگر ما جلوی آنها را نگیریم اعلان گرسنگی خواهند داد و اگر آنها را آزاد نکنند دستور می‌دهیم که اعلان گرسنگی بدهند (کام‌بخش ‌ـ می‌خواستند بکنند ما جلوشان را گرفتیم) آنچه که فرمودید می‌خواهم عرض کنم که مثلاً نسبت به فرماندار نظامی فعلی ما که بنده می‌شناسم و اغلب آقایان هم ایشان را می‌شناسند که مرد بسیار شریفی است و از یکی از خانواده‌های شرافتمند ایران است چه خلافی کرده است؟

یک قانونی است در دست او داده‌اند و یک تصویب‌نامه‌ای است که اختیارات حکومت نظامی را در دست او قرار داده است (کام‌بخش ‌ـ با نظر سوء اجرا می‌شود) جنابعالی می‌توانید عملی بفرمایید که این قانون ملغی شود در مجلس این مانعی ندارد (کام‌بخش ‌ـ شما نمی‌گذارید) اما وقتی که یک قانونی به قوت خودش باقی است و از تصویب مجلس شورای ملی گذشته است و دولت هم یک تصویب‌نامه صادر کرد و یک شخص محترمی را مأمور اجرای آن می‌کند آن وقت هر ساعت که نباید به او اعتراض کرد آن هم بی‌جهت و نسبت به یک خانواده‌ای که جز خدمت به این مملکت کاری نکرده‌اند خوب پدر این شخص که در زمان استبداد بوده است هنوز آثارش در دست مردم است (صحیح است) و خودش را هم که کسی نمی‌تواند نسبت سوئی بهش بدهد شما نباید یک اظهاراتی در اینجا بکنید که اسباب دلسردی مردم بشود (کام‌بخش‌ ـ موضوع ایشان که مطرح نیست آقا) یک ایرادی هم که فرمودید که چرا این لایحه را آوردید، فرمودید ما همیشه منتظر هستیم که یک وقایعی اتفاق بیفتد و بعد به فکر آن می‌افتیم خوب بلی. همین طور هم هست ما هیچ وقت مگر می‌توانستیم پیش‌بینی بکنیم که جنگ بین‌المللی پیش می‌آید و یک طوری می‌شود که قشون ما از حدود آذربایجان می‌آید اینجا؟ یا ما می‌توانستیم پیش‌بینی بکنیم که اینقدر گرانی بشود که ما بیاییم بریا کمک به افراد ارتش لایحه بیاوریم؟ البته باید این واقعه اتفاق بیفتد واقع بشود، تا امروز لایحه‌اش را دولت بیاورد اینجا ما که نمی‌توانستیم پیش‌بینی کنیم البته اگر جریان سابقمان بوده قشون داشتیم نفرات هم داشتیم آنجا و هیچ هم احتیاج نداشتیم به این که این لایحه را بیاوریم ولی خوب وضعیاتی که

+++

همه مسبوق هستند و محتاج نیستند به توضیحش این وضعیت را برای ما ایجاد کرد اما یک موضوعی که بار به بنده مربوط نیست ولی نمی‌توانم عرض نکنم این است که فرمودید که رکن دوم بایستی مخارج جاسوسی نداشته باشد بنده که نمی‌دانم مخارج جاسوسی دارد یا ندارد ولی عقیده بنده این است که باید کاملاً مراقب اشخاص بود برای این که بنده شاید بتوانم الآن عرض کنم به شما که شاید در ظرف همین دو روزه هم یک تفتیشاتی که شده است. برخلاف جریان و برخلاف حق در خانه یک نفر مقداری باروت کشف شده است چرا؟ برای چه؟ این باروت را می‌خواهد چه کند؟ (حاذقی ‌ـ سبیل مردم را می‌خواهد دود بدهد؟) چرا در خانه من و شما نیست؟ (کام‌بخش ‌ـ آقا افسر را نباید گماشت به جاسوسی آن را بنده دیگر نمی‌دانم.)

نایب‌رئیس‌ ـ آقای کام‌بخش تمنا می‌کنم بدون اجازه صحبت نکنید آقا در موقع خودتان با آزادی کامل هرچه خواستید صحبت کردید. بفرمایید آقای فاطمی.

فاطمی ‌ـ اما موضوع دیگر که آقای دکتر فرمودند که امنیت را بهتر است از راه دیگری برقرار کرد هچو چیزی فرمودند و بنده نتوانستم بفهمم که ما اگر بخواهیم در مملکت امنیت را فراهم بکنیم جز به وسیله ارتش و به وسیله ژاندارمری یا به وسیله شهربانی راه دیگری نداریم و باز فرمودند که من حاضر نیستم 24 میلیون تومان را با یک ورقه رأی بدهم این را 400 میلیونش را با یک ورقه رأی می‌دهند ولی البته باید بفهمید اولاً‌ که این موضوعی که پیشنهاد شده است لازم هست یا لازم نیست بنده همین طوری که خودتان فرمودید و یقین دارم نظرتان هم همین هست بنده یقین دارم که در آن قسمت لایحه کمک به افسران و افراد که یقیناً موافق هستید و به طوری که آقای کام‌بخش هم فرمودند این اضافات را کم می‌دانستند این قسمت که این حالا می‌آییم سر قسمت دو لشکر این را هم تصدیق می‌فرمایید که قریباً قشون خارجی از اینجا خواهد رفت و البته که نقاطی که ما قشون نداریم ناچاریم که عده‌ای پادگان در این نقاط برقرار کنیم و فعلاً‌همین الآن هم در این لایحه را ما تصویب بکنیم بنده خیال نمی‌کنم که در این سال جاری که 4 یا پنج ماه از آن باقی مانده است خیلی مصرف زیادی داشته باشد برای این که این لازم است افرادش تهیه بشود صاحب منصبانش تهیه بشود و شاید از این قانون یک ماه یا دو ماه یا شاید اصلاً هم استفاده نشود تا اول سال و در سال آتیه هم البته در بودجه خودشان خواهند آورد، اما آن آخر که یک چیزی فرمودید راجع به بودجه ترکیه این اصلاً قیاس مع‌الفاروق است ما که با کسی جنگ نداشتیم، ترکیه تجهیزات داشت یک اعتبار فوق‌العاده‌ای تهیه کرده بود و از هر طرفی تهدیدش می‌کردند و مواجه با خطر بود به این جهت یک تجهیزات فوق‌العاده‌ای تهیه کرده بود ولی حالا که الحمدالله جنگ تمام شده است آن قسمت را حذف کرده است. پس ترکیه را با ما نمی‌شود مقایسه کرد (صحیح است) یک موضوعی هم آقای کام‌بخش فرمودند که چون خودشان افسر بودند و می‌دانم نظری ندارند این را خواهش می‌کنم توجه بفرمایند راجع به این که فرمودند در ارتش سر و صداهایی هست بنده خیال نمی‌کنم در ارتش به معنای ارتش هیچ سر و صدایی باشد و به طور کلی هم ارتش ما مثل سایر افراد ملت ایران همه‌شان وطن‌پرست هستند (صحیح است) (کام‌بخش‌ ـ ولی از فرماند‌ه‌هانشان هم ناراضی هستند) و اگر هم نارضایتی داشته باشند این قابل بحث نیست که ما در مجلس شورای ملی بگوییم و آن وقت اظهارات بنده و شما یک انعکاسی در خارج بکند که خدای نخواسته برای نظم و امنیت مملکت خوب نیست و برای حیثیت آنها هم چندان خوب نیست و بنابراین بنده تقاضا می‌کنم که آقایان موافقت بفرمایند.

جمعی از نمایندگان‌ ـ مذاکرات کافی است.

نایب‌رئیس ‌ـ پیشنهادی از آقای دولت‌آبادی و آقای دکتر زنگنه رسیده است که قرائت می‌شود.

هاشمی‌ ـ آقای دولت‌آبادی و آقای دکتر زنگنه پیشنهاد کفایت مذاکرات کرده‌اند. چون مذاکرات در اطراف لایحه زیاد شده است اینجانب پیشنهاد کفایت مذاکرات را می‌کنم.

جمعی از نمایندگان ‌ـ کسی مخالف نیست.

وزیر جنگ ‌ـ اجازه می‌فرمایید بنده توضیحی عرض کنم؟

قبادیان ‌ـ آقا بنده با کفایت مذاکرات مخالفم.

نایب‌رئیس ‌ـ بفرمایید.

قبادیان‌ ـ علت مخالفت بنده این است که چون بنده افتخار این را دارم که در کمیسیون نظام هستم و راجع به این موضوع هم این لایحه آمده است اینجا و در اطراف این موضوع بحث زیادی شده است اگر مذاکرات را کافی بدانیم و نتایجی که از این مذاکرات می‌خواهیم بگیریم در مجلس اختلاف خواهد بود و بنده عقیده دارم اجازه بفرمایید بنده هم جزو موافقین این لایحه اظهارات خودم را به عرض مجلس برسانم و بعد به این پیشنهاد رأی بگیرید.

جمعی از نمایندگان ‌ـ در ماده‌ اول بفرمایید.

نایب‌رئیس ‌ـ قبل از جناب عالی آقا عده زیادی هستند و نوبت به شما نخواهد رسید لذا رأی می‌گیریم به کفایت مذاکرات آقایانی که موافقند قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد ماده اول قرائت می‌شود.

اردلان‌ ـ یک ماده بیش‌تر ندارد.

یکی از نمایندگان ‌ـ دو ماده است.

فاطمی ‌ـ دومی را پس گرفته‌اند.

اردلان‌ ـ آقای رئیس ماده واحده است کلیات ندارد؟

نایب‌ رئیس‌ ـ آقای اردلان شما حق ندارید در وظیفه من مداخله بفرمایید من خودم می‌دانم که کلیات دارد یا ندارد اجازه بفرمایید من وظیفه‌ام را انجام بدهم. ماده اول قرائت می‌شود:

(به شرح زیر قرائت شد)

ماده اول ‌ـ‌ مجلس شورای ملی به دولت اجازه می‌دهد اعتبارات ذیل را اضافه بر بودجه فعلی وزارت جنگ منظور و در وجه آن وزارتخانه بپردازد.

الف‌ ـ افزایش دو لشکر به تعداد (12132) نفر به سازمان فعلی ارتش که بودجه سالیانه آن به مبلغ (165000000) ریال برآورد شده در شش ماهه آخر سال به تدریجی که سازمان این دو لشکر از طرف وزارت جنگ داده می‌شود بودجه آن از طرف وزارت دارایی پرداخت گردد.

ب ‌ـ برای بهبود اوضاع معاش افسران از حیث حق اولاد و تفاوت ارزش زندگانی در پادگان‌های مختلف و اضافه حقوق سنوات خدمت و دادن دو دست لباس خدمت در سال طبق برآوردی که شده است سالیانه مبلغ 35000000 ریال از طرف وزارت دارایی پرداخت گردد.

ج ‌ـ‌ اعتبار هزینه فوق که بابت 6 ماهه آخر سال بالغ بر 100000000 ریال می‌شود به تدریجی که مورد خرج پیدا کند از طرف وزارت دارایی پرداخت خواهد شد و اگر درآمد 1324 کشور تکافوی این اضافه هزینه را ننماید دولت مجاز خواهد بود که معادل آن از بانک ملی ایران وام دریافت و استرداد آن در بودجه سال‌های بعد پیش‌بینی شود.

نایب‌رئیس ‌ـ آقای وزیر جنگ فرمایشی داشتید؟

وزیر جنگ ‌ـ توضیحاتی داشتم.

نایب‌رئیس ‌ـ بفرمایید.

وزیر جنگ ‌ـ چون وارد رأی شدیم بنده توضیحات را مختصر می‌کنم و جواب آقای کام‌بخش را موکول به نوبه دیگری می‌کنم برای این که آقای کام‌بخش فرمایشاتی در چند روز پیش فرمودند و اتهامی که ایشان دادند نسبت به دو نفر از امرای ارشد ارتش است البته تصدیق می‌فرمایید که دو نفر از امرای ارشد ارتش را که از فامیل‌های محترم این مملکت هستند و دارای مزایای اخلاقی و تحصیلاتی بوده‌اند نمی‌توانم بنده فی‌الفور و فی‌المجلس یک نظری راجع به فرمایشات ایشان عرض بکنم بنده دو کمیسیون معین کرده‌ام یکی به ریاست تیمسار سرتیپ علائی که از افسران صحیح‌العمل ارتش هستند راجع به اتهاماتی که یکی از جراید نسبت به سرتیپ مزینی داده و رسیدگی به آن کار می‌کنند و یک کمسیونی هم به ریاست تیمسار سرلشکر آق‌‌اولی رئیس دادرسی ارتش راجع به اتهاماتی که آقای کام‌بخش به رئیس ستاد ارتش نسبت داده‌اند (کام‌بخش ‌ـ بسیار خوب) و بعد از این که نتیجه این دو کمیسیون تعیین شد بنده به عرض مجلس خواهم رساند (بسیار خوب) ولی موضوعی که می‌خواستم عرض بکنم و لازم می‌دانم این است که آقای کام‌بخش خودشان افسر وظیفه بوده‌اند (مهندس فرپور ‌ـ‌ افسر آکتیو بوده‌اند) لهذا اگر صحبت از ارتش‌های خارجی می‌فرمایند که با ارتش ما طرف مقایسه نیست و وقتی که صحبت از ارتش خارجی می‌:نیم این اصل را باید بدانند وقتی که ایشان افسر هستند وظایف افسری را باید انجام بدهند اسرار ارتش و از ارتش هرچه دارید در کمیسیون نظام بیایید به من بگویید ولی در مجلس علنی صلاح نیست (کام‌بخش‌ ـ اینجا بنده وکیلم افسر نیستم) البته شما آزادید هر فرمایشی می‌خواهید می‌توانید بفرمایید بنده هم آزادم جواب بدهم ولی این صلاح نیست بنده خودم ده سال در فرانسه بودم تمام چیزهای مجلس راجع به بحریه، هواپیمایی و از این قبیل توی کمیسیون‌ها می‌نشستند و می‌پرسیدند و وقتی می‌پرسیدند به رأی فی‌المجلس تمام می‌شد و ابداً در جزئیات قوانین بحث نمی‌شد حالا در بودجه ما یک پیشنهادی کردیم راجع به افزایش دو لشکر همه آقایان تصدیق دارند که برای سال آتیه ما این قوا را لازم داریم این دو لشکر توی جیب بنده که  نیست این قانون تا تصویب بشود تا به صحه همایونی برسد و تا ما شروع بکنیم به گرفتن قوا و تهیه لباس و لوازم دیگر این مدتی طول می‌کشد. این پولی هم که شما اعطا می‌فرمایید خرج نخواهد شد بنده به آقای دکتر رادمنش حاضرم این 24 میلیون را به 14 میلیون مصالحه بکنم و در

+++

آن قسمت از احتیاجات هم که صرفه‌جویی داریم الآن با دارایی ارتش مشغول مذاکره هستم با جناب آقای وزیر دارایی هم مذاکره کردم حتی‌المقدور ما این اعتبارات را از صرفه‌جویی‌های خودمان تأمین خواهیم کرد و اعتبار هم بدون تصویب ریاست وزرا نمی‌خواهیم و آنچه می‌خواهیم برای مخارجی است که ما در سال 25 خواهیم کرد و ما اگر بخواهیم که این نواحی شمال و جنوب را اشغال بکنیم محتاج به این قوای اضافی هستیم و البته هرچه بتوانیم از صرفه‌جویی می‌دهیم و هرچه نتوانیم از بودجه سال آینده خواهیم داد و انشاالله از سال 26 هم ما می‌رویم روی این که این ارتشمان را همان طور که آقای کام‌بخش فرمودند متحرک بکنیم و این تحرک ارتش هم مستلزم این است که ماشین‌ها و اسباب‌های لازم تهیه بشود و هر وقت که آنها تهیه شد و آن اعتبارات متحرک به ما داده شد بنده یقین دارم که یک گروهان کار یک گردان را می‌کند و ما هم می‌خواهیم تکمیل بکنیم و امیدواریم از دو سال بعد قوایمان را تقلیل بدهیم و متحرک بکنیم ولی موضوع ترکیه که آقای دکتر رادمنش فرمودند 350 میلیون لیره ترکیه که وسعتش ثلث خاک ما است برای ارتشش خرج می‌کرده شما برای 24 میلیون اسمی برای ما مضایقه دارید؟ (دکتر رادمنش‌ـ 224 میلیون ما خرج می‌کنیم برای وزارت جنگ آنها 350 میلیون لیره خرج می‌کنند ما 224 میلیون خرج می‌کنیم 350 میلیون لیره ترک را حسابش را بفرمایید ببینید با وجود وسعت مملکت ایران آنها سه برابر ما خرج می‌کنند در صورتی که خاک آنها ثلث خاک ما است راجع به ماده دوم بعضی از آقایان توضیحاتی خواسته‌اند که این سه میلیون دلار چیست؟ نظر به این که ما بنا بود پوشاک را از آمریکا وارد بکنیم 160 میلیون ریال پول پوشاک ما بود چهار میلیون و نیم در بودجه ریالی برده بوده بودیم و سه میلیون هم برده بودیم در بودجه دلاری که پارچه از آمریکا وارد بکنیم معادل آن را با ریال خواهیم داد و امیدواریم که این پول را هم از شما نخواهیم برای این که اگر صرفه‌جویی نداشته باشیم چون لباس و اینها را داده‌ایم این برای این است که اگر نداشتیم وزارت دارایی به ما پرداخت بکند و این سه میلیون دلار را حالا، عوضش را بر ریال می‌خواهیم اگر محل داشتیم که نمی‌گیریم از شما و اگر نداشتیم می‌گیریم (حشمتی‌ ـ از این لایحه حذف شده است) بسیار خوب از این لایحه ممکن است حذف بشود مانعی ندارد ولی به ریالش در هر صورت باید باشد.

نایب‌رئیس‌ ـ پیشنهادات قرائت می‌شود. پیشنهادی از آقای طوسی رسیده که قرائت می‌شود:

پیشنهاد می‌شود ماده اول قسمت الف به کمیسیون بودجه اعاده شده و تجدیدنظر شود.

نایب‌رئیس ‌ـ آقای طوسی توضیح دارید؟ بفرمایید.

طوسی‌ ـ اتفاقاً با علاقه مفرطی که بنده به سهم خودم و آقایان نمایندگان مجلس به سرعت گذشتن لوایح این دولت داریم چنین معتقدم که کم‌تر حرف زده شده باشد لیکن بنده با این قسمت الف این لایحه به کلی مخالفم زیرا معتقد هستم اگر تمام افراد یعنی ؟؟؟ عده افرادی را که الآن موجود است به کارهای لازم بگمارند و از بعضی جاهای غیرلازم بردارند خیال می‌کنم که این عده برای ما کافی باشد و نتیجه‌ای که می‌خواهند از آن عده 12 هزار نفری بگیرند از این عده هم می‌توانند بگیرند (صحیح است) ولی باید از در خانه‌ها برداشت آنها را به جاهای لازم گماشت که احتیاج دارند مثلاً اگر بنده سؤال بکنم از جناب آقای وزیر جنگ که پادگان دهنه شور خراسان را اگر بپرسم که این پادگان چه کار دارد آنجا و برای چه احتیاجی است خیال نمی‌کنم که یک جواب قاطع محکمی به من بدهد جز این که بگویند برای یک شخص یا یک اشخاص خاصی آنچه منظور دارند انجام می‌کنند غیر از این چیز دیگری نیست (تیمورتاش ‌ـ صحیح است) (حاذقی ‌ـ صحیح نیست آقا تصدیق نفرمایید) از این قبیل شاید بعضی پادگان‌های دیگر هم باشد که بنده اسم نمی‌برم اگر از جاهای غیرلازم اینها را بردارند و به جاهای لازم بگذراند به طور کلی رفع حوائج ارتش خواهد شد. اما در موضوع اضافات و سایر چیزها اینجا را هم ببخشید می‌خواهم بگویم به کلی حذف شود و در پیشنهاد هم استدعا کرده‌ام برگردد به کمیسیون بودجه که بعضی مسائلی که بنده می‌خواهم عرض کنم در کمیسیون بودجه حاضر شوم و عرض بکنم اگر این پیشنهاد بنده قابل توجه شد استدعا می‌کنم رأی بگیرند اگر پذیرفته شد عرض دیگری نخواهم داشت. اما این حقوقی که داده می‌شود متأسفانه به اشخاص و جاهای لازم داده نمی‌شود آن طوری که شایع است حق به حق‌دار از حیث لباس و حقوق و تمام مزایا و جهات برسد و استفاده بکنند باز کم است چه رسد به این که آن هم دده نشود البته هر قدر ارتش ما مجلل و عظیم باشد مورد کمال تقدیر و تقدیس است و بنده با هر گونه اضافات موافقم برای آن که فکر بکنید یک افسر اگر یک جفت چکمه بخواهد مطابق معمول برای خودش بخرد ناگزیر است صد و پنجاه تومان 200 تومان پول بدهد و این پول‌ها اجازه نمی‌دهد حالا از توضیح در اینجا صرف‌نظر می‌کنم استدعا می‌کنم نسبت به آن پیشنهادم رأی گرفته شود اگر موافقت فرمودند بنده عرایضم را در کمیسیون می‌کنم.

نایب‌رئیس ‌ـ ‌آقای ملک‌مدنی

ملک‌مدنی ‌ـ ‌بنده هم چون عضو کمیسیون بودجه هستم مجاز هستم در این لایحه اظهارنظر کرده باشم چون یک موضوعی در اینجا بحث شد که آقای طوسی پیشنهاد کرده بودند گرچه آقای فاطمی در کمیسیون توضیح کافی دادند ولی یک قسمتی به نظر بنده لازم است که روشن بشود که ذهن آقایان هم آشنا باشد. هر یک از آقایان بی‌جهت این پیشنهاد را نکنند البته در خاطر دارید وقتی که قضایای شهریور ماه واقع شد در یک قسمت‌های زیادی که ناحیه شمال، آذربایجان، مازندران، گرگان و خراسان باشد لشکرهای ما منحل شد و در آنجاها در این چهار ساله ما یک پادگان کوچک ژاندارمری داشتیم و بعضی اوقات هم که واحدهای کوچک پانصد نفری از لشکر تهران می‌فرستادند اینجا آقای طوسی که یک شخص علاقه‌مند به انتظامات عمومی هستند باید متوجه باشند حالا که جنگ خاتمه پیدا کرده و آن عواملی که در آن مواقع به ما اجازه نمی‌داد که ما در مرزهای خودمان لشکر برقرار کنیم آن عوامل از بین می‌رود باید مجدداً در سرحدات آذربایجان لشکر برقرار کنیم همین طور در سرحدات خراسان لشکر‌های ما بایستی موجود باشد برای چه؟ برای این که ما سرحدات بسیار وسیعی داریم و متأسفانه با یک قسمت‌هایی مختلف هم مجور هستیم که آنها قسمت‌های عشایری دارند که همیشه تهاجم به خاک ما می‌کنند اگر در سرحد آذربایجان لشکر نداشته باشیم نمی‌توانیم از این وقایع که پیش بیاید جلوگیری کنیم و همین طور در خراسان. این است که این دو لشکر که وزارت جنگ پیشنهاد کرده برای رفع نقیصه بوده است زیرا که در مدت چهار سال ما لشکر نداشتیم آنجا مگر غیر از این است؟ آقای وزیر جنگ خود حضرتعالی سال‌ها است در وزارت جنگ هستید از جزئیات اطلاع دارید حالا که وضعیت صلح در دنیا پیدا شده است و بایستی به تمام معنی ما امنیت را برقرار کنیم وجود این دو لشکر به نظر بنده ضرورت دارد و همان طور که اغلب آقایان هم تذکر دادند باید وزارت جنگ توجه داشته باشد که به تمام معنی به مصرف صحیح برسد به نظر بنده ضرورت بودن لشکر در مرزهایی که سابقاً پادگان یا لشکر داشتیم بر هیچ کس پوشیده و پنهان نیست‌ـ حالا هم خوشبختانه همه آقایان نمایندگن بنده احساس می‌کنم که توجه دارند که باید با یک کلمه واحدی برای اعاده امنیت و انتظامات مملکت تشریک مساعی بکنند و امیدواریم که موافقت کنید جنابعالی هم این پیشنهادتان را پس بگیرید اگر یک منطقه یک پادگان کوچکی بوده است که آقا اشاره کردید شاید برای مقتضیات آن موقع بوده است (یک نفر از نمایندگان‌ ـ آنجا هم از نظر اکراد لازم است) و الا وزارت جنگ خودش نقشه دارد سابقه دارد می‌داند که در کجاها باید پادگان‌هایی داشته باشد که در واقع حفظ مرزهای ایران و حفظ امنیت را بکند به عقیده بنده اول قدم برای اصلاح این مملکت حفظ امنیت است ما اول باید اصول امنیت را که در دنیا امروز حکمفرما است در مملکت ودمان احراز بکنیم و آن وقت متعاقبش بتوانیم فرهنگ و بهداشت و همه چیزهای دیگر را که فرمودند و صحیح هم هست اضافه بکنیم اگر امنیت نباشد شما مأمور بهداری نمی‌توانید به بعضی نقاط بفرستید مأمور فرهنگی هم نمی‌توانید بفرستید بنابراین تقاضا دارم پیشنهادتان را پس بگیرید و آقایان هم کمک کنند این لایحه زودتر بگذرد بلکه بالأخره وزارت جنگ هم موفق بشود آن تکالیفی را که دارند به خوبی انجام بدهند.

نایب‌رئیس‌ ـ آقای مخبر نظر جنابعالی راجع به این موضوع چیست؟

مخبر کمیسیون بودجه ‌ـ عرض می‌کنم این که فرمودید برگردد به کمیسیون این لایحه چند روز در کمیسیون مورد بحث بود.

(طوسی ‌ـ عرض کردم من را بخواهند توضیح بدهم) و آنچه را که تصور بفرمایی و بخواهید در آتیه سؤال کنید در کمیسیون ماشاءالله هیجده نفر اعضای کمیسیون یک یک سؤال‌هایی کردند و هر اعتراضی که داشته باشید الآن بفرمایید بنده جوابش را اینجا عرض می‌کنم و اگر هم برگردد به کمیسیون به عقیده بنده همین است که هست برای این که تو‌ضیحاتی که در کمیسیون داده شده کمیسیون را اقناع کرد و گزارش داد یک قسمتش هم که محل اشکال آقایان است آن قسمت ماده دوم است آن را بنده با موافقت آقای وزیر جنگ از این لایحه مسترد می‌کنم بعد اگر وزارت جنگ برای تهیه لوازم‌شان چیزی لازم داشته باشند لایحه جداگانه خواهند آورد

+++

بنابراین یک قسمتش که کمک به افراد است که مورد توجه قرار دارد و آن قسمت دو لشکر را هم که با هزار دلیلی که آوردند معلوم شد لازم است این که شما می‌گویید یک عده را کم بکنید ما تمام این توضیحات را خواستیم که این عده نود هزار نفر چیست بعد فهمیدیم که این نود هزار نفر اسمی است که آمده است روی کاغذ و آن عده که ازشان استفاده می‌شود در حقیقت چهل هزار نفر است یک عده قلمی هستند یک عده به کارهای دیگر مشغول هستند یک عده شوفور هستند بعد هم یک عده در حین انجام کار یعنی مشغول مشق کردن هستند تا حاضر بشوند چون نظام وظیفه هستند کنتراتی که نیستند بنابراین اینها را تا لازم نداشتند پیشنهاد نمی‌کردند این لایحه را هم در شهریور ماه آوردند حالا سه ماه به آخر سال است خود آقای وزیر جنگ هم فرمودند تا بخواهند مقدمه‌اش را فراهم بکنند به آخر سال می‌رسد آن وقت انشاالله از اول سال در بودجه‌شان می‌گذارند این است که استدعا می‌کنم با این نظر موافقت کنید و پیشنهادتان را پس بگیرید.

نایب‌رئیس‌ ـ رأی می‌گیریم به پیشنهاد آقای طوسی آقایانی که موافقت دارند قیام فرمایند (عده کمی قیام نمودند) (طوسی‌ ـ اجازه بفرمایید توضیحی عرض کنم) تصویب نشد. پیشنهاد آقای امینی قرائت می‌شود:

پیشنهاد می‌کنم قبل از این که سازمان این دو ارتش از لحاظ افسر داده شود افسرانی که در وقایع شهریور مرکز مأموریت خود را ترک گفته‌اند محاکمه و منفصل شوند تا در این دو ارتش خدمتی به آنان ارجاع نشود.

نایب‌رئیس ‌ـ‌ آقای امینی.

امینی ‌ـ عرض کنم بنده قبل از این که وارد مطلب بشوم می‌خواستم اولاً از آقای مخبر سؤال کنم که این لایحه را آیا دولت فعلی قبول کرده است و آیا عوض شده است یا همان لایحه 22 شهریور است؟ (مخبر‌ـ دولت فعلی قبول کرده است) ولی ملاحظه بفرمایید اگر این لایحه را دولت قبول کرد باید تغییر داده می‌شد چون این لایحه که در 22 شهریور داده شده برای شش ماه بوده و حالا بیش از چهار ماه به آخر سال نمانده و تا بگذرد سه ماه به آخر سال مانده است و تمام این اعداد و ارقام باید عوض بشود این را خوب بود آقای فاطمی رعایت بفرمایند که همان لایحه مجدداً به همان فرم نیاید به مجلس و بیش‌تر این سوءتفاهمی که شده است مربوط به همین قضیه است که آقایان می‌بینند این ارقامی که نوشته شده مربوط به شش ماهه آخر سال است در صورتی که تا لایحه بگذرد سه ماه بیش‌تر به آخر سال نمانده (اردلان‌ ـ اعتبار است) خوب بنده این را عرض کردم اما آنچه که بنده می‌خواستم عرض کنم آقای وزیر جنگ این لایحه بسیار سنگین است و دلایل مخالفین این لایحه هم بیجا نیست و برای این که این لایحه واقعاً یک صورتی پیدا کند و آنها را هم اقناع بکنند این را به یک صورتی دربیاورید که قابل قبول باشد که عرض می‌کنم این اشخاص را بیاورید محاکمه بکنید منفصل بکنید به این دلیل است که اولاً خودتان فرمودید قانون گذشته است سابقاً ولی متأسفانه تا به حال عمل نشده است و بنده فقط خواستم یک تذکری داده باشم آقای وزیر جنگ مجلس و ملت همه انتظار اصلاحات دارند اگر جنابعالی بخواهید به همان روش سابق ادامه بدهید این را به جنابعالی عرض می‌کنم وقتی مجلس دید چند ماه گذشته و عمل تازه‌ای نشد قطعاً برمی‌گردد همان طوری که جراید هم برمی‌گردند ملت هم برمی‌گردند بنده عرض می‌کنم حتی اگر این قانون را اجرا بفرمایید برای اجرای این ماده هم محل برایتان تأمین می‌شود. شما اینجا یک اضافه از لحاظ اولاد و غیره برای افسران قائل می‌شوید که اگر این افسرها را منفصل بکنید از همین بودجه‌ای که اینها را از کار بیکار می‌کنید می‌توانید بپردازید، بنده نمی‌خواهم از افراد آنها صحبت کنم ولی می‌توانم عرض کنم که در همان ایام شوم شهریور یکی از همین افسران با چند نفر از افراد دیگر جلو اتومبیل خود بنده را گرفت که با آن فرار کند آخر این که زندگی نیست به تمام اینها پول می‌دهید شما الآن از افسرانی که در همان وقایع شهریور فرار کردند بنده اسم نمی‌خواهم ببرم در رأس کارهای مهم گذاشته‌اید و اینها هیچ وقت حاضر نیستند جلسه محاکمه تشکیل بشود. چطور می‌خواهید با این وضعی که شما دارید (که آن وقت ناچار می‌شویم بنده اسم ببرم و احکامی دارم که به خودتان شخصاً ارائه خواهم داد) شما اینها را گذاشته‌اید در رأس کارهای مهم این را بنده استدعا می‌کنم آقای مخبر قبول بفرمایند و آقای وزیر هم قول بدهند آن قانونی که از مجلس گذشته است به آن عمل بکنند. قانون محاکمه این افسران از مجلس گذشته است چرا عمل نمی‌کنند و این یک تذکری است که بنده دادم چطور تا ما رأی می‌دهیم شما پایتان را می‌گذارید بیخ خر مالیه و پول را می‌گیرید ولی این قانون را که گذشته چون افسران این طورند اجرا نمی‌شود. (صحیح است‌! احسنت)

وزیر جنگ‌ ـ راجع به لایحه‌ای که برای محاکمه افسران گذشته است و صورت قانونی دارد متأسفانه بنده اطلاعی ندارم ولی قول می‌دهم از تاریخی که به وزارت جنگ می‌روم به تیمسار سرلشگر آق‌اولی رئیس دادرسی ارتش دستور خواهم داد قانون را ببینند گیرش کجا است و اجرا کنند ولی از قراری که آقای حشمتی به بنده فرمودند مثل این بود که قضات دادگستری که باید بیایند نیامده‌اند و اگر قصوری از آن طرف شده است تقصیر بنده نیست و الآن هم اسامی نداریم و اشخاص را هم که بدون محاکمه نمی‌توانیم محکوم کنیم و بنابراین این که چه افسری وارد این قسمت شود الآن ما نمی‌دانیم، این لشکر و آن لشکر هم فرق نمی‌کند اگر نباید در ارتش باشد باید خارج بشود چه فرق می‌کند صورت خوبی ندارد که در ارتش باشد بنابراین اجازه بفرمایید بنده تحقیق می‌کنم البته افسرانی که متخلف هستند بر طبق رأی دادگاه مجازات می‌شوند.

امینی ‌ـ‌ اگر جنابعالی این کار خوب را بکنید بنده تبریک می‌گویم و این پیشنهاد برای یک تذکاری بود پس می‌گیرم.

نایب‌رئیس‌ ـ پیشنهاد از آقای لنکرانی برای ختم جلسه شده است.

پیشنهاد می‌کنم که جلسه ختم شود.

حاذقی ‌ـ تا این قانون نگذرد نمی‌شود.

نایب‌رئیس ‌ـ در هر موقع یک نفر نماینده می‌تواند پیشنهاد ختم جلسه بکند و توضیح بدهد تمنا می‌کنم آقای حاذقی در وظیفه بنده مداخله نفرمایید. بفرمایید آقای لنکرانی.

لنکرانی ‌ـ بنده در همین جا اجازه بفرمایید عرایضم را بکنم چون باید عقب را هم مواظب باشیم (خنده نمایندگان) عرض کنم موضوع بی‌اندازه مهم است و قضیه هم حیاتی است و هیچ فرد ایرانی هم مخالف با تزیید قوای تأمینه مملکت نخواهد کرد ولی باید مواظب بود که این تزیید توأم با نقشه‌های سری مثل بعد از کودتا و آن دیکتاتورسازی‌ها نباشد. امروز جلسه را قرار دادند برای ساعت ده که همه آقایان حاضر بشوند همه حاضر شدیم الآن هم مقداری از ظهر می‌گذرد و خدای واحد را شاهد می‌گیریم که مخالفت با تزیید قوا ندارم ولی طرفدار قوای مختلف‌الشکل هستم که همدیگر را خنثی بکنند...

نایب‌رئیس ‌ـ آقای لنکرانی تمنا می‌کنم راجع به ختم جلسه صحبت کنید.

لنکرانی ‌ـ چشم اطاعت می‌شود فرصت مذاکره در کلیات داده نشد مجلس هم خلوت بود یک دفعه با یک تبانی معینی مجلس پر شد و رأی به کفایت مذاکرات گرفته شد اوضاع یک طوری است که اگر بخواهیم صحبت بکنیم در پیشنهادات وقت کافی نداریم باز همان وضع زندگانی گذشته شروع شده و با تزیید قوا هم والله موافقم ولی با شکلی که جلو ضررهایش گرفته شده باشد حتی با اضافه بر این مقدار هم موافقم ولی با ترتیب معینی از آقایان خواهش می‌کنم که در این باب اجازه بدهید از همین جا همکاری ما شروع شده باشد از همین جا بنشینیم مشاوره کنیم مذاکره بکنیم به نفع مملکت روی این نظر خواهش می‌کنم با پیشنهادم موافقت بفرمایید بنده از لحاظ خودم عرض نمی‌کنم...

نایب‌رئیس ‌ـ آقا خواهش می‌کنم به طور مختصر فقط در اطراف پیشنهادتان صحبت بکنید تا رأی گرفته شود تمام شد صحبتتان؟

لنکرانی ‌ـ آقایانی که اجازه نمی‌فرمایند‌ـ‌بنده نیز عرض می‌کنم با جنگ با یک ملت نمی‌شود کار را خاتمه داد از همین امروز بیایید بنشینیم همکاری بکنم مشاوره بکنیم یک طریقی ایجاد کنیم که هم امنیت مملکتمان تأمین بشود و هم رفع موانع و مشکلات را بکنیم من با تاریخ پیش آمده‌ام دیکتاتوری هم همین شکل پیش آمد و علاوه بر این اخبار سیاست و تعیین تکالیف باید با دولت باشد نه با وزارت جنگ.

نایب‌رئیس‌ـ آقای لنکرانی راجع به ختم جلسه باید بفرمایید اینها از موضوع خارج است.

لنکرانی ‌ـ راجع به ختم جلسه عرض می‌کنم چرا ظلم شده ممکن هست به وسیله پیشنهادات وقت را گذراند ولی مقصود این است که به شکل مشاوره و همکاری باشد و الا الآن تا پیشنهاد می‌شود تهیه کرد و روی هر کدام ده دقیقه حرف زد الآن نزدیک یک ساعت بعد از ظهر است آقایان هم خسته هستند چه فایده دارد بنده خواهش می‌کنم از آقایان که با هم همکاری بکنیم و باز هم عرض می‌کنم و از همین جا همکاری‌مان شروع بشود و الا ما یک روزی مجبور خواهیم شد و حوادث ما را مجبور خواهد کرد به همکاری با هم.

نایب‌رئیس‌ ـ آقایانی که با پیشنهاد آقای لنکرانی موافقت دارند قیام فرمایند (عده کمی برخاستند) تصویب نشد (خنده نمایندگان) (لنکرانی‌ـ باید ببخشید آقا گریه هم خواهیم داشت) پیشنهادی از آقای اردلان رسیده ولی چون راجع به تبصره‌ها است بعد از ماده قرائت خواهد شد. پیشنهاد آقای حاذقی قرائت می‌شود:

پیشنهاد می‌کنم بند (ج) لایحه به جای شش ماهه یکصد میلیون ریال چهار ماهه و 67 میلیون ریال نوشته و تصویب شود.

+++

نایب‌رئیس‌ ـ نظر جنابعالی تأمین است هرچقدر مانده است می‌دهند (هاشمی ‌ـ وزارت دارایی نمی‌دهند) (فاطمی ‌ـ تمنا می‌کنم پیشنهاد آقای دکتر معظمی را قرائت بفرمایید) پیشنهادات در موقع خودش قرائت می‌شود (فاطمی ‌ـ بسیار خوب) پیشنهادی از طرف آقای رحیمیان رسیده است قرائت می‌شود:

پیشنهاد می‌کنم افسرانی که در حین انجام وظیفه مقتول می‌شوند وزارت جنگ موظف است از محل صرفه‌جویی اضافات تا میزان تمام حقوق آن افسران به ورثه آنها پرداخت نماید.

بعضی از نمایندگان ‌ـ پیشنهاد خرج است.

هاشمی‌ ـ نوشته‌اند از محل صرفه‌جویی خرج نیست.

نایب‌رئیس‌ ـ آقای رحیمیان.

رحیمیان ‌ـ عرض می‌شود با این که اینجا دویست میلیون یا یکصد و شصت میلیون به افراد ارتش می‌دهیم با این حال آن افسری که می‌رود امنیت شما را تأمین می‌کند و خون خودش را می‌ریزد برای آسایش خاطر این ملت مطمئن نیست که آیا از فرزندان او نگهداری خواهد شد یا خیر و امروز بایستی یک کاری کرد که آن افسری که برای امنیت یا برای خاطر آسایش این کشور خودش را فدا می‌کند این حقوقی را که به او می‌دهید چیزی نیست بایستی تمام حقوق را به او داد که اقلاً فرزندان او بچه او زن او نروند در خیابان گدایی بکنند و باعث تشویق دیگران بشود (صحیح است) بنده دیدم افسرانی که رفته‌اند برای انجام وظیفه و کشته شده‌اند الآن بچه‌های آن افسرها دارند گدایی می‌کنند و بنده چون می‌دانم که این پیشنهاد، پیشنهاد خوبی است از آقایان تقاضا می‌کنم که با این پیشنهاد موافقت کنند (صحیح است)

نایب‌رئیس‌ ـ آقای وزیر جنگ.

وزیر جنگ‌ ـ (آقای سرلشکر ریاضی) بنده بی‌نهایت خوش‌وقت خواهم شد که اگر بشود یک قانونی بگذرد برای کمک به افسرانی که در راه خدمت کشته می‌شوند ولی این موضوع مربوط به یک قانون دیگری است و مخصوصاً بنده موقعی که معاون وزارت جنگ بودم همین نقصان حقوق را به عرض آقایان نمایندگان در دوره سیزدهم رسانیدم و مجلس شورای ملی دو ثلث مستمری برقرار کرد البته دو ثلث مستمری با این وضعیت زندگانی امروز کافی نیست ولی اگر الآن اینجا یک چنین ماده‌ای را بگذرانیم بنده تصور نمی‌کنم که از صرفه‌جویی‌ها بتوانیم این کار را انجام دهیم برای این که این خرج مربوط به اصول بودجه است و گمان می‌کنم تا وزیر دارایی در این باب نظر نداده است نماینده دارایی بتواند پرداخت کند بنده استدعا می‌کنم آقایان اجازه بفرمایند که بنده یک مطالعه‌ای در این موضوع بکنم و بعد با نظر آقایان این به صورت یک لایحه جداگانه تقدیم شود... (یمین اسفندیاریر ‌ـ تا چه وقت؟ ممکن است ما فراموش بکنیم)... ممکن است تا یک ماه دیگر تقدیم شود.

نایب‌رئیس‌ ـ‌ آقای یمین شما بی‌اجازه نمی‌توانید صحبت کنید آقای رحیمیان نظر شما تأمین شد؟

رحیمیان ‌ـ خیر تأمین نشد.

فاطمی ‌ـ عرض کنم پیشنهاد آقای رحیمیان همان طوری که آقای وزیر جنگ فرمودند چیزی نیست که کسی مخالف باشد همه آقایان با این پیشنهاد موافقند (صحیح است) ولی بنده از آقای رحیمیان خواهش می‌کنم برای اشکالاتی که این موضوع دارد چون اولاً پیشنهاد خرج است بعد از آن وزارت دارایی باید تصدیق بکند که آن صرفه‌جویی است فعلاً بگذارند برای بعد.

نایب‌رئیس ‌ـ پیشنهاد آقای دکتر رادمنش قرائت می‌شود.

پیشنهاد می‌کنم به بند (ب) از ماده اول به طور جداگانه رأی گرفته شود.

یک نفر از نمایندگان ‌ـ پیشنهاد تجزیه است.

بعضی از نمایندگان ‌ـ بگذارید توضیح بدهند.

نایب‌رئیس ‌ـ‌ توضیح ندارد باشد در موقع رأی.

رادمنش‌ ـ اجازه بدهید توضیح عرض کنم چون ممکن است بعضی از آقایان با یک قسمت‌هایش موافق باشند.

نایب‌رئیس ‌ـ توضیح ندارد. پیشنهاد آقای فرمانفرماییان قرائت می‌شود:

پیشنهاد می‌کنم فقط شانزده میلیون ریال باشد.

نایب‌رئیس‌ـ آقای فرمانفرماییان.

فرمانفرماییان‌ـ بنده البته مقصودم از این پیشنهاد برای این است که یک اعتراضی در این جریان که متأسفانه از اول این دوره شده است به عرض برسانم و آن این است که ما با یک مبلغ زیاد یعنی اگر با دلارهایش حساب بکنیم می‌بینیم که تقریباً 40 میلیون تومان شما به بودجه این مملکت اضافه می‌کنید و ایراد بر این است که باید در این جور مواقع این رعایت را بفرمایید که آقای وزیر دارایی حضور داشته باشند و در ادوار گذشته هم اصلاً سابقه نداشته و در این طور مواقع فقط وجود جناب آقای وزیر جنگ کافی نیست (صحیح است) ملاحظه بفرمایید در اثر همین تصویب‌ها که ما می‌کنیم یک میلیون تومان از این طرف و پانصد هزار تومان از طرف دیگر خرج شده است این یک دلخوشی است به این پول‌ها از کجا داده خواهد شد بنده آقا از جنبه مالیش عرض می‌کنم امروز وضعیت مالی ما روشن نیست بنده در حیرت هستم که امروز در مخارج عادی ما چهل میلیون تومان و چهارصد هزار تومان و چهل هزار تومان و چهار هزار تومان خرج می‌شود و امروز این دولتی که ما همه پشتیبان او هستیم آخر باید فکر کنیم که دولت این پول‌ها را از کجا می‌آورد و چطور مصرف می‌شود محل این پول‌ها کجا است؟

به طور کلی بنده می‌خواستم عرض کنم که آقای وزیر جنگ هم دلخوش به این نباشند به این که ما این لایحه را تصویب می‌کنیم و اصولاً با افزایش و تکثیر این لایحه همان طوری که آقای لنکرانی هم اظهار کردند کسی مخالف نیست و خودتان هم در هیئت دولت مورد بحث قرار داده‌اید که این پول‌ها از کجا است و از کجا آمده الآن یک مذاکراتی در بین هست و یک لوایحی در جریان است برای امتداد راه‌آهن آذربایجان برای امتداد راه‌های شوسه ایران تمام اینها خرج‌های لازم است و در آن نقاطی که متفقین ما انشاالله تخلیه خواهند کرد باید وزارت راه توجه بکند که به همان تریتب که متفقین ما بیل در دست‌شان بود و کار می‌کردند (صحیح است) و راه‌های آذربایجان هم 400 کیلومتر 500 کیلومتر به بهترین طرق در این دو سه ساله حفظ شده بود الآن بنده اطلاع دارم که آن راه‌ها بلاصاحب مانده و کسی نیست که آنجاها را اصلاح بکند اینها آقا همه پول لازم دارد (یک نفر از نمایندگان‌ـ گیلان هم همین طور است آقا) شما یک فکری برای این کار بکنید مثل امتداد خط آهن که ما رأی دادیم یعنی عقیده هم داریم فردا باز آقای وزیر راه 10 میلیون تومان برای خط آهن اینجا می‌آرند و با سلام و صلوات تصویب خواهید فرمود: پولش از کجا است؟ (مهندس فرپور‌ـ بند (ج) را بخوانید آقا وام) وام غلط است برای وام که نباید در لفافه رأی داد برای وام باید یک لایحه جداگانه آورد.

و آن وقت بنده مخالفت این طور خواهم کرد که تصور بکنیم اولاً وام برای مخارج انتفاعی این مملکت باید باشد نه برای ازدیاد حقوق شما باید اول مخارج انتفاعیتان را درست بکنید و حالا چون آقای مخبر کمیسیون وزیر دارایی نیست اینجا اصولاً به این وضعیت اعتراضی دارم و به مقام ریاست هم تذکر می‌دهم که باید در این جور مواقع آقای رئیس مجلس به وزیر دارایی یا وزیران مسئول اطلاع بدهند که در مجلس حاضر بشوند (صحیح است)

ملک‌مدنی ‌ـ ایرادی که آقای فرمانفرماییان فرمودند وارد نیست و با این که ایشان امروز از وکلای قدیمی مجلس هستند باید مسبوق باشند وقتی که یک وزیر پای لایحه‌ای را امضا کرد و آمد به کمیسیون بودجه و کمیسیون بودجه هم خبرش را داد دیگر مورد ایراد نیست و به علاوه آن مسئولیت مشترکی هم که امروز وزرا دارند اگر یک نفرشان هم حاضر باشند از نقطه نظر مجلس کافی است اما در موضوعی که فرمودند ما این پول‌ها را از کجا بیاوریم مصرف بکنیم بنده می‌خواهم عرض کنم درست است که فرمودید همیشه لوایح آمده است و یک صورت خاصی نداشته است، چنانچه مجلس به طوری که یکی دو جلسه است شروع به کار کرده و با یک وحدت و انفاقی که دولت را دارد تقویت می‌کند این وضعیت اگر ادامه پیدا بکند بنده قول می‌دهم که ما درآمدهایمان خیلی از مخارجمان اضافه باشد تمام این وضعیات به واسطه ضعف دولت است زیرا شما مطمئن باشید اگر همین دولت را تقویت بکنید آن اشخاصی که درآمدهای بی‌اندازه دارند و باعث فاصله بین طبقات شده‌اند از آنها مالیات گرفته می‌شود و خرج راهسازی و خرج ارتش کرد و تمام مخارجات را تأمین کرد و بنده به شما اطمینان می‌دهم که کسر بودجه پیدا نخواهد شد.

نایب‌رئیس ‌ـ متأسفانه عده برای رأی کافی نیست و آقای هاشمی هم پیشنهاد ختم جلسه را نموده‌اند (بعضی از نمایندگان ‌ـ مسترد فرمودند) آقای هاشمی مسترد فرمودید؟ (هاشمی ‌ـ خیر)

قرائت می‌شود:

پیشنهاد ختم جلسه را می‌نمایم.

حاذقی ‌ـ‌ حاذقی من مخالفم.

نایب‌رئیس ‌ـ آقای هاشمی.

هاشمی‌ ـ بنده به دو دلیل مخالف با ادامه جلسه هستم یکی این که عده برای مذاکره کافی نیست (یک نفر از نمایندگان ‌ـ کافی است) شاید هم محتاج به دلیل دوم نباشد و دلیل دوم هم این است که به اتکا رأی هیئت رئیسه باید که مجلس ساعت 10

+++

تشکیل شود همان هیئت رئیسه هم رأی داده است که نیم ساعت بعد از ظهر مجلس ختم شود و دلیل سوم من هم همان است که آقای لنکرانی و سایرین گفتند و مجلس هم روی موافقت نشان داد که چون اطلاع نداریم و برای این که مجالی در بحث نیست به پیشنهادات باشد ما هم باید به فکر رفقای خودمان اهمیت بگذاریم و بنده معتقدم به آن فرمایشی که جناب آقای محمدولی میرزا فرمانفرماییان فرمودند اگر وزیر دارایی حضور داشته باشند البته بهتر است وزیر دارایی در هیئت دولت حکم یک نفر حسابدار را دارد در یک اداره و به تمام معنی نظر او شرط است.

نایب‌رئیس‌ ـ آقای حاذقی.

حاذقی ‌ـ عرض کنم که عمل مجلس شورای ملی بایستی همیشه مطابق با اصول و میزان باشد ما بعد از 5 ماه که وقت مجلس و وقت مملکت را گذراندیم رسیدیم به یک صورتی که وسیله فراهم شد که یک دولتی پیدا شد که مورد اکثریت تمام مجلس باشد و ما هم به اتفاق به این دولت رأی دادیم و فشار ما را وادار کرد که اقلیت و اکثریت را کنار بگذاریم ما هم دست اتحاد و انفاق بدهیم و لایحه‌اش را بگذرانیم و کارها را اصلاح بکنیم و حالا نمی‌شود که 2 ساعت و 3 ساعت وقت بگذرانیم و موقع رأی که شد لایحه را برای روز بعد بگذاریم و برویم و من با این قسمت مخالفم (بعضی از نمایندگان ‌ـ‌ عده کافی نیست)

4‌ـ‌ موقع و دستور جلسه بعد ‌ـ ختم جلسه

نایب‌رئیس ‌ـ متأسفانه عده برای رأی کافی نیست یک ساعت هم از ظهر می‌گذرد اگر اجازه بفرمایید جلسه را ختم می‌کنیم (صحیح است) جلسه آتیه روز یکشنبه دستور هم همین لایحه آقای فرهودی هم پیشنهاد کردند که لایحه بیمه کشاورزان در قسمت اول مطرح شود انتخاب ناظر بانک در مرتبه اول جزو دستور است.

(مجلس یک ساعت بعد از ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شورای ملی‌ـ سید محمدصادق طباطبایی

تصویب‌نامه‌ها

شماره 7488

21/8/324

وزارت کشور

هیئت وزیران در جلسه 21 آبان ماه 1324 بنا بر پیشنهاد شماره 2533/1/23985 به تاریخ 16/4/1324 برابر مقررات ماده 7 آیین‌نامه شش تن کارمندان انجمن شهرداری اسکو به ترتیب زیر:

آقای جعفر علی‌زاده‌ـ آقای محمود صابری‌ـ آقای جعفر ارشادی‌ـ آقای باقر خسروی‌ـ آقای مختار نصیری‌ـ آقای حاجی آقارواقی

از میان سی تن برگزیدگان انجمن شهرداری آنجا تعیین و تصویب نمودند.

تصویب‌نامه در دفتر نخست‌وزیر است.

نخست‌وزیر

شماره 7504

24/8/1324

وزارت کشور

هیئت وزیران در جلسه 21 آبان ماه 1324 بنا بر پیشنهاد شماره 8374/2395311 به تاریخ 16/4/1324 وزارت کشور برابر مقررات ماده 7 آیین‌نامه شش تن کارمندان انجمن شهرداری آذر شهر تبریز به ترتیب زیر:

آقای احمدآقا ممتاز‌ـ آقای قادر فتحی‌ـ آقای مجید فتحی‌ـ اقای باقر فتحی‌ـ آقای فتح‌علی فتحی‌ـ آقای فرج‌الله فتحی

از میان سی تن برگزیدگان دوره هشتم انجمن شهرداری‌ آنجا تعیین و تصویب نمودند.

تصویب‌نامه در دفتر نخست‌وزیر است.

نخست‌وزیر

شماره 7498

23/8/1324

وزارت کشور

هیئت وزیران در جلسه 21 آبان ماه 1324 بنا بر پیشنهاد شماره 4786/1-23957 به تاریخ 16/4/24 برابر مقررات ماده 7‌ آیین‌نامه شش تن کارمندان انجمن شهرداری مشکین‌شهر به ترتیب زیر:

آقای مجید ناصری ‌ـ آقای محمد صدر ‌ـ آقای داداش اسکندری ‌ـ آقای حیدر اکبری ‌ـ آقای سردار اکبرزاده ‌ـ آقای حسین جلایی

از میان سی تن برگزیدگان دوره پنجم شهرداری آنجا تعیین و تصویب نمودند.

تصویب‌نامه در دفتر نخست‌وزیر است.

نخست‌وزیر

+++

یادداشت ها
Parameter:294275!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)