کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره پانزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی، دوره 15
[1396/05/28]

جلسه 158 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه سیزدهم اردیبهشت ماه 1328  

فهرست مطالب:

1 - تصویب صورت مجالس

2 - اعلام نتیجه اخذ رأی راجع به یک نفر از نظار بانک و اخذ رأی نسبت به یک نفر دیگر

3 - تقدیم یک فقره لایحه راجع به استخدام کارمندان خارجی راه‌آهن از طرف آقای وزیر راه

4 - طرح ماده واحده پیشنهادی آقایان نمایندگان راجع به تشکیل مجلس سنا با قید دو فوریت

5 - موقع و دستور جلسه آینده - ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی، دوره 15

 

 

جلسه 158

 

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه سیزدهم اردیبهشت ماه 1328

 

فهرست مطالب:

1 - تصویب صورت مجالس

2 - اعلام نتیجه اخذ رأی راجع به یک نفر از نظار بانک و اخذ رأی نسبت به یک نفر دیگر

3 - تقدیم یک فقره لایحه راجع به استخدام کارمندان خارجی راه‌آهن از طرف آقای وزیر راه

4 - طرح ماده واحده پیشنهادی آقایان نمایندگان راجع به تشکیل مجلس سنا با قید دو فوریت

5 - موقع و دستور جلسه آینده - ختم جلسه

 

مجلس یک ساعت و ده دقیقه قبل از ظهر به ریاست آقای امیر حسین ایلخان (نائب رئیس) تشکیل گردید.

صورت جلسات قبل را آقایان فولادوند - موسوی - صدرزاده (منشیان) به شرح زیر قرائت نمودند.

1 - تصویب صورت مجالس

یک ساعت و ربع به ظهر روز شنبه 27 فروردین مجلس به ریاست آقای امیر حسین ایلخان ظفر بختیار نائب رئیس تشکیل و صورت جلسه پیش قرائت شد. اسامی غائبین جلسه گذشته که ضمن صورت مجلس خوانده شده است.

غائبین بااجازه - آقایان: ملک‌مدنی - حسن اکبر - معین‌زاده - لاهوتی - اقبال - نبوی - نیکپور - عباس اسکندری - مکرم.

غائبین بی‌اجازه - آقایان: محمدحسین قشقایی - اردشیر شادلو - مهندس رضوی - بهار - معتمد دماوندی - اورنگ - دکتر معظمی - موسوی - ابوالحسن رضوی - دکتر مصباح‌زاده - گلبادی - شریف‌زاده - احمد فرامرزی - دولتشاهی - خسرو قشقایی.

 دیرآمدگان بااجازه - آقایان: کشاورز صدر - نراقی - هاشم وکیل - حائری‌زاده.

دیرآمدگان بی‌اجازه - آقایان: مهدی ارباب - دکتر اعتبار - زنگنه - سلطانی - محمد ذوالفقاری - احمد اخوان - منصف - خسرو هدایت - ناصری - شریعت‌زاده - شهاب خسروانی - دکتر مجتهدی - علی وکیلی - قهرمان - اسدی - هراتی – صاحب ‌دیوانی - باتمانقلیج - نیک‌پی.

آقای دکتر بقایی راجع به صورت مجلس تذکری دادند و آقای صادقی راجع به قانون تقاعد و شرایط شصت سال عمر و 25 و 30 سال خدمت تقاضا کردند آقای وزیر دارایی نسبت به مستخدمینی که قبل از 60 سال فوت می‌کنند توضیحاتی بدهند.

آقای وزیر دارایی گفتند که مقصود از این قانون برکنار کردن اشخاصی است که به مناسب طول خدمت و زیادی سن باید بازنشسته شوند و مستحق کمک دولت هستند و کسانی که قبل از سن تقاعد فوت می‌کنند بر طبق مقررات قانون استخدام با ورثه آنها عمل می‌شود.

صورت جلسات پیش تصویب گردید و اسامی اعضا کمیسیون‌های بهداری، امور خارجه، نظام و راه قرائت شد.

آقای نخست‌وزیر اظهار داشتند دولت بر اثر استیضاحات کمتر فرصت اقدام به کارهای اساسی یافته است استیضاح آقای دکتر بقایی مربوط به مسائلی است که باید در هر یک از آنها رسیدگی به عمل آید و معایبی که اشاره کردند مرتفع شود و دولت سعی دارد معایبی را هم که آقای دکتر بقایی از آنها اطلاع ندارد اصلاح کنند و نیز دولت در نظر دارد بعد از خاتمه استیضاح لایحه مربوط به بودجه را تقدیم مجلس نماید و به وظایف خود عمل کند.

آقای دکتر بقایی گفتند حقیقت همیشه فاتح است و در این مورد دولت می‌خواهد طبقه فهمیده مملکت را تحت مضیقه بگذارد در حالی که کارمندان دولت حاضرند چند ماه هم حقوق نگیرند و حقایق گفته شود سپس به ایلات و عشایر اشاره نموده یادآور شدند که نسبت به آنها که حافظ استقلال مملکت بوده‌اند احترام می‌کنند و قرائت تلگراف کردستان محض آن بود که معلوم شود اطفال بین 7 و 14 سال نمی‌توانند در امر مجلس مؤسسان اظهار عقیده کنند و بعد از آقایان نخست‌وزیر و وزیر جنگ و وزیر اقتصاد ملی و وزیر

+++

دادگستری پرسش نمودند نسبت به اعتراضات ایشان چه اقدامی کرده‌اند همچنین از آقای وزیر کشور راجع به انتخابات مجلس مؤسسان پرسش و اضافه نمودند که در حادثه شوم بهمن که به کوری چشم دشمنان ایران خداوند پادشاه محبوب ما را حفظ کرد حزب توده غیرقانونی اعلام شد و باید هم بشود باید جوانانی که گول خورده‌اند در تعقیب و محاکمه و مجازات از خائنین جدا شوند و بعد با اشاره به برکناری افسری که مدافعاتش در روزنامه چاپ شده بود گفتند دادستان دادگاه نظامی شرحی در روزنامه نوشته و استیضاح مرا برای کمک به حزب توده قلمداد نموده سپس خطاب به آقای وزیر فرهنگ گفتند جمعی از معلمین که عضو حزب توده نبوده‌اند از کار برکنار شده‌اند همچنین چند نفر دیگری که در محکمه اداری محکوم و معلق شده‌اند حکم تعلیق آنها لغو شده و به کارهای خود مشغول گشته‌اند و نیز ضمن اعتراض به مداخلة دانش‌آموزان در امور سیاسی از آقای وزیر فرهنگ استیضاح نمودند که چه اقدامی به عمل آورده‌اند و در صورتی که حق مداخله داشته باشند چرا به ایشان حق رأی داده نمی‌شود و از دولت آقای ساعد استیضاح می‌کنند که چرا دانشجویان تعهد خود را اجرا نکرده‌اند.

در این موقع آقای رئیس اظهار داشتند که کارهای مهمی باید انجام شود از جمله تصویب قانون مجلس سنا که از شئون مجلس شورای ملی است و پیشنهادی رسیده است که بعد از ظهرها مجلس تشکیل شود تا استیضاح زودتر خاتمه یابد با موافقت آقایان جلسه ختم و به چهار و نیم بعد از ظهر موکول می‌شود.

سه ربع بعد از ظهر مجلس به تنفس خاتمه یافت.

ساعت شش و ده دقیقه بعد از ظهر روز شنبه 27 فروردین مجلس به ریاست آقای امیر حسین ایلخان ظفر بختیار تشکیل شد.

غائبین جلسه عصر روز شنبه 27 فروردین 28

غائبین بااجازه - آقایان: ملک‌مدنی - حسن اکبر - لاهوتی - نبوی - آصف - لیقوانی - نیک‌پور - عباس اسکندری - حاج امین.

غائبین بی‌اجازه - آقایان: محمدحسین قشقایی - مهندس رضوی - اردشیر شادلو - معتمد دماوندی - اورنگ - دکتر معظمی - موسوی - ابوالحسن رضوی - بهار - دکتر مصباح‌زاده - شریف‌زاده - گلبادی - مکرم - احمد فرامرزی - دولتشاهی - خسرو قشقایی.

آقای دکتر بقایی در تعقیب بیانات خود اظهار نمودند سپهبد رزم‌آرا نمی‌دانست که هدف اصلی من از استیضاح چیست و همین که به روابط معنوی من و ملت پی بردند در امر استیضاح تعجیل نمودند و این به مشیت و اراده الهی بود که ندای آزادی و عدالت بلندتر شود.

 آقای رئیس اظهار نمودند مردم و مجلس تحت‌تأثیر هیچ کس نمی‌روند مطالبی بیان نکنید که به ضرر مملکت باشد.

آقای فولادوند بر طبق تبصره چهارم ماده اخطار نظامنامه‌ای نموده گفتند شما در بیانات خودتان اکثریت نمایندگان را نوکر دیکتاتور معرفی کردید و بر طبق این ماده هتک شرف از نمایندگان مستوجب مجازات است.

 آقای دکتر بقایی گفتند همچو نسبتی به اکثریت مجلس ندادم فقط چند نفری را اشاره کردم.

در این موقع آقای رئیس متن استیضاح آقای دکتر بقایی را قرائت نمودند عبارت از تصمیمات بی‌رویه دولت مداخلات غیرقانونی مقامات نظامی در امور کشور و سوء جریانات دادگستری و اظهار داشتند استیضاح خود را در همین سه موضوع قرار دهید.

آقای دکتر بقایی گفتند یکی از تصمیمات بی‌رویه دولت آقای ساعد تصمیم راجع به مجلس مؤسسان است و سرمقاله روزنامه اطلاعات مورخ 15 آبان را تحت عنوان پیشگویی مخبر سیاسی راجع به خبر رادیو لندن مربوط به ملاقات وزیر خارجه ایران با وزیر خارجه انگلستان و مذاکره در باب تجدید نظر در قانون اساسی قرائت نمودند همچنین قسمتی از مجله صبا تحت عنوان از گوشه و کنار در اطراف رادیو لندن و نیز از روزنامه تهران مصور در زیر ذره‌بین حاکی از این که رادیو لندن خبر خود را تکذیب نکرد قرائت کرده با اشاره به آقای ساعد گفتند آقای نوری اسفندیاری اجازه داشت در این باب صحبت کند و آیا تحققات شده است که چگونه بوده سپس قسمتی از مکتوب آقای خواجه‌نوری را در این موضوع قرائت و اضافه نمودند کسانی که کلید تغییر قانون اساسی را نگذاشتند می‌دانستند که ممکن است دول قوی به ضرر مملکت اعمال نفوذ کنند.

سپس خبر دیگری را مربوط به روز ششم اسفند و شرفیابی نمایندگان حضور اعلیحضرت همایونی قرائت نمودند که فرموده‌اند تصمیم به تشکیل مجلس مؤسسان و رفع نواقص قانون اساسی گرفته‌اند.

همچنین خبر دیگری از قول آقای آشتیانی‌زاده در مجلس قرائت نمودند که اعلیحضرت همایونی مبتکر این مقدمات هستند و به اندازه‌ای مهم است که به عقیده بنده باید قبلاً در مجلس مطرح شود.

ساعت هفت و بیست دقیقه بعد از ظهر تنفس داده شد و هشت و سه ربع بعد از ظهر مجدداً مجلس تشکیل گردید به ریاست آقای گنجه نائب رئیس و آقای دکتر بقایی گفتند استیضاح را ممکن است تا آخر دوره هم ادامه دهم تا مجبور شوند در وسط نطق من یک دوازدهم را بگذرانند.

سپس آقای دکتر بقایی گفتند فهرست‌وار مطالب را عرض و از روزنامه‌ها استفاده می‌کنیم و ضمن اشاره به لایحه مطبوعات و لزوم لغو امتیاز و آزادی روزنامه‌ها قسمت مربوط به شرفیابی نمایندگان را در روز پنجشنبه ششم اسفند و بیانات اعلیحضرت همایونی مبنی بر تصمیم مجلس مؤسسان همچنین تشکیل جلسات فراکسیون‌ها برای موافقت با تشکیل مجلس مؤسسان و اصلاح بعضی اصول قانون اساسی و موافقت نمایندگان قرائت نموده گفتند اول باید مجلس تصمیم بگیرد بعد به عرض اعلیحضرت همایونی برسد.

سپس تلگرافاتی مربوط به تشکیل مجلس مؤسسان از جراید قرائت نمودند و ضمن قرائت تلگراف‌ اهالی ساری شرحی از مظالم رؤسای سابق املاک مازندران بیان داشتند.

ساعت نه و نیم بعد از ظهر چون عده برای مذاکره کافی نبود مجلس به تنفس خاتمه یافت و به صبح روز یکشنبه موکول شد.

نیم ساعت بعد از ظهر روز یکشنبه 28 فروردین مجلس به ریاست آقای رضا حکمت تشکیل گردید.

غائبین روز یکشنبه 28 فروردین 28

غائبین بااجازه - آقایان: ملک‌مدنی - حسن اکبر - لاهوتی - عبدالرحمن فرامرزی - نبوی - عباس اسکندری - علی اقبال.

غائبین بی‌اجازه - آقایان: مهندس رضوی - اردشیر شادلو - معتمد دماوندی - ناصرالدین ناصری - اورنگ - دکتر معظمی - موسوی - ابوالحسن رضوی - محمدتقی بهار - دکتر مصباح‌زاده - تقی‌زاده - دکتر امینی - نیک‌پور - گلبادی - شریف‌زاده - احمد فرامرزی - دولتشاهی - خسرو قشقایی.

دیرآمدگان بی‌اجازه - آقایان: محمدحسین قشقایی - بیات - آشتیانی‌زاده - مهدی ارباب - دکتر اعتبار تولیت - آقاخان بختیار - منصف - محمدعلی مسعودی - صادقی - مسعود ثابتی - اسلامی - شهاب خسروانی - قهرمان - مکرم - دکتر ملکی - هراتی - باتمانقلیج - کهبد - علی وکیلی.

آقای رئیس اظهار نمودند دولت در نظر داشت لایحه‌ای برای پرداخت یک دوازدهم تقدیم کند و چنین به نظر رسید که تقاضا رسید در همین جلسه تقدیم کنند و تا دو جلسه دیگر نیز استیضاح خاتمه یابد.

آقای وزیر دارایی با توضیحاتی لایحه دو دوازدهم را به ضمیمه چند تبصره به قید یک فوریت تقدیم نمودند و قرائت گردید.

نسبت به فوریت آن آقای حائری‌زاده مخالف بوده گفتند این لایحه چند تبصره دارد که هنوز مطالعه نشده و تصویب‌نامه‌هایی در باب مالیات و غله و غیره صادر شده که نباید اجرا شود و معتقد بودند که این دو دوازدهم بدون تبصره‌ها امروز تصویب گردد.

آقای وزیر دارایی گفتند این تبصره‌ها را چهار ماه پیش دولت ضمن لایحه چهار دوازدهم تقدیم داشته در کمیسیون بودجه هم مطالعه و تصویب شده است و توضیحاتی در اطراف تبصره‌ها دادند و فوریت لایحه تصویب و ماده واحده مطرح گردید.

آقای اردلان به عنوان مخالف اظهار داشتند تمام سال گذشته به یک دوازدهم گذشت و 3 میلیارد و 130 میلیون ریال کسر بودجه داریم و دولت باید موجبات موازنه دخل و خرج کشور را هم فراهم نماید و صورتی از بودجه‌های ده ساله قبل از شهریور را قرائت نمودند گفتند دولت یک میلیارد و 390 میلیون اعتبار بودجه عمرانی کشور را به بودجه برنامه هفت ساله منتقل کند و بقیه کسر بودجه را نیز از هزینه بنگاه‌های بزرگ کشور بکاهند و صرفه‌جویی نمایند و نیز معتقد بودند که قانون زمان جنگ برای جمع‌آوری غله باید موقوف شود و آقای وزیر دارایی موافقت کنند طرحی که در کمیسیون قوانین دارایی تصویب شده مطرح و تصویب گردد و از هزینه اضافی برای جمع‌آوری غله صرفه‌جویی شود و در باب گرانی زندگی گفتند دولت نباید به قیمت لیره چیزی بیفزاید تا کار هزینه زندگی به اینجا بکشد و در این موضوع آماری از مجله بانک قرائت کردند که هزینه زندگی در سال 27 در قسمت شش ماهه اول هشت برابر نسبت به سال 1315 ترقی کرده و در شش ماهه دوم یک برابر نسبت به آن سال مزید گردیده است در حالی که هزینه زندگی در ممالک دیگر نسبت به سابق تنزل فاحشی کرده است.

آقای اسلامی اظهار نمودند موافق مشروط هستند و نسبت به دریافت مالیات‌ها به اشاره به قانون مصوب

+++

سال 24 و توافق با مؤدیان مالیاتی اعتراض کردند که مالیات‌های گزافی در نتیجه توافق برخلاف تبصره یک قانون مذکور به مبلغ ناچیزی تقلیل یافته و به ضرر دولت تصفیه شده و معتقد بودند در تعقیب پیشنهاد آقای نجم این قبیل پرونده‌ها به جریان افتد و رسیدگی شود در باب دادگاه املاک واگذاری نیز معترض بودند که نسبت به خورده مالکین رسیدگی و احقاق حق نمی‌شود راه نیمه‌کاره هراز را نیز یادآور شدند که با مختصر توجهی تکمیل و دایر خواهد شد و الا هزینه هنگفتی که به مصرف این راه رسیده از بین خواهد رفت همچنین تذکر دادند که در پخش دارو هم رعایت احتیاج هر محل نمی‌شود و به مازندران دارویی فرستاده‌اند که مورد احتیاج نیست.

25 دقیقه بعد از ظهر مجلس خاتمه یافت و به چهار و نیم بعد از ظهر موکول گردید.

ساعت شش و چهل دقیقه بعد از ظهر روز یکشنبه 28 فروردین مجلس به ریاست آقای امیر حسین ایلخان ظفر بختیار تشکیل گردید.

غائبین عصر روز یکشنبه 28/1/28

غائبین بااجازه - آقایان: ملک‌مدنی - حسن اکبر - لاهوتی - پالیزی - اقبال - عبدالرحمن فرامرزی - نبوی - لیقوانی - عباس اسکندری - گرگانی.

غائبین بی‌اجازه - آقایان: محمدحسین قشقایی - مهندس رضوی - اردشیر شادلو - عزیز زنگنه - معتمد دماوندی - اورنگ - دکتر معظمی - موسوی - ابوالحسن رضوی - ناصری - بهار - دکتر مصباح‌زاده - تقی‌زاده - نیک‌پور - گلبادی - شریف‌زاده - صاحب‌دیوانی - احمد فرامرزی - دولتشاهی - کهبد - خسروقشقایی.

نسبت به کفایت مذاکرات لایحه دو دوازدهم آقای امیر تیمور مخالف بودند.

آقای دکتر عبده توضیح دادند که پیشنهاد کفایت مذاکرات از این جهت تقدیم شده که مذاکرات کافی در اطراف گزارش کمیسیون بودجه خواهیم کرد و چون آئین‌نامه مجلس سنا که از شئون مجلس شورای عالی است باید تنظیم و تصویب شود خواستم لایحه دوازدهم زودتر تصویب گردد.

آقای امیر تیمور مخالف بودند و اظهار نمودند این لایحه در تمام شئون مملکت اهمیت و تأثیر دارد و تبصره‌هایی که ضمن ماده واحده پیشنهاد شده باید مورد مطالعه و دقت مجلس واقع شود تنها موافقت کمیسیون بودجه برای مجلس کافی نیست معتقد بودند ماده واحده تصویب و تبصره‌ها در مجلس مطرح شود رأی به کفایت مذاکرات اخذ و تصویب شد.

آقایان صدرزاده - ملک‌پور و حاذقی پیشنهاد کردند لوله و اسباب و لوازم لوله‌کشی آب شهرها از هرگونه عوارض و حقوق گمرکی معاف گردد با توضیحاتی که آقای صدرزاده دادند آقای وزیر دارایی قبول نمودند.

آقای دهقان پیشنهاد نمودند اعتباراتی که برای راه‌سازی و ساختمان در بودجه 28 منظور شده در اختیار وزارت راه گذاشته شود که طبق مقررات با موافقت وزارت دارایی به مصارف منظور شده برسد آقای وزیر دارایی به استثناء قسمت ساختمان راه‌آهن قبول نمودند.

آقایان مسعود ثابتی، اردلان، برزین و چند نفر دیگر پیشنهاد نمودند دولت مقررات مربوط به جمع‌آوری غله را به طوری که در لایحه مالیات بر درآمد به موجب تبصره 8 ماده 9 از تصویب کمیسیون قوانین دارایی گذشته اجرا نماید و آقای مسعود ثابتی توضیحات مشروحی در اطراف آن دادند آقای وزیر دارایی با توضیحاتی موافقت کردند به شرط آن که قیمت نان شهرستان‌ها متناسب با قیمتی باشد که برای خرید مازاد غله آنها پرداخت می‌گردد.

آقایان صدرزاده و قوامی و ملک‌پور پیشنهاد نمودند باقیمانده اعتبارات ساختمانی سال 26 تا آخر خرداد سال 28 قابل پرداخت است و آقای نراقی اضافه نمودند اعتبار ساختمانی و تعمیراتی مخصوصاً از جهت ابنیه تاریخی و آقای وزیر دارایی قبول نمودند.

آقایان صدرزاده - ملک‌پور - فولادوند و دکتر اعتبار پیشنهاد نمودند لایحه بخشودگی مالیات ضمیمه دو دوازدهم تصویب و اجرا شود.

آقای وزیر دارایی موافقت نمودند.

آقای یمین اسفندیاری پیشنهاد نمودند حقوق مستخدمین خارجی که از طرف کمیسیون‌های مربوطه مجلس تصویب شده ارزی و ریالی پرداخت شود و توضیحاتی نیز دادند و آقای اردلان موافقت نموده گفتند استخدام خارجی‌ها با خود مجلس است به علاوه باید از تحصیل‌کرده‌ها و متخصصین ایرانی استفاده کرد.

آقای وزیر دارایی در قبال بیانات آقای اردلان توضیحاتی داده و پیشنهاد مذکور را قبول نمودند. آقای فولادوند پیشنهاد نمودند گزارش کمیسیون‌های قوانین پست و تلگراف راجع به وصول مبلغ از مراسلات و امانات و تلگرافات جهت امور خیریه تصویب و اجرا بشود.

آقای وزیر دارایی موافقت نمودند.

آقای دکتر شفق پیشنهادی برای اصلاح قانون بازنشستگی که دارندگان سی سال خدمت متوالی و پنجاه سال عمر بتوانند بازنشسته شوند.

آقای وزیر دارایی گفتند در اساس آن مخالف نیستند موافقت شد این لایحه را مطالعه کنند و به قید دو فوریت به مجلس بیاورند.

آقای صدر کشاورز پیشنهادی برای معافیت از مازاد غله نمودند آقای وزیر دارایی توضیح دادند خرده مالکینی که مالیات آنها از 2400 ریال تجاوز نکند معاف هستند و از این طبقه مازاد مطالبه نخواهد شد.

آقای اسلامی پیشنهاد کردند پرونده‌های مالیاتی از پانصد هزار ریال به بالا که از سال 1323 به توافق تصفیه شده در محاکمات دارایی تجدیدنظر و مالیات حقیقی دریافت شود.

آقای وزیر دارایی با توضیحاتی گفتند از اول امسال دستور داده شده است که بدون اطلاع شخص ایشان توافق به عمل نیاید در مورد این پرونده‌ها نیز حکم کلی نمی‌توان کرد مگر معدود و مشخص باشد.

آقای مشایخی مخالف بودند و گفتند حقوق اشخاص را مجلس باید محترم بدارد و امور تصفیه شده را نمی‌توان کان‌لم‌یکن فرض کرد و تصویب و اجرای این پیشنهاد خلاف اصول است پیشنهاد مجدداً قرائت و با اصلاحی که آقای وزیر دارایی نمودند تصویب گردید.

آقای دکتر اعتبار پیشنهاد کردند به ماده واحده اخذ رأی شود و تبصره‌ها و پیشنهادهای دیگر برای مطالعه در دستور باقی بماند و توضیح دادند که دولت برای مجلس مؤسسان نیز مورد استیضاح قرار گرفته و هر چه زودتر باید تکلیفش معین شود.

آقای وزیر دارایی گفتند ماده واحده با تبصره‌ها تصویب شود موافقند آقای دکتر اعتبار نیز پیشنهاد خود را اصلاح نمودند.

آقای مکی مخالف بودند و اظهار نمودند این پیشنهاد برخلاف قانون است پیشنهادهای مفیدی مورد موافقت شده پیشنهادهای دیگری هم هست که ممکن است مفید و قابل قبول باشد به پیشنهاد آقای دکتر اعتبار اخذ رأی و تصویب شد.

آقای امیر تیمور پیشنهاد کردند لوایحی که در تبصره‌ها اشاره شده قرائت و اخذ رأی شود.

ماده واحده قرائت و اخذ رأی شد و تصویب گردید در این موقع مجلس از اکثریت افتاد و آقای فولادوند به عنوان اخطار نظامنامه گفتند ده روز است به استیضاحات وکلای اقلیت گوش داده‌ایم اکنون دو نفر از این‌ها در مجلس حاضر نمی‌شوند تا اکثریت حاصل شود.

ساعت نه و ده دقیقه بعد از ظهر مجلس تنفس خاتمه یافت و به صبح روز دوشنبه موکول گردید.

یک ساعت و 35 دقیقه به ظهر روز دوشنبه 29 فروردین مجلس به ریاست آقای رضا حکمت تشکیل گردید.

غائبین روز دوشنبه 29 فروردین 28

غائبین بااجازه - آقایان: ملک‌مدنی - حسن اکبر - محمد گرگانی - عباس اسکندری.

غائبین بی‌اجازه - آقایان: مهندس رضوی - اردشیر شادلو - دکتر اعتبار - لاهوتی - معتمد دماوندی - اورنگ - دکتر معظمی - موسوی - رضوی - بهار - صادقی - دکتر مصباح‌زاده - تقی‌زاده - نیک پور - دکتر امینی - گلبادی - شریف‌زاده - احمد فرامرزی - خسرو قشقایی.

دیرآمده با اجازه - آقای نراقی.

دیرآمدگان بی‌اجازه - آقایان: بیات - مهدی ارباب - عزیز زنگنه - تولیت - منصف - آقاخان بختیار - ناصری - شریعت‌زاده - مسعود ثابتی - اسلامی - شهاب خسروانی - علی وکیلی - قهرمان - اسدی - هراتی - صاحب‌دیوانی - عرب - شیبانی - باتمانقلیج - صفا امامی - کهبد.

نسبت به تبصره 1 اخذ رأی به عمل آمد و تصویب شد و تبصره 2 قرائت گردید.

آقای حائری‌زاده ماده 77 نظامنامه را قرائت کردند که تصویب قوانین به عنوان تبصره جایز نیست گفته شد اعلام رأی شده و اخطار باید قبل از اعلام رأی شده باشد رأی به تبصره دوم نیز اخذ و تصویب و 8 تبصره دیگر نیز قرائت و تصویب شد و تبصره یازدهم پس از قرائت با ورقه اخذ رأی به عمل آمد از 88 نفر عده حاضر 38 رأی موافق دادند و تصویب نشد سپس با ورقه به ماده واحده و یازده تبصره اخذ رأی به عمل آمد از 92 نفر عده حاضر با 84 رأی موافق تصویب گردید و آقای وزیر دارایی از طرف دولت تشکر نمودند.

آقای فرامرزی راجع به بیانات آقای دکتر بقایی گفتند در هیچ دوره‌ای مذاکرات نمایندگان سانسور نشده است.

آقای دکتر بقایی اعتراض نمودند در حالی که

+++

دولت مصمم بود تا استیضاح تمام نشود لایحه بودجه را ندهد چگونه روز بعد تقدیم داشت.

آقای رئیس اظهار نمودند برحسب تمایل اکثریت نمایندگان بوده است آقای نخست‌وزیر نیز گفتند افتخار دولت است که تصمیمات مجلس را محترم شمارد.

آقای دکتر بقایی گفتند دولت به وسیله رادیو سعی می‌کند مرا به دست چپ و بیگانگان ببندد.

آقای رئیس اظهار داشتند هیچ کس به شما چنین نسبتی نمی‌دهد آقای دکتر بقایی گفتند دولت حق ندارد مطالب مرا در رادیو تحریف کند سپس با توضیحاتی راجع به قسمت‌های مختلف سرهنگ مهتدی ماده هشتم اصلاحی محاکمات ارتش را قرائت نمودند که دادستان دادگاه‌های بدوی با افسر ارتش است و کلمه افسر به استناد مواد 91 و 2 و 3 و مواد دیگر این قوانین هم‌ردیف را از افسر امتیاز داده است پس انتصاب هم‌ردیف سرهنگ مهتدی به دادستانی خلاف قانون است و در این باب استیضاح می‌کنند و اضافه نمودند که بدین صورت گناهکارانی که باید به مجازات برسند در محکمه غیرقانونی محاکمه می‌شوند و این نقض غرض است همچنین ضمن بیان توضیحاتی نسبت به اعتراض وکلا در دادگاه‌های نظامی گفتند با وجود اختلاف مسلک مبارزه ایشان برای آن است که قانون دستخوش اغراض این و آن نشود.

سپس حکمی را مبنی بر استخدام سرهنگ مهتدی از نظر رعایت پیشینه و خدمات رسمی با رتبه هم‌ردیف سرهنگ دومی از اول تیره 25 به ضمیمه گزارش پاسخ حکم مذکور قرائت نمودند که هم‌ردیف ستوان یکم بوده است و از خدمت معاف شده قانون اجازه نمی‌دهد تا 3 رتبه بالاتر در ارتش استخدام شود معهذا به سرهنگ دومی استخدام شد و در فروردین امسال هم به درجه سرهنگی نایل گردید سپس با اشاره به انجمن‌های خیریه به تأسیس اداره سازمان شیر و خورشید سرخ در وزارت فرهنگ اعتراض نموده گفتند این اداره برای پرورش گدا است و اطفال را در آنجا به گدایی عادت می‌دهند در این موقع صحبت از تشکیل جلسه عصر بود و آقای دکتر بقایی با اظهار خستگی و اعتراض به این که مجلس پیوسته تشکیل می‌شود و مجال تنفس ندارند گفتند حاضرند در سرانجام این وظیفه و دفاع از آزادی و مشروطیت جان بدهند.

آقای رئیس اظهار داشتند فراموش کرده‌اید که این جلسه ششم است صحبت می‌کنید تمام عمر این مجلس به حرف گذشت و یک ساعت برای این بدبخت مردم کار نشده است و اگر جای حرف عمل شده بود کار مملکت این طور نمی‌شد و چون آقای دکتر بقایی خسته هستند عصر جلسه نیست و به فردا صبح موکول می‌شود یک ربع بعد از ظهر جلسه به تنفس خاتمه یافت.

یک ساعت و نیم به ظهر روز سه‌شنبه 30 فروردین مجلس به ریاست آقای رضا حکمت تشکیل گردید.

غائبین روز سه‌شنبه 30 فروردین 28

غائبین بااجازه - آقایان: گنابادی - حسن اکبر - لاهوتی - اورنگ - گرگانی - تقی‌زاده.

غائبین بی‌اجازه - آقایان: مهندس رضوی - اردشیر شادلو - معتمد دماوندی - دکتر معظمی - موسوی - رضوی - بهار - دکتر مصباح‌زاده - گلبادی - شریف‌زاده - احمد فرامرزی - خسرو قشقایی.

دیرآمده بااجازه - آقای نراقی.

دیرآمدگان بی‌اجازه - آقایان: تولیت - سلطانی - آقاخان - محمدعلی مسعودی - ناصری - صادقی - ثابتی - شهاب خسروانی - دکتر امینی - اسدی - مکرم - نواب - صاحب‌دیوانی - باتمانقلیج.

آقای دکتر بقایی در تعقیب بیانات سابق خود شرحی در باب تکوین حکومت دیکتاتوری و عاقبت کار ایشان و توصیف وضع حکومت دیکتاتورهای وطن‌پرست و نیتجه حکومت هیتلر و دیکتاتورهای دیگر و اشاره به شناسایی اعلامیه حقوق بشر در شورای عالی فرهنگ گفتند برای تشکیل مجلس مؤسسان از حکومت نظامی استفاده می‌شود و ضمن اشاره به مناسبات بین خود و محمد مسعود گفتند کاغذی که به خط سرلشکر رزم‌آرا به سروان روزبه نوشته شده بود در شماره اخیر خود می‌خواست منتشر کند که مقتول گردید و جرایدی که در آن هنگام مقالاتی نوشتند در سال مرگش یک کلمه هم ننوشتند و مأمورین شهربانی و حکومت نظامی دستور داده‌اند که ننویسید سپس با عطف به موضوع انتخابات سیرجان و دستور انتخاب آقای دکتر طاهری از آن حوزه و مبارزه با مقامات نظامی گفتند اکنون نماینده محل که در مجلس حضور دارد مراتب را تصدیق می‌کند. سپس شرحی راجع به تحویل صندوق بانک محمد مسعود و اسنادی که مربوط به یکی از افسران ارتش بوده و می‌خواستند چهل هزار تومان از نامبرده خریداری کنند از روزنامه آتش قرائت نموده گفتند من هم به همین جهت در مجلس متحصن شدم تا اسرار را بگویم سپس خبر دیگری را قرائت کردند که روز 16 فروردین 27 محمدقلی رحمانی سرباز نگهبان سرباز نگهبانی را مقتول نموده و به فاصله کمتر از 48 ساعت سرباز قاتل تیرباران گردید و اعتراض نمودند طبق کدام قانون هنگام صلح این محاکمه و مجازات به این سرعت صورت گرفته است سپس با اشاره به معافیت امان‌پور و سرتیپ البرز و دیگران گفتند عدم تعقیب پرونده محمد مسعود را از آقای ساعد استیضاح می‌کنند در اینجا آقای دکتر بقایی شرحی از سوابق عملیات قبل از شهریور سرلشگر رزم‌آرا و ارتباط او با هم‌ردیف ستوان یکم مهتدی و نیز مساعدت‌های سرلشگر عبدالله هدایت در اصلاح وضعیت مشارالیه و کنفرانس‌های ایشان در حضور امرا و افسران ارشد بیان داشته گفتند در شهریور 20 رئیس رکن یکم ستاد ارتش و عضو شورای عالی نظام بوده و یکی از مسئولین حقیقی پیش‌آمد شوم سوم شهریور بیست از نظر نظامی همین شخصی است که پس از شهریور با منتفذین دوره بیست ساله هم‌زبان گردید و ضمن سخنرانی‌های خود در آذر و دی ماه 1320 در دانشگاه جنگ و باشگاه افسران لشگر یکم مطالبی بیان داشته است که به عرض اعلیحضرت همایونی نرسیده و چند جمله از آن را قرائت می‌کنند در اینجا از وقایع شهریور و وضع مملکت از جهات اجتماعی و اقتصادی و نظامی و انتظامات ارتش و عدم علاقه‌مندی افسران و چگونگی روابط با همسایگان جملاتی از انتقادات سخنران را نقل و قرائت کردند.

نیم‌ساعت بعد از ظهر جلسه به تنفس خاتمه یافت و به چهار بعد از ظهر موکول گردید.

ساعت شش و بیست دقیقه بعد از ظهر روز سه‌شنبه 30 فروردین مجلس به ریاست آقای امیر حسین ایلخان ظفر بختیار نائب رئیس تشکیل شد.

غائبین جلسه عصر روز سه‌شنبه 30 فروردین 28

غائبین بااجازه - آقایان: گنابادی - حسن اکبر - اورنگ - تقی‌زاده - عباس اسکندری - لاهوتی.

غائبین بی‌اجازه - آقایان: مهندس رضوی - اردشیر شادلو - معتمد دماوندی - آقاخان بختیار - دکتر معظمی - موسوی - رضوی - بهار - دکتر مصباح‌زاده - گلبادی - شریف‌زاده - احمد فرامرزی - خسرو قشقایی.

آقای اردلان اظهارنظر نمودند که آقای دکتر بقایی نسبت به اتحاد جماهیر شوروی مطالبی بیان کردند که محتاج به توضیح است یک مطلب واهی و خیالی خواندند که در مغز هیچ ایرانی رسوخ نمی‌کند ملت ایران طالب دوستی شرافتمندانه با اتحاد جماهیر شوروی است و هیچ‌گاه قصد حمله به هیچ یک از همسایگان خود نداشته است.

آقای مکی اخطار نظامنامه‌ای داشتند و ماده 115 نظامنامه قرائت شد و اظهار نمودند برای تعیین جلسه باید به مجلس رجوع کرد و من مخالف تشکیل جلسه بعد از ظهر بودم چون نباید ناطق مجبور به صحبت شود آقای نائب رئیس اظهار داشتند اخطار آقای مکی مورد ندارد و حق تنفس با رئیس مجلس است و مجلس خواست که جلسه به عصر موکول شود.

آقای دکتر بقایی گفتند بیانات آقای اردلان را تأیید می‌کند و آنچه خوانده شده عقیده ایشان نبوده و خلاصه سخنرانی تیمسار سپهبد رزم‌آرا در دانشگاه جنگ و باشگاه افسران لشگر یکم بود و خلاصه آن توسط سرلشگر ریاضی به عرض ملوکانه نیز رسیده است و اعتراض نمودند که اخیراً روزنامه ندای آزادی و انسان آزاد توقیف شده است سپس بقیه جملات اختصار شده سخنرانی‌ها را قرائت نمودند که شورای عالی جنگ گفته است ارتش نداریم که جنگ کنیم و گزارش مذکور را اعلیحضرت پاره نموده است انگلیس‌ها و روس‌ها هم با هم سازش کردند و تقاضای ترانتزیت شمالی و جنوبی و اخراج آلمانی‌ها را نموده فرمانده نیروی دریایی جنوب گزارشات مفیدی داد و عملاً وطن‌پرستی خود را ثابت کرد نه فرماندهانی که سر از یزد و کاشان و کرمان در آوردند شرحی نیز از دستور چهل و هشت ارتش نقل کرده و اداراتی که تحت نظر ستاد ارتش است اسم بردند و با ارکان ستاد فرانسه مقایسه نموده گفتند در هیچ جای دنیا ستاد ارتش در امور مالی مداخله نمی‌کند همچنین هر رئیس ستادی مسئول وزیری است که مسئول مجلس می‌باشد از فصل دهم این دستور نیز شرحی راجع به وظایف رکن دوم ستاد ارتش نقل نمودند مربوط به اطلاعات از ارتش‌های خارجی و گزارش به مقامات عالیه همچنین در قمست جمع‌آوری اسلحه که از وظایف رکن دوم ستاد است اشاره به خارج لشگرکشی‌هایی نمودند که برای دستگیری علی‌مراد در کرمان شده و در سال گذشته رئیس امنیه و رئیس قشون کرمان بدون لشگرکشی مشارالیه را دستگیر و زندانی کردند سپس به وظایف رکن دوم در امور جراید و اعتبارات مالی این رکن اشاره کرده گفتند به عنوان نماینده مجلس که ناظر خرج مملکت است بودجه رکن دوم

+++

و هزینه‌های سری آن را نتوانسته‌اند به دست آورند و خلاصه کردند که این دستگاه‌ها با هزینه‌های سری در اختیار رکن دوم ستاد ارتش است و اضافه نمودند اداره دیگری که در دستور 48 نیست اداره مجلس مؤسسان است و دو ماده برای آن نوشته‌اند که رئیس ستاد ارتش مسئول امور فنی ارتش شناخته شده معاون یکم وزیر جنگ محسوب و در مقابل پارلمان مسئول امور فنی ارتش شناخته می‌شود و این مواد به خط تیمسار سرلشگر رزم‌آرا نوشته شده است و اعتراض نمودند که ستاد ارتش چه حق دارد برای مجلس مؤسسان مواد قانونی تهیه کند در این موقع ضمن مذاکره در موضوع مجلس مؤسسان بین ناطق و آقای دولتشاهی مشاجره به عمل آمد و آقای مکی پیشنهاد ده دقیقه تنفس نمودند و توضیح دادند که با وضع مزاجی آقای دکتر بقایی این مذاکرات و ادامه استیضاح تکلیف شاق است.

آقای خسرو هدایت مخالف بوده گفتند چون یک ساعت است مجلس تشکیل شده نمی‌توان قبول کرد که مجلس خسته شده و محتاج به تنفس است.

آقای دکتر بقایی گفتند پس از این مبارزه امیدوارم ملت ایران روشی را که بعد از هجوم مغول پیش گرفته بود ترک کند و دیگر به این که در عفو لذتی است که در انتقام نیست معتقد نباشد و اشاره نمودند که از تبهکاران گذشته فقط یک نفر محکوم شد آن هم مختاری رئیس شهربانی بود که چون دزد نبوده تعقیب شده است برای سعادت یک ملت خطرناک‌ترین چیزها عفو است پیشنهاد تنفس اخذ رأی به عمل آمد و تصویب نشد.

آقای نائب رئیس مورد استیضاح آقای دکتر بقایی را قرائت نموده گفتند بنا به قولی که خودشان داده‌اند از شش ساعت وقت صحبت ایشان یک ساعت و نیم دیگر باقی است و چون خیلی خسته هستند و نباید با این حال مجبور به صحبت باشد و لازم است مجلس به کارهای مهم خود از جمله تصویب آئین‌نامه مجلس سنا بپردازد با موافقت مجلس جلسه به فردا صبح موکول می‌شود.

آقای دکتر شفق گفتند از آقای دولتشاهی شکایت دارم که رعایت نزاکت نکرده‌اند آقای نائب رئیس نیز بیان آقای دکتر شفق را تأیید نمودند و شصت و پنج دقیقه بعد از ظهر جلسه به تنفس خاتمه یافت و به صبح روز چهارشنبه سه ساعت و نیم به ظهر موکول گردید.

یک ساعت و سه ربع به ظهر روز چهارشنبه 31 فروردین مجلس به ریاست آقای رضا حکمت تشکیل گردید.

غائبین روز چهارشنبه 31 فروردین 328

غائبین بااجازه - آقایان: حسن اکبر - لاهوتی - اورنگ - تقی‌زاده - عباس اسکندری.

غائبین بی‌اجازه - آقایان: مهندس رضوی - اردشیر شادلو - معتمد دماوندی - دکتر معظمی - موسوی - بهار - دکتر امینی - گلبادی - شریف‌زاده - خسرو قشقایی.

دیرآمدگان بی‌اجازه - آقایان: محمدحسین قشقایی - بیات - آشتیانی‌زاده - مهدی ارباب - عزیز زنگنه - تولیت - رستم گیو - آقاخان - منصف - فرامرزی - ناصری - مسعود ثابتی - شهاب - خسروانی - نیک‌پور - قهرمان - خوییلر - اسدی - دکتر ملکی - هراتی - کهبد.

آقای دکتر بقایی گفتند آقایان می‌دانند که ملت ایران ملت باذوقی است و در مبارزه‌ای که شروع کرده‌ام مرا تأیید می‌کند دو نفر از نمایندگان نیز به من راهنمایی و همراهی کرده‌اند یکی آقای حائری‌زاده و یکی آقای مکی و سپس تصویب‌نامه 19485 را که در جلسه هفتم اسفند 1327 هیئت وزرا صادر شده قرائت نمودند که از ششصد هزار ریال بدهی آقای ابوالفتح والاتبار به بانک تعاونی سپه مبلغ صد و پنجاه هزار ریال در سال جاری و بقیه در سال 28 از اعتبارات دولت پرداخت شود و پیشنهاد آن را آقای وزیر دارایی که مرا متهم به سفسطه می‌کنند امضا کرده‌اند و بعد مواد نوشته شده برای مجلس مؤسسان را دوباره قرائت نموده گفتند مقتضیات جهان دیگر اجازه پیدایش ناپلئون و هیتلر را نمی‌دهد طبق این مواد شورای عالی جنگ رئیس ستاد را انتخاب می‌کند و رئیس ستاد شورای عالی جنگ را و این همان یک نفر است که اراده و اداره می‌کند و نیز ضمن اشاره به عزیمت چند نفر افسر و یک دسته سرباز به انگلستان تصویب‌نامه 14788 مورخ 3/5/25 را قرائت نمودند که از اعتبار واگذاری برای هیئت اعزامی به انگلستان آنچه به سرلشگر رزم‌آرا تعلق می‌گرفته است به مشارالیه پرداخت گردد توضیحاتی نیز در اطراف لزوم صدور این تصویب‌نامه دادند دو تصویب‌نامه دیگر نیز مربوط به مخارج محرمانه و تبلیغات مربوط به کردستان قرائت کردند یکی سیصد هزار و یکی دویست هزار ریال که در اختیار آقای سرلشگر رزم‌آرا گذاشته شده است و اضافه نمودند که راجع به عبور به ارزانی‌ها در طول چند کیلومتر از آن خط به روسیه اعلام جرم و تقاضا می‌کنند کمیسیونی برای رسیدگی به آن موضوع تشکیل شود همچنین از آقای وزیر فرهنگ پرسش نمودند به چه علت داوطلبان امتحانات نهایی را به پرداخت پانصد ریال مقید کرده‌اند و سدی جلو تحصیلات جوانان کم‌سرمایه ایجاد نموده‌اند سپس به سخنرانی رئیس ستاد ارتش در هدایت افکار اشاره نموده اظهار داشتند در پایان سخنرانی کسی فریاد نموده است زنده باد شخص دوم مملکت و حضار نیز دست زده‌اند و همین شخص برای مجلس مؤسسان لیست تهیه می‌کند و توضیحاتی با قرائت قسم‌نامه‌هایی در این باره دادند و سپس به توهینات ناروای رادیو مسکو اشاره نموده گفتند ولی نسبت به رئیس ستاد از طریق ادب خارج نشده‌اند و کتابی ارائه دادند که محض تبلیغ از سپهبد رزم‌آرا منتشر شده و بعد ناطق به توضیحاتی در اطراف انتخابات دوره پانزدهم تهران و تحصن صد نفر از رجال سیاسی به دربار پرداخته گفتند در انتخابات دوره پانزدهم تهران هشتاد هزار رأی بود ولی در انتخابات مجلس مؤسسان 168 هزار رأی بوده است بعضی محصلین دربار و معترضین به آن انتخابات در این موقع با هشتاد نود هزار رأی انتخاب شده‌اند همچنین به مذاکرات در اطراف اعتبارنامه آقای تقی‌زاده و پاسخ ایشان اشاره نموده گفتند اگر دو نفر امثال تقی‌زاده در همان موقع پافشاری می‌کردند اعلیحضرت فقید نیز قبول می‌نمودند و این از نداشتن پرنسیب است در این موقع آقای رئیس با شرحی از سوابق مرحوم میرزا شهاب کرمانی و شهامت و شخصیت‌طلبی ایشان در دوره چهارم مجلس به قولی که آقای دکتر بقایی راجع به شش ساعت مذاکرات خود داده بودند اشاره نموده گفتند ده دقیقه تنفس داده می‌شود تا استیضاح کننده تصمیم خود را اعلام کند ده دقیقه به ظهر تنفس داده شد و 35 دقیقه بعد از ظهر مجدداً به ریاست آقای رضا حکمت تشکیل گردید.

آقای رئیس بیان داشتند هفت هشت جلسه است که استیضاح مطرح است و حالا دولت می‌خواهد جواب بدهد آقای دکتر بقایی گفتند دولت در وسط استیضاح چگونه می‌خواهد جواب بدهد به علاوه استیضاح آقای حائری‌زاده هم باقی است.

آقای رحیمیان تقاضا نمودند آقای دکتر بقایی به بیانات خود خاتمه بدهند که محتاج به اخذ رأی نشود.

آقای دکتر بقایی گفتند چون من همه چیز خود را در اختیار ملت ایران گذاشته‌ام جوانمردی خود را هم در اختیار ملت می‌گذارم و بقیه استیضاح را مطرح می‌کنم.

آقای رئیس اظهار داشتند که بیست ماه است کار مجلس یا استیضاح یا برنامه دولت بوده چه کار برای مردم شده است پیشنهادی قرائت شد که چون کارهای مهمی در پیش داریم و هشت جلسه است که اوقات مجلس و دولت به شنیدن بیانات آقای دکتر بقایی گذشته تقاضا می‌شود مقام ریاست شش ساعت صحبتی که آقای دکتر بقایی قبول کرده بودند و پایان پذیرفته خاتمه یافته تلقی نموده اجازه دهند دولت مبادرت به جواب نماید به امضا آقایان صادقی، منصف، مسعودی، کشاورز صدر، قهرمان، عباسی، وثوق، افشار، صفوی، خسرو هدایت، پالیزی، اسلامی، هراتی، امامی اهری، صاحب‌جمع، زنگنه، جواد گنجه و چند نفر دیگر.

آقای مکی مخالف بودند و نوبت خود را به آقای دکتر بقایی واگذار کردند و آقای دکتر بقایی اظهار نمودند نوشته شده است که قول داده بودم 6 ساعت صحبت کنم در همین مجلس قسم یاد کرده‌اند که حقوق مجلس و مجلسیان را حفظ کنند و من شریف‌ترین دارایی خود را در طبق اخلاص به ملت ایران تقدیم می‌کنم محض آن که قسمی که خورده‌ام محترم شمارم و نگذارم مهما امکن حقوق مجلسیان پایمال شود اگر خلافکاری‌های دولت زیاد است گناه من نیست که استیضاح طول کشیده.

آقای فولادوند اظهار تأسف نمودند که آقای دکتر بقایی بسیار متأثر شده‌اند و از آقایان وزرا خواهش کردند که مطالب اصلاح‌طلبانه ایشان را در نظر گیرند و نیز اشاره نمودند که پادشاه دموکرات ما حاضر به امر دیکتاتوری نمی‌شوند شرحی نیز راجع به سپهبد رزم‌آرا و توهیناتی که شده است بیان داشته گفتند این اظهارات برخلاف نظر اکثریت مجلس است.

در این موقع ماده 44 راجع به استیضاح قرائت گردید و آقای دکتر شفق پیشنهاد نمودند مجلس بعد از ظهر منعقد و یک ساعت دیگر وقت به استیضاح‌کننده داده شود و ضمن توضیحات گفتند دولت هم اگر بخواهد جواب بدهد وقت کافی نیست و آقای دکتر هم تقاضا نمودند که مطالب خود را مختصر کنند.

آقای رئیس اظهار داشتند برای آن که سابقه نشود به پیشنهاد ختم مذاکرات رأی نمی‌گیرند آقای دکتر بقایی هم می‌توانند برای بقیه مطالب خود استیضاح دیگری بدهند و بعد مذاکره کنند یک ساعت و ربع

+++

بعد از ظهر مجلس به تنفس خاتمه یافت و به چهار بعد از ظهر موکول شد.

ساعت شش و چهل دقیقه بعد از ظهر روز چهارشنبه 31 فروردین مجلس به ریاست آقای رضا حکمت تشکیل گردید.

غائبین جلسه عصر روز چهارشنبه 31 فروردین 1328.

غائبین بااجازه - آقایان: حسن اکبر - لاهوتی - اورنگ - تقی‌زاده - عباس اسکندری.

غائبین بی‌اجازه - آقایان: مهندس رضوی - اردشیر شادلو - معتمد دماوندی - دکتر معظمی - موسوی - بهار - دکتر امینی - گلبادی - شریف‌زاده - خسرو قشقایی.

آقای رئیس خطاب به آقای دکتر بقایی گفتند هشت جلسه تمام است اوقات مجلس برای استیضاح گرفته شده است و یک ساعت دیگر نیز به رأی اکثریت مجلس اجازه داده شده که آزادی صحبت داشته و استیضاح خود را تمام کنند.

آقای دکتر بقایی گفتند از این یک ساعت فعلاً استفاده می‌کنم ولی مطالب بسیاری در سیاست خارجی و موضوع نفت و سوءجریان دادگستری و مجلس مؤسسان دارم که در یکی دو ساعت قابل طرح نیست و قبل از شروع به مطلب از دولت تشکر نمودند که چاپ عریضه ایشان میسر نبوده ولی اعلام جرمی علیه ایشان چاپ و منتشر شده که فرصت قرائت آن نیست سپس در باب مشیت الهی و فراهم شدن وسایل دفاع از آزادی و عدالت اجتماعی و اهمیت این استیضاح در تاریخ مشروطیت ایران شرحی بیان داشته گفتند امروز دین خود را به ملت ایران ادا می‌کنم و به طور فهرست نکات حساس استیضاح خود را خلاصه کردند که مبانی استیضاح من سوءاستفاده عظیم دولت خاصه قوای انتظامی و نظامی از جریان سانحه سوءقصد خائنانه نسبت به اعلیحضرت همایونی بوده و اعتراضات من علیه رژیم حکومت نظامی است که در دادگاه‌های فرمایشی با مال و جان متهمین بازی می‌کنند - اعتراضات من علیه دیکتاتوری ستاد ارتش است که اساسی‌ترین حق حاکمیت ملی را از ملت ایران سلب نموده و عناصر ناشایسته را برای اجرای مقاصد خود تحمیل می‌کنند و خطاب به آقای ساعد گفتند استیضاح و اعتراضات من مربوط به هر گونه تغییر و تبدیل قانون اساسی است زیرا قسم یاد کرده‌ام و شما هم یاد کرده‌اید که مهما امکن در حفظ آن بکوشیم و می‌دانم که از مجلس فرمایشی مؤسسان مصوباتی بر ضد آزادی و سعادت ملت ایران بیرون خواهد آمد اعتراضات من به لوایح بی‌مطالعه دولت و کارهای زیر پرده وزارت دارایی و بانک ملی است که مصالح اقتصادی ملت ایران را به باد می‌دهند همچنین نسبت به قرارداد نفت جنوب است که دوباره به زیان ملت و دولت ایران خاتمه یابد و بالاخره جان استیضاح من خیانت تیمسار رزم‌آرا به مقام شامخ سلطنت مشروطه و شخص اعلیحضرت محمدرضا شاه پهلوی شاهنشاه محبوب و پدر تاجدار ملت ایران می‌باشد سپس به تعریف موقعیت نظامی و هوش و اراده و قدرت تیمسار رزم‌آرا در محافل خارجی مقیم ایران پرداخته‌ گفتند همان محافل خارجی می‌گویند که دامنه جاه‌طلبی او نامتناهی است و یک رل سیاسی مهمی در ایران بازی خواهد کرد و اسناد و مدارکی که در اینجا ارائه دادم جای هیچ‌گونه تردیدی باقی نمی‌گذارد دیر یا زود در کشورهایی که سران نظامی به فعالیت‌های سیاسی می‌پردازند رژیم دیکتاتوری نظامی برقرار می‌شود و هستی ملت به سوختن می‌رود چنان که در کشور آلمان به همین وضع در آتش جنگ سوخت در کشور شوروی نیز یک نوع دیکتاتوری نظامی وجود دارد که سرانجام بسیار وحشت‌انگیز است سپس به مراتب عطوف و علاقه اعلیحضرت همایونی نسبت به رفاه و آسایش ملت اشاره نموده گفتند ولی سپهبد رزم‌آراء در طریق مقصود خویش از هیچ‌گونه عملی دریغ ندارد و آقای وزیر جنگ با اطلاع و آشنایی کامل به وضع و احوال ایشان چگونه راضی می‌شوند چنین شخصی رئیس ستاد ارتش باشد و من قرآن کریم را در مقابل ملت ایران در دست گرفته با ادای شهادت می‌گویم که هر گونه آسیب و گزندی به من و دوستان و بستگان من برسد ملت ایران می‌تواند علیه این شخص ادعانامه صادر نماید و بعد به کلام مجید و حسین‌بن علی قسم یاد کردند که در این مبارزه به هیچ یک از مراکز بیگانه و سیاست‌های آنها متکی نبوده‌اند و صرفاً در راه ترقی و سعادت ملت ایران جان خود را بر کف نهاده‌اند و پس از قرائت اشعار سعدی به مطلع شبی یاد دارم که چشمم نخفت گفتند دین خود را به آزادی و مشروطیت پادشاه محبوب و ملت ایران ادا کردم و در این فداکاری موجب سربلندی خانواده و همکاران خود می‌باشم و خطاب به آقای ساعد گفتند اکنون می‌توانید در مقابل ملت ایران به خطاها و اشتباهات خود اعتراف کنید و جایگاه خود را با شرافت تمام ترک نمایید دو قسمت دیگر از استیضاح خود را نیز به اجازه مجلس موکول می‌کنم.

آقای دکتر متین دفتری اظهار داشتند که آقای دکتر بقایی ضمن استیضاح خود اشاره نمودند که دولت ایران در سال 1318 خیال حمله به اتحاد جماهیر شوروی داشته است و چون در آن سال رئیس دولت بودم با اطلاع صحیحی که دارم این موضوع قویاً تکذیب می‌کنم و شهادت می‌دهم که اعلیحضرت فقید هم علاقه شدید به حفظ بی‌طرفی ایران در زمان جنگ داشتند فقط احتیاج به متخصصین خارجی در اجرای نقشه‌های عمرانی بهانه به دست بیگانگان داد و هیچ‌گونه جنبه سیاسی نداشت و قوای ایران نیز برای حمله تجهیز نشده بود بلکه در آن سال قرارداد جدید بازرگانی نیز بین دولتین ایران و شوروی منعقد گردید و ملت ایران همیشه به حفظ دوستی با همسایگان علاقه‌مند و خوشبختانه در این نیت موفق بوده است.

آقای حکمت وزیر امور خارجه اظهار داشتند مذاکرات آقای دکتر بقایی و گزارشی که حاکی از قصد حمله ایران به روسیه بوده موجب کمال تأسف است و به نام وزیر خارجه فعلی و وزیر کشور در سال 1318 صریحاً تکذیب می‌کنند که چنین گزارشی وجود خارجی نداشته است تاریخ ایران در این قرن نشان می‌دهد که کوشش ملت ایران همیشه برای حفظ استقلال و تمامیت مملکت بوده و نظر تجاوز نداشته و تصریح می‌کنند که رویه ایران سیاست مستقل و بی‌طرفی مطلق با ممالک همجوار می‌باشد. اعلیحضرت رضا شاه فقید هم از این خط مشی منحرف نشدند لازم است آقایان نمایندگان با کمال وطن‌پرستی در این امر قضاوت نمایند و قطعاً مجلس نیز در این موضوع با دولت هم‌آواز است.

آقای رحیمیان نیز گفتند هیچ‌گاه ملت ایران قصد حمله به شوروی نداشته و هر کس گفته خیانت کرده است آقای سپهبد امیر احمدی وزیر جنگ گفتند یکی از معتقدات من این است که اوقات مجلس صرف مسائل مهم بشود که اسباب علاج دردها و تأمین سعادت ملت باشد و ضمن اشاره به استیضاح آقایان حائری‌زاده و مکی راجع به تبعید آقای کاشانی و توقیف جراید و مدیران آنها و بیان شرحی از واقعه 15 بهمن و سوءقصد خائنانه نسبت به حیات اعلیحضرت همایونی گفتند از قرائنی که به دست آمده از چندی پیش زمینه‌سازی شده بود که اگر به سرعت جلوگیری نمی‌شد و مظنونین توقیف نمی‌شدند مشکلات و مخاطرات بزرگی پیش می‌آمد و اقدامات دولت در توقیف متهمین و محاکمه آنها برای جلوگیری از ادامه تحریکات بوده است آقای کاشانی نیز آلت اجرای مقاصد سوء شده بودند و با سخنرانی‌های تحریک‌آمیز مخالف دولت و صدور بیانیه‌های مخالف مصالح و منافع کشور موجباتی تهیه می‌کردند که ناچار طبق ماده پنج حکومت نظامی دستگیر شدند و به تقاضای خودشان برای عزیمت به ممالک اسلامی و به پاس احترام روحانیت موجبات آن به عمل آمد و یکی از نامه‌های آقای کاشانی هم راجع به وجوه دریافتی و صورت هزینه آن قرائت نموده گفتند هزینه نان گوشت یک هفته خانه آقای کاشانی از هنک سوار پهلوی در یک هفته بیشتر بوده است و نسبت به بیانات آقای دکتر بقایی به شرح مشاهدات خود در بوشهر و فقر و پریشانی مردم اشاره نموده گفتند وقت مجلس را نمی‌خواهند گرفته باشند لوایح مهمی روی همین جریانات به مجلس تقدیم کرده‌اند که بر اثر این استیضاحات تصویب نشده است سپس در باب جریان امور داخلی ارتش و دستور 48 گفتند فرماندهی کل قوا به موجب قانون اساسی با شخص اعلیحضرت همایونی است و طبق اصول کلی ستاد ارتش تحت نظر فرماندهی کل به امور اداره ارتش می‌باشد و وزارت جنگ تدارکات ارتش را بر عهده دارد.

سپس گزارشی از آقای سپهبد رزم‌آرا قرائت نمودند که کلیه این بیانات خالی از حقیقت و کذب محض است و یک بار دیگر نیز به وسیله کسانی که هویت آنها بر آقایان نمایندگان روشن است اشاعه یافته و در این موقع نیز از آقای دکتر بقایی استفاده کرده‌اند همچنین خدمات ایشان در طریق انجام وظیفه مورد تقدیر اعلیحضرت فقید بوده و اکنون نیز خدمات خود را تحت اوامر اعلیحضرت همایونی انجام می‌دهند و منتظرند که از خدمتگذاران مملکت تشویق به عمل آید.

آقای دکتر زنگنه وزیر فرهنگ در پاسخ آقای دکتر بقایی راجع به تعهد دانشجویان و تلگرافات دانش‌آموزان و محکومیت جعل‌کنندگان کارنامه و تغییر رئیس دبیرستان نوربخش و موضوع سازمان جوانان شیر و خورشید و منتظر خدمت نمودن دبیران نخست متن تعهدنامه را قرائت کردند گفتند همه‌روزه دیده می‌شد که در کلاس‌های دانشکده مرده‌باد زنده‌باد می‌گویند و در دانشگاه مبارزه سیاسی می‌کنند و اگر امر و نهی به عمل بیاید در روزنامه‌ها فحاشی می‌نمودند و چون دانشجویان آزادند که از طریق قانونی نظر سیاسی خود را اجرا کنند دستور اکید داده شد در محیط دانشگاه در سیاست دخالت نکنند سپس

+++

بخشنامه دیگری را قرائت نموده گفتند که افراد ایرانی باید متدین و وطن‌پرست و شاهدوست تربیت شوند و گفتار بزرگان را شعار خود قرار دهند و بدانند.

حقا که با عقویت دوزخ برابر است        رفتن به پای مردی بیگانه در بهشت

همچنین آقای وزیر فرهنگ در باب متهمین دبیرستان پهلوی و دبیرستان نوربخش و انتظار خدمت بعضی از دبیران توضیحاتی دادند و نسبت به سازمان جوانان شیر و خورشید گفتند این تشکیلات در همه جای دنیا هست و مرام آنها تقویت حس شفقت در کودکان و جوانان است و مرام جمعیت را قرائت نمودند و راجع به سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی نیز با اشاره به اهالی جزیره قشم و طبیبی که با وسایل لازم به آن جزیره اعزام شده است شرحی بیان داشتند و در موضوع اخذ پنجاه تومان از داوطلبان امتحانات نهایی گفتند برحسب تصویب شورای عالی فرهنگ و مربوط به اشخاص متفرقه است که تحصیلات مرتب نکرده‌اند آقای دکتر اقبال وزیر کشور گفتند در قبال اظهارات آقای دکتر بقایی عرایض مفصلی دارند که سه ساعت مجال می‌خواهد آقای دکتر شفق گفتند دولت باید خلاصه صحبت کند وقت مجلس نیز اکنون مناسب نیست و گفته شد بقیه مطلب به جلسه آینده موکول شود.

ساعت هشت و نیم بعد از ظهر جلسه خاتمه یافت و به صبح روز یکشنبه محول گردید و دستور جواب دولت مقرر شد.

یک ساعت و پنجاه دقیقه به ظهر روز یکشنبه چهارم اردیبهشت مجلس به ریاست آقای رضا حکمت تشکیل گردید.

غائبین روز یکشنبه 4 اردیبهشت 28.

غائبین بااجازه - آقایان: حسن اکبر - اورنگ - آقاخان بختیار - اقبال - عبدالرحمن فرامرزی - تقی‌زاده - عباس اسکندری.

غائبین بی‌اجازه - آقایان: مهندس رضوی - اردشیر شادلو - معتمد دماوندی - دکتر معظمی - محمدتقی بهار - گلبادی - شریف‌زاده - خسرو قشقایی.

دیرآمدگان بی‌اجازه - آقایان: محمدحسین قشقایی - عزت‌الله بیات - قبادیان - دکتر اعتبار - عزیز زنگنه - رستم گیو - دکتر آشتیانی - شریعت‌زاده - مسعود ثابتی - دهقان - نیک‌پور - قهرمان اسدی - صاحب‌دیوانی - هراتی - باتمانقلیج - دولتشاهی - دکتر ملکی.

آقای دکتر اقبال با سپاسگزاری از احساسات نمایندگان در قبال مذاکرات آقای دکتر بقایی نسبت به خودشان گفتند به پاس تقاضای آقای دکتر شفق در پاسخ استیضاح‌کننده به اختصار خواهند کوشید سپس شرحی از مدارج تحصیلی خود تا دانشکده طب پاریس و دریافت نشان درجه اول علمی بیان داشته گفتند در وزارتخانه‌هایی هم که متصدی بوده‌اند وظایف خود را به خوبی انجام داده‌اند و در کابینه‌ای که آقای دکتر بقایی از آقای ساعد تقاضا کرده بودند عضویت نداشته باشم تصمیم آقای ساعد قبل از تشکیل دولت گرفته شده بود و این که انتساب اشخاص را به دربار شاهنشاهی موهن معرفی کرده‌اند برای من بزرگترین افتخار است که منتسب به دربار هستم و توجه پادشاه عادل و دموکرات مملکت نتیجه صداقت و وطن‌پرستی و وظیفه‌شناسی من است و بعد در موضوع بر هم ریختن وزارت فرهنگ گفتند یک عده مغرض و خائن فرهنگ مملکت را اشغال کرده بودند اقدامات من برای اخراج آنها از فرهنگ بود و گزارشی که در این باره راجع به تنزل سطح فرهنگ نسبت به بیست سال پیش به آقای قوام‌السلطنه داده بودم قرائت نموده گفتند به کسانی که در جامعه لیسانسیه ما قصد اعتصاب داشتند گفتم ترجیح می‌دهم که تمام مدارس بسته شود و ترویج مرام توده‌ای نکنند من سرباز راه خدمت به وطن هستم و جای خود را خالی نمی‌کنم و از طریق خدمتگذاری منحرف نمی‌شوم و گزارش مربوط به انتقال معلمین را قرائت نمودند همچنین در موضوع عدم مداخله دانشجویان در امور سیاسی بخشنامه‌هایی را قرائت کردند و از وضع نامناسب دانشگاه بر اثر اهمال متصدیان شکایت نمودند که شاگردها به فعالیت‌های حزبی به راست و چپ می‌پرداختند و در این باره تصمیم شورای دانشگاه را قرائت نمودند سپس گزارش مربوط به عباس‌علی قربانی و جعل گواهینامه را قرائت نموده گفتند هفتصد تصدیق قلابی متوسطه داده شده بود و نیز گزارش دیگری از سمنان و گزارشی از خوی راجع به فعالیت افراد حزب توده قرائت کرده به وصف تشکیلات و اقدامات توده‌ای‌ها پرداخته گفتند نخست کارگران را آلت قرار دادند و چون نتیجه نگرفتند به محیط فرهنگ پرداختند و بعد با قرائت گزارشی از مداخلات حزب توده در کلیه امور و شرحی از ناصر فخرآرایی و دستیاران او و تهیه وسایل ایجاد انقلاب خونین در سراسر کشور اظهار نمودند نتیجه این تشکیلات و فعالیت‌ها به واقعه پانزدهم بهمن و فرار سران حزب توده منتهی گردید سپس در توضیح علل مخالفت‌های آقای دکتر بقایی به تغییر رئیس اوقات و عدم قبول نظریه آقای دکتر بقایی در انتخاب استاندار کرمان اشاره کرده گفتند آقای دکتر بقایی چنانکه گفتند خوش حساب هم نیستند و در این مورد چند گزارش مربوط به موقوفه مدرسه را در کرمان و مراجعه اداره اوقاف و وزارت فرهنگ به آقای دکتر بقایی که در سال 320 تاکنون مقررات اوقافی را رعایت نکرده و در تنظیم دخل و خرج موقوفه با نظارت اوقاف عمل نکرده‌اند قرائت نموده گفتند شما که به رجال خدمتگزار مملکت حمله و اعتراض می‌کنید نخست خود را اصلاح کنید آنها خود را اصلاح خواهند کرد.

آقای حائری‌زاده قبل از آغاز استیضاح گفتند هر گاه یک نماینده به وظایف خود عمل کند نباید مورد اعتراض دولت واقع شود دولت فقط باید جواب استیضاح را بدهد سپس به رویه مجلس نسبت به استیضاح اعتراض نموده گفتند مطابق اصول پارلمانی دنیا نیست و علت طول جلسات استیضاح است که استیضاح‌کننده می‌خواهد به جواب‌های معمولی دولت ضمن اعتراضات خود اشاره کند و موجب تضییع وقت می‌شود همچنین با اشاره به استیضاح از وزیر جنگ و تبدیل آن به استیضاح از دولت و پرسش‌هایی که قبل از آذر 27 از دولت شده و موضوع مذاکره وزیر خارجه ایران در لندن و قرائت پاسخ آقای نخست‌وزیر نسبت به این موضوع گفتند این بود پاسخ آن روز دولت و این است عملیات امروز و جریان مجلس مؤسسان و نیز به استیضاح خودشان به اتفاق آقایان مکی و آزاد اشاره نموده و مواد آن را قرائت کرده گفتند استیضاح را به انتظار عملیات دولت مسترد داشته‌اند و چون خلاف آن مشاهده شد مجبور شدند دو موضوع را دوباره استیضاح کنند و بعد استقبال آقای ساعد از قبول استیضاح موجب آن شد که در کلیه مسائل داخلی از دولت استیضاح نمایند و در این مورد نخست به تغییر اصول قانون اساسی اشاره و اصل دوم متمم قانون اساسی را مربوط به علما طراز اول قرائت کرده گفتند جمعی معتقدند اصول دیگری در تأیید این اصل باید به قانون اساسی اضافه شود.

بیست دقیقه بعد از ظهر مجلس به تنفس خاتمه یافت و به روز سه‌شنبه موکول گردید.

یک ساعت و نیم به ظهر روز سه‌شنبه ششم اردیبهشت مجلس به ریاست آقای رضا حکمت تشکیل گردید.

غائبین روز سه‌شنبه ششم اردیبهشت 28.

غائبین بااجازه - آقایان: حسن اکبر - اورنگ - آقاخان بختیار - صادقی - تقی‌زاده - نیک‌پور - محمود محمود - عباس اسکندری - حاج امین - دکتر متین دفتری.

غائبین بی‌اجازه - آقایان: مهندس رضوی - اردشیر شادلو - معتمد دماوندی - دکتر معظمی - محمدتقی بهار - منوچهر گلبادی - شریف‌زاده - خسرو قشقایی.

دیرآمدگان بی‌اجازه - آقایان: بیات - مهدی ارباب - دکتر اعتبار - عزیز زنگنه - تولیت - ذوالفقاری - مسعود ثابتی - اسلامی - شهاب خسروانی - دکتر مصباح‌زاده - قهرمان - خوییلر - اسدی - هراتی - صاحب‌دیوانی - باتمانقلیج.

آقای دکتر بقایی راجع به استیضاح خودشان که هنوز تمام نشده است اخطار نظامنامه‌ای داشتند.

آقای عباسی گفتند راجع به مطالبی که در رادیوها و جراید بیگانه انتشار می‌دهند توضیحی دارند که باید به عرض مجلس برساند سپس شرحی از وطن‌پرستی و شاهدوستی اکراد و مقاومت در مقابل حکومت پیشه‌ور و ایجاد حکومت خودمختار ایراد نموده گفتند ملت کرد تحت‌تأثیر اغوای خائنین واقع نشد و به اتفاق نیروی دولتی در انجام وظایف وطن‌پرستانه خود و قلع و قمع ماجرا جریان فداکاری نمودند و دنیا باید بدانند که کردها ایرانی‌الاصل و وطن‌پرست هستند و کلیه اظهارات رادیوهای بیگانه را تکذیب می‌کنند در خاتمه شرحی نیز از خدمات آقای سپهبد رزم‌آراء در کردستان و تعقیب بارز این‌ها بیان داشتند.

آقای حائری‌زاده در تعقیب بیانات خود گفتند رئیس جامعه لیسانسیه‌های دانشسرای عالی در قبال اظهارات آقای دکتر اقبال شرحی به مجلس شورای ملی عرض کرده‌اند که قرائت می‌شود و سپس قسمتی از آن را قرائت نمودند که این جامعه در سال 1211 تشکیل شده و موقع تأسیس آن حزب توده وجود نداشته و مشارالیه در سال 25 به ریاست این جامعه انتخاب شده و در آن موقع حزب توده نمی‌توانست در انتخاب ایشان مداخله و نفوذ داشته باشد و جامعه لیسانسیه‌ها آلت اراده حزب توده نبوده است.

آقای حائری‌زاده هم با عطف به مذاکرات جلسه پیش و عقاید مردم به نقائص قانون اساسی و نظارت علما اعلام و وضع و تصویب قوانین گفتند باید در قانون اساسی حداقل معیشت و حداکثر مالکیت معلوم باشد تا این از میان فاصله برخیزد و بعد با اشاره به آقای عدل وزیر مشاور مواد 82 و 83 قانون جزای عمومی را قرائت کردند و به تقاضای آقای امیر تیمور ماده 82 را

+++

تکرار نمودند و ماده 86 را نیز قرائت کردند که اقدامات بر ضد قانون اساسی که برحسب امضا ساختگی مأمورین دولت به عمل آمده باشد مستلزم محکومیت با اعمال شاقه است و اضافه کردند که قانون اساسی سندی است که از طرف ملت ایران تنظیم شده و چند اصل از آن را قرائت نموده گفتند ما صالح نیستیم به میل خود به این قانون دست بزنیم ضمناً برد اعتبارنامه آقای ارسنجانی که شرح اعتراض‌آمیزی نسبت به قانون اساسی منتشر کرده بود اشاره و اضافه کردند که اکنون چگونه کودکان چهار کلاسه کنگاور می‌خواهند قانون اساسی اصلاح شود به علاوه وقتی خواسته‌اند که دولت اعلان را داده بود.

آقای حائری‌زاده هم گفتند تجدیدنظر در قانون اساسی دوبار دیگر سابقه داشته است یکی بعد از تحصن محمدعلی میرزا در سفارت روس و یکی بعداز کودتا مربوط به سلطنت قاجاریه که ملتی در آن ذینفع نبود ولی با مفتاح قانون اساسی نیز مخالفت شد و شاه سابق به تشخیص خیر و صلاح خود آن را قبول کرد قانون اساسی ما سندی است که به اتکا آن قرارداد نفت قوام‌السلطنه را با دولت شوروی رد کردیم همچنین قرارداد وثوق‌الدوله و انگلیس را رد نمودیم و این تجدیدنظر به ضرر شخص اعلیحضرت همایونی است و معتقد بودند که نباید در مقام اعلیحضرت شاه تزلزلی حاصل شود زیرا مأمورین مسئول دولت مسئول خوبی و بدی اوضاع مملکت هستند و مربوط به شخص شاه نیست حکومت نظامی اکنون به سمت آزادی و امنیت از ملت ایران مجهز شده است در حالی که باید دید واقعه 15 بهمن مربوط به کجا است و ما واقعه نفت شمال و کشته شدن قونسول امریکا را فراموش نکرده‌ایم سپس به اظهارات شیخ عباسعلی و توقیف مشارالیه و پرونده‌سازی برای آقای خالصی‌زاده در یزد دو دستگیری مشارالیه اشاره نموده گفتند بدین قرار امنیت در مملکت نیست و بعد با قرائت ماده اول و دوم اعلامیه حقوق بشر و اصل 13 و 14 قانون اساسی گفتند آقای ساعد مقامی را قبول کرده‌اند که قادر به انجام وظایف آن نیستند سپس به کتاب جنگ نفت ترجمه آقای محمود محمود در تشریح اهمیت و تفوق دولت انگلیس در شرکت نفت ایران و قرارداد دولت انگلیس با شرکت نفت که در سال 1913 به تصویب مجلس انگلستان رسیده است اشاره کرده قسمتی از آن را قرائت نموده گفتند قراردادی که به حریه انگلستان با شرکت نفت منعقد داشته است کسی از آن آگاه نیست که چیست سپس شرحی از مشاهدات خود در خوزستان نسبت به تشکیلات و دستگاه‌های عظیم نفت و فقر و فلاکت اهالی بیان داشته گفتند امتیاز دادرسی را باید ملغی‌الاثر بدانیم و استخراج و بهره‌برداری منابع تحت‌الارضی را برای تمام ممالک آزاد بگذاریم و یک شرکت بین‌المللی تشکیل گردد تا گرفتار فشار سیاست نفت نباشیم و در این مورد باید سیستم انتخابات عوض شود و نمایندگان با قدرتی به مجلس بیایند و دولت با قدرتی به وجود آورند تا از منافع مملکت دفاع کنند.

یک ربع بعد از ظهر جلسه به تنفس خاتمه یافت و به روز پنجشنبه محول گردید.

یک ساعت و سی و پنج دقیقه به ظهر روز پنجشنبه 8 اردیبهشت مجلس به ریاست آقای رضا حکمت تشکیل گردید.

غائبین روز پنجشنبه 8 اردیبهشت 28

غائبین بااجازه - آقایان: حسن اکبر - اورنگ - محمد ذوالفقاری - آقاخان بختیار - علی اقبال - ناصر ذوالفقاری - محمود محمود - عباس اسکندری - دکتر متین دفتری.

غائبین بی‌اجازه - آقایان: مهندس رضوی اردشیر شادلو - معتمد دماوندی - دکتر معظمی - عبدالرحمن فرامرزی - محمدتقی بهار - نیک‌پور - منوچهر گلبادی - شریف‌زاده - خسرو قشقایی.

دیرآمده بااجازه - آقای دکتر صبا تقی‌زاده.

دیرآمدگان بی‌اجازه - آقایان: دکتر اعتبار - بیات - آشتیانی‌زاده - عزیز زنگنه - تولیت - منصف - ابوالقاسم بهبهانی - محمدعلی مسعودی - مسعود ثابتی - شهاب خسروانی - مشایخی - امامی اهری - بهزادی - اسدی - خوییلر - دکتر ملکی - هراتی - صاحب‌دیوانی - باتمانقلیج - قهرمان.

پس از انتخاب شعب که هر یک بیست نفر اعضاء آن به قرعه معین شدند آقای حائری‌زاده در تعقیب بیانات خود گفتند اختلافی بین زرتشتی و مسلمان نیست و همیشه با هم برادر و یگانه بوده‌اند و در قانون دوره اول مشروطیت نیز به ملل متنوعه اشاره نشده ولی در انتخابات دو درجه بعد ملل متنوعه را اسم برده و سمپاشی کرده‌اند در انتخابات اطاق تجارت و شهرداری نیز عنوانی ندارد در آئین‌نامه مجلس سنا هم نیست و همه یکی هستند مقصود من دوسیه‌سازی دولت بود سپس به مذاکرات مربوط به طرز انتخابات اشاره نموده گفتند رأی مخفی است ولی بر خود رأی‌دهندگان و بدین قرار به منتخبین رأی‌دهندگانی که صدی هشتاد بی‌سواد هستند نمی‌توان گفت نماینده افکار ملت چنانکه حداکثر رأی‌دهندگان تهران از هشتاد تا صد هزار نفر بوده ولی 160000 رأی برای مجلس مؤسسان داده شده و 160000 بیست و چهار اسم باید خوانده شود معلوم نیست چگونه به این سرعت اسامی نمایندگان استخراج گردیده است و بعد ضمن اشاره به انتخابات سبزوار و تبدیل آراء و دستخوردگی صندوق گفتند این است که رأی بر خود رأی‌دهندگان مخفی بوده است سپس با اشاره به نمایندگانی که خود روزنامه‌نویس هستند و به استیضاح‌کنندگان اعتراض کرده‌اند گفتند روزنامه‌های ناشر افکار مخالفین دولت چون در توقیف است و مطابع حق طبع اوراق شکایت و دفاع اشخاص را ندارند استیضاح‌کنندگان مجبور هستند شقوق مختلفه را تشریح نمایند و بعد سؤالی که از آقای آیت‌الله بروجردی راجع به مجلس مؤسسان شده بود و جواب ایشان را قرائت نمودند و آقای رئیس بیان داشتند حضرت آیت‌الله بروجردی که مورد احترام عموم مسلمین می‌باشند و اوامرشان مورد اطاعت همه است در امور سیاسی که از وظایف مجلس شورای ملی است نظری ابراز نمی‌فرمایند.

آقای حائری‌زاده شرحی از مد شدن دین‌سازی و تیراندازی به ناصرالدین‌شاه و تعقیب افراد روشنفکر به عنوان بابی و حمایت دولت تزاری روس از این دسته بیان داشته گفتند امروز هم که حزب‌سازی مد شده است در تعقیب واقعه 15 بهمن بعضی به عنوان حزب توده توقیف می‌شوند و ضمناً به وضع زندگی معلمین که بدون حقوق منتظر خدمت شده‌اند اشاره کرده گفتند فشار معیشت بر طبقه روشن فکر ایجاد انقلاب خواهد کرد باید برای مردم ایجاد کار کرد و عدالت اجتماعی برقرار داشت و مطالبی که من و دیگران اظهار نمودیم برای تذکر به هیئت حاکمه و بیدار کردن افراد خواب‌آلود بود و در پاسخ آقای وزیر جنگ راجع به آقای کاشانی گفتند اسلام سیاست و روحانیتش یکی است و به عقیده مسلمین حکومت و اجرای عدالت وظیفه نائب امام است و این اشخاص وظیفه دارند که از مسلمین نگاهداری کنند وجوهی اگر نزد مجتهدین دیده شود محل استعجاب نیست و توضیح دادند که اصل تلگراف سه‌ هزار تومان بوده و جوابی که آقای کاشانی داده بودند قرائت نموده گفتند استیضاح خود را نیز مسترد می‌دارند.

آقای دکتر اقبال در قبال مذاکرات آقای حائری‌زاده نسبت به خالصی‌زاده عین گزارش بازپرس و رأی دیوان‌عالی کشور را مبنی بر چگونگی پرونده و اقدامات خالصی‌زاده و لزوم احاله امر به تهران قرائت نموده گفتند حکومت نظامی در این مورد دخالت نداشته است و اضافه نمودند که اقلیت‌ها در مملکت به حکم قانون اساسی مورد احترام هستند. هر کس نسبت به آنها خلاف مقررات عمل کند باید تعقیب شود سپس در مورد معلمین و اشاره به اغفال آنها و غیرقانونی العان شدن حزب توده اصل 21 متمم قانون اساسی را قرائت نموده گفتند دولت این اصل را اجرا کرده و مجلس نیز تصدیق نموده است و اضافه نمودند که اگر دین بین توده‌های بی‌سواد وجود نداشت خائنین به مقصود خود رسیده بودند و اظهار عقیده نمودند که دین اسلام باید در تمام امور رعایت شود و یکی از اقدامات توده‌‌ای‌ها این بود که دین را از وزارت فرهنگ بیرون کنند سپس به شرح ملاقات خود از طرف اعلیحضرت همایونی به آقای آیت‌الله بروجردی و این که مطالب مربوط به دین در قانون اساسی تغییر نخواهد یافت پرداخته راجع به مجلس مؤسسان گفتند بنا به تصمیم و اراده اعلیحضرت همایونی تشکیل شده و شریف‌ترین افراد این مملکت به نمایندگی مجلس مؤسسان انتخاب شده‌اند و بودجه آن را مجلس تصویب کرده است و بعد اشاره به رادیو متجاسرین نموده گفتند به استناد بیانات آقای دکتر بقایی به مقدمات ملی و مقام سلطنت اسائه و جسارت نموده است که به نام ملت ایران به شدت از آن ابراز تنفر می‌شود.

آقای وزیر جنگ در پاسخ اظهارات آقای حائری‌زاده گفتند اگر آقای کاشانی از حدود وظایف خودشان خارج نمی‌شدند مانند آقای آیت‌‌الله بروجردی مورد احترام بودند و تلگراف دیگری از آقای کاشانی خطاب به آقای سپهبد رزم‌آرا قرائت نمودن و سپس به پاسخ بیانات آقای دکتر بقایی پرداخته گفتند سربازان وظیفه‌شناس و افسران فداکار انتظار نداشته‌اند که نسبت به آنها اهانت شود و اضافه نمودند که معایب دستگاه ارتش صد هشتاد کمتر از معایب دستگاه‌های دیگر است و این سمپاشی‌ها اسباب تزلزل وضع مملکت می‌شود سپس با توضیحی نسبت به هاشمی سرابی و دادستانی ارتش و هزینه سفر سپهبد رزم‌آرا به انگلستان و تبدیل مأموریت ایشان به کردستان و هزینه‌ سری این مأموریت که به وجه احسن انجام یافته و تشکیل مجالس جشن از طرف افراد ملت اظهار داشتند انتخاب دادستان بر طبق ماده 25 دادرسی ارتش حق شخص اعلیحضرت همایونی است.

+++

یک ساعت و 3 ربع بعد از ظهر مجلس به تنفس خاتمه یافت و به صبح روز شنبه موکول گردید.

یکساعت به ظهر روز شنبه دهم اردیبهشت مجلس به ریاست آقای رضا حکمت تشکیل گردید.

غائبین روز شنبه دهم اردیبهشت 28

غائبین بااجازه - آقایان: بیات - مهندس رضوی - حسن اکبر - دکتر راجی - سلطانی - اورنگ - محمد ذوالفقاری - ناصر ذوالفقاری - دکتر دفتری - عباس اسکندری - آقاخان بختیار.

غائبین بی‌اجازه - آقایان: اردشیر شادلو - معتمد دماوندی - دکتر معظمی - نیک‌پور - فرامرزی - بهار - گلبادی - شریف‌زاده - خسروقشقایی.

دیرآمدگان بااجازه - آقایان: فولادوند - امیر تیمور.

دیرآمدگان بی‌اجازه - آقایان: محمدحسین قشقایی - دکتر اعتبار - زنگنه - تولیت - بهبهانی - شریعت‌زاده - صادقی - ثابتی - دهقان - شهاب - خسروانی - دکتر امینی - یمین اسفندیاری - خوییلر - اسدی - کهبد.

آقای گلشاییان وزیر دارایی در پاسخ بیانات آقای دکتر بقایی راجع به عملیات دولت نسبت به بانک شاهی و نفت اظهار داشتند در شصت سال قبل امتیازی برای بانک شاهی داده شده است با حق نشر اسکناس و معافیت از پرداخت مالیات و عوارض که در سال 1310 امتیاز نشر اسکناس ملغی گردید و نسبت به قسمت دوم نیز از بهمن 27 که امتیاز خاتمه یافته مقررات شدیدی وضع شده است و لایحه آن را دولت به مجلس شورای ملی تقدیم خواهد داشت که بانک‌های خارجی باید سرمایه ارزی خود را به بانک ملی بفروشند و ریال تحصیل کنند و برای جلوگیری از رقابت آنها با بانک ملی باید 55 درصد ودایع خود را به بانک ملی بسپارند. به بانک روس و ایران نیز به همین طریق اخطار شده و بانک شاهی شرایط دولت را پذیرفته است سپس در دو قسمت نفت اظهار داشتند که مذاکرات به مرحله نهایی رسیده و به اطلاع مجلس شورای ملی خواهد رسید و دولت هرگز عملی برخلاف منافع ملت ایران نخواهد کرد و در خاتمه راجع به آزادی و هرج و مرج و اعتراضات آقای دکتر بقایی گفتند جوانان مملکت اجازه نمی‌دهند که دوره‌شان سلطان حسین تجدید شود و به هدایت اعلیحضرت همایونی دولت وظایف خود را به خوبی انجام خواهد داد.

آقای نخست‌وزیر با بیان شرحی از پیشامدهای فوق‌العاده و حیاتی کشور اظهار داشتند دولت باید اقدامات سریع و دقیقی به عمل بیاورد و پس از استقرار نظامی توقیف اشخاص و جراید از وظایف فرمانداری حکومت نظامی بوده و سپس با اشاره به بیانات آقای وزیر جنگ نسبت به آقای کاشانی گفتند اکنون آقای کاشانی آزاد هستند و کسی مزاحم ایشان نیست ولی در آن موقع عناصر نامطلوب از وجود ایشان سوءاستفاده می‌کردند همچنین در واقعه 15 بهمن یک محیط تبلیغاتی شومی به وجود آمده بود و مسئولیت متوجه فراهم‌کنندگان آن بود که به دادگاه‌های نظامی احاله شده است حکومت نظامی نیز به زودی ممکن است ملغی شود سپس به استیضاح آقای دکتر بقایی اشاره نموده با بیان توضیحاتی گفتند آقای دکتر بقایی از هر حیث تأمین جانی دارند مجلس مؤسسان نیز با مشاوره رجال صدر مشروطیت و نمایندگان مجلس و تمایلات ملی تشکیل شده بودجه آن را هم مجلس تصویب کرده است و اکنون نوبت ایرانیان وطن‌پرست است که آزادی کامل داشته باشند و آزادی ماجراجویان شهریور بیست و ترویج مقاصد بیگانگان محدود گردد سپس به توقیف متهمین و رسیدگی به عملیات آنها اشاره کرده گفتند عده آنها به پانصد نفر نمی‌رسد و در کمال آزادی محاکمه می‌شوند و از خود دفاع می‌کنند و بیش از نصف آنها هم آزاد شدند.

در قسمت معایب و نواقص کارها گفتند خیلی بیش از آن است که آقای دکتر بقایی تصور می‌کنند و دولت لوایح مفیدی در بهبود وضع ملک و ملت تقدیم مجلس نموده که فرصت تصویب آنها نبوده معهذا می‌کوشیم که با بردباری و خونسردی دردها را علاج کنیم سپس با اشاره به مطالب مربوط به ارتش و پاسخ آقای وزیر جنگ و خدمات شایسته سپهبد رزم‌آرا در واقعه آذربایجان گفتند ارتش ایران در روزهای تاریک و شوم تمامیت و مصونیت ایران را تأمین کرده است، پیران قوم نیز با دو جنگ بین‌المللی خاک ایران را حفظ کرده‌اند و امیدواریم وطن‌پرستی و شهامت جوانان پاک‌سرشت نیز همیشه ضامن ترقی و عظمت ایران عزیز باشد.

آقای دکتر بقایی با اشاره به مادة 44 گفتند استیضاح من ناتمام مانده و از 109 باید استفاده کنم.

آقای دکتر شفق پیشنهاد کردند استفاده از ماده 109 به بعد از رأی موکول شود و آقای رئیس اظهار داشتند ماده 109 برای جلسه آینده محفوظ است و اخذ رأی با ورقه به عمل آمده از 96 نفر عده حاضر 90 نفر به دولت آقای ساعد ابراز اعتماد نمودند و آقای نخست‌وزیر ابراز تشکر کردند در این موقع برای استخراج آرا نظار بانک آقایان برزین، پالیزی، کفایی، مهدی ارباب، معین‌زاده، باقری به قرعه معین شدند و اخذ رأی به عمل آمد، همچنین گزارش کمیسیون عرایض نسبت به مرخصی آقایان مهندس رضوی، امیر تیمور، عباس مسعودی، صادقی، موسوی، سزاوار، دکتر عبده، وثوق، دولتشاهی، کشاورز صدر، مکی، سلطان‌العلما، رضوی، اسدی، شادلو قرائت و تصویب شد.

آقای دکتر شفق پیشنهاد نمودند آئین‌نامه جدید مجلس در دستور قرار گیرد.

و ده دقیقه بعد از ظهر جلسه خاتمه یافت و به روز سه‌شنبه موکول گردید.

نائب رئیس - آقای حاذقی در صورت مجلس فرمایشی داشتید؟

حاذقی - بله عرض کنم چون در صورت مشروح مذاکرات در آن جلسه اسبق که دو دوازدهم بودجه به تصویب رسید پیشنهادهایی از طرف بنده و آقایان نمایندگان شده بود از آن جمله یک پیشنهادی راجع به معافیت لوازم لوله‌کشی شهرهای ایران که مورد تصویب مجلس قرار گرفت و نظر به این که مقداری از لوله‌های مربوط به شیراز از گمرک مرخص شده بود بدون این که دریافت گمرک بشود با دولت صحبت شد که متوجه باشند و بدانند که نظر مجلس اعم است از آنهایی که تا به حال مرخص شده است از گمرک یا حالا در دست مرخص شدن است و با دولت هم مذاکره شد و این موضوع باید تذکر داده شود (صحیح است) موضوع دیگر راجع به لایحه بازنشستگی بود که جناب آقای وزیر دارایی موافقت فرمودند که بنابر تقاضای مستخدمین باسابقه دولت در آن اصل راجع به سن و سابقه تجدیدنظر بشود به طوری که رعایت عدالت و انصاف منظور بشود این است که باید در صورت‌جلسه قید شود که هر چه زودتر این لایحه تقدیم بشود با قید فوریت و تصویب بشود.

نائب رئیس - آقای رحیمیان فرمایشی داشتید؟

رحیمیان - بنده قبل از دستور عرایضی داشتم.

نائب رئیس - آقای دهقان در صورت جلسه نظری دارید؟

دهقان - بنده راجع به حقوق معلمین پیشنهادی داده بودم که آقای وزیر دارایی قبول کردند ولی موکول نمودند به این که روی آن مطالعه بکنند و میزان هزینه‌اش تعیین بشود ولی در صورت جلسه ذکر نشده و چون اهمیت دارد از نظر جامعه معلمین می‌خواستم استدعا کنم که در صورت‌جلسه موافقت آقای وزیر دارایی مخصوصاً قید شود.

نائب رئیس - آقای باتمانقلیج.

باتمانقلیج - در جلسه‌ای که دو دوازدهم مطرح بود بنده پیشنهادی تقدیم کرده بودم که سه میلیون تومان برای اهالی مغان که اغنام و احشام‌شان در سرمای امسال از بین رفته بانک کشاورزی با شش درصد وام بدهد (صحیح است) آقای دکتر اعتبار پیشنهاد کردند که آنهایی که به تصویب مجلس رسیده رأی گرفته شود و بقیه در دستور بماند تقاضای بنده این است که آن پیشنهاد چون مربوط به کسانی است که به کلی بیچاره شده‌اند موافقت بفرمایید که در دستور باشد (صحیح است)

ابوالقاسم امینی - اصل صحیح است ولی پیشنهاد خرج است.

نائب رئیس - آقای دکتر شفق.

دکتر شفق - بنده عرضی ندارم.

نائب رئیس - آقای رضوی.

ابوالحسین رضوی شیرازی - عرض بنده در اصل کیفیت صورت‌جلسه بود، ده جلسه عقب افتاده بود و امروز بیش از یک ساعت وقت مجلس را بعد از چند روزی که مجال گذراندن قانونی بود گرفته بنده نمی‌دانم به این که چه ملازمه‌ای قائل است مجلس شورای ملی ما بین خاتمه جلسات مجلس و خواندن صورت‌ مجلس و حال آن که چند دفعه این موضوع مطرح شده که هر جلسه‌ای ولو به عنوان تنفس ختم می‌شود به عنوان یک مذاکرات و یک مباحثاتی که در اینجا انجام گرفته و صورت مجلس هم دارد قرائت شود. می‌خواستم استدعا کنم و پیشنهاد کنم که دستور فرمایند بعد از این جلساتی را که تشکیل می‌شود صورت مجلس در اول هر جلسه خوانده شود حالا که باید گوش داد اکتفا بشود به همان جلسه و در اول هر جلسه در دو دقیقه سه دقیقه صورت مختصر گفته شود و خوانده شود تا یادمان هم باشد که مطلب چیست الان بنده شاید نظریاتی به جلسات ده روز پیش داشته‌ام ولی یا بنده فراموشم شده یا مدت هم اجازه نمی‌دهد و از طرفی بنده اجمالاً دیدم که در جلسه گذشته گفتگو شده بود و پیشنهادی آقای دکتر شفق کرده‌‌اند که آئین‌نامه داخلی مجلس جزو دستور جلسه امروز گذاشته شود (صحیح است) بنده می‌خواستم یادآوری کنم که اگر همین پیشنهاد آقای دکتر الان

+++

عملی بشود فکر می‌کنم به این که یک قدری از بابت همین صورت‌جلسه هم یک تسهیلاتی فراهم شده است و می‌خواستم استدعا کنم که در دستور مجلس گذاشته شود زیرا دو سه قانون در مجلس هست و همه آقایان معتقدند که باید به نزدیک‌ترین فرصت از مجلس بگذرد که اهم آن قانون تشکیل مجلس سنا است فکر می‌کنم هیچ کدام از نمایندگان نباشند که راجع به جلو افتادن و تصویب قانون سنا از مجلس شورای ملی تردید داشته باشند (صحیح است) از این جهت بنده تقاضایم این است که در هر حال به هر کیفیتی است قسمی بشود که این قوانین جلو بیاید و تکلیف کار معلوم بشود و در هر حال استدعایم این است که در دستور امروز قرار بگیرد.

حاذقی - پیشنهادی با قید دو فوریت راجع به همین موضوع تقدیم کرده‌ایم.

نائب رئیس - سیزده جلسه است که صورت جلسه خوانده نشده از نقطه‌نظر این که استیضاح ادامه داشت و جلسات پشت سر هم بود و البته تصدیق هم می‌فرمایید که بر طبق آئین‌نامه صورت جلسات در خود مجلس باید خوانده شود و تصویب بشود آقای دکتر بقایی در صورت جلسه فرمایشی دارید؟

دکتر بقایی - چون دو سه چیز کوچک بود یکی در صورت جلسه قرائت فرمودند که هفت و بیست دقیقه تنفس داده شد و هفت و ربع مجدداً تشکیل شد در صورتی که هفت و نیم باید باشد یکی دیگر این که از فرمایشات جناب آقای وزیر فرهنگ که راجع به سازمان خوانده شد یک جمله افتاده بود که در اینجا باید قید شود که ایشان فرمودند که اداره‌ای به نام اداره سازمان وجود ندارد این باید قید بشود و خوانده بشود و یک موضوع دیگر هم در آن جمله‌ای که جناب آقای سردار فاخر ریاست مجلس را عهده‌دار بودند در موقعی که صحبت از دیکتاتوری شد ایشان فرمودند که من خودم جلوی دیکتاتوری را هم خواهم گرفت و یک جمله دیگری را هم فرمودند خیلی اهمیت دارد و آن هم این است که ایشان فرمودند «معلوم نیست من هم اعتراضی نکرده باشم» این را هم تقاضا می‌کنم در صورت‌جلسه قید شود.

دهقان - ایشان همچو چیزی نفرمودند.

نائب رئیس - آقای ملک‌مدنی فرمایشی دارید؟ بفرمایید.

ملک‌مدنی - برای این که بین دو نفر از رفقا در مجلس مشاجره لفظی شد که آقای رحیمیان و آقای کشاورز صدر بودند بنده خواستم خواهش بکنم که آن طوری که در خارج هم رفع سوءتفاهم از آقایان شده در صورت جلسه اظهاری نکنند برای این که این مذاکرات در مجلس مقتضی نیست و اگر صحبتی شده که در صورت مذاکرات مجلس منعکس شده آن هم به عقیده بنده صحیح نبوده برای آن که اگر اظهاراتی در آن روز طرفین کرده‌اند چیزی نبوده و در حال عصبانیت بوده و قصدی نداشتند که به هم توهین کرده باشند هم آقای رحیمیان و هم آقای کشاورز صدر مورد احترام همه ما هستند (صحیح است).

نائب رئیس - آقای دکتر راجی فرمایشی دارید؟ بفرمایید.

دکتر راجی - در جلسه گذشته که دولت رأی اعتماد گرفت چون یکی از منسوبین آقای سلطانی مریض بودند و بنده هم رفته بودم هر دو غیبت کردیم ولی هر دو از موافقین دولت بودیم (صحیح است) دوم این که مدت یک ماه است که بنده می‌خواهم پنج دقیقه قبل از دستور صحبت کنم راجع به کارگران شرکت نفت و گمان می‌کنم موقع‌اش بگذرد اگر میسر است اجازه بفرمایید و سوم این که سؤالی که بنده از وزیر امور خارجه کرده‌ام استدعا می‌کنم بفرمایید برای جواب حاضر شوند.

نائب رئیس - آقای حائری‌زاده.

حائری‌زاده - در یکی از جلسات که راجع به خرابی دستگاه دولت من اینجا صحبت کردم به دو سه موضوع برای نمونه به طور مثال اشاره کردم یکی موضوع آن شخص ارمنی بود که نباید او را محکوم به اعدامش کرده باشند طبق هیچ قانونی و بردند او را برای ارعاب مردم محکمه نظامی و محکوم به اعدامش کردند من با آن خانواده نه خویشی دارم نه قوم و خویش هستم زیرا من روشن نبودم و از نظر غلط‌کاری‌های دولت من مثال زدم، یکی دیگر موضوع مسلمان شدن یک نفر زرتشتی در یزد و رفتن در منزل خالصی‌زاده و آن رفتاری را که مأمورین دولت با خالصی‌زاده کردند این را هم به طور مثال عرض کردم که جناب وزیر کشور سوءتعبیر کردند این را که باید حمایت از اقلیت بشود در صورتی که من در جلسه بعد موضوع زرتشتی و مسلمان را توضیح دادم ایشان نبودند گوش بدهند از این جهت به من حمله کردند در صورت‌جلسه لازم بود توضیح داده شود که رفع سوءتفاهم بشود بعد هم از 109 راجع به فرمایشات آقای دکتر استفاده می‌کنم و موضوع خالصی‌زاده هم مثل سایر موضوعات برای مثال بود من هر موضوعی را که بی‌جهت ساخته باشند برای مردم مثال می‌زنم و ممکن است که همین طور طرف اعتراضات واقع بشوم، من پشت این تریبون که می‌آیم دوستی و دشمنی و مخالفت و موافقت خصوصی را هیچ وقت دخالت نمی‌دهم و نخواهم داد (صحیح است) من اصول را رعایت می‌کنم و این قسمت در صورت‌جلسه چون به طور ابهام و اجمال بود خواستم تصریح شود و توضیح داده شود که بعدها رفع اشکال بشود و آقای وزیر کشور را مثال ایشان نتوانند سوءتعبیر و تفسیر کنند.

نائب رئیس - در صورت مشروح البته هست آقای حائری‌زاده. آقای ضیاء ابراهیمی بفرمایید.

ضیاء ابراهیمی - من راجع به یک قسمتی از قانون دو دوازدهم خواستم تذکر بدهم گمان می‌کنم که اشتباه شده بود در صورت‌ مجلس چون در گزارش 20 یا 21 کمیسیون بودجه یک ماده‌ای بود که اینجا دربست تصویب شد و آن این بود که اعتبارات ساختمانی و راه راجع به سال 1327 در تمام سال 28 قابل پرداخت است بعد آقای ملک‌پور یک تبصره‌ای پیشنهاد کردند که اعتبارات باقیمانده از 26 هم تا آخر خرداد 28 قابل پرداخت است اینجا خوانده شد که 26 و 27 و این اشتباه است استدعا می‌کنم بفرمایید اصلاح کنند (صحیح است) خود ماده همان است که عرض کردم (صحیح است)

نائب رئیس - دیگر در صورت جلسات اعتراضی نیست؟ (گفته شد خیر) صورت جلسات تصویب شد.

دهقان - بنده یک تذکری دارم.

نائب رئیس - در جلسه قبل یک انتخاباتی برای نظار بانک شده بود راپورت آن خوانده می‌شود آقایان دقت بفرمایید.

(به شرح زیر قرائت گردید)

ریاست محترم مجلس شورای ملی آرا انتخاب دو نفر عضو ناظر اندوخته اسکناس که در جلسه دهم اردیبهشت 1328 اتخاذ گردیده بعد از ختم جلسه با حضور هیئت نظار و آقای صدرزاده آرا استخراج و قرائت گردیده نتیجه آن به قراری است که عرض می‌شود:

عده حضار و آرا 93 - آقای نراقی 55 رأی آقای امامی‌خویی 41 رأی - آقای عرب شیبانی 34 رأی - آقای تقی‌زاده 4 رأی و چند نفر آقایان هر یک، یک رأی داشتند، در نتیجه فقط آقای نراقی دارای اکثریت بودند و نسبت به یک نفر دیگر باید تجدید رأی به عمل آید.

نائب رئیس - پس علیهذا برای این که این عمل را تکمیل کنیم یک نفر دیگر باید انتخاب شود بیایید برای یک نفر دیگر رأی بگیرید.

دکتر طبا - اجازه می‌فرمایید؟ بنده تذکری دارم.

نائب رئیس - بفرمایید.

دکتر طبا - آقای دکتر معظمی چون ناخوش هستند پیغام داده‌اند که ایشان داوطلب هیئت نظار بانک نیستند و معذرت می‌خواهند و آقایان به ایشان رأی ندهند.

(اخذ آرا به عمل آمد)

نائب رئیس - خواهش می‌کنم از آقایان نظار زودتر آراء را استخراج بفرمایند که تکلیف آن یک نفر دیگر ناظر بانک معلوم شود آقای وزیر راه لایحه‌ای دارید؟ بفرمایید.

2 - تقدیم یک فقره لایحه راجع به استخدام کارمندان خارجی راه‌آهن از طرف آقای وزیر راه

وزیر راه (آقای نادر آراسته) - بلی یک لایحه‌ای است برای تجدید کنترات کارشناسان و مهندسان بیگانه که در راه‌آهن کار می‌کنند این را تقدیم می‌کنم البته چیز تازه‌ای هم نیست.

دهقان - اجازه می‌فرمایید تذکری دارم؟

نائب رئیس - چه تذکری دارید؟ بفرمایید.

دهقان - عرضم حضورتان که آقای دکتر احمد علی‌آبادی رئیس جامعه لیسانسیه‌های دانشسرای عالی یک عریضه‌ای به وسیله بنده به ریاست مجلس تقدیم کرده‌اند که این را تقدیم می‌کنم.

اردلان - بنده هم یک تذکری نظیر همین دارم آقای رئیس اجازه می‌فرمایید؟

نائب رئیس - بفرمایید.

اردلان - عرض کنم که جامعه شورای زنان ایران یک نامه‌ای توسط بنده به مقام ریاست مجلس شورای ملی تقدیم کرده‌اند که اجازه می‌فرمایید عیناً تقدیم کنم.

رستم‌ گیو - بنده هم یک توضیحات مختصری داشتم.

نائب رئیس - راجع به 109 است؟

رستم‌ گیو - بلی.

+++

نائب رئیس - آن موقع‌اش هنوز نرسیده است.

3 - طرح ماده واحده پیشنهادی آقایان نمایندگان راجع به تشکیل مجلس سنا به قید دو فوریت

وزیرکشور (آقای دکتر اقبال) - بنده تقاضا می‌کنم لایحه سنا را مطرح بفرمایید.

نائب رئیس - در جلسه گذشته وقتی که مجلس تمام شد آقای رئیس دستور امروز را آئین‌نامه مجلس شورای ملی قرار دادند و بعد هم گفتند لایحه سنا هم در دستور است و 109 آقایان هم محفوظ است و می‌توانند در موقع خود از آن استفاده کنند، الان چندین پیشنهاد رسیده قبلاً از آقای ملک‌مدنی بعداً از آقای یمین اسفندیاری که پیشنهاد کرده‌اند لایحه سنا مقدم باشد.

حائری‌زاده - من مخالفم.

دکتر بقایی - ولی 109 که جزء دستور است و قبلاً باید گفته شود.

نائب رئیس - آن محفوظ است.

دکتر بقایی - آخر برای کی محفوظ است؟

نائب رئیس - وقتی که نمایندگان پیشنهاد می‌کنند یک مخالف صحبت می‌کند و بعد رأی گرفته می‌شود، دستور مجلس بسته به نظر نمایندگان است.

وزیر کشور - دولت تقاضا کرده که جزو دستور قرار گیرد.

حاذقی - آقای رئیس قبلاً هم پیشنهاد شده در همان جلسه که مطرح شود.

نائب رئیس - آقای حاذقی دستور با نظر مجلس است وقتی یک دستوری معین می‌کنند یا باید همان دستور مطرح شود و یا پیشنهاد می‌شود که دستور دیگر مقدم باشد پیشنهاددهنده توضیح می‌دهد آن که مخالف است مخالفت می‌کند و رأی گرفته می‌شود (صحیح است) و بسته به رأی مجلس است. این هم اگر رأی مجلس باشد بنده موافقت می‌کنم - آقای یمین اسفندیاری توضیح بدهید.

دکتر بقایی - آقای رئیس اخطار 109 مقدم است.

یمین اسفندیاری - بنده گمان می‌کنم با این که آقای وزیر کشور این تقاضا را کرده‌اند دیگر احتیاجی نداشته باشد که توضیحاتی عرض کنم ولی برای نظامنامه داخلی مجلس وقت و مجال زیادی هست که بعد مطرح بشود و مال مجلس سنا چون اهمیت و فوریت دارد در صورتی که آقایان اجازه بفرمایند تصور می‌رود به این که مقدم بر نظامنامه داخلی باشد. (صحیح است) و مطرح بشود شاید نتیجه‌ای گرفته بشود.

نائب رئیس - آقای دکتر شفق مخالفید؟

دکتر شفق - بلی.

دکتر بقایی - بنده مخالف بودم.

دکتر شفق - توضیح زیادی ندارم از بدو این دوره تمام آقایان متوجه بوده‌اند که اشکال ما نقایصی بوده است که در نظامنامه داخلی بود و همه ما در عمل و تجربه دیده‌ایم که نقص در بعضی مواد نظامنامه داخلی مجلس سبب شده است که قسمت مهم و بزرگی از اوقات مجلس تضییع شده است (صحیح است) و همین مطالبی که الان می‌خواهد مطرح بشود از آن جمله قانون سنا باز به واسطه این که نظامنامه داخلی در مواردی مبهم است ما همان گرفتاری‌ها را گمان می‌کنم خواهیم داشت و مقصود از آئین‌نامه داخلی مجلس این نیست که ما تمام مواد را به تفصیل مطرح کنیم یک ماده واحده‌ای است پیشنهاد شده و صحبت‌های لازم هم به عمل آمده است و فقط متوقف به یک رأی است اجازه بفرمایید نظامنامه داخلی مطرح بشود ترتیب کار مجلس معین شود و بعد از آن که آئین‌نامه تصویب شد یقین دارم لوایح دولت و طرح‌های نمایندگان به تناوب در سریع‌ترین اوقات تصویب خواهد شد و کار منظم و مرتبی انجام خواهد یافت (صحیح است) این است که از پیشنهاددهندگان راجع به لایحه سنا استدعا می‌کنم موافقت کنند که این آئین‌نامه داخلی اول مطرح بشود و گمان می‌کنم که در ظرف امروز می‌شود رأی گرفت اگر آقایان باشند چون همه‌مان مطلع هستیم و می‌دانیم موضوع چیست و بعداً لایحه سنا مطرح بشود و 109 هم بعد مطرح بشود.

دکتر بقایی - اخطار دارم.

نائب رئیس - بفرمایید اخطار مقدم است.

دکتر بقایی - به طوری که خود آقای رئیس فرمودند اخطار مقدم است و اخطار بنده مطابق ماده 109 است که آقای رئیس اجازه فرمودند عرض کنم.

نائب رئیس - آن موقعش حالا نیست و حق شما محفوظ است.

دکتر بقایی - جناب آقای رئیس می‌دانم دستور داده‌اند که در این جلسه مطرح نشود.

نائب رئیس - اجازه بفرمایید بنده هم اجازه نداده بودم شما گفتید اخطار دارم.

دکتر بقایی - آقا اخطار بنده 109 است.

نائب رئیس - در موقعی که 109 صحبت شد آقا هم صحبت می‌فرمایید والا الان اینجا چند نفر مقدم هستند آقای باتمانقلیج آقای وکیلی (آشتیانی‌زاده - بنده هم مقدم هستم) آقای حاذقی و آقایان دیگر در موقعی که صحبت می‌کردید و فرمایشات شما هم تحریف نشده بود اجازه گرفته‌اند و اگر بنا بشود اخطارشان مقدم است.

دکتر بقایی - موضوع بنا بشود و نشود و این‌ها نیست خود جنابعالی الان فرمودید اخطار مقدم است و بنده می‌خواهم از این اخطار استفاده کنم خودتان فرمودید و به این جهت دیگر نمی‌شود رأی گرفت.

نائب رئیس - بنده گفتم که اخطارتان را بفرمایید جواب بدهم. آقای دکتر شفق پیشنهاد خودتان را پس می‌گیرید یا رأی بگیریم؟

دکتر شفق - خیر پس نمی‌گیریم.

نمایندگان - رأی رأی (زنگ ممتد رئیس)

ملک‌مدنی - اجازه بفرمایید بنده توضیحی دارم که در رأی مجلس مؤثر است.

نائب رئیس - بفرمایید.

ملک‌مدنی - آقایان همیشه ملاحظه می‌فرمایند که بنده هیچ وقت تخلف از نظر مجلس نمی‌کنم و این مربوط برای مجلس است که تقاضا کردم از مقام ریاست. عرض کنم در قانون اساسی پیش‌بینی شده است که آئین‌نامه مجلس سنا را باید از تصویب مجلس شورای ملی بگذرانند (صحیح است) همه آقایان می‌دانند که مجلس مؤسسان تشکیل شده است و چون آئین‌نامه نگذشته است در صورتی که کمیسیون کشور هم کار خودش را کرده و خبرش را تقدیم مجلس کرده و سال پیش هم این کار شده سال گذشته وزارت کشور لایحه‌ای به مجلس داد راجع به آئین‌نامه سنا کمیسیون کشور در همان موقع خبرش را تهیه کرد و داد و یک سال است که گذشته به عقیده بنده از نقطه‌نظر حیثیت و شئون مجلس شورای ملی کاری که وظیفه مجلس است مجلس خودش باید انجام دهد (صحیح است) مخصوصاً در موقعی که مصادف با تشکیل مجلس مؤسسان است اگر ما این کار را نکنیم مجلس مؤسسان این کار را خواهد کرد و این برخلاف مصلحت مملکت است.

نائب رئیس - رأی می‌گیریم به پیشنهاد آقای ملک‌مدنی که تصویب لایحه سنا مقدم باشد آقایانی که موافقند قیام کنند (اغلب برخاستند) تصویب شد لایحه مجلس سنا مطرح است.

دکتر بقایی - جناب آقای رئیس 109 مقدم است.

نائب رئیس - محفوظ است.

دکتر بقایی - محفوظ برای کی است؟ 109 مقدم است آخر این که نمی‌شود جناب آقای رئیس این وضع مجلس نمی‌شود!

نائب رئیس - آقای دکتر بقایی خواهش می‌کنم.

دکتر بقایی - بنده نمی‌توانم صرف‌نظر کنم شما خودتان فرمودید اخطار مقدم است.

نائب رئیس - من گفتم که شما اگر اخطاری دارید من باید اجازه بدهم و به شما وقت برسد.

دکتر بقایی - طبق نظامنامه اخطار مقدم است.

نائب رئیس - آن‌هایی که اخطار کرده‌اند بر شما مقدم هستند.

دکتر بقایی - بسیار خوب آنها شاید نخواهند استفاده کنند به بنده چه مربوط است.

نائب رئیس - اجازه شما محفوظ است.

دکتر بقایی - محفوظ برای کی است؟ در جلسه گذشته گفتند در این جلسه مطرح می‌شود!

نائب رئیس - پس از لایحه سنا مطرح می‌شود.

دکتر بقایی - ممکن است لایحه سنا دو ماه طول بکشد این چطور مجلسی است؟ خود جنابعالی فرمودید اخطار مقدم است.

نائب رئیس - آقای دکتر بقایی شما باید یک مرد قانونی باشید اکثریت مجلس رأی داد که مجلس سنا لایحه‌اش در دستور قرار گیرد.

دکتر بقایی - قبول دارم.

نائب رئیس - من هم به شما قول می‌دهم بعد از مجلس سنا اخطار کنید خواهش و استدعا دارم از آقا اجازه بفرمایند.

دکتر بقایی - بفرمایید 109 را قرائت کنند.

نائب رئیس - آقای دکتر بقایی چهار هفته است که وقت مجلس را استیضاح شما گرفته است حالا هم مجلس رأی داد اختیار از دست من و شما هر دو خارج است.

دکتر بقایی - رعایت نظامنامه را چرا نمی‌فرمایید؟

نائب رئیس - رعایت خواهد شد بفرمایید.

+++

دکتر بقایی - این که وضع مجلس نمی‌شود آقا.

(از جلسه خارج شدند)

نائب رئیس - پیشنهادی از چند نفر از نمایندگان رسیده است که قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم مجلس شورای ملی چون تاکنون انتخابات نمایندگان مجلس سنا در ایران سابقه نداشته و راجع به خصوصیات آن تجربه کافی به دست نیامده و اخیراً برای انتخاب نمایندگان مزبور لایحه‌ای تنظیم شده و اطراف موضوع از هر حیث ملاحظه شده است و از طرفی ضرورت ایجاب می‌کند که آن لایحه هر چه زودتر مورد تصویب مجلس شورای ملی قرار گیرد و مناسب چنان است که لایحه مزبور که خبر آن از کمیسیون کشور به مجلس آمده به طور آزمایش به موقع اجرا گذارده شود لهذا امضاکنندگان ماده واحده ذیل را پیشنهاد و تصویب آن را به قید دو فوریت استدعا داریم.

ماده واحده - مجلس شورای ملی لایحه انتخابات مجلس سنا را که خبر آن ضمن شماره 5 از کمیسیون کشور به مجلس داده شده و مشتمل بر 39 ماده است تصویب و به دولت اجازه می‌دهد آن را به موقع اجرا گذارد.

صدرزاده - نبوی - حاذقی - عرب‌شیبانی - محمدعلی مسعودی - موسوی - آشتیانی‌زاده - برزین - نورالدین امامی - ابوالحسن رضوی - دادور - کفایی و خیلی امضای دیگر.

نائب رئیس - فوریت اول مطرح است آقای مشایخی مخالفید؟

مشایخی - بنده در کلیات عرض دارم.

نائب رئیس - در فوریت اول کسی مخالف نیست؟ (حائری‌زاده - بنده مخالف) بفرمایید.

حائری‌زاده - قانون اساسی ما مواد زیادی اشاره به مجلس سنا دارد ولی موادی هم طرز تشکیل وضعیت‌اش را نوشته است حالا علت این که چهل و دو سه سال این را کنار گذاشته‌اند چه بوده و حالا یک دفعه با دو فوریت با ماده واحده به طور آزمایش باید بگذرد باید اول وارد آن قسمت بشویم بعدش ببینیم فوریت لازم دارد یا نه. اولاً این مملکت در قانون اساسی ما یک مملکت اسلامی معرفی شده مملکت اسلامی معنایش این است که اصول مساواتی که در اسلام برقرار هست و صنوف ممتازه‌ای ندارد مگر آنهایی که علم و تقوای آنها بیشتر باشد گرامی‌تر و محترم‌تر هستند طرف توجه و رعایت است، این مملکت، مملکت انگلستان نیست که فامیل‌هایی، مردمانی، طبقاتی در آنجا باشد که برای خودشان مزایایی قائل شده باشند و خواسته باشند به وسیله تشکیل مجلس سنا دفاع از آن حقوقی که برای خودشان فرض می‌کنند بکنند. در ایران چنین طبقه‌ای اصلاً وجود ندارد. اسلام همه را مساوی قرار داده و حقوق ممتازه‌ای اصلاً در اسلام نیست و یکی از اشکالات دیگر که چهل و دو سه سال انجام نشده (دهقان - راجع به فوریتش بفرمایید) من باید دلیل تأخیر تا حالا را عرض کنم تا مدلل بشود که فوریت لازم ندارد. این کار یکی از مسائلی بوده است که مملکت ایران با آن طرز انتخاباتی که داشت من از دولت ممنونم که در این قانون مجلس سنا که آورده است به اسم آئین‌نامه تبعیض نشده یعنی گفته‌اند آن اشخاصی که رأی خودشان را می‌توانند در انجمن نظار بنویسند آنها شرکت بکنند و بفهمند که به کی رأی می‌دهند و من این درجه ممنونم که این نظر از طرف دولت اظهار شده است ولی مجلسی که ما این چهل سال داشتیم که به قول یکی از رفقا کمیسیون انتخابات بود ما یک صنوف ممتازه‌ای که نداشتیم مگر همان‌هایی که پول و علاقه و ملک و این‌ها داشتند و در انتخابات یا خودشان انتخاب می‌شدند یا کسانی که مورد علاقه آنها بود انتخاب می‌شدند می‌فرستادند به اینجا می‌توان گفت که یک مجلس سنای شصت نفری نبود بلکه یک مجلس سنای 136 نفری بود، در ایران مجلس ملی وجود نداشت گاهی غلط‌انداز یک افرادی توی مجلس شورای ملی وکیل ملی بودند آن بحثش جداگانه است...

نائب رئیس - در فوریت بفرمایید در اصل بفرمایید.

حائری‌زاده - در این موقع باید دید چه علتی پیدا شده است که بعد از چهل و سه سال با این سرعت و عجله و شتاب مجلس سنا یک دفعه پیدا شده است با آن جریانی که بنده در استیضاح عرض کردم که مجلس سنا را صبر کنید و این لایحه به دو فوریت و یک ماده واحده نباید ببینیم نقایصی که در این کار هست متذکر بشوند با این فوریت گرفتار یک مشکلاتی خواهیم شد که فردا قابل جبران نیست اگر چنانچه این لایحه سنا آمده بود برای دانشگاه حقوقی قائل شده بود.

نائب رئیس - آقای حائری‌زاده استدعا کردم در فوریتش بفرمایید یک کلیاتی هست که می‌توان در خود ماده صحبت کرد باید در اطراف فوریت صحبت کنید اگر آقا بخواهید درباره استقلال دانشگاه و یا مسائل دیگر بفرمایید این فوریت نیست استدعا می‌کنم چون خود آقا قانونی هستید.

حائری‌زاده - پس بنده نباید استدلال بکنم باید بگویم با فوریت مخالفم و بروم.

نائب رئیس - در اطراف موضوع صحبت کنید.

حائری‌زاده - چشم این مجلس سنا که لایحه‌اش را داده‌اند با یک همچو فوریتی آیا در مملکت یک اثر به خصوصی ایجاد می‌کند و صدی یک خرابی‌هایی را می‌گیرد؟ هر چه بنده فکر می‌کنم یک همچو وضعیتی نیست، چرا؟ برای این که آن صفات ممدوحه‌ای که رأی‌ نمایندگان سنا ذکر شده در مجلس شورای ملی اکثر نمایندگان دارند و فقط یک چیز در آنجا که اثر وجودی مجلس سنا را می‌توانیم فرض کنیم این است که با موافقت دولت عریضه‌ای به حضور اعلیحضرت همایونی عرض بکنیم و مجلس شورای ملی اگر خار سر راه شد یا منحلش کنند یا تجدید انتخاب بشود این هم خوشبختانه آخر عمر مجلس محتاج به انحلال مجلس نیست برای این که هر لایحه‌ای که دولت بیاورد به اسلام و صلوات برمی‌دارند و تصویب می‌کنند یک چنین مجلسی احتیاج به این که منحلش کنند نیست من با فوریت این عمل مخالف هستم فوریتی ندارد به دلیل این که 43 سال لازم نبود اگر یک پنج شش ماه هم باشد که مطالعه شود کفری نمی‌شود.

نائب رئیس - آقای مشایخی موافقید؟ (مشایخی - بلی) بفرمایید.

مشایخی - به طوری که خاطر آقایان نمایندگان مستحضر است در قانون اساسی در اصل 27 قوای مملکت به شعبه تقسیم شده است قوه مقننه و قوه قضاییه و قوه اجراییه این سه قوه در واقع از ارکان اساسی این مملکت است و به عقیده بنده در صورت عدم وجود یکی از این قوا یا نقض یکی از این قوا باید بگوییم که اساس مشروطیت محکم و استوار نیست در همان اصل 27 قانون اساسی می‌گوید که قوه مقننه ناشی می‌شود از اعلیحضرت همایون شاهنشاهی مجلس شورای ملی و مجلس سنا (صحیح است) و هر یک از این سه منشأ حق انشاء قانون را دارد ولی استقرار آن موقوف است به مطابقت با موازین شرعیه و تصویب مجلسین و توضیح به صحه همایونی یعنی مطابق این اصل در یک حکومت دموکرات و در مملکت مشروطه مادامی که مجلس سنا تشکیل نشده است باید بگوییم که یکی از ارکان اساسی قانون اساسی ما به مرحله اجرا در نیامده است (صحیح است) راجع به وجود مجلس سنا بین علمای علم اجتماع نظریات مختلفی هست.

نائب رئیس - آقای مشایخی راجع به فوریت بفرمایید.

مشایخی - راجع به فوریت است. دسته‌ای از علما مخالف هستند و این طور اظهار عقیده می‌کنند و آقای حائری‌زاده هم در نطق خود تذکر دادند، این‌ها می‌گویند که وجود مجلس سنا مانع از آن می‌شود که نمایندگان توده‌های مردم و افراد ملت بتوانند آزادانه افکار و عقاید خودشان را بیان کنند زیرا نمایندگان مجلس سنا از طبقه اعیان و اشراف هستند و یک سدی ایجاد می‌کنند و نمی‌گذارند افکار توده‌های مردم به مرحله اجرا درآید. در مقابل این عقیده موافقین این طور اظهار عقیده می‌کنند و می‌گویند در حکومت مشروطه و در کشورهای دموکرات طبقه‌ای هستند که از لحاظ فعالیت از لحاظ هوش از لحاظ معلومات یا از لحاظ ثروت جزء طبقه ممتازه آن مملکت محسوب می‌شوند و اگر ما این طبقه را در قانون انتخابات جدا نکنیم باید تصدیق بکنیم که یک رکن رکین از طبقات آن مملکت واجد نماینده نیستند و مجلس سنا تشکیل می‌شود از نمایندگان این طبقه و چون در مجلس عوام مردم به هم‌جنس و هم‌نوع خودشان رأی می‌دهند بنا علیهذا این طبقه دارای نماینده نخواهند بود پس بهتر است که این طبقه هم دارای نماینده باشند و این دسته از علما اظهار عقیده می‌کنند که بنابراین وجود مجلس سنا در حکومت مشروطه ضروری است و بعضی از علما اقتصاد هم در این موضوع نظریاتی داردند... (همهمه نمایندگان).

مکی - آقای رئیس این‌ها راجع به فوریت است؟

دکتر بقایی - زنگ‌ها فقط برای آقای حائری‌زاده بود (زنگ رئیس).

نائب رئیس - آقای مشایخی راجع به فوریت بفرمایید.

مشایخی - دو فوریت است یکی از علمای علم اجتماع می‌گوید مجلس سنا به منزله هوش و تدبیر و عقل مملکت است و مجلس شورای ملی نماینده افکار و آرزوها و تمایلات مردم (صحیح است) و این هر دو لازم و ملزم همدیگر هستند و بایستی این دو مجلس باشند تا قوانین متضمن رفاه و سعادت جامعه باشد (صحیح است) عقیده بنده این است که اصولاً در مملکت ما اتخاذ روش مشروطیت (مکی - بفرمایید ما دو مجلس سنا باید داشته باشیم یا یکی؟)... در

+++

مملکت ما اتخاذ روش مشروطیت برای احتراز از استبداد و خودسری و دیکتاتوری بوده و من یقین دارم که با داشتن دو مجلس از خودسری و دیکتاتوری دیگری که ممکن است احیاناً ایجاد بشود جلوگیری خواهد شد و من معتقدم که چون ممکن است خدای نکرده یک وقتی یک مجلسی ایجاد یک نوع دیکتاتوری بکند که مخالف مصلحت جامعه باشد لازم است که یک مجلس دیگری باشد که از دیکتاتوری بتواند جلوگیری بکند...

مکی - آقای رئیس فقط حرف‌های آقای حائری‌زاده خارج از موضوع بود؟ این‌ها راجع به فوریت است؟

مشایخی - ... به این لحاظ در مشروطیت وجود مجلس سنا را هم تجویز کرده‌اند و در اصول قانون اساسی ایران هم تصریح شده است که مجلس سنا باید تشکیل بشود و این سه قوه لازم و ملزوم همدیگرند و این 43 سال هم که تشیکل نشده من فکر می‌کنم که کوتاهی شده و به همین جهت معتقدم که بایستی هر چه زودتر لایحه آن به تصویب برسد و به زودی به مرحله اجرا درآید.

نائب رئیس - رأی می‌گیریم به فوریت اول این لایحه آقایان موافقین قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد فوریت دوم مطرح است.

دکتر بقایی - بنده مخالفم.

نائب رئیس - آقای رحیمیان مخالفید؟

رحیمیان - بنده در ماده واحده عرضی دارم.

دکتر بقایی - بنده قبلاً مخالفت کردم.

نائب رئیس - آقای امیر تیمور مخالفید (امیر تیمور - بلی مخالف) بفرمایید.

امیر تیمور - بنده پیشنهاد نماینده محترم آقای ملک‌مدنی از این که لایحه سنا جزو دستور قرار بگیرد رأی دادم و کمال موافقت را هم دارم که مجلس شورای ملی حالا که برحسب ضرورت یا مصلحت می‌باید توجهی در این باب معطوف بدارد لایحه سنا را مطرح بکند اما لایحه آئین‌نامه مجلس سنا را طی یک ماده واحده گذراندن به عقیده بنده مصلحت نیست و شأن قانون‌گذاری از مجلس شورای ملی کسر می‌شود (صحیح است) بنده خودم خبر کمیسیون کشور را راجع به آئین‌نامه سنا قبلاً مطالعه نکردم و فقط امیدوار بودم موقعی که در مجلس شورای ملی مطرح می‌شود فی‌المجلس مطالعه خواهم کرد و نظریاتی که باشد بتوانم در مجلس اظهار بکنم حالا با یک ماده واحده اگر این قانون تصویب بشود اصلاً راه مطالعه و راه اظهارنظر را به کلی مجلس شورای ملی مسدود می‌کند و این برخلاف مصلحت است وانگهی این وضع قانون‌گذاری نیست شما یک قدمی دارید برمی‌دارید که بی‌سابقه بوده است و در آتیه هم یک کار بسیار خطرناکی است که مهمترین قوانین مملکتی را که شامل چهل، پنجاه ماده است که هر یکی از موادش در شئون کشور تأثیر بسزایی دارد طی یک ماده واحده می‌گذرانید بدون این که آقایان بفهمند و مطالعه کرده باشند باید رأی بدهند و این برخلاف اصول است.

نائب رئیس - آقای امیر تیمور فرمایشی که می‌فرمایید بیش از 70 نفر از نمایندگان این پیشنهاد را کرده‌اند پس اکثریت مایل به این کار است.

امیر تیمور - صد نفر هم که امضا کنند خلاف است.

دکتر بقایی - آقای امیر تیمور دستور داده شده که تصویب بشود.

نائب رئیس - دستور قانون اساسی است.

دکتر بقایی - آقای رئیس اخطار 109 کردم شما اجازه ندادید به نام شما ثبت خواهد شد.

حاذقی - یک نامه سرگشاده‌ای هم به نام شما صادر خواهد شد.

دکتر بقایی - البته که صادر خواهد شد جناب حاج آقا (خنده نمایندگان) چرا می‌خندید؟ این که وضع نمی‌شود وقتی من می‌گویم حاج آقا همه می‌خندند.

نائب رئیس - آقای دکتر فلسفی موافقید؟ (دکتر فلسفی - بلی) بفرمایید.

دکتر فلسفی - دولتی که قبلاً 90 رأی اعتماد گرفته است لایحه‌ای تقدیم مجلس کرده است برای مجلس سنا و بنابراین تشخیص ضرورت این موضوع با خود دولت است و تصویبش با مجلس، این جواب آقای حائری‌زاده است که عرض می‌کنم اگر تا امروز ضروری نبوده است امروز ضروری است و البته ضرورت را هم دولتی تشخیص داده است که 90 رأی اعتماد گرفت و این مطلب هم در حدود قانون اساسی است و اما چیزی که بحث باید بشود مسئله فوریت است و به عقیده بنده بهترین بیان را در مورد فوریت این لایحه آقای ملک‌مدنی کردند. در مجلس مؤسسان این قانون با این لایحه خواهد گذشت. یعنی مورد بحث قرار خواهد گرفت در صورتی که در شأن مجلس شورای ملی است که این لایحه را تصویب کند (صحیح است) و به عقیده بنده دلیل فوریتش همان مطلبی بوده که آقای ملک‌مدنی فرمودند (صحیح است - احسنت).

نائب رئیس - بفرمایید آقایان بیایند اعلام رأی شده است.

سزاوار - اجازه بدهید توضیح بدهم.

نائب رئیس - برخلاف نظامنامه است.

سزاوار - بنده مخبر کمیسیون هستم می‌توانم توضیح بدهم عرض کنم که این لایحه به مرحله رأی رسیده است و اگر اجازه می‌فرمایید جلسه فردا (صحیح است) سه ساعت و نیم به ظهر (نبوی - الان آقای مسعود ثابتی تشریف می‌آورند اکثریت می‌شود) آقای حائری‌زاده تشریف نبرید از اکثریت می‌افتد.

حائری‌زاده - جهنم.

یمین اسفندیاری - از آقای حائری‌زاده چنین انتظاری نمی‌رفت که بگویند جهنم، مجلس که مال فرد نیست مجلس مال مملکت است (صحیح است).

نائب رئیس - با وجود این که خودشان هم چند دوره نماینده مجلس بوده‌اند.

حاذقی - دیکتاتوری اقلیت همین است.

5 - موقع و دستور جلسه آینده - ختم جلسه

نائب رئیس - چنانکه عرض کردم فوریت دوم به مرحله اعلام رأی رسیده است جلسه فردا ساعت سه و نیم قبل از ظهر، دستور لایحه مجلس سنا.

(مجلس یک ساعت بعد از ظهر ختم شد)

نائب رئیس مجلس شورای ملی - امیرحسین ایلخان.

+++

قوانین

شماره 3853 مورخ 18/3/28

وزارت دارایی

فرمان همایونی به انضمام قانون برقراری مستمری درباره ورثه مرحوم ذوالفنون و مرحوم جلیلی و مرحوم رشیدی که در جلسه بیست و هفتم اردیبهشت ماه یک هزار و سیصد و بیست و هشت به تصویب مجلس شورای ملی رسیده است ذیلاً ابلاغ می‌گردد.

با تأییدات خداوند متعال ما پهلوی شاهنشاه ایران

محل صحه مبارک

نظر به اصل بیست و هفتم متمم قانون اساسی مقرر می‌داریم:‌

ماده اول - قانون اجازه برقراری مستمری درباره ورثه مرحوم ذوالفنون و مرحوم جلیلی و مرحوم رشیدی که در جلسه بیست و هفتم اردیبهشت ماه یک هزار و سیصد و بیست و هشت به تصویب مجلس شورای ملی رسیده و منضم به این دستخط است به موقع اجرا گذاشته شود.

ماده دوم - هیئت دولت مأمور اجرای این قانون هستند.

به تاریخ هشتم خرداد ماه 1328

قانون اجازه برقراری مستمری درباره ورثه مرحوم ذوالفنون و مرحوم جلیلی و مرحوم رشیدی

ماده واحده - به وزارت دارایی اجازه داده می‌شود از تاریخ اول فروردین ماه 327 ماهیانه مبلغ دو هزار ریال درباره ورثه مرحوم ذوالفنون و دو هزار ریال درباره ورثه مرحوم عبدالله جلیلی و دو هزار ریال درباره ورثه مرحوم ابراهیم رشیدی مستمری برقرار نموده و با رعایت قانون موظفین به آنها پرداخت نماید.

تبصره - سایر شرایط را وزارت فرهنگ تعیین و از قیمتی که انتخاب خواهد شد تعهد خواهد گرفت که مستمری مزبور به مصرف هزینه تحصیل و لوازم زندگانی اطفال و عیال و سایر ورثه قانونی برسد.

این قانون که مشتمل بر یک ماده است در جلسه بیست و هفتم اردیبهشت ماه یک هزار و سیصد و بیست و هشت به تصویب مجلس شورای ملی رسیده است.

رئیس مجلس شورای ملی - رضا حکمت.

اصل فرمان همایونی و قانون در دفتر نخست‌وزیر است.

م 1389 - نخست‌وزیر

انتصابات و احکام

شماره 4258 -1932           مورخ 8/3/28

در وزارت کشور

آقای محمدعلی خواجه‌نوری متصدی بازرسی شهرداری اهواز از تاریخ اول خرداد ماه 28 به سمت بخشدار ابهر منتقل شدند.  وزیر کشور

شماره 4935 - 20513        مورخ 16/3/28

آقای محمد باقر سلطانی بخشدار کمیشان از تاریخ اول اردیبهشت 1328 به سمت بخشدار بندرشاه منتقل شدند.  وزیر کشور

شماره 4931 -20503 مورخ 16/3/28

آقای کاظم ملکوتی بخشدار دودانگه از تاریخ اول اردیبهشت 28 به سمت بخشدار نور منتقل شدند.

وزیر کشور

+++

بقیه جلسه 158  

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز چهارشنبه 14 اردیبهشت ماه 1328

 

فهرست مطالب:

1 - بیانات آقایان: وزیر امور خارجه - باتمانقلیج - حاذقی - دکتر بقایی به عنوان ماده 109

2 - تصویب آئین‌نامه مجلس سنا

3 - موقع و دستور جلسه بعد ختم جلسه

 

مجلس یک ساعت به ظهر به عنوان بعد از تنفس آقای رضا حکمت تشکیل گردید.

رئیس - در جلسه پیش مجلس در موقع اخذ رأی برای فوریت دوم، از اکثریت افتاد و صورت مجلس نیست حالا باید در فوریت دوم آئین‌نامه سنا که پیشنهاد کردند رأی گرفته شود. عده کافی نیست.

دکتر بقایی - حالا که عده برای رأی کافی نیست و بنده تقاضا کرده بودم که راجع به 109 صحبت کنم چون آقایان محترم تصدیق می‌فرمایند که یک توهیناتی به بنده شده و همه جا پخش شد چهار مرتبه هم در رادیو گفته شد و بنده هم هیچ وسیله‌ای جز تریبون مجلس شورای ملی ندارم و روزنامه‌ای هم ندارم بنویسم به این جهت علاوه بر این که قانون به من این اجازه را می‌دهد جوانمردی هم حکم می‌کند که آقایان اجازه بفرمایند که من از خودم دفاع بکنم و می‌خواستم خواهش کنم در صورتی که اکثریت برای رأی نباشد اجازه بفرمایند که من مختصراً 109 خودم را عرض کنم.

رئیس - حق جنابعالی محفوظ خواهد بود موقعی که رأی گرفتیم بعد نوبت شما می‌رسد ممکن است استفاده بفرمایید.

باتمانقلیج - بنده تقدم دارم.

رئیس - به ترتیبی که اسامی هست اجازه داده می‌شود. در بیرون هم عده برای رأی کافی نیست.

محمدعلی مسعودی - مجلس را تعطیل بفرمایید.

قبادیان - اگر اجازه بفرمایید بنده مختصر عرضی داشتم یک تلگرافی از اهالی غرب رسیده که به استحضار مجلس برسانم.

دهقان - اعلام رأی شده است، آقای وزیر امور خارجه اجازه می‌خواهند.

دکتر بقایی - اگر وسط اعلام رأی نمی‌شود صحبت کرد برای هیچ کس نمی‌شود فرق نمی‌کند برای وزیر هم نمی‌شود.

رئیس - وقتی که اعلام رأی شده هیچ شخصی نمی‌شود صحبت کند مگر خود مجلس موافقت کند که این کار بشود.

یمین اسفندیاری - مجلس به مذاکره آقای وزیر خارجه موافق است.

شریعت‌زاده - بنده اخطار دارم.

رئیس - بفرمایید.

شریعت‌زاده - این مطلبی که گفته می‌شود چون اعلام رأی شده هیچ مذاکره‌ای مجاز نیست در مواردی است که اکثریت حاصل است و چون حالا اکثریت نیست نسبت به مواردی که به علت عدم کفایت عده برای مذاکرات ممکن است مانعی ندارد (صحیح است).

رئیس - هیچ مانعی ندارد.

گنجه‌ای - اسامی غائبین را بخوانید.

رئیس - در مجلس کسی نیست که اسامی‌شان را قرائت کنیم.

گنجه‌ای - اسامی کسانی که غائبند و نیامده‌اند.

رئیس - آن که در صورت مجلس قید می‌شود حالا عده برای مذاکره هم کافی نیست.

بعضی از نمایندگان - پس اجازه بفرمایید که تنفس داده شود.

رئیس - پس برای چه آمدید؟ اگر دیروز آقایان موافقت کرده بودند و آئین‌نامه داخلی مجلس تصویب شده بود همه این نواقص رفع می‌شد (صحیح است) حالا هم هیچ مانعی ندارد که تا اکثریت پیدا شود خود آقایان موافقت بفرمایند که هم وزرا مطالبی که دارند بگویند هم آقایان دیگر.

یمین اسفندیاری - به شرط این که وقتی اکثریت برای رأی کافی شد رأی گرفته شود.

+++

1 - بیانات آقایان: وزیر امور خارجه - باتمانقلیج - حاذقی - دکتر بقایی به عنوان ماده 109

رئیس - بلی اکثریت که حاصل شد رأی گرفته می‌شود و وارد لایحه می‌شویم، آقای وزیر امور خارجه مطلبی دارید؟ بفرمایید.

وزیر امور خارجه - صحبت از ماده 109 بود این ماده مبارکی است که به نمایندگان محترم اجازه می‌دهد برای توضیح مطالب و کشف حقایق بیاناتی بفرمایند متأسفانه مانند آن ماده دیگری وجود ندارد که اشخاص دیگر یا بنگاه‌ها هم بتوانند راجع به خودشان توضیحاتی بندهند، بنابراین بنده که افتخار خدمتگذاری در شیر و خورشید سرخ ایران دارم لازم دانستم به سمت عضو دولت نسبت به مطالبی که در باب سازمان جوانان شیر و خورشید گفته شده توضیحاتی عرض کنم زیرا مذاکراتی که در این باره به عمل آمده جمعیت مرکزی شیر و خورشید سرخ که همه برای خدمتگذاری صمیمانه خالصاً مخلصاً بدون مزد و منت در این مذاکرات بسیار متأثر و متأسف شدند و لازم است به طور اجمال علل تشکیل این سازمان و هدف آن به عرض مجلس شورای ملی برسد و نقطه ابهامی باقی نماند.

ریاست محترم مجلس شورای ملی - سازمان جوانان شیر و خورشید سرخ که اساسنامه آن در سال 1326 به صحه مبارک ملوکانه موشح شده و از اوایل سال 327 وزارت فرهنگ با همکاری مستقیم جمعیت شیر و خورشید سرخ مأمور اجرای آن گشته است دور از هرگونه جنبه سیاسی فقط به منظور نوع‌‌پروری و تحریک عواطف و احساسات جوانان و نوآموزان برای خدمت به انسانیت تأسیس شده است.

هدف اصلی این سازمان عیناً مانند سازمان‌های مشابه و نظیر آن در سایر ممالک، آن است که نوباوگان را در سنین کودکی و عنفوان شباب یعنی هنگامی که هنوز برای احراز عضویت جمعیت شیر و خورشید سرخ آماده نیستند با مرار و هدف مقدس این جمعیت آشنا سازد، حس تعاون اجتماعی و نوع‌پروری و مسکین‌نوازی و خیرخواهی را در نهاد آنان برانگیزد و آنان را به شاهراه راستی و درسی و حق‌گویی و حقیقت‌طلبی سوق دهد تا چون به سن رشد رسیدند و به عضویت جمعیت شیر و خورشید سرخ نایل آمدند نسبت به وظایف و تکالیف دینی و ملی و اجتماعی و اخلاقی خود کاملاً بیدار و هوشیار باشند و معنی اتحاد و یگانگی و برادری و نوع‌دوستی را به حقیقت دریابند چنانکه در طبیعت آنان ملکه راسخه ‌شده و با طینت‌شان مخمر گردد و برای رسیدن به این مقصود به تجربه به معلوم شده که هیچ وسیله‌ای بهتر و کاملتر از همین تشکیلات سازمان جوانان در صلیب احمرها و هلال احمرها پیدا نیست.

آقایان نمایندگان محترم به خوبی آگاهند که در کلیه کشورهای جهان که تشکیلات صلیب‌سرخ و هلال احمر وجود دارد بهترین راه کمک به این قبیل مؤسسات خیری قبول عضویت آنها است و مقصود از عضویت نیز تنها این نیست که در سال هر یک به فراخور حال مبلغی کمک کنند بلکه منظور اساسی این است که به این ترتیب یک همکاری اجتماعی استواری در جامعه به وجود آید و همه با هم برای دفع آلام و اسقام ابناء نوع بکوشند، پیدا است که در چنین صورتی باید کلیه کسانی که به عضویت این قبیل مؤسسات نایل می‌شوند قبلاً به مرام و هدف آن آشنا باشند و وظیفه دشوار خود را در این راه به خوبی بدانند و چه بهتر از این که در سنین کودکی و جوانی که لوح ضمیرشان مستعد قبول نقوش اخلاقی و دینی است برای این امر مهم اجتماعی تربیت شوند و پرورش یابند، سازمان جوانان شیر و خورشید سرخ هم همین روش پسندیده را دنبال و پیروی نموده و سعی می‌کند از نیروی مادی و معنوی جوانان مخصوصاً در سنینی که اگر جوان نوآموز تحت نظم و انضباط قرار نگیرد از راه راست منحرف شده و به جای خدمت در کارهای خیر افکار مضر حاصل خواهد کرد، در امور عام‌المنفعه استفاده کند به همین جهت با آن که چند ماهی بیش از تاریخ تأسیس آن نمی‌گذرد بدون این که هیچ‌گونه اجباری در بین باشد هزارها جوان در مرکز و شهرستان‌ها در این سازمان داوطلبانه نام نوشته‌اند و سازمان جوانان شیر و خورشید سرخ اکنون طبق برنامه معینی با توجه تام به اصول مرام و هدف سازمان که به تفصیل جناب آقای وزیر فرهنگ ضمن پاسخ خود به استیضاح نمایندگان محترم بیان داشتند مشغول فراگرفتن برنامه کار خود هستند اگر این سازمان چنانچه از مقدمات آن پیداست توسعه یابد و تکمیل شود وظیفه مهم تربیت و پرورش کودکان را به عهده خواهد گرفت و وزارت فرهنگ را آزاد خواهد گذاشت که فقط به کار آموزش و تعلیم بپردازد و از این راه یک همکاری مستقیم و بسیار مفید و مؤثری بین شیر و خورشید سرخ و وزارت فرهنگ به وجود خواهد آمد که بی‌شک مورد کمال توجه و تأیید نمایندگان محترم مجلس شورای ملی قرار خواهد گرفت (صحیح است - آفرین - احسنت).

قبادیان - آقای رئیس اجازه می‌فرمایید؟

رئیس - بفرمایید.

قبادیان - تلگرافی اخیراً از طرف اهالی غرب و ایلات به وسیله بنده به پیشگاه مقدس مجلس شورای ملی عرض شده است راجع به بیانات جناب آقای دکتر بقایی نسبت به آقای سپهبد رزم‌آرا چون ایشان سوابق زیادی در قسمت غرب دارند و در موقعی که در قسمت غرب فرمانده هنک منصور بودند در دوره اعلیحضرت پادشاه فقید تاکنون به واسطه سوابق زیادی که در قسمت غرب دارند آقایان اهالی غرب مخصوصاً ایلات این تلگراف را به ساحت مقدس مجلس شورای ملی مخابره کرده‌اند و از آقای دکتر بقایی گله کرده‌اند که نسبت به خدمات یک نفر از افسران میهن‌دوست (صحیح است) و با ایمان و خوش‌عقیده و در عین حال تحصیلکرده نارواهایی فرمودند اگر آقایان اجازه می‌فرمایند بنده عین آن را قرائت کنم.

رئیس - بدهید به مجلس.

قبادیان - بسیار خوب و در مقابل فرمایشات آقای دکتر بقایی راجع به خودم بنده هیچ عرضی ندارم بنده تابع مقررات و قوانین کشور هستم (صحیح است).

رئیس - دو سه نفر از آقایان برای 109 اجازه خواسته بودند آقای باتمانقلیج و آقای وکیلی و بعد هم آقای دکتر بقایی و آقای آشتیانی‌زاده.

حاذقی - من اول از همه اجازه خواسته بودم ثبت نکرده‌اند.

رئیس - هر یک از آن موضوعاتی که بهشان گفته شده نباید از آن تجاوز کنند و خارج شوند ماده 110 را هم بخوانند. حالا آقای باتمانقلیج بفرمایید.

دکتر شفق - بنده یک مختصر توضیحی دارم در باب ماده 109 اجازه می‌فرمایید؟

رئیس - بفرمایید.

دکتر شفق - در باب ماده 109 تقریباً در آئین‌نامه گفته شده است که اگر یک مطلبی تحریف شده باشد یا توهینی نسبت به نماینده‌ای بشود در آن باب توضیحات بدهند (صحیح است) و اگر یکی از آقایان نمایندگان در باب این توضیح یعنی عمل به مدلول این ماده دوباره توهینی بکنند به نماینده‌ای این ماده 109 الی الابد دور تسلسل خواهد یافت.

رئیس - این تذکر را بنده دادم به ایشان از موضوع هم نباید خارج شوند آقای باتمانقلیج بفرمایید.

باتمانقلیج - بنده در زندگی خود هیچ وقت در صدد انتقام برنیامده و همیشه حملاتی که ناجوانمردانه به بنده شده است واگذار به منقتم حقیقی نموده‌ام طرف به روزگاری گرفتار گردیده که خود من از درگاه خداوند طلب عفو و بخشایش درباره او نموده‌ام (خنده نمایندگان) در خود این مجلس چندین بار چه با حربه تهمت و چه با دست مورد حمله قرار گرفته‌ام و خداوند چنان به همان نحو انتقام کشید که بنده ساعتی اگر صد هزار بار شکر به جا آورم کم است. وقتی اعتبارنامه آقای کهبد مطرح بود....

رئیس - شما راجع به خودتان و ماده 109 بفرمایید به کهبد چه کار دارید آنچه در این قسمت است بفرمایید.

باتمانقلیج - .... این مربوط به همین است می‌خواهم سابقه بدهم.

یمین اسفندیاری - آقا از کهبد صرفنظر کنید مربوط به عملی است که نماینده شد (خنده نمایندگان).

رئیس - آقای باتمانقلیج به سابقه کاری نداشته باشید.

باتمانقلیج - آخر آقایان اجازه بدهند ببینند اگر لازم است بنده بگویم کسانی که دم از آزادی ‌می‌زنند عملاً با خود من رفتاری کرده‌اند که خلاف آزادی است یعنی آزادی انفرادی، من احترام مجلس را نگاه داشتم ساکت بودم نشستم حملاتی که به من شد من دفاع از خودم نکردم و می‌خواهم ایمان خودم را ثابت کنم که معتقدم خداوند منتقم حقیقی است و هیچ کس نمی‌تواند دیگری را فشاری بیاورد و تحت جریمه و تهمت قرار بدهد وقتی که اجازه می‌فرمایید وقتی که در این پشت تریبون یک نفر از نمایندگان محترم که من هم نسبت به او واقعاً ارادت دارم بی‌اختیار نمی‌دانم از کی عصبانی بود به یک افسری عنوان بی‌شرافتی می‌داد بنده گفتم آقا این طور نیست چون این افسر هنوز در هیچ محکمه‌ای ثابت نشده بی‌شرافتی‌اش چطور آن وکیل دم از آزادی می‌زند که می‌گوید خفه‌شو بزن توی سرش آقایان نمایندگان شما وجداناً قضاوت بکنید من مگر بیش از این گفتم که این هنوز در هیچ محکمه‌ای محکوم شد؟ من باید خفه شوم؟ اگر هم نمی‌خواهید به زبان بیاورید پهلوی وجدان‌تان قضاوت کنید کسی که از مصونیت سوءاستفاده کند و از یک موضوعاتی که اصلاً اطلاع ندارد بیاید اینجا و یک افسری را که

+++

واقعاً تنها هدفش خدمت به این مملکت و اجرای منویات اعلیحضرت همایونی است این افسر را مورد تهمت قرار بدهد بنده یک کلمه گفتم آقا این عکسی که از توی پرونده درآورده‌اند سه سال قبل از این عکس ساخته شده به وسیله چند نفر افسری که محروم شدند از درجه این را آوردند به وسیله من که به جناب آقای علی سهیلی بدهم به عرض شاه برسانند بنده چون می‌دانستم که این ساختگی است بهشان نصیحت کردم رفتند و بردند بعد به وسایلی به عرض شاه رساندند با این حربه فکر کردند که بایستی عملی بکنیم که این مرد مورد سوءظن اعلیحضرت همایونی قرار گیرد. چند روز قبل من با برادرم شاید کم و بیش آقایان سرتیپ باتمانقلیج را می‌شناسند (یکی از نمایندگان - مرد شریفی است) صحبت می‌کردم که برادر تو واقعاً عقیده‌ات نسبت به سپهبد رزم‌آراء چیست گفت والله من به آقای دکتر بقایی عقیده دارم دکتر بقایی را چند نفر که اسم بردند و بنده اسم نمی‌برم تحت‌تأثیر قرار داده‌‌اند انصافاً بایستی یک افسری که این طور برای ایران زحمت می‌کشد و فداکاری می‌کند با او این رفتار بشود؟ (صحیح است) به من گفت ببین من دندان توی دهانم ندارم وقت این که بروم دندان بگذارم نمی‌کنم زیرا رئیس ستاد من 16 ساعت کار می‌کند من وظیفه دارم که 17 ساعت کار بکنم و بعد خدمات این مرد را می‌گفت که این مرد هیچ هدفی ندارد حتی می‌خواهند این طور وانمود کنند که می‌خواهد کودتا کند (نورالدین امامی - آقای باتمانقلیج سپهبد رزم‌آرا مقامش مافوق است این که این صحبت‌ها در اطرافش بشود شأن او اجل از این است شما راجع به خودتان بگویید) آقایان شما مگر خودتان هم مورد تهمت قرار نگرفتید؟ مگر نگفتند که دارید اوامر را اجرا می‌کنید؟ بنده می‌خواهم بگویم که من وکیل شده‌ام برای این که از حق دفاع کنم بعضی‌ها خیال می‌کنند که یک گوشه‌ای نشسته‌اند و ساکت به مانند این شخصیت می‌آورد. نه آقا بگذارید به من فحش بدهند من را بزنند روی آن صندلی (خنده نمایندگان) اگر گفتند نورالدین امامی که این عمل را کرده خلاف بود من پا می‌شوم می‌گویم برخلاف این است و نگذارید که این عمل بشود.

رئیس - آقای باتمانقلیج تمام شد؟

باتمانقلیج - نخیر آقا برای من این مثال را آوردند که در ژاپن افسرها را...

رئیس - آقای باتمانقلیج من باید جلوی شما را بگیرم و الا ایشان هم باید بیایند یک پرونده دارند همه‌اش را بگویند من مجبورم اجازه بدهم.

باتمانقلیج -... بسیار خوب حالا بنده همه‌اش را نمی‌گویم (احسنت) ولی بدانید آقایان انگشت مکن رنجه به در کوفتن کس تا کس نکند رنجه به در کوفتنت مشت - یک روز در پشت این تریبون عملی پیش آمد یک کلمه‌ای آقای دکتر بقایی فرمودند که من بی‌اختیار مقصودم این نبود که سرهنگ برخوردار عمل خوبی انجام داده بسیار عمل بدی بوده است ولی این انتقام از طرف خدا بود وقتی که من مظلومانه نشستم آنجا و حرکت از خودم نکردم من آدم ضعیفی که نیستم همه می‌دانند (یکی از نمایندگان - پس شما جزء اولیا خدا بودید) ساکت ماندم خلاف عمل خدا بوده اگر آن مرد در همین مجلس نمی‌خورد این‌ها عدل الهی است که این کارها را می‌کند...

رئیس - خارج از موضوع نفرمایید.

باتمانقلیج -... آقایان اطلاع دارند که یک پیش‌آمدی برای مغان و اردبیل و آن حدود در نتیجه سرما و سختی که آن طرف‌ها بوده است تمام اغنام و احشام...

رئیس - 109 تمام شد این‌ها را بعداً بفرمایید. آقای حاذقی به شما چیزی گفته نشده چه می‌خواهید بفرمایید؟

حاذقی - آقایان نمایندگان محترم متوجه هستند که من همیشه طرفدار نظم و ترتیب مجلس و پیشرفت کارهای مجلس هستم همیشه پیش از همه وارد مجلس می‌شوم و در جلسه هستم همیشه با قطع مذاکرات و تنفس و تعطیل جلسه قبل از انجام وظیفه مخالفم با نطق قبل از دستور همیشه مخالف بوده‌ام برای این که وقت مجلس تلف نشود حالا برای اولین بار نظر به این که همکار محترم آقای دکتر بقایی چند بار در ضمن بیانات‌شان به من اهانتی کردند واستم اینجا به طور خیلی خلاصه در ظرف چند دقیقه یک توضیحی بدهم که در حقیقت ایشان خیانت نمودند در اینجا و توهین‌هایی که به یکی از همکاران خودشان کردند آقایان متوجه هستند که در سال گذشته دولت تصویب‌نامه‌ای صادر کرد و هیئتی برای سرپرستی امور حجاج ایرانی به مکه بروند و از حجاج ایرانی سرپرستی کنند.

رئیس - راجع به خودتان بفرمایید.

حاذقی - ... و دولت مرا هم به عنوان معاون امیرالحج ایران فرستاد چون این یک امر مملکتی بود من در مقابل این خدمت هیچ‌گونه پاداش مادی از دولت نخواستم در هیئتی بودم که از 5 تا 7 لیره انگلیسی برای مخارج‌شان می‌گرفتند و من دیناری نه برای هزینه سفر نه برای مخارج نه برای فوق‌العاده، هیچ چیز نگرفتم (احسنت) همین طور با کمال ایمان و علاقه‌مندی برای سرپرستی حجاج ایرانی رفتم و کمک کردم چه در راه و چه در اینجا جناب آقای یمین اسفندیاری هم حضور داشتند و بنده با کمال صمیمیت وظیفه ممکن را انجام دادم و برگشتم آقایان توجه بفرمایند که من هیچ وقت هیچ‌گونه تظاهری به این موضوع نکردم حتی چند دفعه از من خواستند که یک گزارشی از این امر و خدماتی که به حجاج ایرانی شده بود بنده عرض کنم ولی من عرض کردم مجلس شورای ملی معد این قبیل مسائل نیست و باید ما وظایف خودمان را خودمان را انجام بدهیم، آقای دکتر بقایی اگر یادشان باشد در آغاز دوره با کمال ادب و متانت از ایشان خواهش شد، چون کار مجلس یک کار اجتماعی است و نمایندگان...

رئیس - آقای حاذقی نمی‌خواهیم نصیحت و این‌ها باشد آنچه که راجع به موضوع هست بفرمایید...

حاذقی - بله، چشم، عرض کردم که بایستی با یک اغماض و گذشتی ما دست اتحاد به هم بدهیم و بدون این که به هم اهانت کنیم و نسبت به هم توهین روا داریم و مجلس را ضعیف بکنیم، کار مملکت را انجام بدهیم، ایشان نه تنها این حرف را نشنیدند بلکه 27 روز وقت مجلس شورای ملی را واقعاً تلف کردند (دهقان - صحیح است) آمدند و بیان مطالبی کردند که هر شاگرد دبستانی هم می‌داند که توی این مملکت چنین معایبی هست منتهی رفع این معایب با همکاری دولت و اتحاد با نمایندگان مجلس است. ایشان در ضمن نطق‌شان چند مرتبه به بنده اهانت کردند و خوشوقتانه در این اهانت‌هایشان هم نتوانستند نقطه ضعفی برای بنده بیایند بنده هیچ کار نامشروعی هم نکرده‌ام فقط امسال رفتم به مکه مشرف شدم، شما را به خدا... (یمین اسفندیاری - بسیار کار خوبی کرده‌اید ولی من بعد حاجی بنده هم یادتان نرود) مشرف شدم به مکه و این هم برای بنده نقطه‌ ضعفی نیست.

رئیس - آقای دکتر بقایی.

یمین اسفندیاری - باز دوسیه آوردند.

دکتر بقایی - خیر دوسیه نیست و خیلی خلاصه است بنده قبل از این که عرایضم را شروع بکنم می‌خواهم از پشت این تریبون از حضور اعلیحضرت همایونی دوتا استدعا کنم (یکی از نمایندگان - این مربوط به 109 است؟) این چیزی نیست یکی این که می‌خواستم استدعا کنم از حضور ایشان که این روزنامه‌نویس‌هایی که محکوم شده‌اند عفو بفرمایند صفوی.

صفوی - آقا این چه ارتباطی به 109 دارد؟

رئیس - آقای دکتر بقایی، جنابعالی در آن قسمتی که می‌خواهید توضیح بدهید.

دکتر بقایی - بنده راجع به توهین‌هایی که به شخص خودم شد که جناب آقای احمد دهقان به من فرمودند مرد که تو غلط می‌کنی و جناب آقای حاذقی فرمودند احمق دیوانه زنجبیری و جناب آقای عباسی فرموند چارپایی بر او کتابی چند هیچ عرضی نمی‌کنم و با کمال افتخار هم آن توهین‌ها را قبول می‌کنم و از جناب آقای سردار فاخر حکمت رئیس محترم مجلس شورای ملی از بابت این که در جلسه شنبه دهم اردیبهشت حق مشروع و قانونی مرا برخلاف نص صریح نظامنامه و کلیه سنن پارلمانی زیر پا گذاشتند ملول هستم و برعکس فوق‌العاده مسرورم که در همان جلسه دولت جناب آقای ساعد با اکثریت تام مورد اعتماد مجلس قرار گرفت در این مبارزه اصولی و انجام وظیفه مقدسی که برای من پیش آمد هیچ‌گونه بخل و حسدی نسبت به جاه و مقام اشخاص ندارم و افکار و عمل من از هیچ‌گونه غرض و دشمنی شخصی سرچشمه نگرفته من به واسطه مسلک آزادگی که پیرو مؤمن به آن می‌باشم به هیچ‌گونه منصب و مقام وکالت و وزارت بستگی و علاقه خاصی ندارم روح و فطرت من از هر گونه رشک و حسدی عاری و مبری است و سعادت واقعی خودم را در زندگی معنوی و تعلیم و تعلم می‌دانم و از صمیم قلب امیدوارم که دولت ابد مدت جناب آقای ساعد سال‌های متمادی بر اریکه حکومت بماند (عده‌ای از نمایندگان - انشاءالله) و بدین وسیله در انجام خدمات ملی و حل مسائل سیاسی که من به آن واقف نیستم و تحقق نقشه‌های وسیع عمرانی کشور و خاصه تأمین رفاه و سعادت ملت در تحت لوای عالیه و سرپرستی شخص شخیص اعلیحضرت همایونی موفق و کامروا باشند (یکی از نمایندگان - انشاءالله) و اما این احساسات باطنی من درباره شخص آقای ساعد و همکاران محترم ایشان ربطی به حقیقت‌پرستی و دفاع از اصول آزادی و مشروطیت ندارد و در این مقام من به هیچ وجه با اشخاص و افراد طرف نبوده و نیستم بلکه با عناصر و عواملی مبارزه می‌کنم که موجبات تخریب قلعه مستحکم حکومت ملی را فراهم ساخته‌اند و ملت ایران را عالماً عامداً به ورطه هولناک می‌کشانند...

رئیس - آقای دکتر بقایی آن قسمتی که مربوط است بفرمایید.

+++

دکتر بقایی - عرض کنم از چهارشنبه 31 فروردین یعنی از تاریخی که استیضاح بنده تمام شد تا حالا تمام دستگاه تبلیغاتی و زورگویی چه روزنامه‌ها و مجلات وزین کشور و چه رادیو و برگ‌های اعلام جرمی و غیره و غیره اعتراضات قانونی مرا با سرمقاله‌‌های شیوا و گفتارهای نمکین خود مورد انتقاد و حمله‌های شدید قرار داده‌‌اند من از این بابت گله‌ای ندارم زیرا هر قدر ترقی کرده باشم و هر قدر درباره معنویت و بشردوستی و نوع‌پرستی پیشتر بروم هرگز خاک اقدام انبیا و اولیا نخواهم شد چنانکه همه می‌دانند اغراق به حضرت ختمی مرتبت می‌گفتند ماهوالا ساحر اومجنون - جناب آقای حاج ابوالفضل حاذقی که اجداد ایشان مسلماً چنین نسبتی را به حضرت رسول می‌دادند امروز با کمال لطف فقط قسمتی از آن یعنی جنون را به من نسبت داده‌اند جناب آقای دکتر منوچهرخان اقبال با طرز شیوایی این موضوع را تأیید فرمودند (حاذقی - آقای رئیس شما اجازه نمی‌دهید که من حرف بزنم، شاید اجداد خودشان که کرمانی هستند این نسبت را می‌دادند و الا اجداد ما که در هزار سال پیش مسلمان بوده‌اند هر گردویی گرد است ولی هر گردی گردو نیست).

رئیس - آقا تأمل کنید ماده 109 و 110 قرائت شود: ماده 109 - اگر در ضمن مباحثات و نطق افترا و تهمتی به یکی از نمایندگان زده شود یا عقیده و اظهار او برخلاف واقع جلوه داده شود و نماینده مذکور برای تبرئه و رفع اشتباه اجازه نطق بخواهد بدون رعایت نوبت اجازه داده خواهد شد ماده 110 می‌گوید: «ناطق باید از موضوع مباحثه خارج نشود چنانچه خارج شود رئیس او را متذکر می‌سازد و اگر ناطق مزبور بخواهد توضیحاتی بدهد که او از موضوع خارج نشده است یا آن که خارج از موضوع شدن دلایل دارد در این باب اجازه داده نخواهد شد». حالا آقای دکتر بقایی سر کار آنچه راجع به موقوفات است توضیحات بدهید و الا اگر بخواهید به بحث دیگر بروید از موضوع خارج است.

دکتر بقایی - خیلی خوب پس بنده یکی‌یکی به ترتیب عرض می‌کنم - یک موضوعی که توهین خیلی بزرگی به بنده از طرف جناب آقای دکتر زنگنه شده بود مجبورم این توهین را رفع کنم چون می‌دانید که یکی از بزرگترین گناهان که نزد ایرانیان قدیم خیلی زشت بود و مذهب مقدس اسلام هم خیلی مخالف آن است دروغ است، در قرآن هم راجع به آن خیلی گفته شده که ان‌الله لایحب الکاذبین و یا کذابین و در بدی آن هر چه بخواهید راجع به آن بگوییم باز هم خیلی بیشتر می‌شود گفت، جناب آقای دکتر زنگنه با تکذیب یک قسمت از عرایض بنده این توهین را به من کردند که جناب آقای حکمت هم تلویحاً امروز این را تأیید فرمودند - و آن این است که بنده ابداً راجع به خود شیر و خورشید سرخ صحبتی نکردم، نگفتم که بنگاه شیر و خورشید سرخ بد است یا خدمت نمی‌کند حرف من این بود که شیر و خورشید سرخ یک مؤسسه «پریوه» است یعنی اختصاصی است کاری به دستگاه دولت نباید داشته باشد و اداره‌ای به نام اداره شیر و خورشید سرخ معنی ندارد در یک وزارتخانه‌ای باشد بنده این را راجع به اداره گفتم و هیچ راجع به شیر و خورشید سرخ نگفتم - صحبت من راجع به آن نبود و عیناً سه سطر مذاکراتی که بین بنده و آقای دکتر زنگنه رد و بدل شد وقتی که ایشان پشت تریبون بودند و اساسنامه را قرائت فرمودند بنده از ایشان سؤال کردم که اداره سازمان چیست، ایشان جواب فرمودند که اداره‌ای وجود ندارد.

رئیس - آقای دکتر باز شما رفتید توی همان حرف‌های سابق که تجدید بفرمایید و هر چه را که گفته‌اید توضیح بدهید، ممکن است باز تمام آن بیان را تجدید بفرمایید.

دکتر بقایی - به من توهین کردند گفتند این چنین اداره‌ای وجود ندارد و به طور خصوصی تحت نظر آقای یزدان‌فر اداره می‌شود بنده اگر اجازه بفرمایند برای رفع این توهین فقط رونوشت همان ابلاغی را که خود آقای دکتر زنگنه امضا کرده‌اند می‌خوانم...

رئیس - آقای دکتر فقط راجع به همان موضوع صحبت کنید و خارج نشوید - آن موضوع مورد بحث نیست.

دکتر بقایی - نوشته شده از تاریخ صدور این ابلاغ علاوه بر سمت بازرسی به ریاست اداره سازمان جوانان منصوب می‌شوید - راجع به ایشان دیگر عرضی ندارم فقط ملاحظه فرمودید که ایشان فرمودند اداره‌ای وجود ندارد و در تاریخ 24/1/28 تحت شماره‌ای که اینجا دارم... (وزیر امور خارجه - اداره نیست به این شخص گفته‌اند که در این کار هم خدمت بکند) آقا بیا این را خدمت آقای وزیر خارجه بده که ببینند اداره هست - این رونوشت ابلاغش است، یکی هم راجع به اظهارات غیرمترقب جناب آقای دکتر متین دفتری در...

رئیس - آقا آن که ایشان اینجا گفتند موضوعی نداشت و ایشان هم نیستند.

دکتر بقایی - اما در باب مدافعات جناب آقای دکتر اقبال استاد دانشگاه و وزیر هوشمند و محترم کشور (صحیح است) آقایان طی 44 سال دوره مشروطیت ایران سابقه ندارد که وزیری با این گستاخی پشت تریبون مجلس قرار گرفته باشد و این طور با اشتلم...

رئیس - آقای دکتر این طرز صحبت نیست من نمی‌گذارم اشتلم و این چیزها چیست؟ (یکی از نمایندگان - آقا این طور نیست، چرا نسبت به وزیر این طور صحبت می‌کنید) شما چرا مداخله می‌کنید من خودم هستم می‌گویم سر کار هم آقای دکتر بقایی مطابق ماده 109 با نزاکت آنچه راجع به شما نسبت داده‌اند دفاع کنید و اگر باز بخواهید با یک نسبت‌هایی مجلس را شلوغ کنید من موافق نیستم نه تنها با شما با دیگران هم موافق نیستم.

دکتر بقایی - چشم، عرض کنم قسمتی از عرایض بنده را تکذیب کردند و این تکذیبی که از عرایض بنده شد معنی تکذیب یعنی طرف دروغ گفته من اقلاً انتظار داشتم در موقعی که تیمسار سپهبد وزیر جنگ نامه تیمسار سپهبد رزم‌آرا را می‌خواندند و عرایض بنده را با آن شدت تکذیب کردند اقلاً نگفتند که این تکذیب شامل چه قسمتی است مثلاً راجع به آن قسمتی که راجع به اشخاص بنده صحبت کردم آیا وجود این اشخاص دروغ است یا سیلی که زدند دروغ است یا مواد قانون اساسی که بنده خواندم دروغ است هیچ توضیح ندارند و فقط گفتند فلانی دروغ می‌گوید این را از یاد وارد نمی‌شوم و واگذار می‌کنم به ملت ایران، جناب آقای دکتر اقبال یک مقداری هم از شرح حال خودشان را فرمودند و البته کمال شکسته‌نفسی را فرمودند که همه‌اش را نفرمودند و البته ما همه به ایشان ارادت داریم و این شرح زندگانی‌شان را هم می‌دانستیم راجع به این هم بنده چیزی نمی‌گویم، اما یک قسمت است چون می‌بینم که آقایان محترم اجازه نمی‌دهند کاملاً از خودم دفاع کنم یک قسمتش راجع به خانواده خودم است که مجبورم این قسمت را عرض کنم خواهش می‌کنم این را آقایان موافقت بفرمایند که بنده این قسمت را توضیح بدهم. برای این که همان طور که عرض کردم طی 4 دفعه در رادیو مطالبی که جناب آقای دکتر اقبال فرمودند گفته شد و در تمام سراسر مملکت و در روزنامه‌ها هم گفته شد و بنده متأسفانه محلی غیر از این تریبون ندارم که از خودم دفاع کنم و به این جهت اجازه می‌خواهم که این قسمت را اجازه بدهید آقایان که بنده عرض کنم! در حدود سیصد سال قبل تقریباً یک زنی به اسم فخر جهان خانم یک موقوفاتی درست کرده است که پشت هشتم یا نهم بنده می‌شود و این موقوفات دارای دوجنبه بود یک جنبه اولادی و یک جنبه کارهای عام‌المنفعه در «راور» که موطن اجدادی بنده است، این خانم یک مدرسه‌ای ساخته بود مثل مدارس قدیمه و یک مسجدی بنا کرده بود عایدات این موقوفات یک قسمتش می‌بایستی در این مدرسه و در آن مسجد صرف شود یعنی دو خمسش و سه خمسش هم مال اولاد بود البته موقوفات دیگری هم بود در جاهای دیگر کرمان که آنها الان معلوم نیست کجاست. این موقوفات به دست پدر من اداره می‌شد، پدر من متولی آن موقوفات بوده است و در زمان حیات پدرم آن قسمتی که می‌بایستی صرف مدرسه و مسجد بشود صرف می‌شد با این تفاوت که پدرم از سنه 1324 قمری که در کرمان یک مدرسه‌ای با یک عده از آزادی‌خواهان آنجا ایجاد کردند در «راود» هم این مدرسه را به صورت یک مدرسه جدید درآورده بودند و عده‌ای از بچه‌ها راجع کرده بودند، معلم هم استخدام کرده بودند و تدریس می‌کردند مثل دبستان‌های فعلی، در زمان حیات پدرم با این که سهم خود ایشان می‌شد بابت حق‌التولیه این‌ها صرف مدرسه کرمان و صرف یک مصارف به اصطلاح خیریه آنجا می‌شد و خود ایشان استفاده‌ای نمی‌کردند. بعد از این که پدرم در آخرین روز سال 1313 فوت کردند من در اروپا بودم و 6 ماه بعد از اروپا آمدم به ایران و به تصادف در موقع فوت پدرم همین جناب آقای حکمت که اینجا حضور دارند در کرمان بودند و دستور داده بودند که به پاس خدمت پدرم اسم آن دبستان را به اسم پدرم بکنند و بنده تشکر می‌کنم بنده آمدم ایران برای این که خیلی هم معذرت می‌خواهم از آقایان که سرشان را با این حرف‌ها به درد می‌آورم نمی‌خواستم بگویم ولی ناچار شدم بنده آمدم به ایران چون مجدداً می‌بایستی مراجعت کنم به اروپا برای اتمام تحصیلاتم و برای این که یک سر و صورتی به کارهای خانواده‌ام بدهم. آمدم ایران پدرم چون در حدود 4 الی 5 هزار تومان قرض داشته و در حدود 3 یا 4 هزار تومان از اشخاص طلب داشت بنده خواستم که یک ترتیبی به این کارها بدهم طلب‌های پدرم را مراجعه کردم به آن اشخاصی که مدیون بودند همه وعده

+++

دادند که خواهند پرداخت ولی از تمام آن مبلغ غیر از یک نفر که 35 تومان بعد از رفتن من پرداخته بود یک دینار وصول نشد قروضش را که عمده بود دو نفر به ما بخشیدند که بنده برای یکی‌شان از اینجا طلب مغفرت می‌کنم و آن یکی هم که در قید حیات است از اینجا از او تشکر می‌کنم و هیچ چیزی هم ما نداشتیم نه عایدی نه ملکی و چیز دیگری نداشتیم فقط این یک وجب موقوفه بود بنده فکر کردم این عایداتی را که پدرم به مصارف دیگر می‌رساند یعنی عایدات سهم تولیت را به کمک مصارف خانواده‌ام برسانم البته خانواده من هم یک خانواده‌ای است که تا سیصد چهارصد سال ما خودمان تاریخش را داریم و حالا هم اگر چیزی نداریم همیشه این طور نبوده یعنی پدر من و مادر من هر دو در ناز و نعمت بزرگ شده بودند در این مملکت و در زمان دوره 20 ساله ما چیزی گیرمان نیامده بلکه همه چیز را از دست داده‌ایم بنده رفتم کرمان برای این که یک ترتیبی به این کار موقوفه بدهم البته تقاضا کردم تولیت را به بنده بدهند و می‌خواستم اجاره بدهم یک نفر حاضر شده بود که این املاک را (این در سنه 1314 یعنی در مرداد 1314 بود) حاضر شد که کلیه این موقوفات را از بنده اجاره کند به مبلغ... فکر می‌فرمایید چه قدر؟... کلیه را مبلغ دو هزار ریال، کلیه را دویست تومان بعداً بعضی‌ها گفتند که این چون تو عجله داری ممکن است بخواهد کلاه سر تو بگذارد وکالت بده به یک کسی اجاره می‌دهد به یک قیمت بهتری، بنده هم همین کار را کردم، بعد یک شخصی بود رئیس فرهنگ در آن موقع در کرمان که خیلی هم با ما اظهار دوستی و محبت می‌کرد من وقتی که از کرمان می‌رفتم به این آقای رئیس فرهنگ شفاهاً نه کتباً، شفاهاً گفتم آقا خواهش می‌کنم شما رئیس فرهنگ هستید رسیدگی کنید که در مزایده این حیف و میلی نشود و یک چیزی هم کمک به خانواده‌ام بشود و اقلاً یک کرایه خانه‌ای به آنها بدهند از این محل، البته ایشان هم آن روز وعده دادند من آمدم به مادرم گفتم مطالبات را این جور مرتب کردم به آنهایی که هزار تومان، پانصد تومان، ششصد تومان بدهکارند فشار نیاورید ماهی ده تومان هم بفرستند ماهی پنجاه تومان هم بفرستند تا تمام بشود، همه وعده دادند ولی هیچ کس نفرستاد. ولی این موضوع موقوفه را من مطمئن بودم که مرتب خواهد رسید این بود که آمدم تهران و از اینجا هم رفتم پاریس با اطمینان خاطر، بعد از یک سال مادرم کاغذی نوشتند که خبری نشد. من جواب دادم که خودتان مراجعه بکنید و تحقیقی بکنید خودم هم ضمناً به مناسبت عید نوروز یک تبریکی برای او فرستادم یادآوری کردم نه جوابی به کاغذ من دادند و نه جوابی به کاغذ مادرم - از 1314 تا 1317 به همین ترتیب بود تا در بهمن 1317 بنده از اروپا مراجعت کردم به ایران در زمان قطع روابط و این یک اقداماتی شده بود در آن موقع آقای مرآت وزیر فرهنگ بودند و آقای ابوالقاسم ‌خان فروهر وزیر کشور خواهرم به هر دوی این‌ها مراجعه کرده بود بعد از چندین تلگراف که آخریش خیلی تهدیدآمیز بود به رئیس فرهنگ وقت که آقا چرا صورت حساب این موقوفه را نمی‌فرستید؟... ایشان در آخر اسفند 1317 یک نامه نوشتند به اداره اوقاف و یک صورت حسابی هم فرستاده بودند اینجوری، صورت حساب کاغذی به این مقدار بود (در این موقع ناطق قطعه کاغذ کوچکی را نشان دادند) نوشته شده بود توی این صورت حساب کسر عایدات و مخارج موقوفه فخریه آنقدر، این آقای رئیس فرهنگ کرمان چه کار کردند؟ وقتی که بنده از کرمان رفتم به عنوان این که متولی در محل نیست و اگه اداره می‌کند دست گذاشته بود روی این موقوفات و این موقوفات را اجاره داده بود به سالی 120 تومان چهار ساله و ترتیب مزایده موقوفات را همه می‌دانند چه جوری است در آخر سال 1317 ایشان یک صورت حساب این جوری فرستادند که الان جناب آقای دکتر زنگنه ممکن است بفرستند پرونده‌اش را بیاورند نوشته است در سال 1314 عایدات و مخارج به قدر هم و در سال 1316 این قدر و 17 فلان قدر نتیجه طلب اداره اوقاف از موقوفه فخریه راور 900 تومان، طلب اداره در صورتی که آقایانی که سر و کار با اوقاف دارند می‌دانند که اداره اوقاف اجازه ندارد اگر در موقوفه دیگر هم پولی داشته باشد صرف یک موقوفه دیگری بکند ولی این موقوفه ما از خصایصش این بود که اداره اوقاف اجازه داشت خرج آن بکند تا این که بالاخره رئیس اوقاف احضار شد تهران دو مرتبه موقوفه را چهار ساله به همان مبلغ و به همان شخص اجاره داد تصدیق می‌کنید که با وجود کمال دست‌تنگی که بنده مخصوصاً در آن موقع داشتم و مشغول انجام خدمت نظام وظیفه بودم معذالک قدر این آن قدر قابل نبود که من تعقیب بکنم این قضیه را ولی در سال 1319 بنده یک وکالتی دادم به یکی از دوستانم در کرمان که برود این قضیه را تعقیب بکند و این موقوفه را بگیرد از دست آن شخص و او هم اقدام کرد و در سال 1320 این موقوفه را تصرف کرد در صورتی که هنوز یک سال هم از اجاره‌اش باقیمانده بود آن شخص آدم گردن کلفتی بود تصرف کرد موقوفه را و از اداره اوقاف هم گرفت، خوب، وقتی این موقوفه در دست این شخص بود یک خرابی‌هایی هم بود که این‌ها بایستی تعمیر بشود و در این دو سال هیچ تعمیری در مدرسه نشده بود و من بی‌نهایت علاقمند بودم به این مدرسه راور و همچنین مسجدش بالاخره این همین طور ادامه داشت تا سال 1323. در سال 1323 در خردادماهش آن شخصی که من وکالت به او داده بودم کشته شد در کرمان، شاید بعضی از آقایان هم یادشان باشد، آن شخص مرحوم دیلمقانی بود، از ملاکین و تجار درجه اول کرمان بود این کشته شد و در شهریور سال 1323 بنده به سمت ریاست فرهنگ معین شدم و از طرف وزارت فرهنگ من موقوفه خور رفتم به کرمان و در آنجا البته این به نظرم گذشت که بروم این اجاره را مطالبه کنم ولی یک فکر دیگری برای من پیش آمد و آن این بود که مرحوم دیلمقانی دارای چندین میلیون ثروت بود و وارثی هم نداشت و وارث مستقیم نداشت، چند تا برادر و خواهر و این‌ها داشت و این جور اشخاص وقتی که از دنیا می‌روند معمولاً آقایان می‌دانند که یک عده وارث از اطراف پیدا می‌کنند و هر کس به اسم این که گربه‌اش از پشت‌بام خانه او رد شده وارث می‌شود، بنده دیدم که اگر در آن موقع مطالبه‌ای بکنم راجع به عایدات این موقوفه خواهند گفت فلانی هم برای ثروت دیلمقانی کیسه دوخته است، این هم وارث دیلمقانی شده است و با وجود این که این موقوفه 4 سال به دست مرحوم دیلمقانی عمل شده بود بنده مطالبه‌ای نکردم برای این که دیدم اگر مطالبه‌ای بکنم همان طور که عرض کردم خواهند گفت که این هم کیسه دوخته که وارث دیلمقانی بشود در صورتی که شأن من اقتضا نمی‌کرد تا این که بالاخره در سال 1324 برای اولین مرتبه بنده خودم این موقوفه را تصرف کردم و دستور دادم که به طور امای عمل بشود برای این که همان موقع من عازم تهران بودم برای یک کشمکش‌هایی که با وزارت فرهنگ وقت داشتم و فرصت نداشتم و به یک نفر هم وکالت دادم که به امور این مقوفه رسیدگی کند آن شخص هم بسیار شخص صدیقی است و کاملاً هم عمل می‌کند و می‌دانم که خیال خوردن و بردن از این موقوفه ندارد و سالیانه عایدات آن موقوفاتی که 4 دفعه در رادیو اعلام شد سالیانه 1800 تومان است که 3 خمسش حق‌التولیه بنده است و دو خمسش هم باید خرج آن مدرسه و مسجد بشود و خواهش می‌کنم که اگر آقایان یک وقتی از آن طرف رفتند ببینند در عرض این دو سال که عایدات را من گرفتم چه مبلغ این خرج شده و ضمناً حاضر هم هستم که تولیت این موقوفات را عیناً واگذار کنم به جناب آقای دکتر اقبال و سالی دویست تومان هم دستی بدهم که همان مصارفی را که بنده می‌کنم ایشان بکنند، اما اصل این پرونده که برای بنده درست شد چیست این هم مسئله‌ای است، در سال 1324 عرض کردم که یک کشمکشی بنده پیدا کردم با وزارت فرهنگ و آن هم بر روی این اصل بود که در کرمان بنده با بعضی از موقوفه‌خورها در افتادم خیلی سخت و یک مبارزاتی کردم که بعضی از آقایان اطلاع دارند و در آن موقع من به خدمت یک شخصی خاتمه دادم که چون مرحوم شده نمی‌خواهم ذکری از او بکنم در آن موقع تمام وکلای کرمان پشتیبان این شخص بودند و در آن موقع وکلای کرمان هم جزء اکثریت بودند در کابینه آقای صدرالاشراف بود، این‌ها فشار آوردند به آقای صدرالاشراف و مرحوم رهنما که باید این شخص ابقا شود و بنده هم می‌گفتم که من این را منتظر خدمت کرده‌ام و نمی‌توانم ابقایش بکنم بنده به همین مناسبت احضار شدم به تهران و دو ماه و نیم هم کشمکش کردم با مرحوم رهنما و دلم هم برایش می‌سوخت چون در عین حال مرد منصفی بود و حق می‌داد به جانب من و می‌دید که نمی‌تواند قبول کند که من از کار برکنار باشم و می‌خواست مرا نگاه‌ دارد و از یک طرف هم فشار اکثریت مجلس بود که باید آن شخص بماند. عرض کنم به حضورتان که در آن موقع ما روزها می‌رفتیم پیش مرحوم رهنما و کشمکش زیاد می‌کردیم و ایشان حرف‌های مرا تصدیق می‌کردند و می‌گفتند خیلی خوب تا یک روز که بنده رفتم دیدم ایشان خیلی سنگین نشسته‌اند روی صندلی و تا من وارد شدم گفتند که این موضوع مدرسه فخرآباد چیست؟ گفتم موضوع موقوفه فخریه را می‌فرمایید؟ یک توضیحی دادم و اتفاقاً 2 نفر از وزرا آمدند؟ آنجا و نشد توضیح بدهم و موکول شد به بعد یک مدارکی هم بنده در منزل داشتم بردم به ایشان ارائه دادم و ایشان فهمیدند که قضیه چه بود. بعد این کارها به کشمکش رسید و یک روز مرحوم رهنما به بنده گفتند

+++

که ما اگر نخواهیم این کار را بکنیم مرا تهدید کرده‌اند که راجع به موقوفه فخریه در مجلس از من استیضاح بکنند آن روز هم یک روز تاریخی بود برای من و گفتم البته باید استیضاح بکنند ولی این استیضاح طول کشید تا سال 1328 که آقای دکتر اقبال فرمودند اما راجع به آن نامه‌ای که ایشان با آن آب و تاب فرمودند. راجع به سودمند راوری بنده از همین جا اعلام می‌کنم که اگر یک شناسنامه‌ای پیدا کنند ایشان یک شناسنامه‌ای که قبل از امسال صادر شده باشد و دفاتر نشان بدهد البته اگر حالا بگویند اداره آمار می‌نویسد ممکن است بنویسد ولی اگر قبل از امسال این شناسنامه به اسم سودمند راوری صادر شده باشد بنده نه تنها این حرف‌هایم را پس می‌گیرم بلکه تمام استیضاحم را پس می‌گیرم چون بنده می‌دانم که یک عده‌ای در صدد هستند که یک نقطه‌ضعفی برای من پیدا کنند و حالا این نقطه‌ضعف را پیدا کرده‌اند و حالا خیلی خوشوقت شدم که ایشان این را آوردند و با آن آب و تاب در مجلس خواندند و خیال کردند به صرف این که نمره قرائت بشود و تاریخ قرائت بشود درست می‌شود و ضمناً چون رشته افکار من گسیخت و اجازه ندادند صحبت بکنم این یک کلمه را اضافه می‌کنم که آن نامه‌ای را که ایشان از مدیرکل اوقاف با آن شدت وحدت خواندند که به دکتر بقایی رئیس فرهنگ کرمان نوشته شده است و آقایان اگر خاطرشان باشد بنده چند دفعه تاریخش را تصریح کردم که حالا توی یادداشت‌هایم هست که پرسیدم در این تاریخ فرمودید ایشان فرمودند بلی در تاریخ 3/7 نمی‌دانم فلان در آن موقع یک هفته بود که بنده از ریاست فرهنگ کرمان استعفا داده بودم و چون می‌گویند که دروغگو حافظه ندارد آن کسی که آن نامه را نوشته یادش رفته که در آن موقع من استعفا داده بودم از فرهنگ کرمان و با وجود این که یک رئیس فرهنگ کوچکی بودم استعفای من خیلی صدا کرد چند تا مقاله راجع به آن استعفا نوشته شد و حتی در روزنامه کیهان یک سرمقاله راجع به آن نوشتند و خیلی چیزهای دیگر و این یک موضوعی نبود که بگویند کوچک بود خیلی موضوعات دیگر هم بود که بنده می‌خواستم عرض کنم خدمت آقایان ولی چون آقایان اجازه ندادند بنده اصراری نمی‌کنم و به همین قدر اکتفا می‌کنم و البته توقعی ندارم که در رادیو راجع به این چیزی گفته شود و یک تشکری هم باید بکنم که خاطرم رفت آن تشکر را عرض بکنم و آن تشکر از این بابت است که این چهار دفعه در رادیو گفته شد و بهترین پروپاکاند برای بنده بود چون در همان راور که این موقوفاتی هست که بنده خوردم سه تا رادیو باطری هست و در کرمان هم رادیو زیاد است و وقتی مردم می‌شنوند که چنین نسبت‌هایی به من داده شده می‌دانند که قضایا از چه قرار است بدون این که بقیه‌اش گفته بشود و از این بابت هم خیلی تشکر می‌کنم و خیلی امتنان دارم ولی یک نکته‌ای را هم تذکر می‌دهم که بعد از این اگر با یک وکیلی مثل من در افتادید بروید یک چیزهای دیگری پیدا کنید که چسبندگی بیشتری داشته باشد جناب آقای دکتر اقبال برای این که بنده آنچنان وکیلی هستم در این مجلس که یک قالی حسابی توی مهمانخانه‌ام افتاده و این را هم یکی از دوستانم به من امانت داده برای این که به من گفتند که ما نمی‌خواهیم که وکیل کرمان یک دانه قالی حسابی توی اطاقش نباشد و پدرم هم همان طور که گفتم از اول زندگانی، ایشان تا سه ماه قبل از فوت مثل تاجر دفتر نوشته‌اند، حسابداری مرتب، عایدات و مخارج معلوم است و این موقوفات هم آن قدر دامنه و وسعتی ندارد که مثلاً مستخدمینی داشته باشد و چیزهایی داشته باشد که بعداً بیایند و رقابت بکنند با اشخاص یک موقوفه سالی 1800 تومانی است که بنده می‌خورم با این که قسمت عمده 109 بنده هم مانده است ولی چون می‌بینم که حوصلة مجلس بیش از این اجازه نمی‌دهد چیزی نمی‌گویم و امروز هم از تحصن خارج می‌شوم (احسنت)

2 - تصویب آئین‌نامه مجلس سنا

رئیس - آقای وکیلی هم این اجازه را خواسته‌اند. من می‌خواهم از آقای وکیلی خواهش کنم که برای جلسه آینده بگذارند چون در جلسه امروز کارهای لازم داریم. حالا عده کافی است برای رأی وارد لایحه می‌شویم، رأی می‌گیریم به فوریت دوم ماده واحده آقایانی که با فوریت دوم آئین‌نامه مجلس سنا موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد. ماده واحده مطرح است آقای رحیمیان مخالفید؟ (رحیمیان - بلی) بفرمایید.

رحیمیان - اگر هو و جنجال می‌شود بنده ممکن است صرف‌نظر کنم و اگر اجازه داده می‌شود عرض کنم.

رئیس - کسی چیزی نمی‌گوید.

محمدعلی مسعودی - اگر راجع به ماده واحده بفرمایید کسی صحبت نمی‌کند.

رحیمیان - امروز کارها جریان عادی خودش را ندارد و با این که واقعاً ما دیگر خسته شده‌ایم از این اظهار مخالفت‌ها ولی ما باید وظیفه خودمان را انجام بدهیم و من ناچارم عرایضی بکنم (جمعی از نمایندگان - بلندتر) عرض کنم بنده راجع به این مجلس سنا، از آرزوهای من بود که حقیقتاً توده ملت ایران فکر و توانایی آن را داشت که نماینده واقعی و حقیقی خودش را به مجلس شورای ملی بفرستد البته طبق اصول مشروطیت و قانون اساسی و آن وقت با تشکیل مجلس سنا هم بنده موافق بودم ولی با توجه به اوضاع و احوال امروز با نهایت تأسف باید عرض کنم که طبقه توده مردم نماینده‌ای که حافظ منافع آنها باشد کمتر دارند، به نام نماینده ملت هست ولی به نام حفظ منافع طبقه توده مردم کمتر وجود دارد. بزرگترین دلیل بنده آقای دکتر راجی این است که در این مدتی که بنده افتخار دو دوره نمایندگی را دارم حتی یک ماده و یک تبصره به نفع طبقه توده مردم تصویب نشده است. از طرف دیگر باید وجداناً و شرافتاً‌ اعتراف بکنم که در صورت ظاهر، البته در باطن اگر دست‌هایی بوده است که نگذاشته‌اند که مجلس به وظیفه ملی خودش عمل بکند ولی آنچه در ظاهر مسلم و قابل تردید نیست عدم توجه نمایندگان مجلس شورای ملی برای تأمین آسایش و رفاهیت طبقه توده مردم ایران است و بالاخره به واسطه ایجاد این بساط است (صحیح است) (یمین اسفندیاری - عمومیت ندارد، یعنی همه اینطورند؟ یعنی خود شما اینطورید؟) چرا، اگر این طور نمی‌شد البته هر عواملی اعم از داخلی و خارجی و هر چه هست باعث ایجاد مؤسسان و سنا شده است.

رئیس - قانون اساسی تعیین کرده، قانون اساسی سنا را پیش‌بینی کرده و حالا تعیین می‌شود (صحیح است).

آشتیانی‌زاده - به اراده شخص شاه بوده من اراده شاه را به این مجلس ترجیح می‌دهم اکثریت مجلس فاسد است ولی اراده شاه مقدس است.

رحیمیان - بالاخره یکی از عوامل مؤثر عدم انجام وظیفه ملی خودمان است. بلی آقای آشتیانی‌زاده یک وقتی اینجا سر و صداهایی می‌کردند حرف‌هایی می‌زدند، همین دورویی‌ها و هزار رنگ شدن‌ها (صحیح است) و این بساط ما را به این روز دچار کرده است. کسانی که برای خودشان و فکرشان احترام قائل نباشند تعجب است که چطور دیگران به آقایان اطمینان می‌توانند داشته باشند (صحیح است) حالا کسانی که مبتکر تشکیل مؤسسان و سنا بوده‌اند و تا اندازه‌ای... (زنگ رئیس)

رئیس -... الان آئین‌نامه سنا مطرح است آقای رحیمیان، چیز دیگر مطرح نیست.

مکی - در کلیاتش همه چیز می‌توانند بگویند.

محمدعلی مسعودی - فقط در کلیات بودجه همه چیز می‌توانند بگویند.

رئیس - الان آن چیزی که مطرح است باید در آن صحبت کنید.

رحیمیان - و این تا اندازه‌ای تثبیت طبقه حاکمه امروزی است و اگر مجلس شورای ملی متشکل از نمایندگان طبقه توده مردم باشد این کار به نفع ملت ایران تمام خواهد شد ولی اگر مجلس شورای ملی و سنا هر دو دست طبقه حاکمه این کشور باشد این به نفع ملت ایران تمام نمی‌شود (صحیح است) شما بیایید بنده را ببرید اعدام کنید بنده ثابت می‌کنم که به نفع توده مردم نخواهد بود، اگر این نظر باشد من مبتکرین این فکر را حاضرم پرستش بکنم ولی اگر این نظر نبود اساس ما و آنچه که ما فعلاً داریم آن هم از بین خواهد رفت و الا اگر این منظور نباشد تشکیل مجلس سنا به جز تحصیل قدرت یعنی قدرت قانونی به ضرر توده مردم نتیجه دیگری ندارد. در کشورهای مترقی مجلس سنا برای جلوگیری یا تعدیل نظرهای افراطی مجلس عوام می‌باشد ولی با نهایت عذر باید عرض کنم که وقتی در مجلس شورای ملی ما جز طبقه اشراف و ملاک و تاجر درجه اول طبقه دیگری وجود ندارد (برزین - چطور نیست آقا؟ بنده چه کاره هستم؟ بنده ملاک درجه اولم؟) شما در اقلیت هستید. پس عملاً ما مجلس سنا داریم و به قول همکاران محترم بنده آقای مکی و آقای حائری‌زاده دو مجلس سنا نمی‌شود تشکیل داد مگر این که این کرسی‌ها به توسط نمایندگان طبقه توده مردم اشغال شود (نورالدین امامی - آقای رحیمیان مگر ما نماینده کی هستیم؟) ما نمایندة ملت ایران هستیم ولی طبقه حاکمه ما را وکیل کرده است...

نورالدین امامی - این حرف‌ها را نزن آقای رحیمیان هم پابرهنه‌ها سی هزار رأی به من داده‌اند آقای رئیس چرا جلوی این را نمی‌گیرید که این مزخرفات را اینجا نگوید (زنگ رئیس) آخر این توهین می‌کند به من؟ شما وکیل سر نیزه هستید آقای رئیس که نشسته‌اید آنجا که این مزخرفات را می‌گوید؟

+++

موقعی که شما نبودید ما مؤسس این مجلس بودیم فهمیدی آقای رحیمیان؟ قباحت دارد.

رئیس - ساکت باشید آقای امامی شلوغ نکنید.

رحیمیان - بسیار خوب آقای امامی، طرفدار حقوق مردم، ملتی که ما اعتراف می‌کنیم که نود درصد آن بی‌سواد هستند.

نورالدین امامی - همان بی‌سوادها افتخار دارند به شما باسوادها.

رئیس - آقا ساکت باشید.

رحیمیان - بنده اگر چنانچه هو بکنند از این جا پایین نمی‌آیم مطالب خیلی زیاد دارم ولی اگر هو نکنند دو سه دقیقه حرف دارم. عرض کنم وقتی ملتی با نظر منتفذین محل و با نظر عده‌ای از طبقه حاکمه گوسفندوار بیاید و به نام من و شما رأی بدهد در اینجا این مجلس سنا می‌شود و در این کشور دیگر تشکیل مجلس سنا به مصلحت مملکت نیست و حالا که فرمودید بنده این را عرض می‌کنم و ناچارم عرض کنم که اگر می‌بینید که ما اینجا تظاهر به نام توده مردم می‌کنیم این یک قولی است که ما برخلاف کسانی که ما را انتخاب کرده‌اند بر علیه آن قول ما اقدام می‌کنیم و الا مطمئن باشید بدون نظر منتفذ محل و بدون دستگاه طبقه حاکمه مشکل است، خودتان قلباً اعتراف می‌کنید که خیلی مشکل است و اگر کسی حافظ منافع آن طبقه از افراد بود روزبه‌روز مقام او بالاتر و از وکالت به وزارت و به جاهای دیگری هم می‌رسد البته معلوم است ولی کسی که برخلاف این نظر رفتار کرد باید از بین برود که دفعه دیگر چنین عملی از او بروز نکند این عین حقیقت است، مطالب من به قول آقای امامی مزخرفات است آقای امامی در اینجا نوشته شده است که خوب، اول طبقات دیگری را که نوشته‌اند ضمناً مالکین و تجاری که لااقل سالیانه پانصد هزار ریال مالیات مستقیم بدهند و از همین مسلم و آشکار است که آنجا باید محل طبقه اشراف باشد.

حائری‌زاده - سنا مال طبقه اشراف است.

سزاوار - مجلس اشراف است.

دکتر طبا - مجلس سنا معنیش همین است و وجه تمایزش با مجلس شورای ملی این است (زنگ رئیس).

رئیس - بین‌الاثنین صحبت نکنید آقایان.

رحیمیان - در حکومت مشروطه برای افرادی که فعالیت در امور مشروطه می‌کنند به جز تقوای سیاسی و شرافت اخلاقی چیز دیگری تعیین نمی‌شود یعنی اگر واجد این صفات نبود به ضرر مشروطیت تمام می‌شود شرافت اخلاقی من به من اجازه نمی‌دهد که بعضی چیزها را در اینجا بگویم و اگر چنانچه دارای این نظر نبودم یعنی این نظر را مراعات نمی‌کردم خیلی صحبت‌ها می‌شد بکنم و به هر حال در کلیات و در مواد این لایحه نواقصی خیلی زیادی است و برای این که می‌بینم که آقایان حاضر هستند و مصمم هستند که به هر وسیله هست این هر چه زودتر تصویب بشود وقت مجلس را از این زیادتر نمی‌گیرم و تکرار می‌کنم کسانی که مبتکر این فکر شده، اعلیحضرت همایونی، اعم از ملت ایران، اگر این کرسی‌ها مال کسانی باشد که حافظ منافع طبقه توده مردم نباشد عوض منفعت ما از این کار نتیجه نمی‌گیریم.

رئیس - آقای دکتر عبده.

دکتر عبده - عرض کنم آقای رحیمیان در مقام مخالفت با طرحی که به امضای عده از نمایندگان مجلس شورای ملی رسیده است مطالبی فرمودند که بیشتر مربوط بود به لزوم یا عدم لزوم مجلس سنا ولی به نظر بنده مورد بحث این نیست لزوم مجلس سنا را قانون اساسی ما در ماده 45 پیش‌بینی کرده و ما که به قانون اساسی احترام می‌گذاریم (رحیمیان - بنده هم عرض نکردم که با این مخالفم بنده عرض کردم که وضع این مجلس باید اصلاح شود) و الا در اساس مطلب که به موجب قانون اساسی یک مجلس سنایی پیش‌بینی شده است هیچ تردیدی نمی‌شود کرد. البته لزوم مجلس سنا یک طرفدارانی دارد و مخالفینی هم دارد قدر مسلم این است که مجلس شورای ملی ایران در عین حال که در مواقع حساس وظایف خودش را به تمام معنی انجام داده مواقعی پیش آمد چه در دوره 14 و چه در دوره 15 که به طور مستقیم یا غیرمستقیم استقلال و حاکمیت این مملکت در معرض تهدید بود همین نمایندگان با تمام ایراداتی که بهشان دارند وظایف خودشان را آن طور که باید و شاید انجام دادند (صحیح است) و یک مطلب را هم نمی‌شود انکار کرد که مجلس شورای ملی یعنی دستگاه مشروطیت آن طور که باید و شاید در ظرف این چند سال اخیر کار نکرده همان طوری که خود آقا تصدیق دارند وظیفه مجلس شورای ملی این بوده که قوانینی برای تأمین رفاه و آسایش مردم وضع کند و قدم‌های مفیدی برای مردم بردارد تصدیق می‌کنید که این وظیفه را ما نتوانستیم انجام بدهیم به نظر بنده باید ما بگردیم و جستجو کنیم و پیدا کنیم که نقص دستگاه ما چیست؟ اگر ما نتوانیم از حکومت مشروطه ملی آن طور که باید و شاید استفاده کنیم و وظایف خودمان را در تأمین رفاه مردم انجام بدهیم برای این است که دستگاه مشروطه ما آن طوری که بایستی آن طوری که در موازین قانون اساسی پیش‌بینی شده کامل نیست نواقصی درش هست توضیح بنده این است که در حکومت پارلمانی باید بین قوه مجریه و قوه مقننه توازن باشد این یکی از اصولی است که باید رعایت شود اگر این توازن در حکومت‌های پارلمانی رعایت نشود مسلماً یک قوه در مقابل قوه دیگر ممکن است در معرض سوءاستفاده واقع شود و اساس دستگاه مشروطیت را متزلزل کند (صحیح است) مشروطیت ما اذعان می‌کنیم که این نقیصه درش بود و این نقیصه ممکن بود که این کشور را یا به هرج و مرج برساند و یا به دیکتاتوری و برای این که از این دو خطر قطعی یا هرج و مرج و یا دیکتاتوری نجات پیدا کنیم لازم بود که نواقص حکومت ملی را مرتفع کنیم و یکی از دستگاه‌هایی که یک وزنه‌ای خواهد بود برای موازنه مشروطیت و حکومت ملی به طور مسلم به نظر بنده در وضع کنونی اجتماعی، مجلس سنا است ولی البته به شرط این که بنده اینجا با جناب عالی هم عقیده هستم و خیلی خوشوقتم که راجع به این موضوع به طوری که می‌شنویم دولت در نظر دارد لایحه‌ای تقدیم کند (رحیمیان - دروغ است آقا) به شرط این که اشخاص بصیر و مطلع و اشخاصی که دارای سوابق خانوادگی هستند به مجلس بیایند و همان طور که دولت نظر دارد حق انتخاب کردن در مجلس شورای ملی اختصاص پیدا کند به اشخاص باسواد (صحیح است) این دو قدم به نظر بنده می‌بایستی تواماً برداشته شود (صحیح است) اگر شما در مجلس سنا عوامل محافظه‌کار را جایگزین کردید و در مجلس شورای ملی عوامل تندرو که با سرعت و تحولاتی که امروز در دنیا هست همقدم باشند به نظر من آن توازنی که لازمه حکومت ما است آن توازن برقرار خواهد شد و مشروطیت ایران آن طوری که لازمه حکومت ملی است برقرار خواهد شد مشروطیتی که در مقابل هرج و مرج از طرفی و در مقابل دیکتاتوری از طرف دیگر مبارزه خواهد کرد (رحیمیان - من هم همین‌ها را می‌گویم) عرض کنم که آقایان تحت‌تأثیر احساسات قرار نگیرند قدر مسلم این است که دستگاه ما درست کار نکرده (صحیح است) من که وکیل این مجلس بودم خجل بودم از این که نمی‌توانستم قدمی در راه تأمین آسایش و رفاه مردم بردارم، عقل و منطق حکم می‌کند که برای ترمیم خرابی‌ها و برای پیشرفت به سوی هدف مشترکی که همه داریم و آن پیشرفت و ترقی حکومت ملی ایران است یعنی همان حفظ منافع توده‌ای که آقا اشاره فرمودند یک کاری بکنیم که این دستگاه حکومت که نمی‌چرخد به راه بیفتد، دستگاه حکومت ما نمی‌چرخد این یک حقیقتی است که باید بهش اذعان کنیم و این را بدانید که یک عده‌ای هستند که به این قسمت اذعان دارند و خیال می‌کنند، ممکن است اشتباه کنند، خیال می‌کنند که اگر مجلس سنایی در کار باشد و عوامل محافظه کار در آنجا قرار بگیرند و در عین حال صحنه مجلس شورای ملی را برای کسانی بگذارند که با تحولات دنیای امروز همفکر و همقدم هستند در این صورت مشروطیت ما نواقصش مرتفع می‌شود و می‌توانیم همان طوری که آقای رحیمیان نظرشان هست قدمی در راه رفاه و آسایش مردم برداریم (صحیح است) عرض کنم بنده در کلیات این لایحه موافقم از لحاظ این که به طوری که آقایان مسبوق هستند اگر این وظیفه را که از شئون مجلس شورای ملی است ما امروز انجام ندهیم به موجب وظایفی که برای مجلس مؤسسان پیش‌بینی شده ممکن است این حق از ما سلب شده بنده اعتقاد دارم که اگر مجلس سنایی هم باشد مسلماً مجلس شورای ملی به موجب روح قانون اساسی ما تفوق دارد بر مجلس سنا چرا؟ برای این که پیش‌بینی بودجه پیش‌بینی مالیات‌ها همین طور تنظیم نظامنامه انتخابات مجلس سنا به عهده مجلس شورای ملی گذاشته شده و این کاشف بر این است که مجلس شورای ملی تفوق دارد بر مجلس سنا برای این که این تفوق را حفظ کنیم باید این قانون مجلس سنا را به صورتی که تنظیم شده امروز بدهیم البته در جزییات کار خودم ایراداتی دارم همین مطلبی که راجع به شناختن این حق برای کسانی که پنجاه هزار تومان مالیات می‌دهند این مطلب را بنده با شما هم‌عقیده هستم ولی اجازه بدهید برای این که آقا به نظر بنده وکالت در مجلس شورای ملی و وکالت در مجلس سنا این یک وظیفه‌ای است این وظیفه را کسانی باید انجام بدهند که دارای اوصاف و خصایص و خصائل معنوی برای این کار باشند ثروت شخصی نمی‌تواند مؤثر باشد در این جریان ولی مثلاً آقای رحیمیان چاره‌ای نیست به نظر بنده حقی تصییع نمی‌شود برای این که اگر ما این قانون را همین طور که هست رأی بدهیم یک قانون عادی خواهد بود و همیشه برای ما میسر خواهد بود که اصلاحات

+++

لازمه را در این قانون به عمل بیاوریم و حال آن که اگر این قانون را ما امروز رأی بهش ندهیم و مؤسسان نسبت به ماده واحده‌ای که ممکن است پیش‌بینی کند رأی بدهد آن وقت این قانون می‌شود یک قانون اساسی و تغییرش به این زودی میسر نخواهد بود و به همین جهت بنده از آقای رحیمیان و همین طور اقلیت مجلس شورای ملی که علاقه تام به حفظ مشروطیت ایران دارند استدعا می‌کنم که برای گذراندن این قانون که ارتباط مستقیم دارد با حفظ شئون مجلس شورای ملی موافقت کنند (صحیح است)

رئیس - پیشنهادی رسیده که قرائت (به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم بعد از مذاکره یک موافق و مخالف در کلیات مذاکره کافی است - کشاورز صدر

رئیس - آقای کشاورز صدر خیلی مختصر بفرمایید.

کشاورز صدر - چشم به نظر بنده تمام خرابی‌ها و عدم پیشرفت و نواقصی که برای ما است عدم انجام پاره از وظایفی است که ما به تأخیر انداخته‌ایم این نظامنامه مجلس سنا را که قانون اساسی تصویبش را به عهده مجلس شورای ملی می‌گذارد و این احترام را برای مجلس می‌خواهد قائل شود اگر ما به قدری این را معطل کنیم که بگویند وظیفه‌شان را انجام ندادند و رفت در مجلس مؤسسان تصویب شد به نظر بنده این بزرگترین اهانت به مجلس شورای ملی است (صحیح است) و مثل این است که ما نظامنامه داخلی خودمان را اصلاح نکنیم و زمانی برسد که یک عده از نمایندگان پیشنهاد بکنید که برود مجلس مؤسسان بنده گمان می‌کنم که کسی مخالف نباشد و استدعا می‌کنم برای این که این وظیفه‌مان را انجام بدهیم رأی بدهیم به کفایت مذاکرات.

رئیس - آقای اردلان مخالفید؟ بفرمایید.

اردلان - بنده با کفایت مذاکرات از این لحاظ مخالفم که آقایانی که صحبت فرمودند راجع به نظامنامه مجلس مذاکره نفرمودند در اصلش صحبت کردند اصلش وکیلی که اینجا قسم خورده به قانون اساسی نمی‌تواند مخالف باشد ما همه می‌دانیم که باید مجلس سنا داشته باشیم و مطابق اصل 44 متمم قانون اساسی نظامنامه‌اش را ما باید بنویسیم چون این حق به ما داده شده است که نظامنامه اشرا ما باید بنویسیم و لااقل در نظامنامه باید شما فرصت بدهید که صحبت کنیم؛ بنده این نظامنامه را بردم در منزل و مطالعه دقیق کردم و اگر به من اجازه داده می‌شد مخالفتی که با طرز تنظیم این نظامنامه داشتم به عرض مجلس می‌رساندم و البته معتقد هم هستم که قبل از این که مجلس مؤسسان وارد این مذاکره شود ما این را تمام کنیم ولی اصلاح نظامنامه‌ای را که قانون اساسی به ما اجازه می‌دهد به نظر بنده آقایان هم باید موافقت بفرمایند که تا یک حدی رویش مذاکره شود بنده چون به نام مخالفت با کفایت مذاکرات اجازه خواستم فقط به طور فهرست دو سه مطلب را عرض می‌کنم اگر مجلس اجازه داد من وارد مذاکره می‌شوم اگر نه که وارد نمی‌شوم. ماده 38 این با چند اصل قانون اساسی مخالف است آنچه که بنده تشخیص دادم ممکن است که مخبر محترم کمیسیون و جناب آقای وزیر کشور مرا متقاعد کنند ولی من که مطالعه کردم ماده 38 این نظامنامه با اصل 27 متمم قانون اساسی و اصل 28 متمم قانون اساسی و اصل 32 متمم قانون اساسی متناقض است یعنی در قانون اساسی گفته است که قوای مملکت به قسمت تقسیم می‌شود و قوه مقننه وقتی که وارد قوه مجریه شد باید از آن کار استعفا بدهد، اینجا نوشته شده است که در عین حال هم می‌تواند کار دولتی داشته باشد و هم عضو مجلس سنا باشد که حالا ممکن است توضیح بفرمایید و موضوع دیگرش که باز بنده با آن مخالف بودم موضوع ماده...

رئیس - آقای اردلان در موضوع کفایت مذاکرات صحبت کنید.

اردلان - بنده به طور فهرست می‌گویم.

رئیس - فهرست ندارد در کفایت مذاکرات است.

اردلان - اجازه بفرمایید. اگر اجازه بدهید که مجلس وارد مذاکره در نظامنامه بشود ماده 15‌اش را بنده توضیح عرض خواهم کرد که در موقع اخذ رأی اهالی تهران باد... (کشاورز صدر - پیشنهاد اصلاحی بدهید) (زنگ رئیس) البته در موقع استخراج آرا بنده حساب کردم که دو سه میلیون اسم باید قرائت شود و این کار مدت 6 و 7 ماه وقت لازم دارد با این نظامنامه در موقع خودش ما اهالی کردستان مخالف هستیم زیرا برای کردها نماینده معین نکرده‌اند.

رئیس - این مذاکرات در اصل موضوع است.

اردلان - بنده به این دلایل با کفایت مذاکرات مخالفم البته اگر مجلس رأی بدهد بنده عرضی ندارم.

رئیس - رأی می‌گیریم آقایانی که با کفایت مذاکرات موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد، پیشنهادها قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

تقاضا داریم تبصره زیر به قانون انتخابات مجلس سنا اضافه شود، از این تاریخ مرکز انتخابات مجلس شورای ملی شهر بهبهان، اهواز، رامهرمز مرکز استان خوزستان... (زنگ رئیس).

رئیس - این مربوط نیست یکی دیگر قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

اینجانب پیشنهاد می‌کنم که ماده 12 لایحه مجلس سنا راجع به تشکیل انجمن نظار درباره انتخابات مجلس شورای ملی مورد قبول و تصویب قرار گیرد دکتر فلسفی.

رئیس - بفرمایید آقای دکتر فلسفی.

دکتر فلسفی - عرض کنم ماده 12 لایحه سنا مربوط به تشکیل انجمن نظار این طور تعریف کرده است که بعد از دستور وزارت کشور، فرماندار رئیس عالی‌ترین دادگاه رئیس انجمن شهر 36 نفر را دعوت می‌کند. این همین ماده 12 است که دولت در لایحه مجلس سنا پیش‌بینی کرده که می‌خوانم.

ماده 12 - در مرکز هر حوزه انتخابیه مطابق جدولی که به آخر این قانون منضم است فرماندار محل به محض وصول دستور وزارت کشور کمیسیونی مرکب از خود و رئیس عالی‌ترین دادگاه محل و رئیس انجمن شهر تشکیل می‌دهد این کمیسیون 24 نفر از طبقات 6 گانه (علما - اعیان - ملاکین تجار - اصناف - زارعین) و 12 نفر از معتمدین اهل محل را که دارای شرایط انتخاب کردن باشند معین نموده تا از طرف فرماندار دعوت شوند اگر در محل انجمن شهر موجود نباشد رئیس انجمن سابق و یا یک نفر از معاریف محل دعوت خواهد شد. همین که مدعوین حضور به هم رسانیدند در همان جلسه از خود و یا از خارج برای مخفی و اکثریت نسبی 9 نفر را به عنوان عضو اصلی و 9 نفر را به عنوان عضو علی‌البدل انتخاب می‌نمایند در انتخاب مزبور حضور دو ثلث از مدعوین کافی است. استدعا می‌کنم به توضیح بنده توجه بفرمایید سابق بر این در مورد مجلس شورای ملی وزارت کشور دستور به فرماندار که می‌داد فرماندار 36 نفر را انتخاب می‌کرد و اساس شکایت‌هایی که راجع به انتخابات مجلس شورای ملی می‌شود راجع به طرز تشکیل انجمن نظار و خود انجمن است و علتش هم این است که تنها فرماندار عرض کنم ممکن است... (همهمه - نمایندگان).

رئیس - گوش بدهید که لااقل بفهمید چه می‌گویند.

دکتر فلسفی - من خیال می‌کنم که به مصلحت آقایان باشد اجازه بدهید توضیح عرض کنم.

رئیس - تأمل کنید آقا شما تأمل کنید تا آقایان صحبت‌هایشان را اول بفرمایند بعد، بفرمایید.

نمایندگان - بفرمایید آقا.

رئیس - بفرمایید آقای دکتر فلسفی.

دکتر فلسفی - عرض کنم که این شکایاتی که از مجلس شورای ملی از انتخاباتش می‌شود بیشتر مربوط به انجمن‌های نظار و تشکیل انجمن‌های نظار است و برای این است که فرماندار تنها مداخله در کار می‌کند و علتش هم این است که فرماندار ممکن است تحت‌تأثیر قرار بگیرد و ممکن است صرف‌نظر از همه این‌ها آن طبقه از مردم که موفق نمی‌شود در امر انتخابات ممکن است نسبت به فرماندار توهم پیدا کنند ولی وقتی که این طور شد هم این توهم کمتر می‌شود. هم اعمال غرض کمتر است و هم در تحت‌تأثیر قرار گرفتن کمتر است این است که بنده استدعا می‌کنم این ماده را در مورد مجلس شورای ملی قبول بفرمایند برای این که اشکالات کمتر خواهد شد و دولت هم راحت‌تر خواهد شد (صحیح است).

رئیس - آقای وزیر کشور.

وزیر کشور - عرض کنم که آقای دکتر یک قدری عجله فرمودند اگر که امروز تأمل می‌فرمودند بنده یک لایحه‌ای راجع به انتخابات مجلس شورای ملی تقدیم خواهم کرد و در آن نظر آقا تأمین است ضمناً از آقایان استدعا می‌کنم همان طور که آقای دکتر عبده تذکر دادند تصویب نظامنامه مجلس سنا از وظایف خاص مجلس شورای ملی است طبق قانون اساسی و استدعا می‌کنم از دادن پیشنهادات حتی‌المقدور خودداری فرمایید که زودتر تصویب شود.

رئیس - این آئین‌نامه‌ای است که مجلس شورای ملی راجع به مجلس سنا تصویب می‌کند آن وقت چیزهایی که با این منافعی است به عقیده بنده اگر اینجا تصویب شود این در قانون انتخابات گذاشته می‌شود به این جهت اگر این پیشنهاد هم تصویب شود در قانون انتخابات گذاشته می‌شود

+++

 یعنی در این قانون نمی‌گذارند و جزء آن قانون انتخابات مجلس می‌شود.

بعضی از نمایندگان - پس می‌گیرند.

رئیس - پس گرفتید آقای دکتر فلسفی؟

دکتر فلسفی - بنده در صورتی که آقای وزیر کشور قول دادند که لایحه انتخابات را بیاورند پس می‌گیرم.

رئیس - بسیار خوب، پیشنهاد دیگر قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم در ماده 39 بعد از جمله خوی و ماکو جمله مرند و شاهپور اضافه شود نورالدین امامی.

برزین - نمی‌شود.

رئیس - آقا این جور پیشنهادها که می‌رسد نباید مطرح شود معهذا بفرمایید توضیح بدهید.

نورالدین امامی - عرض کنم که مرند یکی از شهرستان‌های مهم و حاصلخیز آذربایجان است بدبختانه اگر در این لایحه قرار نشود شهرستان‌های کوچک را در نظر بگیرند بعضی جاها مقدم‌ترند مثلاً شاهی مازندران را که شهر هم نمی‌شود گفت و یک شهر کوچکی است او را در این لایحه منظور کرده‌اند جناب آقای وزیر کشور هم توجه دارند که یکی دو سال است که مرند شهرستان شده و همین طور شاهپور هم حوزة بزرگی است و گذشته از آن تأثیری هم در عده نمایندگان نخواهد داشت تقاضا می‌کنم این را قبول بفرمایید که این بخش را که شهرستان مرند می‌باشد و فرماندارش را هم چند روز پیش حکمش را صادر نمودند تقاضا می‌کنم این مرند و شاهپور را شهرستان بنامید مرکزش هم رضاییه است.

دکتر شفق - اجازه بفرمایید بنده یک توضیح مختصری دارم.

رئیس - بفرمایید.

دکتر شفق - عرض کنم یک مختصر سوءتفاهمی روی داده است در باب بحث در اطراف این لایحه، این یک ماده واحده‌ای است که با امضای شانزده نفر داده شده است به مقام ریاست این است که این آئین‌نامه چنان که هست باید از طرف مجلس یا رد شود یا قبول شود بنابراین ما به دو فوریت ماده واحده رأی داده‌ایم بنده نمی‌فهمم حالا چطور می‌شود در بحث راجع به ماده واحده بحث راجع به خود آئین‌نامه باشد و پیشنهادهای مختلف بدهیم (صحیح است) و بنابراین این پیشنهادها موضوع ندارد (صحیح است)

نمایندگان - رأی، رأی.

رئیس - پس یک پیشنهاد دیگر هم قرائت می‌شود و یک موضوعی است که فقط توضیحی آقای وزیر کشور می‌دهند.

(به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم به ماده 9 فصل سوم اضافه شود 4 مسلمان باشد - دکتر ملکی.

وزیر کشور - معذرت می‌خواهم که از قلم افتاده قبول می‌کنم.

نمایندگان - رأی، رأی.

رئیس - پس باید حالا به ماده واحده رأی بگیریم.

مهدی ارباب - در تقسیم‌بندی حوزه‌های انتخابی بنده یک پیشنهادی دارم خواهش می‌کنم آن را هم قرائت بفرمایید (زنگ رئیس).

رئیس - می‌خواهم به ماده واحده رأی بگیرم.

محمدعلی مسعودی - یک اصلاحی باید در ماده 10 بشود عبارتش غلط است باید اصلاح شود.

مهدی ارباب - برای اصلاح ماده 29 بنده پیشنهادی داده‌ام یک استان فقیر عقب‌مانده‌ای را در هیچ کجا بهش توجه نمی‌کنند بلوچستان را باید اضافه کنند (زنگ رئیس)

رئیس - آقا بفرمایید چرا بی‌اجازه صحبت می‌کنید؟

مهدی ارباب - من هر چه اجازه می‌خواهم کسی به من جواب نمی‌دهد من ناچارم بلند شوم حرف بزنم.

رئیس - بی‌خود بلند می‌شوید بنشینید. این را که کم و کسر نمی‌شود کرد.

مهدی ارباب - آقا بنده حق دارم وظیفه‌ای دارم آقای رئیس نوبت بده را رعایت بکنید.

رئیس - پیشنهاد خیلی است و هیچ کدام خوانده نمی‌شود شما می‌گویید از یک استان کم کنید به بلوچستان اضافه کنید.

مهدی ارباب - بنده یک نمایند‌ه‌ام، پیشنهادم را قرائت کنید اگر وارد نبود بفرمایید (زنگ رئیس).

رئیس - وارد نیست، قرائت کنید معلوم شود بنشیند.

مهدی ارباب - به بنده بفرمایید بفرمایید بنده بنشینم.

رئیس - چرا نظم جلسه را به هم می‌زنید پا می‌شوید داد و فریاد می‌کنید به قدری که نمی‌شود صحبت کرد بفرمایید بنشینید شما پیشنهادتان وارد نیست شاید شما پیشنهاد بکنید که مالیات بلوچستان را ببخشند یا بدهند به شما این که نمی‌شود گفتم قرائت کنند تا معلوم شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم برای استان بلوچستان و سیستان به اضافه سر حد حوزه مخصوصی به خود تعیین و حق انتخاب یک نماینده برای مجلس مؤسسان داشته باشد.

رئیس - مؤسسان را هم البته اشتباه کرده‌اند مقصودشان سنا است... و به جای آن از آستان‌هایی که دو نفر تعیین شده یک نفر کسر شود.

رئیس - این را جدول معین کرده و کم و کسر که نمی‌شود کرد.

مهدی ارباب - بنده یک توضیحاتی داشتم که از لحاظ تناسب موقع صرفنظر می‌کنم.

3 - موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

رئیس - آقایانی که با ماده واحده مربوطه به آئین‌نامه مجلس سنا موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد آئین‌نامه مجلس شورای ملی فردا در دستور است و همچنین انتخابات یک نفر ناظر بانک فعلاً جلسه ختم می‌شود.

(یک ساعت بعد از ظهر مجلس ختم گردید)

رئیس مجلس شورای ملی - رضا حکمت.

+++

قوانین

شماره 5977 مورخ 2/5/28

بخشنامه به وزارتخانه‌ها و اداره کل شهربانی و شهرداری تهران

فرمان همایونی به انضمام قانون راجع به تجدید‌نظر در سازمان وزارتخانه‌ها و تصفیه کارمندان دولت که در تاریخ اول تیرماه یک هزار و سیصد و بیست و هشت به تصویب کمیسیون قوانین دادگستری مجلس شورای ملی رسیده است ذیلاً ابلاغ می‌گردد:‌

با تأییدات خداوند متعال ما پهلوی شاهنشاه ایران

محل صحه مبارک

نظر به اصل بیست و هفتم متمم قانون اساسی مقرر می‌داریم

ماده اول - قانون راجع به تجدید نظر در سازمان وزارتخانه‌ها و تصفیه کارمندان دولت که به تصویب کمیسیون قوانین دادگستری مجلس شورای ملی رسیده و منضم به این دستخط است به موقع اجرا گذاشته شود.

ماده دوم - هیئت دولت مأمور اجرای این قانون هستند.

به تاریخ چهاردهم تیرماه 1328

قانون راجع به تجدید‌نظر در سازمان وزارتخانه‌ها و تصفیه کارمندان دولت

ماده 1 - به دولت اختیار داده می‌شود که هیئتی مرکب از هفت نفر از اشخاص بصیر و مورد اعتماد را تعیین نماید که در سازمان وزارتخانه‌ها و ادارات و شهرداری‌ها و بنگاه‌هایی که با سرمایه دولت تشکیل شده تجدید نظر نموده و تکلیف کارمندان آنها را به طریق زیرمعین نماید:

الف - تعیین عده لازم و ضروری کارمندانی که با رعایت احتیاجات واقعی سازمان‌های دولتی باید در خدمت باقی باشند.

ب - تعیین کارمندانی که وجود آنها فعلاً در خدمات دولت لازم نیست ولی ممکن است بعداً در کارهای تولیدی و انتفاعی و فرهنگی از آنها استفاده شود.

ج - تعیین کارمندانی که برای دولت مفید نبوده و شایستگی برای خدمات دولتی ندارند و مشمول قانون بازنشستگی هم نیستند.

به کارمندان مشمول بند (ب) تا وقتی که در کارهای تولیدی و انتفاعی و فرهنگی مورد استفاده واقع نشده‌اند حقوق فعلی آنها داده خواهد شد به خدمت کارمندان مشمول بند (ج) با استرداد کسوری که بابت بازنشستگی در مدت خدمت پرداخته‌اند خاتمه داده می‌شود و به این طبقه از کارمندان در آینده به هیچ صورتی شغل دولتی رجوع نخواهد شد.

تبصره - هیئت مزبور عمل تصفیه را از مطلعین مقامات بالای وزارتخانه و ادارات و شهرداری‌ها و بنگاه‌های دولتی شروع می‌نماید.

ماده 2 - در هر وزارتخانه یا بنگاه از طرف وزیر مربوطه سه نفر از کارمندان بصیر و با تقوی و مورد اعتماد تعیین می‌شوند این سه نفر صورت جامعی از کلیه اعضا وزارتخانه‌ها و بنگاه‌ها و شهرداری‌ها تهیه نموده نظر خود را نسبت به هر یک صریحاً اظهار و به هیئت هفت نفری مذکور در ماده فوق ارسال می‌دارند.

ماده 3 - هیئت می‌تواند هرگونه تحقیقاتی که از وزارتخانه‌ها و شهرداری‌ها و بنگاه‌های مذکور در ماده اول لازم می‌داند بنماید وزارتخانه‌ها و شهرداری‌ها و بنگاه‌های فوق مکلفند کلیه اطلاعات و اوراقی را که خواسته‌اند در اختیار هیئت بگذارند و هرگونه دستوری را که هیئت برای انجام وظایف مذکور در این قانون می‌دهد اجرا نمایند.

ماده 4 - دولت مکلف است کلیه مساعدت‌های لازمه را برای اجرای وظایف هیئت بنماید و به هر یک از افراد این هیئت ماهیانه مبلغی که متناسب با زحمات آنان باشد از اعتبار دولت بپردازد و در صورتی که عهده‌دار مشاغل دولتی باشند پرداخت حق‌الزحمه با رعایت تناسب علاوه بر حقوق خواهد بود.

ماده 5 - این هیئت به پیشنهاد دولت و فرمان همایونی تعیین می‌شوند و مدت اختیار هیئت یک سال خواهد بود لااقل حضور پنج نفر از اعضاء برای رسمیت هیئت لازم است و تصمیمات هیئت به اکثریت معتبر و پس از ابلاغ باید به موقع اجرا گذاشته شود.

چون به موجب قانون بیستم اردیبهشت ماه 328 (وزارت دادگستری مجاز است لوایح قانونی را که به مجلس شورای ملی پیشنهاد نموده یا می‌نماید به استثنای لوایح مربوط به دعاوی اشخاص علیه دولت) پس از تصویب دو ثلث اعضا حاضر در کمیسیون فعلی قوانین دادگستری به موقع اجرا گذارده و بعد از آزمایش آنها در عمل چنانچه نواقصی در لوایح مزبور مشهود گردد رفع و قوانین مزبور را تکمیل و مجدداً برای تصویب به مجلس شورای ملی پیشنهاد نماید) بنابراین (قانون راجع به تجدیدنظر در سازمان وزارتخانه‌ها و تصفیه کارمندان دولت) مشتمل بر پنج ماده که در تاریخ اول تیرماه یک هزار و سیصد و بیست و هشت به تصویب کمیسیون قوانین دادگستری مجلس شورای ملی رسیده قابل اجرا است.

رئیس مجلس شورای ملی - رضا حکمت

اصل فرمان همایونی و قانون در دفتر نخست‌وزیر است.

م - 2451 - نخست‌وزیر

+++

 

یادداشت ها
Parameter:294474!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)