کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره شانزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏ 16
[1396/05/29]

جلسه: 154 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه شانزدهم خرداد ماه 1330  

 

فهرست مطالب:

1 - تصویب صورت مجلس‏

2 - بیانات قبل از دستور - آقایان صدرزاده - شوشترى - حاذقى‏

3 - بقیه شور اول عهدنامه مودت بین کشور شاهنشاهى ایران و کشور هاشمى اردن‏

4 - معرفى سرلشکر وثوق به معاونت وزارت جنگ به وسیله آقاى وزیر جنگ.

5 - طرح و خاتمه مذاکره شور اول عهدنامه مودت بین ایران و ایتالیا

6 - مذاکره در دستور گذاردن لایحه تکمیل کادر شهربانى‏

7 - طرح پیشنهادات مواقع انعقاد جلسات در ماه رمضان‏

8 - تصویب یک فوریت لایحه تکمیل کادر افراد شهربانى‏

9 - اخذ رأى نسبت به پیشنهادات موقع تشکیل جلسات‏

10 - تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم‏

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏ 16

 

 

جلسه: 154

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه شانزدهم خرداد ماه 1330

 

فهرست مطالب:

1 - تصویب صورت مجلس‏

2 - بیانات قبل از دستور - آقایان صدرزاده - شوشترى - حاذقى‏

3 - بقیه شور اول عهدنامه مودت بین کشور شاهنشاهى ایران و کشور هاشمى اردن‏

4 - معرفى سرلشکر وثوق به معاونت وزارت جنگ به وسیله آقاى وزیر جنگ.

5 - طرح و خاتمه مذاکره شور اول عهدنامه مودت بین ایران و ایتالیا

6 - مذاکره در دستور گذاردن لایحه تکمیل کادر شهربانى‏

7 - طرح پیشنهادات مواقع انعقاد جلسات در ماه رمضان‏

8 - تصویب یک فوریت لایحه تکمیل کادر افراد شهربانى‏

9 - اخذ رأى نسبت به پیشنهادات موقع تشکیل جلسات‏

10 - تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم‏

 

مجلس ساعت 9 و چهل دقیقه صبح به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل شد.

1 - تصویب صورت مجلس

رئیس - صورت غایبین جلسه پیش قرائت می‌شود.

( به شرح زیر قرائت شد)

غایبین با اجازه - آقایان: شکرایى صفوى. پالیزى. مکرم. اورنگ. محمدعلى مسعودى. آرام بوداغیان. امیر‌قاسم فولادوند. حاذقى. الله‌یار صالح. دکتر شایگان. خزیمه علم.

غایبین بى‌اجازه - آقایان: خاکباز. محمودى. قبادیان. منصف. قهرمان. مجتهدى. دکتر مجتهدى. دکتر طبا. تولیت. شهاب خسروانى. ابتهاج. دکتر امامى. پناهى. ثقة‌الاسلامى. سودآور. رضوى پیراسته. طباطبایى. جواد مسعودى.

دیر‌آمدگان با اجازه - آقایان: دولت‌آبادى. نصرتیان. حسن اکبر. محمد ذوالفقارى. دهقان. دکتر معظمى. اردلان. مکى. دکتر کیان. فرامرزى. اسلامى.

دیر‌آمدگان بى‌اجازه - آقایان: تیمورتاش. سنندجى. دکتر کاسمى. هراتى. امیر افشارى. زنگنه. سلطانى.

رئیس - نظرى نسبت به صورت مجلس نیست؟ آقاى کشاورز‌صدر

کشاورز‌ صدر - عرضى ندارم.‏

رئیس - نسبت به صورت مجلس نظرى نیست؟ (گفته شد- خیر) صورت مجلس تصویب شد.

2 - بیانات قبل از دستور آقایان صدرزاده - شوشترى - حاذقى

رئیس - آقاى صدرزاده‏

صدرزاده - در جلسه پیش که قرارداد مودت بین دولت ایران و دولت هاشمى اردن مطرح بود خواستم صحبتى کنم ولى مقررات آیین‌نامه چنین فرصتى نمی‌داد لذا امروز از نطق قبل از دستور استفاده نموده مطلب خود را به عرض می‌رسانم ملت ایران در این قیام خود مى‌خواهد که به یارى خداوند به فقر و فاقه و عقب‌ماندگى خود که چندین سا‌ل دچار آن بودند خاتمه دهد این قیام با حیثیت و استقلال اقتصادى ما بستگى دارد و حتى اگر اذعان کنیم که با صلح جهانى نیز ارتباط دارد شاید گزافى نگفته باشیم زیرا نباید انتظار داشت که یک کشور بیست میلیونى در قلب آسیا مردمش با داشتن منابع سرشار از ابتدایى‌ترین وسایل زندگى و لوازم حیات محروم هستند بتواند سهم خود را در حفظ استقرار صلح جهانى ایفا کند به هر حال آزاد‌مردان جهان و کسانى که طرفدار حق و عدالتند بدون این که حتى اشتراک مذهبى یا نژادى با ما داشته باشند این قیام را موافق با حق و عدل شناخته و تصمیم مجلسین را به ملى شدن صنعت نفت در سراسر کشور مورد تحسین و تأیید قرار داده‌اند. با این حال از دولت‌ها و ملت‌هاى اسلامى‌که به حکم اسلامیت خود را از آنان جدا نمی‌دانیم و همه در زیر لواى مقدس اسلام به سر مى‌بریم انتظار داشته و داریم که در این قیام ملى ما را پشتیبانى کنند هر چند که در مقابل یک چنین توقع و انتظارى به انتشار خبرى از خبرگزارى‌هاى خارجه مواجه شدیم و محافل ایران که توقع داشتند کشور هاشمى اردن احساساتى مانند احساسات برادرانه ملت پاکستان ابراز نمایند بر اثر انتشار این خبر متعجب و متأثر گردیدند ولى اینک که طى تلگراف وزیر مختار دولت ایران و بیانیه سفارت کشور هاشمی در تهران خبر مزبور از طرف اعلیحضرت پادشاه کشور هاشمى رسماً تکذیب شده و آن را مجمول معرفى کرده‌اند تصور می‌کنم نگرانى مرتفع شده باشد و در مقابل این تکذیب رسمى از ناحیه یک پادشاه کشور اسلامى دیگر خبر مزبور داراى ارزشى نباشد و از همکاران محترم تقاضا مى‌نمایم که قرارداد مودت بین دو کشور را تصویب فرمایند که به این وسیله قدم دیگرى در راه تحکیم روابط بین دو‌ل و ملل اسلامى برداریم. این آروزى دیرینه ما بوده و هست که ملل اسلامى با یکدیگر از دل و جان متحد بوده و به حکم انماالمؤمنون اخوه در یک محیط صمیمیت و برادرى با یکدیگر ارتباط داشته باشیم.

عرض دیگر من راجع به قانون انتخابات مجلس شوراى ملى است متأسفانه تا کنون تماس بین دولت و اعضای مننتخبه از مجلس براى مشورت در قانون مزبور حاصل نشده امروز یک وحدت نظر در مجس شوراى ملى در مسئله نفت حکمفرما است که در تاریخ مشروطیت ایران قطعاً و بلاشک بى‌نظیر است و امیدواریم که این وحدت نظر در سایر مسائل از جمله همین اصلاح قانون انتخابات به وجود آید و یک افتخار دیگرى نصیب دوره شانزدهم قانونگذارى بشود- به هر حال از دوره پانزده مسئله اصلاح قانون انتخابات در مجلس شوراى ملى طرح و یک لایحه تقدیم مجلس شد ولى به علت اختلاف نظرى که در قسمت رأى

+++

با‌سواد و بى‌سواد در مجلس پیدا شد تصویب آن به تأخیر افتاد و این دوره در دولت آقاى منصور لایحه دیگرى تقدیم و کمیسیون کشور به ریاست جناب آقاى ملک‌مدنى آن را مورد بررسى قرار داد بحث و دقت‌هاى زیادى در اطراف آن نمودند اینک هم آقاى دکتر مصدق لایحه دیگرى تنظیم نموده‌اند که مى‌بایست مطرح شود. از تجزیه و تحلیل مواد این لوایح به سه مطلب عمده برخورد می‌کنیم.

اول - تزیید عده وکلا و نمایندگان مجلس طبق اصل چهارم قانون اساسى به دویست نفر.

دوم - شرایط و خصوصیات تشکیل انجمن نظار و معرفى داوطلبان وکالت و طرز استخراج آرا

سوم - شرایط انتخاب کننده از لحاظ داشتن سواد

قسمت اول راجع به سواد داشتن انتخاب کننده است به شهادت صورت مجلس‌هاى دوره پانزدهم اینجانب از طرفداران این عقیده بوده ولى این حقیقت را هم انکار نمی‌کنم که بعضى با این عقیده مخالف بودند و اگر به ظاهر هم اظهارى نمی‌کردند ولى مقصود خود رابه صورت یک مقاومت منفى ابراز می‌داشتند امروز هم در مطبوعات این مطلب مورد بحث و انتقاد قرار گرفته و من امیدوارم که مباحثات خارج این موضوع را روشن‌تر کرده و به حل آن در مجلس نیز کمک کند و انشاء‌الله در موقع طرح این قسمت عقیده خود را با دلایلى که دارم باز به عرض می‌رسانم.

ولى در دو قسمت دیگر که یکى شرایط و خصوصیات تشکیل انجمن نظار و معرفى داوطلبان و طرز اخذ و استخراج آرا و از لحاظ جلوگیرى دخالت نارواى مأمورین دولت در انتخابات باشد و دیگرى تزیید عده وکلا تصور می‌کنم اکثریت قریب به اتفاق با آن موافقند و در کمیسیون کشور روى این مسائل به قدر کافى بحث و مطالعه شده است و چون در آغاز مشروطیت که جدول انتخابات تنظیم شده آمار صحیحى در دست نبوده تناسب جمعیت صحیحاً مراعات نشده ولى امروز نسبتاً آمارى در دست هست که جمعیت کشور را تقریباً به میزان 20 میلیون نفر تعیین مى‌نماید و وقتى که عده نمایندگان بر 200 نفر بالغ شود تقریباً به تناسب هر یکصد هزار نفر یک نفر نماینده مى‌شود من از حوزه فارس نقاطى را مانند کازرون، ممسنى و لنگه و آباده و بخش‌هاى تابعه شیراز میدان که از لحاظ جمعیت استحقاق داشتن وکیل خاص و یا وکیل اضافى دارد و مکرر بر مکرر از ما و مجلس شوراى ملى این تقاضا را کرده‌اند و چون در بدایت این دوره قانونى تقدیم و این تزیید منظور شده دیگر بحثى به میان نیاوردیم اینک ما قسمت اخیر از دوره شانزدهم هستیم و اگر از حالا و با یک اهتمام جدى به اصلاح این قانون نپردازیم نخواهیم توانست که به تقاضاى مردمى‌ که ما را انتخاب کرده‌اند پاسخ مثبتى بدهیم من از دولت جناب آقاى دکتر مصدق استدعا مى‌کنم که هر چه زودتر با کمیسیون منتخبه تماس گرفته لایحه خود را در دستور مجلس قرار دهند بلکه انشاء‌الله این دومین هدف دولت خود و مهم‌ترین آمال ما جامعه عمل به خود بپوشد.

در خاتمه این تذکر را لازم می‌دانم که عرض کنم ضمن جشن‌هایى که در نیمه ماه گذشته به مناسبت میلاد مسعود حضرت ولى عصر در شهرستان‌ها بر پا شد در مسئله نفت و اقدامات مجلسین و دولت ابراز احساساتى شده از جمله در اجتماعات حزب برادران در شیراز که چندین هزار نفر از مردم فارس در آن شرکت جسته‌اند ابراز احساس نموده‌اند از نطق‌ها و سخنرانی‌ها چیزى نمى‌گویم فقط یک جمله از بیانات آیت‌الله آقاى حاج سید نورالدین که در روزنامه آیین برادرى منعکس شده در اینجا مى‌خوانم « ایران با وضع کنونى در حساس‌ترین مواقع خود قرار گرفته و به حمدالله چنین وحدتى از طرف دولت و ملت و روحانیون که امروز در ایران مشاهده مى‌شود از 180 سال قبل به این طرف موجود نبوده امروز همه مقامات با یکدیگر متحد و متفق هستند و تمام نظریات آنها متوجه تأمین سعادت آتیه ایران است با همچو حالى چیزى که مهمتر از همه چیز است حفظ آرامش و انتظامات و امنیت است » این است عقیده و تشخیص مقامات مقدسه روحانیت درباره ما و ما باید این وحدت نظر را که مورد تحسین عمومى است تا سرحد نیل به هدف اصلى و آمال ملى خود تعقیب نماییم تلگرافى هم از کانون فرهنگیان فارس رسیده که قرائت و تقدیم مى‌کنم:

«‌ کانون فرهنگیان فارس تصمیم مجلسین و دولت را در ملى شدن صنعت نفت که بنا به اراده ملت اتخاذ گردیده از صمیم قلب تبریک عرض می‌دارد ملت ایران عموم قدم به قدم پشتیبان آن جنابان می‌باشد و موفقیت نمایندگان محترم و جنابعالى و کمیسیون مختلط را براى تحصیل نتیجه قطعى از خداوند متعال خواستار است رئیس کانون فرهنگیان فارس »

رئیس - آقاى شوشترى‏

شوشترى - بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم. بدواً عرض می‌کنم از آقایان مخبرین استدعا دارم مخبر هر روزنامه‌اى به آن روزنامه بگوید نطق مرا کسى نباید بنویسید مگر با ذکر بسم‌الله هیچ امرى با نشان‌تر و زیباتر از امر نمایندگى و اظهار نظر نسبت به امور مسلمین نیست اگر بسم‌الله خطاب بشود آنهایى که معاند هستند و مسخره مى‌کنند استهزا مى‌کنند باید بدانند من از استهزا و مسخره باکى ندارم آنچه را که وظیفه من است انجام خواهم داد واز میدان در نخواهم رفت النهایت بعضى‌ها گاهى مى‌گویند در دفعه دوم و سوم چرا بسم‌الله نگفتى ببخشید چون از طرف مادر گرگانیم، مازندرانیم، شمالى‌ها عادت دارند می‌روند بیرون و مى‌آیند سلام می‌کنند سلام همه وقت خوب است اما مردمان دیگر مى‌گویند سلام یک مرتبه بس است بنده هر وقت که آمده‌ام پشت این تریبون بسم‌الله گفته‌ام لازم نیست هر دفعه بیایم مکرر کنم که مورد طنز و استهزا بعضى‌ها واقع شوم مخصوصاً این نظر را داریم چون مرگ خوب است ولى براى همسایه دیکتاتورى بد است اما براى یک عده‌اى براى دیگران خوب است، حفظ آزادى خوب است مادامى‌که من آزاد باشم اما اگر تجاوز کردند به حق دیگرى آن دیگر بیچاره حق ندارد بگوید من هم آزاد باشم اداره تبلیغات مال مملکت است نه مال دولت و شخصى که نطق‌هاى وکلا را تحریف کند یا کوچک کند یا نباید بگوید یا همه را باید بگوید تحریف هم نباید بکند این مغالطه‌ها این سفسطه‌ها که ما وقت نداریم کدام وقتى مهم‌تر است از این که نطق نمایندگان به مفهوم واقعى کلمه به کلمه آنجا گفته شود تا مردم بدانند خادم کیست و خائن کیست خطیب کیست و لایحه‌خوان کیست، بدانند بفهمند این دستورات این افکار همه را متوجه کرده من خواستم از گرگان که برگشتم بعضى از حرف‌ها را بزنم ولى چون مى‌بینم دارد اسرار کشف مى‌شود حقایق دارد به خودى خود بیرون مى‌آید چرا زحمت بکشم من که روز اول گفتم و می‌دانستم دولت انشاءالله اولاً این جمله را عرض کنم این سفسطه این هوچیگرى این مغلطه را باید کنار گذارد که هر کس بیاید از نظر مملکت‌خواهى از نظر مصالح مملکت از نظر انتقادى از نظر اخلاقى فکر بکند و بیاید اینجا بگوید اگر موافق با بعضى افکار نباشد فوراً متهم بشود که این نوکر انگلیسى است یا متمایل به غیر است آن روزى که من بر علیه کمپانى غاصب و سیاست مرموز حرف زدم دیگران در بستر استراحت غنوده بودند بلى من از این افتراها از میدان در نمى‌روم انتقادم را مى‌کنم آقایان موضوع مملکت‌دارى همه نفت نیست بلکه تمام ارکان و مملکت محتاج به اصلاحات است آقاى نخست وزیر خلاف تمام مقررات برخلاف آیین‌نامه مجلس شوراى ملى که هر کس مخالف دولت حرف زد الزاماً باید جواب او در برنامه گفته بشود بیان مرا آقایان کان لم یکن گرفتند و جواب ندادند زیرا محتاج بودند به این که بروند و لایحه تنظیم کنند فوراً نمی‌خواستند جواب علمى مرا بدهند، اینها است اینجا فرمودند چرا آقایان حرف می‌زنید الان بلند شوید برویم توى نخست وزیرى تمام کارها را همان جا اصلاح کنیم بنده از آن روزى که ایشان این رویه را اتخاذ فرمودند اعتکاف فرمودند به طور سینا تشریف بردند در این اطاق برخلاف اصول پارلمانى که انتظام مجلس شوراى ملى در این محل به هم خورده اینجا نشسته‌اند بنده که ایشان را ملاقات نکردم خوب من اصلاحات کارهاى حوزه انتخابى را از کى بخواهم وزراى بیچاره هم تکلیف خودشان را نمی‌دانند چه بکنند ناچاریم این حرف‌ها را بیاییم اینجا بزنیم این مقدمه عرایضم و اما در این مسافرتى که رفتم نمایندگان محترم به وجدانتان به وجدان به آنچه که معتقدید و به آنچه معتقدم به خدایى که ما را خلق کرده وضعیت جنگل ما را وادار می‌کند به این که اگر سکوت کنیم معصیت کبیره کرده‌ایم و یکى از محرمات اولیه را مرتکب شده‌ایم آقایان به خدا ایران دارد از درخت تهى می‌شود یک عده قاچاقچى (فرامرزى - صحیح است) پول‌بر و پول‌خور افتاده‌اند با یک عده از مأمورین به جان این جنگل‌ها به خدا تمام این مملکت دارد از درخت خالى می‌شود آقایان فکرى کنید برای وجدانتان براى رضاى خاطر موکلینتان براى رضاى ملت ایران این اداره را ملغى کنید الان طرحى نوشته‌ام خواهش کردم از جناب ‏

آقاى عامرى از نقطه نظر انطباق با قوانین اصلاح بفرمایند از لحاظ محترمتان بگذرانند (عبدالرحمن فرامرزى - طرح بدهید که جنگل مال دولت است مال افراد نیست جنگل مال ملت است باید دولت متصدیش بشود) و کسى حق ندارد درخت‌ها را قطع کند (امامى‌اهرى - جنگل شخصى هم هست) بلى من در مبحث الفاظ وارد نمى‌شوم ملت یا دولت ما همه یکى هستیم این درخت براى مملکت لازم هست من خودم در این سفر چند پرونده در گرگان خواندم یک نفر حاج شیخ جعفر رضایى 27 عدد چوب گردو که مال خودش است قطع کرده است و برده است رفته‌اند این چوب چکش خورده را گرفته‌اند که این قاچاق است و براى او زحمت فراهم کرده‌اند براى 27 عدد و 15 متر چوب در صورتی که همه می‌دانند سالیان دراز هزارها سال در این مملکت این دهات از این درخت‌ها ذغال می‌بردند هیزم می‌بردند درخت هم پر بود از وقتى که این پرونده‌بازى این رشوه‌بازى در این مملکت رواج یافته افتاده‌اند به جان درخت‌ها والله بالله افتاده‌اند به جان رعایا به جان بیچاره‌گان یک دانه چوب یک دانه زغال دهاتى

+++

نمی‌تواند ببرد آن وقت شانزده هزار متر مکعب و 12 هزار متر کوپ، هشت هزار متر کوپ می‌برند، آخر این چه مملکتى است کى به اینها داده است آقا هم که رفته‌اند توى این اطاق خفته‌اند بنده باید بزعفرجنى حرف بزنم ( اردلان - به وزیر کشاورزى بفرمایید) (فقیه‌زاده - جنگل را آتش زدند براى این که دزدیشان منجز نشود) اجازه بفرمایید آنها بلاتکلیف مانده‌اند بنده گفتم یک روزى معلوم می‌شود که من چه گفته‌ام عرض کردم موضوع نفت موضوع ملت ایران است شخص آقاى نخست وزیر یکى از افراد این ملت است موضوع نفت مورد علاقه تمام ایرانیان است (صحیح است) هیچ ایرانى نیست که در این کار به او نسبت بى‌شرافتى داده شود این حربه را باید از اشخاص گرفت اما ناتوانى شخصى غیر از خیانت است بنده آن روز هم عرض کردم ایشان مرد بسیار خوبى هستند و وکیل خوبى مى‌توانستند باشند ولى رئیس‌الوزراى خیلى بد هستند (فرامرزى - مثل کى نیستند) یعنى آن رئیس‌الوزرایى که من می‌خواهم اهل عمل می‌خواهم (فرامرزى - معرفى کنید) به این حرف‌ها من از میدان در نمی‌روم (اردلان - این صحبت‌ها هیچ صلاح نیست) بلى این حرف‌ها را بنده هم می‌دانم، امسال آقایان شهرستان گرگان 53 روز باران نبارید مازندران هم همین طور شده ولى کم‌تر قسمت جعفرباى و قسمتى از تراکمه محصولش سوخت از بین رفت زیان جبران‌ناپذیرى وارد آمد این که من میزانش را معین نمی‌کنم براى این است که ایجاد وحشت نکرده باشم مردم آن خطه دچار خسارت شده‌اند بعد از مدتى در بیستم اردیبهشت یک سیلى آمد بارانى آمد، سیلى که نظیر آن را گرگان ندیده بود نود و هشت درصد قنوات آن خطه کلاً خوابیده در این موقع پنبه‌کارى توتون‌کارى مردم دچار آفت بى‌آبى و ریزش قنوات و یا خرابکارى قنوات شده‌اند از یک طرف ممیزى چون بنده وزیر دارایى را یک نفر آدم بسیار خوبى می‌دانم این نکته‌اى که اینجا عرض مى‌کنم هیچ مربوط به ایشان نیست چون ایشان دست‌شان بسته است مثلاً ممیزى یک قسمتى که در دست عمل است در این گونه موارد به ضرر مردم بیچاره تمام می‌شود خواستم از نمایندگان محترم و مقام ریاست مجلس استدعا کنم در این قضیه بالخصوص وزارت دارایى را اشاره کنند مأمورینى را بفرستند که با اصول زراعت و آبیارى آشنا باشد که یک تجدید نظرى بکند بلکه مردم از این وضعیت ممیزى خلاص بشوند دلم می‌خواست که آقاى اردلان یک جمله گوش کنند ( اردلان - بنده گوش می‌کنم) در قوانینى که ما وضع کردیم و رعایا را معاف کردیم الان آن مالیاتى که براى یک ده یک قریه یک قصبه که مى‌بایست تقسیم بشود بین هشتاد زارع حالا چسبیده‌اند به دو نفر مالک بى‌پا اینها قادر نیستند اگر تمام قسمت سهم ملک‌شان را هم بفروشند این مالیات را بدهند قادر نیستند از این جهت ایجاب مى‌کند ما که نمی‌خواهیم مالک را از بین ببریم ما که نمی‌خواهیم به زارع تعدى بشود بنده عرض مى‌کنم که نحوه آبیارى و نحوه بى‌آبى شهرستان گرگان ملازمه پیدا کرده که در ممیزى آنجا تجدید نظر بشود و امسال ممیزى مردم را به همان اندازه‌اى که میسر است انجام بفرمایند این یک موضوع ( اردلان - آقاى شوشترى قانون خیلى روشنى دارد قانون املاک مزروعى‏

خیلى روشن است) یک موضوع دیگر هم گرد« د د ت » و مبارزه با مالاریا است پارسال حسن اثر بخشید ولى امسال نمی‌دانم که چه وضعى شده است که هر چه مى‌گویند همه‌اش حرف است این هم باید سعى بشود و تذکر داده بشود بنده نمی‌دانم که این کار کى باید بشود ( فرهودى - تهیه شده است) خیلى تشکر مى‌کنم. آقاى عبدالقدیر آزاد نماینده محترم و دوست بنده دو سؤال از شخص آقاى نخست وزیر کرده‌اند چون امروز وقت گرفته شده بود و به ایشان نرسید به بنده امر فرمودند از نظر امتثال امر دو سؤال ایشان را در مجلس قرائت کنم و تقدیم مقام ریاست کنم بنده هم نظر آقاى عبدالقدیر آزاد نماینده محترم را که درخواست فرموده‌اند عیناً اینجا می‌خوانم و به عرایض خودم خاتمه می‌دهم‏.

سؤال از آقاى نخست وزیر

با این که یک ماه از تاریخ قانون ملى شدن صنعت نفت مى‌گذرد چرا تا به حال قانون خلع ید را اجرا نفرموده اید.

شرکت سابق نفت مقدارى اداره و مؤسسه و شعبات فروش بنزین و نفت در تهران دارد که روى تمام آنها کلمه منحوس شرکت نفت انگلیس و ایران نوشته شده است علت این که در مدت یک ماه شما این مؤسسات و ادارات و شعبات را از شرکت سابق خلع ید نکرده و به جاى کلمه شرکت نفت انگلیس و ایران روى این مؤسسات کلمه شرکت ملى نفت ایران را نصب نکرده‌اید چیست؟

عبدالقدیر آزاد

سؤال از آقاى نخست وزیر

جنابعالى مکرر در پشت تریبون ساعد و گلشاییان را به جرم بستن قرارداد نفت خائن و قابل مجازات معرفى مى‌کردید مدتی است شما نخست وزیر و رئیس قوه مجریه هستید علت این که تا به حال این دو نفر را تسلیم محکمه نکرده‌اید و یا لااقل آنها را از پست سفارت کبرا و استاندارى معزول نکرده‌اید چیست؟

جرایمى ‌که درباره بستن قرارداد نفت به این دو نفر نسبت می‌دادید ( امامى‌اهرى - قرارداد نیستند مذاکره‌اى کرده بودند گناهى نکردند) معتقدات قلبى شما بود یا خیر - اگر عقیده داشتید این دو نفر خیانت کرده‌اند چرا آنها را به پیشگاه عدالت تسلیم نمى‌کنید اگر معتقدات قلبى شما نبود چرا ملت ایران را اغوى و اغفال کردید؟

عبدالقدیر آزاد

رئیس - آقاى حاذقى (عده‌اى از نمایندگان - از مجلس خارج می‌شدند) آقایان بیرون نروید که از اکثریت مى‌افتد.

نبوى - براى همین بیرون می‌روند که از اکثریت بیفتد.

حاذقى - در هفته گذشته مسافرتى براى من پیش آمد که به فارس رفتم و در آنجا با مردم تماس گرفته شد و مطالبى بود ایجاب مى‌کرد به استحضار مجلس شورای ملى رسانیده بشود موضوع اول اجرا قانون ملى کردن صنعت نفت در ایران بود که خواستم عرض کنم مردم فارس دسته‌هاى مفصلى تشکیل داده‌اند مردم تجمع کرده‌اند و همه جا متفق‌الرأى ومتفق‌القول نسبت به این موضوع نسبت به دولت و مجلس شورای ملى و مجلس سنا درعین حالى که اظهار اتحاد مى‌کنند و اتفاق نظر دارند این وحدتشان را تا انجام قانون اعلام کردند و آنچه هم که تا حالا از طرف دولت انجام گرفته آن را توأم با کمال متانت و روح وطن‌پرستى و صلاح‌اندیشى مملکت تشخیص داده بودند و امیدوار بوده و هستند که این امر همین طور با متانت و صلاح‌اندیشى و با قدم ثابت و استقامت رأى جریان خودش را طى بکند و به نتیجه مطلوب برسد مردم فارس نسبت به زمامدارى آقاى دکتر مصدق بى‌اندازه خوشبین بودند و ایشان را براى اجراى این قانون از هر جهت شایسته و متناسب می‌دانستند و در حسن نیت ایشان هیچ‌گونه تردیدى نداشتند و همین طورى که عرض کردم مرا موظف نمودند که در پیشگاه مجلس شورای ملى این علاقه‌شان را نشان بدهم همچنین مردم فارس راجع به آقاى گلشاییان که آقاى عبدالقدیر آزاد همکار محترم سؤالى فرمودند آنها بدون هیچ‌گونه توجهى که آقاى گشاییان در دوره وزارت دارایى خودشان آیا نسبت به تنظیم آن قرارداد تا چه اندازه تأثیر داشته و مؤثر بوده‌اند یا نبوده‌اند ولى با استاندارى ایشان در فارس بى‌اندازه موافق بودند و راضى بودند زیرا که ایشان به تمام معنى به افکار مردم توجه داشته و دستورات دولت را آنجا اجرا مى‌کنند ( آزاد - خیلى آدم ناپاکى است) ما موظف هستیم نظر موکلینمان را بگوییم و به علاوه ایشان جرمى مرتکب نشده‌اند یک چیزى به مجلس پیشنهاد کردند مجلس هم آن را تصویب نکرد بنابراین اگر نیت گناهى داشته باشد از نظر قضایى جرمى نیست چون تحقق پیدا نکرده ولو کسى هم نیت جرم داشته باشد آقاى دکتر هدایتى این طور نیست؟ در حالی که این طور نبوده (شوشترى - استفهامى است) بگذریم مطلب دیگر راجع به مبارزه با ملخ در فارس مأمورین حداکثر مجاهدت را کرده بودند منتها چیزى که بود هنوز کار آنها تمام نشده و هواپیما‌ها را احضار کرده بودند به تهران در حالى که یک قسمت از مأمورین مبارزه با ملخ هستند و ملخ هم هست و ضرورت دارد همان طورى که آقاى وزیر کشاورزى در جلسه اسبق اینجا قول دادند وسایل کافى در اختیار سازمان دفع ملخ بگذارند که کارشان خاتمه پیدا کند (شوشترى - اعتبارش هم تصویب شده) اعتبارشان تصویب شده است بایستى کارى بشود که محصول صیفى از دستبرد مصون بماند زیرا آن قسمت‌هایى که جاى ملخ‌هاى دریایى بود مى‌گفتند تا 15 روز دیگر در مناطق سردسیر فارس مثل اصطهبانات دو مرتبه بروز می‌کند و اگر جلوگیرى نشود صدمه می‌رسانند موضوع دیگر مسئله کارهاى عمرانى فارس بود که خواستم عرض کنم از سال گذشته به این طرف کوچک‌ترین قدم عمرانى در فارس برداشته نشده است و تمام اعتباراتى که به تصویب رسیده فقط در حدود متن بودجه و روى کاغذ بوده چنان که صبح هم خدمت آقاى صدرزاده عرض کرد تمام جاهایى که کارهاى نیمه تمام داشته هنوز باقى است و وضع آنها هم بى‌نهایت وخیم بود و حتى یکى از مقاطعه‌کارانى که من مى‌شناختم در حدود 500 و 600 هزار تومان بدهکار بود و روى فشارهاى طلبکارهاى دست دوم سکته کرد و مرد و یک عائله‌اى را هم به جا گذاشت خواستم از جناب آقاى وزیرى کشور خواهش کنم چنانچه تلگرافى هم به آقاى وزیر دارایى مخابره شد غیر از حقوق افراد اجازه بفرمایید در حدود بودجه مصوبه مجلس شوراى ملى از پول‌هایى که به فارس براى کارهاى عمرانى در نظر گرفته شده برساند که به بدهکارها بدهند که کارهاى عمرانى آنجا دو مرتبه شروع شود ( ناظر‌زاده - آقاى حاذقى همه جاى مملکت) البته باید به همه جا داده شود من مال فارس را دیدم که مربوط به سال گذشته بود که هنوز نفرستاده‌اند مسئله دیگر موضوع نواقص فرهنگى فارس بود

+++

که به مردم آنجا شکایت‌هایى داشتند که به کارهاى فرهنگى آنجا رسیدگى نشده و گزارشى در این قسمت به وزارت فرهنگ فرستاده‌اند توقع می‌رود آقاى وزیر فرهنگ توجه کنند و درصدد رفع نواقص امور فرهنگى فارس برآیند که در سال تحصیلى آتى اوضاع فرهنگى آنجا بر روى اصول و تعلیم و تربیت اداره بشود موضوع دیگر روى سخن با جناب آقاى وزیر کشور است مسئله کارخانه‌هاى شیراز بود در شیراز هم می‌خواهم عرض کنم که به طور کلى عموم طبقات مخصوصاً کارگرها با یک نظم و ترتیب مشغول کارشان بودند و نمی‌خواستند در حال حاضر یک مشکلى براى مملکت تولید کنند اما جناب آقاى وزیر کشور توجه بفرمایند به اصفهان که آمدنم دیدم وضع آنجا بسیار متشنج است و جناب آقاى استاندار آنجا خواهش کردند از من که در مجلس شورای ملى به استحضار آقاى وزیر کشور برسانم که وضع آنجا احتیاج به یک توجه خاصى دارد و گزارشات متعددى هم عرض کرده‌اند و توقع دارند که توجه بشود تا وضع کارخانه‌جات اصفهان به یک صورت مشکلى در نیاید ایشان می‌فرمودند علاوه بر این که دو سه کارخانه تعطیل است در سایر کارخانه‌ها هم الان وضع بسیار متشنج است و لازم است دولت یک سیاست روشنى در باب شکایات کارگران و کارفرمایان اجرا کند و این وضع آشفته اصفهان را تبدیل به یک وضع منظمى بکند و یک طورى بشود که هم کارگر بر وفق قانون کارش را بکند و هم این که کارفرما وظایف که دارد به آن عمل بکند که کارخانه‌جات تهدید به تعطیل نشود (شوشترى - چه بکنند پیشنهاد بفرمایید) آنها پیشنهاد داده‌اند دولت باید قانون را اجرا بکند فقط قانونى که دولت مجریش هست صد در صد اجرا بکند و آن کسى که آنجا هست باید مجرى قانون باشد هر کسى تخطى کرد خواه کارگر و خواه کارفرما او را تحت تعقیب قرار بدهد تا این که یک طرفى نباشد همان طور که وقتى کارفرما می‌خواهد کارخانه خودش را تعطیل کند بایستى جلوگیرى بشود تعضى از کارخانه‌ها کار می‌کردند ولى کارگرها اقدامى مى‌کردند که کارخانه را تعطیل و متشنج کنند این طور نباید باشد دولت باید خودش مجرى قانون باشد و رعایت مصالح عالى مملکت را بنماید نسبت به تمام افراد نه یک طبقه معین کارگر و کارفرما باید در پناه قانون در یک ردیف قرار بگیرند عرض آخرم که مى‌خواستم به عرض آقایان محترم برسانم این است که از 8 ماه به این طرف در وزارت امور خارجه کمیسیونى تشکیل بود براى پیش‌بینى‌هاى لازم جلوگیرى از آن معایبى که در مسافرت حجاج بیت‌الله‌الحرام در سال گذشته پیدا شده بود و عده‌اى از آقایان نمایندگان محترم چه در مجلس سنا و چه در مجلس شوراى ملى نظر دولت را متوجه کردند که این کیفیت قابل تحمل نیست که یک عده‌اى به نام حجاج بیت‌الله براى انجام فرایض دینى برودند و هیچ‌گونه مراقبتى درباره آنها نشود آنها همه ناراحت و زحمت دیده و احیاناً دچار انواع شده‌اید و ناملایمات در این مسافرت بشوند و ناراحت بروند و برگردند و شکایات آنها هم مورد توجه بود براى این کار کمیسیونى تشکیل شد تمام جهات کار معین شد و یک آیین‌نامه‌اى براى این کار تنظیم شد که تمام جهات دینى و مذهبى و در عین حال مصلحت راجع به سیاست مملکت و غیره که همه به موقع خودش رعایت بشود و قبل از این که ایام حج برسد که با عجله و سرعت عده‌اى بروند بدون این که جاى آنها معین باشد، مکان آنها معین باشد و کیفیت برنامه توقف آنها معین باشد دچار یک ناملایمات که می‌شوند و بر مى‌گردند از این وضع جلوگیرى به عمل آید.

این کمیسیون از تجارب تمام اشخاصى که مشرف شده بودند به زیارت بیت‌الله و همچنین از گزارش‌هایى که از مأمورین سیاسى ایران از خارجه آمده بود استفاده کرد نشست بررسى کرد و یک برنامه جامع و روشنى براى این کار براى انجام فریضه حج تنظیم کرد و به دولت حالا دیگر تصویب و اجرایش به عهده دولت است خواستم عرض کنم که الان وقت انجام این کار است یعنى این کمیسیون پیش‌بینى کرده است که از 15 ماه رمضان هر سال تا 15 شوال به عده‌اى که از هر حوزه شهرستان داوطلب هستند به یک کمیسیون محلى که معتمد محل هم هست مأمورین دولت هم هستند مراجعه بکند این کمیسیون استطاعت مالى و صحى آنها را تشخیص بدهد و به آنها یک پروانه بدهد شهربانى محل براى آنها گذرنامه صادر کند عده آنها را یک ماه به وقت حج مانده یعنى تا 10 ذیقعده تلگرافى به مرکز اطلاع بدهد و این عده را وزارت امور خارجه سفارت دولت شاهنشاهى در حجاز اطلاع بدهد که فکر جاى آنها و چادر براى ایامى‌که در منا و عرفات هستند و همچنین فکر وسایل در خاک حجاز از قبیل اتومبیل و هواپیما و مطوف و غیره در موقعى بکند که وضعیت آنها معین باشد تا این که این مشکلات هر سال تجدید نشود همین طورى که عرض کردم این کمیسیون کارش را تمام کرد و گزارشى به دولت داد ولى تصویب یا عدم تصویب به عهده دولت است همین طور عرض می‌کنم که اگر به موقع دولت اقدام نکند و باز مثل سال گذشته این عمل تکرار شود حق اعتراض به دولت براى نمایندگان باقى خواهد بود.

3 - بقیه شور اول عهدنامه مودت بین کشور شاهنشاهى ایران و کشور هاشمى اردن

رئیس - وارد دستور می‌شویم دستور بقیه مذاکره در عهدنامه مودت با کشور هاشمى اردن است آقاى کشاورز‌ صدر پیشنهادى در جلسه گذشته کرده بودند حالا بیاناتى دارند بفرمایند.

کشاورز ‌صدر - نظر آقایان محترم هست که بنده در خصوص پیشنهادى که کردم که قرارداد مودت کشور هاشمى اردن و ایران مسکوت بماند و علت را هم توضیح دادم به مناسبت آن خبرى بود که از قول اعلیحضرت پادشاه اردن انتشار داده بودند و بعد خود ایشان تکذیب کردند بنده خواستم اینجا یک توضیح مختصرى بدهم و بعد هم چون منظور بنده عملى شده است پیشنهادم را پس مى‌گیریم و آن این است که بنده در اعلامیه دیدم مثل این که استنباط کرده بودند که بنده در ضمن توضیحاتم و یا نماینده دیگرى راجع به خانواده شریف قصد اهانت و تحقیرى داشتم در صورتی که مطلقاً چنین نظرى نبوده است و مطلب اگر عنوان شد اینجا مقصود حفظ و استقلال و تمامیت ارضى کشور اردن و آزادى کشور اردن بوده است ما همه طالب هستیم که کشورهاى اسلامى مستقل باشند و مثل خود ایران که الان این نهضت پیدا شده است آنها هم بتوانند خودشان حفظ حقوق‌شان را بکنند که همان طورى که در پایان عرایض خودم عرض کردم و در اینجا هم اشاره کردم که اگر اعلحضرت پادشاه اردن و دولت هاشمى توضیح بدهند که ما پشتیبان دولت ایران در امر ملى شدن صنعت نفت هستیم و با ما همدردى کنند ( آشتیانى‌زاده - چه تأثیرى دارد) بنده به آنها کمال احترام را مى‌گذارم، اظهار علاقه می‌کنم، بنده در خاتمه اظهار تشکر می‌کنم که پادشاه هاشمى‌نماینده ایران را در خاک خودش خواسته است و همدردى و علاقمندى خودش را نسبت به ملى شدن صنعت نفت و « قطع ید » شرکت غاصب نفت را خواسته است.

آشتیانى‌زاده - پنج دقیقه تنفس بدهید.

رئیس - ملت ایران با تمام ملت مخصوصاً ملل هم‌کیش خود روابط حسنه دارد و اگر آنجا بیاناتى شد همان طور که آقاى کشاورز‌صدر خودشان توضیح دادند قصد اهانتى نبوده است (صحیح است) آقاى حائرى‌زاده بفرمایید.

حائری‌زاده - تصویب عهدنامه‌هاى خارجى آرزوى ملت ایران است که تمام ملل شرقى اگر چه عده آنها و جمعیت آنها کم باشد حتى به اندازه کشور اردن که چهارصد هزار نفر جمعیت دارد اگر استقلال و آزادى داشته باشند منتهاى آروزى ملت ایران است (صحیح است) ولى چند چیز را باید در نظر گرفت، قسمت اولش بودجه است باید ببینیم در مملکت اردن آنجا اصلاً اتباعى داریم، تجارتى داریم؟ کارى داریم؟ که بیاییم یک دستگاه سفارتى در جایى تأسیس کنیم که فقط سیصد چهارصد هزار نفر از اعراب در آنجا زندگانى می‌کنند من راجع به وضعیت وزارت امور خارجه خودمان معتقدم که باید تجدید نظرى در اساس بودجه آنجا بشود و در ممالکى که ما اتباع و احتیاجات زیادى در آنجا نداریم این تشکیلات عریض و طویل براى این که یک عده‌اى بروند آنجا و بچرخند و هیچ کارى نداشته باشد هیچ تناسب ندارد (صحیح است) خاصه که یک مضارى هم داشته باشد نمی‌دانم دولت‌هاى سابق چه عملى کردند که یک نفرى شنیدم حقوق مى‌گیرد و به فلسطین مأمور شد که راه می‌رود آنجا (شوشترى - چه عنوانى دارد؟) من هم اطلاعى ندارم باید از وزارت امور خارجه بپرسم نمی‌دانم عنوانش چیست، یک وضعیتى ممالک اسلامى قبل از جنک بین‌المللى اول داشت که امپراطورى عثمانى باقى و برقرار بود و مقام خلافتى در روى زمین وجود داشت و ممالک اسلامى نسبت به آن مقام احترامى قائل بودند و به دست انگلستان و متحدین او آن حکومت متلاشى شد نسبت به قسمت عربى وعده دادند به شریف حسین که پدر ملک عبدالله باشد امپراطورى عرب را به او بدهند که او هم خیانت بکند به مقام خلافت او هم این کار را کرد به نفع انگلستان هم بود و به ضرر امپراطورى اسلامى و به نام خلافت قیام کرد پس از این که مملکت اسلامى‌که تحت نظر امپراطورى عثمانى اداره می‌شد متلاشى شد آن دولتى که به آنها وعده امپراطورى عرب را داده بود دروغ گفته بود مثل جاهاى دیگر که به نوکرهاى خودشان بالأخره دروغ مى‌گویند و به وعده‌هایى که می‌دهند وفا نمی‌کنند نسبت به شریف حسین هم وفا نکردندو امپراطورى عرب را که به او وعده دادند انجام ندادند ولى او خیانت خودش را کرد به عالم اسلام پس از جنگ چون جماعتى از نجد قیام کردند عبدالعزیز پادشاه سعودى رفتند حجاز را تصرف کردند و پسرهاى شریف حسین را در بعضى قسمت‌ها حکومت دادند که مرحوم فیصل را در عراق حکومت‌ها باید مبعوث از طرف ملت‌ها باشند و از میان ملت و جمعیت یک دسته‌اى باید براى اداره امور آنها به عنوان حکومت انتخاب شوند و مبعوث باشند سیاست شوم انگلیس در شرق عکس این را عمل کرد همیشه حکومت‌هایى را تحمیل به ملل کرد در عراق یک عراقى را

+++

نیاورده ولى خوشبختانه امیر فیصل در عراق یک مرد خوبى بوده است و با عراقى‌ها سازش کرد و برادران عراقى ما هم فعلاً دارند قدم‌هایى براى آزادى خودشان بر می‌دارند و پسر او براى آزادى و استقلال بیش‌تر کوشش کرد بدبخت کشته شد اینها زحمت‌هایى بود که از امپراطورى‌هاى غربى نسبت به ملل اسلامى وارد شد و اشخاص را به نام حکومت تحمیل کردند به ملل شرقى به ملل اسلامى منجمله به شرق اردن من آرزو دارم که تمام ممالک عربى داراى یک خانه‌اى باشند و یک وحدتى که بین آنها هست وحدت اسلامى، آنها با هم متحد و متفق دست مرکز‌هاى فساد و تخم فسادى که خارجی‌ها در آن ممالک کاشته‌اند آنها را کوتاه کنند فلسطین را نجات بدهند از این بدبختى که برایش پیش آمده است و اشخاصى که آلت بى‌اراده اجنبى‌ها هستند آنها را برانند و ما هم روابط دوستى و مودت با آنها داشته باشیم ما قرارداد مودت با تمام ملل اسلامى با تمام بشر می‌خواهیم داشته باشیم ولى به شرط‌ها و شروط‌ها که این حکومت‌ها مبعوث از طرف ملت‌ها باشند نه این که یک شخصى را تحمیل بکنند به اردن که مجلس آنجا را براى امر بودجه‌اى منحل کنند و آرا 300 و 400 هزار نفر ملت اردن را زیر پا بگذارند براى خاطر منافع ارباب‌هاى خودشان (احسنت) امروزه رویه دیگرى پیش گرفته‌اند کپسول‌هایى درست می‌کنند که این کپسول‌ها تویش یک سمومى است اگر رفتید به اردن مى‌بینید، یک انگلیسى هست که چپیه اگال هم دارد من نمی‌دانم چه چى پاشا است، کلوپ پا‌شا است نمی‌دانم حقیقت دارد یا خیر اسماً حکومت با او است من حاضر نیستم با او و با

کسانى که دور او هستند ملت ایران قراردادى منعقد بکند و یا کسانى که مثل آنها هستند با ملت ایران قرارداد مودت داشته باشند.

رئیس - آقاى شوشترى بفرمایید.

شوشترى - فرمایشات جناب اقاى حائرى‌زاده یک فرمایشات اصولى بود ولى با جریان سیاست امروزه و با نحوه عملى که دولت و ملت ایران منظور او هست و وحدت کلمه اسلامى‌که در تمام برادران مسلمان ما در هر نقطه‌اى از نقاط عالم موجود است ایجاب کرده که ما قدرى در بیان و سخن آنچه را که در قلبمان است و تصور مى‌کنیم صحیح است و شاید اشتباه کرده باشیم اینها را در مجلس شوراى ملى به طور جدى عرضه ندارم که شاید خداى ناخواسته بعضى از برادران مسلمان ما کدورت پیدا کند همین عملى که دیروز از طرف وزارت امور خارجه انجام شد و بیانى که ملک عبدالله پادشاه ماوراء اردن اظهار کرده و مأمور رسمى ایران را خواسته همین دلیل است بر این که ما باید حسن نیت تمام مسلمانان راقائل باشیم و همان حسن نیت را متقابلاً نسبت به آنها عمل کنیم براى آن که مجلس شوراى ملى، مجلسین ایران غیر از وحدت کلمه ملل اسلامى و ملل شرقى هیچ منظورى ندارد اگر بیاناتى به نوع گله‌آمیز گاهى تذکر داده می‌شود گله برادرى است از برادر دیگر نه این که خداى ناخواسته ما بخواهیم مداخله در امر حکومت یک دولت مستقلى بکنیم و یا آن که تلویحاً و تصریحاً اجازه بدهیم آنها پشتبانى از یک فکرى از ما بکنند که یک نحوه مداخله تلقى بشود بناء علیهذا فرمایشات جناب آقاى حائرى‌زاده فرمایشاتى است اصولى ولى امیدوارم که راجع به کشور هاشمى اردن تطبیق نکند و آنها به تمام معنى آن فکر اساسى مسلمین که آزادى از قید اسارت و دست مرموز است نصب‌العینشان باشد.

رئیس - آقاى وزیر امور خارجه بفرمایید.

وزیر امور خارجه - آن روز بنده اینجا چند کلمه‌اى عرض کردم بعد که به وزارت خارجه رفتم تلگرافى از وزیر مختار ایران در کشور هاشمى اردن رسید که مى‌گفت اعلیحضرت ملک عبدالله ایشان را خواسته‌اند و با حضور نخست وزیر و وزیر خارجه خودشان توضیحات مفصلى راجع به احساساتى که نسبت به ملت ایران دارند و نسبت به دوستى با ایران دارند داده‌اند و مخصوصاً صحبت‌هایى که به عنوان مصاحبه از قول ایشان در یکى از آژانس‌هاى خارجى منتشر شده است جداً تکذیب کرده‌اند این بود که بنده مخصوصاً این توضیحات را عرض کردم که روزنامه‌ها بنویسند که اذهان عمومى متوجه باشد بلافاصله بعد از ظهر وزیر مختار دولت هاشمى اردن آمدند به ملاقات بنده و تمام مطالب را تکرار کرد و البته یک قدرى هم اظهار تأثر کرد از صحبت‌هایى که شده بود و بنده هم توضیحاتى دادم (یکى از نمایندگان - امروز جبران شد) و خلاصه بنده می‌خواهم خدمت آقایان عرض کنم که این اظهارتى که در روزنامه‌ها شده بود به کلى تکذیب شد و آن اظهارات را اعلیحضرت ملک عبدالله نکرده بودند و در دوستى و احساسات ایشان نسبت به ایران هم هیچ تردیدى نیست

یک مسئله دیگرى که می‌خواستم عرض کنم این بود که یکى از اقایان محترم پریروز مطالبى فرمودند راجع به اوضاع داخلى و تشکیلات مملکت اردن لازم است عرض کنم تمام ممالک دنیا آزاد هستند هر نوع تشکیلاتى که براى خودشان مى‌خواهند بدهند (صحیح است) یک مملکتى مقتضى می‌داند که یک طورى اداره کند و یک مملکتى مقتضى می‌داند یک طرز دیگر اداره بکند بودن یک مستخدم خارجى در مملکت دلیل عدم استقلال آن مملکت نیست خیلى از ممالک هستند که لازم می‌دانند یک مستخدمى براى بعضى قسمت‌ها از یک مملکت دیگرى بیاورند این ربطى اصلاً به موضوع ندارد به این جهت بنده می‌خواستم عرض کنم الان هم جناب آقاى حائرى‌زاده فرمودند که ما با شخص معینى عهدنامه نمى‌بندیم البته این مطلب صحیح است ما با مملکت عهدنامه مى‌بندیم اینجا نوشته است مملکت ایران با مملکت هاشمى اردن عهدنامه مى‌بندد، امروز یک کسى در آن مملکت رئیس دولت است فردا کس دیگرى خواهد بود مملکت با مملکت عهدنامه مى‌بندد. مملکت ایران با مملکت هاشمى اردن که هر دو مسلمان هستند عهدنامه مى‌بندد و امیدوارم که این عهدنامه همیشه باقى بماند و برقرار بماند بنابراین بنده استدعا مى‌کنم که این را آقایان اجازه بفرمایند برود به کمیسیون براى شور دوم و اگر کسى اصلاح عبارتى و نظرى داشته باشد در آنجا مذاکره بشود (صحیح است.)

رئیس - همان طوری که گفتم این عهدنامه چون شور اول است و کسى دیگر هم اجازه نخواسته با پیشنهاداتى که رسیده به کمیسیون فرستاده خواهد شد.

4 - معرفى تیمسار سرلشگر وثوق به معاونت وزارت جنگ

رئیس - آقاى وزیر جنگ‏

وزیر جنگ - تیمسار سرلشگر وثوق را که از افسران تحصیلکرده و برجسته ارتش می‌باشند به سمت معاونت پارلمانى به پیشگاه مجلس معرفى می‌نمایم (مبارک است. مبارک است)

شوشترى - مورد وثوقند آقا.

5 - طرح و خاتمه مذاکره شور اول عهدنامه مودت بین ایران و ایتالیا

رئیس - عهدنامه مودت ایران و ایتالیا مطرح است.

( به شرح زیر قرائت شد)

لایحه مصوب دولت مجلس سنا مربوط به عهدنامه مودت بین ایران و ایتالیا در کمیسیون خارجه با حضور آقایان وزیر و معاون وزارت خارجه مطرح و عیناً تصویب و اینک جهت تأیید تقدیم مجلس شورای ملى مى‌گردد. مخبر کمیسیون امور خارجه ناصر ذوالفقارى.

رئیس - آقاى فرهودى بفرمایید.

فرهودى – عهدنامه‌ای که به نام عهدنامه مودت با کشور ایتالیا مطرح است به نظر بنده شایسته این است که در اطراف آن دقت و بحث نسبتاً کافى به عمل بیاید براى این که ما با ایتالیا از خیلى قدیم روابط داشته‌ایم حتى از دو هزار سال پش ما با دولت و ملت ایتالیا روابط جامع‌الجهاتى داشتیم این روابط گاهی دوستى بوده گاهى جنگ بوده گاهى صلح بوده گاهى قطع بوده گاهى وصل بوده در طى این 2 هزار سال روابط ایران و ایتالیا تحولات متعددى را به خودش دیده است امروز در خوزستان آثار و خاطرات خیلى زیادى از دوره باستانى هست اسم رم و ایتالیا در آن آثار برده می‌شود بنابراین این عهدنامه خیلى فرق دارد و باید هم خیلى فرق داشته باشد با عهدنامه‌هاى دیگرى که مى‌بندیم. ما عهدنامه با ممالکى مى‌بندیم که یا جدید‌التأسیس هستند یا این که روابط ما با آنها روابط تازه است هر وقت دو ملت خواستند با هم عهدنامه ببندند باید مجموع روابط گذشته‌شان را در آن عهدنامه به خاطر بیاورند آنچه را که در گذشته موجبات تکدرى فراهم آورده است در این عهدنامه سعى نکنند که آن موجبات تکرار نشود ولى در این عهدنامه‌ای که تهیه شده است با کشور ایتالیا به نظر بنده این ملاحظات رعایت نشده است یعنى یک عهدنامه خیلى ساده‌اى و مثل این که با یک کشور تازه‌اى یک عهدنامه‌اى مى‌بندیم دو سه ماده خیلى معمولى در اینجا هست و بالمره غفلت شده است از آن همه روابط دیرینه‌اى که ما با این ملت و این دولت داشته‌ایم مقدمه بنده مى‌خواهم ببینم ما که با دولت ایتالیا روابط دو هزار ساله داشته‌ایم و حالا هم داریم و عهدنامه‌های مودت متعددى در دوره جدید با دولت ایتالیا بسته‌ایم چه قبل از مشروطیت و چه بعد از مشروطیت و حتى بعد از الغای کاپیتولاسیون چه شده است که آن عهدنامه‌ها کنار گذاشته شده و فراموش شده و یک عهدنامه تازه‌اى که خیلى مختصر است به مجلس پیشنهاد شده است تصور مى‌کنم این تجدید روابط یعنى فراموش شدن عهود سابق و آوردن عهدنامه جدید مربوط باشد به آثار جنگ دوم در جنگ بین‌المللى دوم ما وارد یک مخاصمه و جنگى شدیم که گویا یک طرفش ایتالیا بود و بنابراین طبیعى است که روابط قطع شده است و حالا که عهدنامه جدیدى پیشنهاد کرده‌اند قطعاً معنایش این است که آن عهد قطع شده را دو مرتبه می‌خواهند پیوند بدهند ولى این کافى نیست یعنى در این عهدنامه تصفیه مطالب گذشته معلوم نشده است چون وقتى بین دو ملت و دولت روابط جنگى بود و روابط‌شان قطع شده و بعد دو مرتبه خواسته‌اند تجدید کنند این یک مسائل تازه‌اى پیش می‌آید یعنى آن مسائل مختلفه که در طى جنگ پیش آمده به طور کلى ایجاب می‌کند این مسائل در تجدید روابط تصفیه بشود یا لااقل قرار تصفیه‌اش داده بشود یا در عهد جدید یک مرجعى، یک کمیسیونى، جایى، محلى معین بشود براى تصفیه آن مسائل در اینجا درست مثل این است که دولت ایتالیا یک دولت جدید‌الولاده‌ای است و دولت جدید‌التأسیس است.

+++

و ما مى‌خواهیم با او ایجاد روابط بکنیم به کلى آن مسائل سابق و آنچه که باید به نام تصفیه قطع روابط در اینجا اشاره شده باشد و دلیلى بر آن تصفیه ذکر شده باشد به کلى مسکوت مانده است و به نظر بنده این مطلب یکى از نواقص عمده این عهدنامه است مسئله دیگر این که ما و ایتالیا که دو مرکز نورانى داشت یکى رم یکى ایران طبیعى است که هم در رم آثار باستانى بسیار است. در ایتالیا آثار باستانى بسیار است که قطعاً در آن آثار باستانى خاطرات روابط با یاران منعکس است و هم در ایران آثار باستانى بسیار است. اینجا در ماده سوم مى‌گوید نظر به این که طرفین معظمین متعاهدین معتقد هستند که معرفت متقابل با حوال یکدیگر بهترین عامل اساسى و لازم براى حسن تفاهم بین ملل مى‌باشد موافقت دارند نهایت سعى را براى توسعه روابط فرهنگى بین دو کشور مبذول دارند و با اعتقاد به اصل فوق طرفین متعهد می‌شوند کلیه تدابیرى را که به منظور تسهیل مبادلات متقابل فرهنگى و علمى و هنرى باید اتخاذ گردد بررسى نمایند.

در اینجا هر چند کلمه فرهنگ وسیع است و می‌تواند شامل آثار باستانى بشود ولى حق این بود که به این قبیل آثار باستانى و مبادله آثار باستانى اشاره می‌شد چون خیلى آثار باستانى آنها دارند که مکرر است و خیلى هم ما داریم که مکرر است و همیشه در موزه‌هاى دنیا یکى از کارهایى که می‌شود این است که آثار باستانى را با یکدیگر مبادله می‌کنند بنابراین در این ماده سوم حق این بود که لااقل به این روابط و آثار باستانى یک توجه خاصى بشود یعنى تصریح به ذکر بشود که معلوم باشد ما با دولت و ملتى می‌خواهیم قرارداد ببندیم که داراى آثار تاریخى مشترکى هستیم در ماده یکم هم باز یک عبارت کلى هست که تجربیات گذشته همه‌اش به ما حکم می‌کند که دیگر پایبند این عبارات کلى نباشیم در ماده یک می‌نویسد بین دولتین معظمین ایران و ایتالیا و همچنین اتباع دو کشور صلح خلل‌ناپذیر و دوستى صمیمانه دائم برقرار خواهد بود. بنده می‌خواهم ببینم که این صلح خلل‌ناپذیر و دوستى صمیمانه و دائم تا کى است؟ و تا چه حدودى است؟ براى این که به طور مطلق تعهد جریانى را کردن این مملکن است در آتیه اشکالاتى به وجود بیاورد و هیچ نوع شرطى در ماده یکم نیست در صورتى که باید معین بشود حدود این روابط چیست و این صلح دائمى تا کى چون اگر ذکر نشود ممکن است مقصود اصلى به دست نیاید و طرفین اقداماتى بکنند و در عمل ماده یک متزلزل بشود اما اگر معین بشود و ذکر بشود آن وقت طرفین احتراز می‌کنند از آن اعمال و عهدنامه پا بر جا خواهد بود بنابراین به طور کلى نظر بنده این است که در این عهدنامه رعایت کامل روابط تاریخى و روابط اقتصادى که ما با دولت ایتالیا داشته‌ایم و تحولات بسیار که در طى قرون و اعصار پیدا شده نگردیده است و بسیارى از مسائلى که مى‌بایستى ذکر بشود در اینجا مسکوت گذاشته شده است و حق این است که آن مسائل ذکر بشود.

رئیس - آقاى کهبد.

بعضى از نمایندگان - نیستند آقاى کهبد.

رئیس - دیگر کسى اجازه نخواسته است شور اول عهدنامه است و پیشنهادى هم نرسیده است براى شور دوم به کمیسیون فرستاده می‌شود.

6 - مذاکره در دستور گذاردن لایحه تکمیل کادر افراد شهربانى

رئیس - پیشنهادى رسیده است که لایحه راجع به تکمیل کادر افراد شهربانى در درجه اول در دستور قرار گیرد قرائت می‌شود.

( به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنیم که لایحه مربوط به افراد شربانى کل کشور که استخدام شده‌اند در درجه جزء دستور قرار گیرد و با قید دو فوریت و فى‌المجلس مطرح و مورد تصویب قرار گیرد.

کشاورز‌ صدر. ملک‌مدنى. ابریشم‌کار. مکى. ظفرى. مخبر فرهمند.

بعضى از نمایندگان - خود لایحه را هم قرائت بفرمایید.

رئیس - خود لایحه هم قرائت مى‌شود.

( به شرح زیر قرائت شد)

ماده واحده - به وزارت کشور اجازه داده می‌شود که براى تکمیل کادر افراد و ردیف افراد شهربانى در حدود اعتبارات مربوطه از مشمولین خدمت وظیفه طبق مقررات قانون استخدام افراد و ردیف افراد شهربانى مصوب 13 مهر 1309 عده لازم که سن آنها کم‌تر از 19 و زیادتر از 34 سال نباشد استخدام نماید و نظر به این که افراد و ردیف افراد مزبور در شهربانى کل کشور خدمات و تعلیمات مربوط نظامى را فرا مى‌گیرند در صورتى که بیش از پنج سال در شهربانى خدمت نمایند دو سال خدمت آنان به منزله خدمت زیر پرچم محسوب و اداره نظام وظیفه عمومى مجاز است به استناد گواهى شهربانى کل کشور براى آنان برگ خاتمه خدمت تحت‌السلاح صادر و تسلیم دارد و شهربانى کل نیز مجاز است افراد و ردیف افرادی که به جهات و علل ادارى فاقد صلاحیت براى ادامه خدمت در شهربانى تشخیص می‌شوند از خدمت شهربانى برکنار نماید.

تبصره - به وزارت دارایى اجازه داده می‌شود حقوق و مزایاى افراد و ردیف افراد شهربانى که به موجب این قانون براى خدمت در شهربانى قبل از تصویب بودجه سال 1329 استخدام می‌شوند در حدود اعتبار مصوب در کمیسیون بودجه مجلس شوراى ملى پرداخت نماید. وزارت کشور و وزارت جنگ مأمور اجراى این قانون و تنظیم آیین‌نامه مربوطه خواهند بود.

بعضى از نمایندگان – به امضا کیست؟

رئیس - این لایحه مال دولت سابق است. این دولت هم قبول کرده است. آقاى ملک‌مدنى بفرمایید.

ملک‌مدنى - عرض کنم این لایحه به نظر بنده یکى از لوایح بسیار خوب است دلیلش هم این است که آقایان توجه دارند در تمام دنیا سعى می‌کنند افراد شهربانى یعنى پلیس، پاسبان از اشخاص نجیب و شرافتمند انتخاب شوند براى این که مقدمات تمام امور به دست آنها انجام می‌شود. هر پرونده به دست پلیس و به دست پاسبان است همین طور امنیت و آسایش مردم است شهرستان‌ها را آنها باید تأمین بکنند این لایحه حکایت از این معنى می‌کند و دو سال نظام وظیفه را جزو خدمت آنها حساب بکنند. یک افرادى که تحصیلات متوسطه را دارند حاضر هستند بروند در کادر شهربانى قبول خدمت بکنند و انجام وظیفه کنند روى همین لایحه تقدیمى دولت هم به طوری که شنیدم یک عده استخدام کرده‌اند که حقوق آنها تا کنون پرداخته نشده است و آنها الان در کادر استخدامى‌ شهربانى مشغول انجام وظیفه هستند علت این که پیشنهاد کرده‌ام دو فوریت باشد براى این است که تکلیف اینها معلوم بشود یک مشت مردمى هستند آمده‌اند در شهربانى انجام وظیفه می‌کنند و هنوز وضعیت حقوق آنها معلوم نیست تصور می‌کنم آقایان نمایندگان محترم هم با این نظر موافقت دارند که پاسبان و افراد شهربانى که باید به خوبى انجام وظیفه بکنند باید معاش و زندگی‌شان تأمین شده باشد این پیشنهاد از این جهت شده است خود وزارت کشور هم موافقت دارند با این نظر.

رئیس - آقاى صفایى مخالفید؟

صفایى - بلى‏

رئیس - بفرمایید آقاى صفایى‏

صفایى - این موضوع طرح‌هاى سه فوریتى و فى‌المجلس بحث شدن و طرح شد کار را خیلى مشکل کرده یک لوایحى ضمن 5، 6، 7 ماده که متضمن امور مالى و استخدامى است بدون این که طبع شد باشد و توزیع شده باشد و مطالعه شده باشد آقایان نمایندگان طرحى تهیه مى فرمایند و امضا می‌فرمایند که فى‌المجلس با قید سه فوریت مطرح بشود این لایحه هم متضمن امور مالى و هم امور استخدامى است بنده که آن را ندیده‌ام (ناظرزاده - طبع شده آقاى صفایى) طبع شده ولى توزیع نشده، بنده که ندیدم در اینجا اصولاً بایستى وضعیت استخدامى‌شهربانى یا افسرها به طوری که در این لایحه پیش‌بینى شده است منظم و مرتب باشد بنده هیچ بحثى دارم و در این که جناب آقاى وزیر کشور هم این کار را با حسن‌نیت انجام خواهند داد این را هم بحثى ندارد ولى بحث بنده از لحاظ جریان پارلمان است که امورى که متضمن یک مطالبى که محتاج به مطالعه است این با قید سه فوریت و فى‌المجلس مطرح شدن صحیحى نیست بنده استدعایم این است وقتى که لازم باشد حالا که آقاى وزیر کشور موافقت کرده‌اند با لایحه دولت قبل موافقت بفرمایند با یک فوریت قضیه مطرح بشود و برود به کمیسیون دقت بشود و برگردد تا مجال دقت و مطالعه هم پیدا بشود و بنده هم که مجال مطالعه پیدا نکرده‌ام پیدا کنم.

رئیس - آقاى وزیر کشور بفرمایید.

وزیر کشور - بنده مى‌خواهم به عرض آقایان برسانم که این لایحه طبع و توزیع هم شده و 570 نفر از این افراد استخدام شده‌اند که تا به حال ماهى 50 تومان به عنوان کمک به آنها داده شده است با این که ما از وجود آنها استفاده مى‌کنیم بنده صلاح نمی‌دانم بیش از این موضوع به عهده تعویق بیفتد این است که بنده تقاضا مى‌کنم به هر ترتیبى که ممکن است تصویب بشود زیرا ما مجبوریم که زودتر تکلیف اینها را معین بکنیم و موضوعى که مهم است در اینجا این است که دو سال خدمت آنها به جاى خدمت وظیفه محسوب شود که این سابقه در اینها بایستى بگذرد براى این که این دو سال جزء خدمت نظام وظیفه آنها محسوب شود همین موضوع است که اهمیت دارد و الّا اجزای پلیس را که خودمان مى‌توانیم استخدام بکنیم موضوعى که مهم است این است که دو سال از خدمت آنها به منزله خدمت نظام وظیفه آنها محسوب شود. استدعا مى‌کنم اگر ممکن باشد آقایان تصویب

+++

بفرمایید چون آنها وضعشان خوب نیست و چند ماه است که حقوق نگرفته‌اند و حتى بنده مجبور شدم که چهل هزار تومان از قسمت نامه شهربانى قرض کردم و به آنها مساعده دادم که از این حیث در مضیقه نباشند (صحیح است)

رئیس - لوایح دولت همیشه با دو فوریت تقاضا مى‌شود سه فوریت مربوط به طرح‌هایى است که نمایندگان می‌دهند (محمد ذوالفقارى - به کمیسیون نظام نباید بیاید؟) وقتى دو فوریت تقاضا شد دیگر به کمیسیون نمی‌رود دو فوریت براى این است که در مجلس بحث شود به هیچ کمیسیونى نمی‌رود.

حالا رأى مى‌گیریم به این که جزو دستور باشد بعد از این که جزء دستور قرار گرفت می‌شود پیشنهاد کرد ولى حالا چون ممکن است مجلس رأى ندهد که جزو دستور قرار گیرد (در این موقع عده براى اخذ رأى کافى نبود.)

7 - طرح پیشنهادات مواقع انعقاد جلسات در ماه رمضان

رئیس - چون عده براى رأى کافى نیست پیشنهادى هم شده است که ایام ماه رمضان هفته‌اى یک روز جلسه باشد پیشنهاد قرائت و مذاکره به عمل می‌آید.

( به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم مجلس شورای ملى- اینجانبان استدعا داریم جلسات ماه صیام را مقرر فرمایید هفته‌اى یک روز سه‌شنبه تشکیل گردد و پس از گذشتن ماه صیام کما فى‌السابق معمول گردد.

شوشترى ملک‌مدنى. عباسى. دکتر جلالى. آصف. بهبهانى. جواد عامرى. و چند امضا دیگر

صفایى - بنده مخالفم.

رئیس - آقاى شوشترى‏

شوشترى - این پیشنهاد آقا از نظر پیشرفت کار بوده است نه بطوء کار الآن چند جلسه است یک قدرى مجلس آن وظیفه اساسى که بهش سپرده شده است به مفهوم واقعى مثل این که انجام نمی‌دهد آخرهاى مجلس صورت خوشى ندارد و از اکثریت می‌افتد مثل اول ( امینى - جنابعالى که گرگان بودید) اجازه بفرمایید آقا ماه مبارک رمضان اغلب آقایان و همه آقایان مگر کسى که مریض باشد و البته آن هم تظاهر نخواهد کرد. طبق تکلیف شرعى همه صائمند خسته می‌شوند هوا گرم است ما می‌خواهیم 3 ساعت اینجا بنشینیم کار بکنیم که مرضى خدا و رسول و ملت باشد با این وضعیت پیش نمی‌رود و بعضى از آقایان محترم نظرشان این بود که هفته‌اى یک جلسه بیاییم و بنشینیم و این جلسه را سه ساعت به تمام معنى کار کنیم تا بتوانیم یک خدمتى کرده باشیم حالا اگر آقایان با این طرز موافقند خوب و گرنه ما هم تسلیم نظر اکثریت هستیم.

صدر میرحسینى - شب جلسه تشکیل بدهید.

رئیس - آقاى صفایى‏

صفایى - بى‌نهایت متأسفم که توضیح این پیشنهاد را آقاى شوشترى دادند زیرا من مجبور می‌شوم که نسبت به بیانات ایشان تردید بکنم با ارادتى که به ایشان دارم موضوع به عقیده بنده از لحاظ اصول و از لحاظ احتیاجات مملکت صحیح نیست مجلس شوراى ملى با این که هفته‌اى سه روز تشکیل می‌شود همه کارها را که مانده است لوایح مفید دردستور باقى مانده و با این که هفته‌اى سه روز جلسه داریم مع‌الوصف کارها را که مانده است (صدرزاده - جلسه سؤالات را آقایان نیامدند) به چه دلیل و به چه منطقى می‌توانیم بگوییم هفته‌اى یک روز اگر واقعاً روزه هستید بسیار خوب بهترین کارى که براى خدمت و عبادت لازم است چون افراد عبادت‌شان متفاوت است عبادت اشخاص عادى این است که در مسجد بروند و نماز بخوانند و عبادت آقایان این است که در این مجلس حضور پیدا بکنند و خدمت به مردم بکنند (شوشترى - و نمازشان را هم بخوانند) من نمى‌فهمم اگر روزه داشتن معنایش این است که از خدمت خلق باز بمانند عجب منطق غریبى است و اگر واقعاً نمی‌توانند از لحاظ مزاج تحمل چند سه ساعت را بکنند مثل ادوار گذشته چندین دوره مشروطیت جلسات شب بود.

آقایان اگر روزه هستید و واقعاً عذر روزه مانع از حضور در جلسه است پس براى جلسه شب تشریف بیاورید از ساعت 9 تا 12 براى این که آقایانى که روزه مى‌گیرند طبعاً باید شب بیدار باشد بیدارى را در مجلس شورای ملى و خدمت به خلق مصرف بکنند در هر حال بنده در اوضاع متشنج امروز در موقعى که قضایاى نفت و سایر قضایاى دیگرى که در بین هست او‌ضاعاتى که می‌بینیم از هر جهت ما را احاطه کرده جلسه مجلس را بدون ذکر دلیل هفته‌اى یک روز بکنیم به عنوان این که ما روزه هستیم صلاح نمی‌دانم اولاً این که روزه با آمدن در جلسات مجلس منافاتى ندارد و در ثانى اگر واقعاً به عذر روزه است شب باشد ولى بنده خیال می‌کنم که آقاى شوشترى متوجه حقیقت قضیه نشده‌اند و یک علل سیاسى دارد و آن علل سیاسى این است که آقایان در جلسه حضور پیدا نکنند و قبل از دستور اگر تذکراتى دارند که مفید براى کشور و مردم است آن فرصت هم از دست‌شان گرفته شود تا اگر ناله‌اى دارند نتوانند بگویند ما که الان واقعاً با دولت تماس نداریم، دسترسى نداریم (حائرى‌زاده - دولت که اینجا است در مجلس است هر وقت بخواهید دسترسى پیدا می‌کنید) بنده مکرر خواستم و نتوانستم ملاقات کنم به هر حال براى من این سوء‌تفاهم پیدا شده است که اگر هفته‌اى سه روز نباشد ناله‌هاى مردم و ایرادات قانونى که می‌توانیم تذکر بدهیم این گرفته بشود و منجر به هفته‌اى یک روز بشود این صلاح نیست و آقایان نباید موافق باشند.

رئیس - راجع به تشکیل جلسات مجلس سه پیشنهاد رسیده است یکى همین پیشنهاد بود که قرائت شد هفته‌اى یک روز و یکى هم پیشنهاد هفته‌اى دو روز و یکى هم پیشنهادى است که جلسات شب‌ها باشد اینها همه محتاج به رأى است ممکن است مذاکراتش به عمل بیاید و وقتى عده براى رأى کافى شد رأى گرفته می‌شود پیشنهاد راجع به هفته‌اى دو روز قرائت می‌شود.

( به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم که در ایام صیام مجلس هفته‌اى دو مرتبه پنجشنبه و یکشنبه تشکیل شود ناظرزاده‏

ناظرزاده - عرض کنم این پیشنهاد توضیح زیادى لازم ندارد بعضى از آقایان می‌خواهند هر سه روز باشد و این با روزه داشتن واقعاً منافات دارد بعضی‌ها مى‌گویند یک روز یک روز هم کم است این بود که من قائل به تفسیر شدم (حاذقى - تفسیر نیست حد وسط است) اگر صلاح می‌دانید هفته‌اى دو روز که هم از لحاظ ماه رمضان رعایتى شده باشد و هم کارهاى مجلس را که نماند.

رئیس - آقاى امینى‏

امینى - عرض کنم مطلبى که اینجا عنوان شد مایه تأسف است که این را در پرده اختلاف سلیقه عنوان کردند که باعث سوء‌تفاهم مجلس شود مطلب اینجا است که عده‌اى از نمایندگان این طور بحث کردند که چون هفته‌اى دو روز کمیسیون بودجه تشکیل می‌شود و هفته‌اى دو روز صبح‌ها کمیسیون‌هاى مختلف دیگرى تشکیل می‌شود چون ایام ماه رمضان است صلاح این خواهد بود که اجلاسات مجلس براى این که کمیسیون‌ها کارشان را کاملاً بتوانند انجام دهند کمتر تشکیل شود و باید آقایان بدانند کار اساسى در کمیسیون‌ها انجام می‌شود نه در جلسه علنى، در جلسه علنى بنده هم موافقم که داد و فریاد و فغان از بدبختى بکنید آقاى صفایى ولى بدبختى را باید عمل انجام بدهد نه داد و فریاد، چرا در مجلس کار نمی‌شود براى این که هفته‌اى سه روز وقت مجلس به نطق قبل از دستور مى‌گذرد هر جلسه قریب به یک ساعت یا یک ساعت و نیم و در اینجا اطمینان داشته باشید نه حضرت مستطاب عالى در نظر داشتید که خلاف آنچه که هست اظهار بفرمایید و نه آقاى شوشترى هر دو صلاح مملکت را می‌خواهید و تمام مجلس هم این نیت را دارند منتها باید روشن کرد براى چه امروز مجلس اکثریت نمی‌شود الان کمیسیون خارجه تشکیل است الان کمیسیون مختلط نفت کار می‌کند خیال می‌کنید که آقایان بیرونند و نمى‌آیند چرا این طور نیست عده‌اى مشغولند به این جهت جلسه نمى‌شود گفتیم این ایامى‌که موضوع نفت مطرح است و باید این قضایا حل شود و عده کافى براى رأى نیست هفته‌اى یک بار جلسه بکنیم که در مقابل افکار عمومى هم تظاهر به افتضاح نباشد و در صورتى که آقایان در کمیسیون هستند و مشغول کارند خیال کنند که آقایان در بیرون هستند الان سه کمیسیون تشکیل است عده‌اى از آقایان در کمیسیون مختلط نفت هستند، عده‌اى در کمیسیون خارجه مشغول هستند نباید یک کارى را که باعث سوء‌تفاهم شود عنوان کرد چه مانعى دارد چه اشکالى دارد که هفته‌اى یک روز در ایام صیام از ساعت 8 بیایید تا ظهر و نطق قبل از دستور نکنیم و تمام دستور باشد و این 4 ساعت معادل خواهد بود با سه بار در هفته و هر مرتبه هم یک ساعت که آن هم با نطق قبل از دستور بگذرد بنده بالنتیجه با هفته‌اى دو روز مخالفم براى این که ما باید هفته‌اى چهار روز در چهار کمیسیون از صبح باشیم هفته‌اى دو روز کمیسیون بودجه شنبه و چهارشنبه تشکیل می‌شود که کارهایش اقلاً 3 ساعت طول می‌کشد و هفته‌اى دو روز کمیسیون‌هاى دیگر از قبیل کشاورزى و دیگر کمیسیون‌ها و اغلب آقایان در سه کمیسیون گرفتارید این را چرا نمی‌گویید که مردم بدانند، تنها صحبت در این است که چرا در جلسات براى گذراندن کارها کوتاهى می‌شود کدام لایحه است که امروز معوق مانده لوایحى که مانده اغلب از لوایحى است که قبلاً داده شده و از دولت‌هاى مختلف است و اغلب از آنها را دولت حاضر قبول نکرده یا دو مرتبه لایحه‌اى نداده است من تعجبم از این است که خود ما گناه را به گردن خودمان می‌اندازیم و از این بابت متأسفم‏.

صفایى - نسبت به عرایض بنده سوء‌تفاهمى‌شده اجازه بفرمایید.

رئیس - آن یک بحث جداگانه‌اى است اینجا گفتیم چند پیشنهاد شده است و باید به این پیشنهادها رأى گرفت اکثریت نیست و گویا در خارج هم آقایان نیستند ( آشتیانى‌زاده - در کمیسیون‌ها هستند) اگر در کمیسیون‌ها هستند بگویید بیایند اول رأى گرفته شود راجع به افراد شهربانى

+++

و بعد هم راجع به این پیشنهاداتى که مخالف و موافق صحبت کردند پیشنهاد آقاى دکتر بقایى هم راجع به تغییر وقت جلسه است قرائت می‌شود

( به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم جلسات مجلس در ایام ماه مبارک رمضان بعد از افطار تشکیل شود. دکتر بقایى کرمانى‏

نورالدین امامى - مخالفم‏.

رئیس - آقاى دکتر بقایى‏

آشتیانى‌زاده - آقاى دکتر بقایى شب‌ها خطر ناک است‏.

دکتر بقایى - کرمانى هیچ خطرى وجود ندارد، عرض کنم آقایانى که در ادوار سابق در مجلس تشریف داشتند به خاطر دارند که غالباً در ایام ماه مبارک رمضان جلسات مجلس بعد از افطار تشکیل می‌شد و در دوره پانزدهم هم که اینجا بودیم یک مدتى جلسات شب تشکیل شد و بعد روى یک ملاحظات شاید سیاسى خواستند این را تبدیل به روز بکنند و بنده پشت همین تریبون با رقم و عدد ثابت کردم که شب‌ها بهتر کار پیشرفت می‌کند و جلسات مرتب‌تر است و حجم کار بیش‌تر است ( ارباب - بلى کار بهتر مى‌شود) آن کارهاى جوادیه صحبت نیست کار جدى مجلس را عرض مى‌کنم ثابت شد که کار بهتر پیشرفت مى‌کند حجم کار بیش‌تر است به این جهت بنده این پیشنهاد را دادم آقایان توجه بکنید هم از لحاظ پیشرفت کار و هم از نظر مذهبى و اخلاقى بهتر است که شب جلسات تشکیل شود تا اگر بعضى‌ها باشند که شیطان گول‌شان مى‌زند و شب‌ها به کارهاى خلاف شرع مرتکب مى‌شوند اینجا در مجلس که باشند جلوگیرى مى‌شود البته ممکن است کسى نباشد ولى شاید تک و توک پیدا شود ( شوشترى - بعضى‌ها ییلاق هستند و شب نمى‌توانند بیایند) براى چند نفر که به ییلاق مى‌روند نمى‌شود که کار مملکت را ول کرد آنهایى که به ییلاق مى‌روند حتماً اتومبیل هم دارند و اما این که لوایح دولت نیست که مطرح شود بنده باید متأسفانه عرض کنم به هیچ‌وجه چنین چیزى نیست بسیار لوایح سودمندى هست که همین طور مانده بدون این که تعیین تکلیف بشود و مردم منتظرند که مجلس قدم‌هایى بردارد یک لایحه سودمندى از طرف دولت در ابتداى کار تقدیم مجلس شد مربوط به تعیین تکلیف زندانیان تمام آقایان نمایندگان هم این لایحه را پسندیدند بسیار لایحه مفیدى بود و به سه فوریت لایحه هم رأى گرفته شد و الان مدت یک ماه است که معلوم نیست چطور شد (صدرزاده - ما سه فوریت خواسته بودیم دولت خودش با یک فوریت آورد) خوب چون آقایان می‌فرمایند که کار نیست مى‌خواستم عرض کنم که کاملاً به اندازه سه جلسه در هفته و هر جلسه سه ساعت کار هست جناب آقاى شوشترى کار هست جلسه گذشته تعیین کردند براى سؤالات و نیامدند آقایان ‏

رئیس -و یکى از آقایان که نیامدند خود آقاى دکتر بقایى بودند.

امینى - خود آقا که سؤال فرموده بودید نیامدید در صورتى که ما آمدیم‏.

دکتر بقایى - کرمانى بنده در همسایگى بودم بنده خودم سؤال کرده بودم و فوریت هم داشت چون راجع به نظام وظیفه و انفجار مهمات شیراز بود بنده علاقمند بودم چون خودم سؤال کرده بودم ولى نتوانستم بیایم و خواهش مى‌کنم از آقایان براى این چند هفته قبول بفرمایند که جلسات شب تشکیل شود و نتیجه‌اش را خواهید دید که بهتر خواهد بود.

رئیس - آقاى نورالدین امامى‏

نورالدین امامى - عرض کنم بنده با تشکیل جلسات در هفته سه مرتبه یا یک مرتبه یا دو مرتبه تابع رأى اکثریت مجلس شوراى ملى هستم و ممکن هم هست که خود من موافق نباشم به این که یک جلسه تشکیل شود ولى صد در صد با تشکیل جلسات مجلس در شب مخالف هستم و چند دلیل دارد دستگاه مملکت باید یک جور بچرخد آقاى وزیر کشور، آقاى وزیر فرهنگ که همه باید از ساعت 8 صبح پشت میز وزارتخانه‌هاى خودشان باشند هفته‌اى 3 شب هم باید بیایند وقت خودشان را در اینجا بگذرانند و در اینجا کار کنند یا دستگاه دیگر ما خودمان اشخاصى که روزه هستیم یا روزه نیستیم ممکن است این وضع داخلى خودمان را تغییر بدهیم ولى آنان با تشکیلات کشورى و ادارات کار داریم باید شب‌ها برویم استراحت کنیم صبح‌ها هم دنبال کار ادارى باشیم همین طور مستخدمین مجلس کارمندان مجلس اول وقت باید بیایند اینجا کار کنند و شب‌ها هم تا ساعت 12 شب کار بکنند این برخلاف عدل و انصاف است جناب آقاى دکتر بقایى فکر بکنید یک دستگاهى را باید روز به کار وادارید و یک دستگاهى را شب (صدر میرحسینى - صواب دارد) صوابش این است که شب آقا به جاى آن کارهاى شیطانى بروید عبادت بفرمایید.

8 - تصویب یک فوریت لایحه تکمیل کادر افراد شهربانى

رئیس - آقایان توجه بفرمایید اول رأى مى‌گیرم به آن لایحه دولت راجع به افراد شهربانى که تقاضا شده است جزو دستور باشد آقایانى که موافقند قیام بفرمایند (اکثر نمایندگان برخاستند) تصویب شد حالا فوریت اول آن مطرح است.

ابوالقاسم امینى - بنده پیشنهاد کردم مسکوت بماند.

رئیس - پیشنهاد شما قرائت مى‌شود.

( به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد مى‌کنم لایحه مورد بحث مسکوت بماند.

ابوالقاسم امینى‏

رئیس - آقاى امینى‏

امینى - چرا بنده پیشنهاد سکوت کردم براى این بود که این لایحه از دو قسمت تشکیل مى‌شود یک قسمت لایحه استخدام پانصد و اندى پاسبان است که این مربوط به اجازه قبلى بوده است و مقرر بر این بوده است که وزارت کشور یعنى شهربانی کل استخدام بکند یک قسمت مربوط به اشخاصى است که در این خدمت که هستند از دو سال خدمت نظام وظیفه معاف باشند بنده علاقمند بودم که عکس این پیشنهاد می‌شد یعنى وزارت کشور پیشنهاد می‌کرد که از افرادى که مشمول هستند و یک سال خدمت نظام وظیفه کردند آن اشخاص را استخدام بکنند که از لحاظ دیسیپلین و طرز کار در دستگاه نظام تربیت شده‌اند و کار کرده‌اند بنده کراراً دیدم که یک دژبان در یک جا با یک پاسبان در سر یک پست هستند ولى دیسیپلین نظامى از لحاظ این که کیفیت تربیت نظام رجحان دارد به تربیت و دیسیپلین پلیسى چه بسا پاسبانانى که در موقع انجام خدمت وظیفه یعنى پس از یک سال وارد شهربانى می‌شوند اینها روى همان طرز تربیت و فکر و عمل در انجام کارشان بهتر هستند و مقتدرترند حالا شما می‌آیید و اشخاصى را استخدام می‌کنید که آنها وقتی که خدمت شهربانى را انجام دادند از خدمت وظیفه معاف باشند و علاوه بر این که عده زیادى مراجعه خواهند کرد و براى شما ایجاد گرفتارى خواهند کرد (وزیر کشور - مراجعه کرده‌اند و مال گذشته است) فرق نمی‌کند مال گذشته را دارید رأى می‌دهید که از خدمت نظام وظیفه معاف باشند این چه مملکتى است که یک عده‌اى از خدمت معاف شوند و یک عده‌اى با ماهى 7 قران و ده شاهى از صبح تا شام جان بکنند و عده‌اى دیگر ماهى دویست و خرده‌اى تومان حقوق بگیرند و از خدمت وظیفه هم معاف باشند این چه عدم عدالتى است نسبت به یک عده‌اى بنده این لایحه را اگر فقط مربوط به پرداخت حقوق این عده بود قبول می‌کردم.

و با کمال میل رأى می‌دادم ولى این که هر دو با هم توأم باشد و با دو فوریت انجام بشود و به کمیسیون‌هاى مربوطه نرود موافق نیستم بنده گمان می‌کنم که این مانعى ندارد اگر تجزیه بکنید حقوق‌شان اگر معطل مانده علیحده به همین رأى بگیرید و آن قسمت خدمتشان را جاى دیگرى چون تمام لوایحى که به سرعت داده می‌شود دیده‌ایم که بعداً یک گرفتار ثانوى ایجاد کرده که بعداً به واسطه اختلاف و نفاق و یا عدم انصاف و نصفت و عدالت و غیره باعث دردسر شده و داد و فریاد‌هاى بعد اسباب مزاحمت شده.

رئیس - آقاى وزیر کشور

وزیر کشور - بنده می‌خواستم عرض کنم اولاً این عده استخدام شده‌اند و تربیت هم شده‌اند و در آموزشگاه هم بوده‌اند مقصود این است که اینها اگر استخدام شده‌اند به مدت 5 سال 2 سال از 5 سال خدمتشان جزء خدمت نظام وظیفه آنها محسوب شود و ما بعد از این هم استخدام نخواهیم کرد و فقط منحصر به این 570 نفر است و استدعا می‌کنم که آقاى امینى پیشنهادشان را پس بگیرند.

امینى - توضیحات حضرتعالى بنده را قانع نکرد.

وزیر کشور - ملاحظه بفرمایید 570 نفر استخدام کرده‌ایم و حقوقشان را باید بدهیم و حالا اگر چنانچه بخواهیم مسکوت بماند تکلیف ما معلوم نیست.

امینى - اگر امر می‌فرمایید پس مى‌گیرم بنده حرفى ندارم ولى همه اینها مربوط به تهران است و به ولایات مربوط نیست.

رئیس - آقاى صفایى‏

صفایى - توجه می‌فرمایید جناب آقاى امینى مطلب دو قسمت است یک مطلب عبارت از این قسمت است که در این لایحه باید بحث شود و یکى این که این لایحه باید از دستور خارج بشود بیانات آقا در صورت صحت و مورد توجه بودن هم کافى براى خروج از دستور نیست و خروح از دستور معنایش این است که یک لایحه‌اى خود آقا به مفید بودنش ایمان داشتند مسکوت بماند در صورتى که خود آقا بر این معتقد نبودید، و منظورتان این بود که لایحه بحث نشود مطرح نشود بنابراین آن منظورى که شما دارید از لحاظ بحث و مطالعه وقتى که مورد بحث واقع شد تذکرات را آقا می‌فرمایند و اگر لازم بود که تصویب نشود یا بشود آن وقت مورد بحث است ولى لایحه‌اى که از لحاظ استخدام کردن عده‌اى که فعلاً مورد استخدام واقع شده‌اند و حقوقشان را نگرفته‌اند و بلاتکلیف در شهر به این مشغول خدمت هستند ما از یک طرف از آنها خدمت می‌خواهیم و از یک طرف مى‌گوییم که لایحه مسکوت بماند بنابراین بنده معتقد هستم

+++

که آقا پیشنهادشان را پس بگیرند و یک فوریت مطرح بشود و تصویب بشود و بحث بشود و اما موضوع نظام وظیفه‌اى که موردای را آقا بود این طور نیست این افرادى که در اینجا خدمت شبانه‌روزى می‌کنند و آن افرادى که در نظام وظیفه هستند و ماهى 7 قران و ده شاهى روزى 3 ساعت و یا 4 ساعت خدمت می‌کنند اینها 14 ساعت شبانه‌روزى در شهربانى براى آسایش مردم خدمت مى‌کنند بنابراین این دو تا متفاوت است ( امینى - معلوم می‌شود خدمت وظیفه نکرده‌اید بنده چون خدمت وظیفه کرده‌ام می‌دانم ) بله جنابعالى نمى‌آیید با ماهى 200 تومان خدمت بکنید منظور جنابعالى نیست مقصود آن افرادى است که شب‌ها باید تا صبح قراول بدهند و توى خیابان راه بروند بنابراین بنده معتقد هستم که مسکوت ماندن این لایحه صلاح نیست نه از لحاظ عده‌اى که استخدام شده‌اند و بلاتکلیفند و نه از این نظر که الان این قسمت مورد بحث بود که لوایحى در بین نیست و لوایحى در دستور نداریم و کار عقب افتاده نیست در صورتى که این الان عملاً ثابت می‌کند که ما کار داریم و به همین علت هیچ منطقى نیست که با بودن این کارها ما بگوییم هفته‌اى سه روز یک روز باشد جناب آقاى امینى در جریان کار فرمودند کمیسیون‌ها در حال کارند اولاً کمیسیون بودجه کار ندارد براى این که دولت لایحه بودجه‌اش را نداده است و بودجه سال 1330 مانده است کمیسیون دادگسترى جلسه ندارد براى این که لوایح ندارد لوایح قبلى را دولت قبول نکرده است و کمیسیون‌ها مطلقاً کار ندارند به عقب انداختن صرفاً طفره است.

امینى - به این دلیل که دو فورى است و فى‌المجلس تصویب نمى‌شود پس مى‌گیرم.

رئیس - پس فوریت اول مطرح است آقاى کهبد مخالفید؟

کهبد – موافقم.‏

رئیس - آقاى کشاورز صدر مخالفید؟

کشاورز‌ صدر - مخالف مشروطم‏

رئیس - آقاى صدرزاده مخالفید؟

صدرزاده – نخیر.

رئیس - آقاى دکتر کیان مخالفید؟

دکترکیان - بله مخالفم.‏

رئیس - بفرمایید.

دکتر کیان - بنده با فوریت این گونه لوایح کاملاً مخالفم از لحاظ این که خلاف اصول پارلمانى است اینجا که پشت این تریبون نوشته است و شعار ما باید این باشد که امرهم شورى بینهم آقایان هر روز یک لوایحى را که می‌خواهند پیشنهاد می‌کنند که بدون آن که مراحل پارلمانى خودش را طى کند هر چه زودتر با عجله و شتابزدگى بگذرد به عقیده بنده این لایحه‌اى که تقاضاى سه فوریت کرده‌اید باید به سه کمیسیون برود کمیسیون بودجه کمیسیون نظام و کمیسیون کشور بلکه چهار کمیسیون یکى هم کمیسیون استخدام و اگر بنا بود که در دو سه کمیسیون و چهار کمیسیون که مربوط به این لایحه بود این لایحه از این کمیسیون‌ها به سرعت بگذرد در ظرف یک هفته ممکن بود که رسیدگى بشود و گزارش آن داده شود و این مراحل طى شود نتیجه این کمیسیون‌ها این بود که عده‌اى که در حدود 50 و یا 40 نفر از اعضای مجلس در این کمیسیون‌ها شرکت دارند و از این موضوع کاملاً اطلاع پیدا مى‌کردند و نظریات خودشان را مى‌گفتند یک امر پخته شده‌اى مى‌آمد به مجلس مدافعین هم خود به خود زیادتر بودند و با میل و رغبت هم رأى می‌دادند و اصول پارلمانى هم رعایت شده بود که مسائل با شور انجام گیرد ما داریم بر‌خلاف تمام اصول عمل مى‌کنیم و توجه هم کم‌تر مى‌کنیم که چه دلیل دارد واقعاً شخص جنابعالى آقاى وزیر کشور کارى را که می‌توانید از مجراى عادى و با کمال پاکیزگى انجام بدهید دلیل ندارد که خلاف عادت کار بکنید این است که با فوریت این گونه لوایح به کلى مخالفم و مخصوصاً با این که دو یا سه فوریت داشته باشد و حالا اگر آقایان مایل باشند عیبى ندارد که به فوریت اول آن رأى بدهند و به فوریت‌هاى دیگرش رأى ندهند تا برود به کمیسیون‌ها و جناب آقاى وزیر کشور هم موافقت بفرمایند تا زودتر کمیسیون‌ها تشکیل بشود و بحث و مذاکره بشود و بیاید به مجلس و تصویب شود بنابراین با یک فوریت وقتى شد بنده موافقم ولى با چند فوریت مخالفم.

رئیس - به فوریت اول این لایحه رأى گرفته می‌شود آقایانى که موافقند قیام بفرمایند (اکثر نمایندگان برخاستند) تصویب شد فوریت دوم مطرح است آقاى فولادوند مخالفید.

فولادوند - خیر موافقم.

رئیس - آقاى ملک‌مدنى مخالفید (ملک‌مدنى - خیر موافقم) آقاى کشاورز‌صدر مخالفید. (کشاورز‌ صدر - موافقم) آقا نبوى مخالفید (نبوى - بله بنده مخالفم) بفرمایید.

نبوى - با دلایلى که آقاى دکتر کیان فرمودند بهتر است که این لایحه فقط یک فوریت داشته باشد لوایح اگر 2 دفعه به کمیسون برود البته بیم آن است که از مجلس نگذرد و این البته صحیح نیست ولى اگر به فوریت هم بگذرد کمتر شده است که کامل و بى‌عیب باشد بنده الان به آقایان گفتم که این لایحه را دیده‌اند گفتند خیر هیچ کس ندیده است و با این وصف کمتر ممکن است به نتیجه خوبى برسد و چطور می‌شود که لایحه‌اى را ندیده و نشنیده رأى داد این صحیح نیست موافقت بفرمایند. لایحه به کمیسون‌ها برود و یک فورى باشد هم نظر دولت جلب خواهد شد و هم لایحه به صورت بهترى از مجلس خواهد گذشت اگر فوریت دوم هم تصویب شود الآن مطرح نخواهد شد چاپ مى‌شود و در جلسه بعد مطرح مى‌شود.

ملک‌مدنى - اجازه بفرمایید بنده راجع به فوریت آن صحبت کنم.

رئیس - در فوریت یک نفر بیش‌تر نمی‌تواند صحبت کند و یک مخالف صحبت کرده باید رأى گرفت. آقایانى که با فوریت دوم این لایحه موافقند قیام بفرمایند (عده کمى برخاستند) تصویب نشد بنابراین با یک فوریت به کمیسیون‌هاى مربوطه مى‌رود.

9 - اخذ رأى نسبت به پیشنهادات موقع تشکیل جلسات

رئیس - حالا پیشنهاداتى که شده بود که جلسه شب یا روز باشد طرح است آقاى معدل پیشنهادى داده‌اند که قرائت مى‌شود.

( به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم جلسات ساعت 8 تا 11 صبح تشکیل شود.

معدل‏

رئیس - آقاى معدل‏

معدل - بنده تصور مى‌کنم که این مذاکرات و صحبت‌هایى را که مى‌کنیم به نتیجه نرسد و عاقبت همان رویه‌اى را که داشتیم تعقیب خواهیم کرد ولى این نکته را من ضمیمه مى‌کنم که غیر از این که اینجا جلسه بکنیم حاجت داریم که همدیگر را ببینیم و مستحضر از اوضاع باشیم اگر لازم نیست باید مجلس را یک ماه یا چهل روز و یا 2 ماه تعطیل کنیم ولى اگر باید کار بکنیم نمی‌شود که 10 روز یا 20 روز یک دفعه آمد اینجا و کار کرد خاصه حالا که این مسائل حساس مطرح است ولى بنده این پیشنهاد را که به جاى این که روزها جلسه را ساعت 9 صبح تشکیل بدهیم و تا بعد از ظهر بمانیم جلسات را ساعت 8 تا 11 صبح تشکیل بدهیم براى این که صبح هم هوا خنک‌تر است و قبل از ظهر جلسه تمام می‌شود و به کارهایمان می‌رسیم حال اگر موافقید با این نظر رأى بدهید.

رئیس - آقاى ملک‌مدنى‏

ملک‌مدنى - عرض کنم که اینجا یکى از آقایان فرمودند که کمیسیون‌ها تشکیل نمی‌شود خاطرم نیست کدام یکى از آقایان بودند کمیسیون بودجه هفته‌اى دو روز تشکیل شده کمیسیون برنامه تشکیل شد کمیسیون‌هاى دیگر هم همین طور بنابراین مجلس در انجام وظیفه‌اش هیچ غفلت نکرده است اما در موضوع تشکیل جلسات بنده تصور می‌کنم که ما خودمان را نباید از کارمندان ادارات جدا کنیم یک کارمند بیچاره که در حضرت عبدالعظیم هست و اغلب پول هم ندارد که سوار اتومبیل شود و بایستى سر ساعت 8 سر کار باشد او با ما چه فرقى دارد چرا ما باید بالاخره خودمان را از دیگران جدا کنیم بنده مخالفم باید مثل طبقات عامه بیاییم ساعت 8 صبح بنشینیم و تا ساعت 12 کارهایمان را بکنیم متأسفانه ارفاق و عنایت جناب آقاى رئیس موجب شده است که بعضی‌ها دیر بیایند و جلسات از کار بیفتد اشخاص حاضر نمی‌شوند و یا اگر می‌آیند زود می‌روند بیرون اگر یک قدرى سختگیرى بشود مجلس منظم می‌شود و اگر ما پیشنهاد کردیم که یک روز باشد براى این است که بیایند و کار بکنند شما ملاحظه بفرمایید الان چند جلسه است که یک ساعت و یک ساعت و نیم بیش‌تر نشده بنده موافق نیستم که جلسات شب باشد ولى با روز موافقم اگر می‌خواهید سه روز باشد حرفى ندارم ولى بهتر این است که در تابستان همان طوری که پیشنهاد شده هفته‌اى یک روز آقایان سر وقت بیایند کارشان را انجام بدهند الان 18 نفر در کمیسیون برنامه نشسته‌اند و نمى‌آیند در مجلس علت پیش نرفتن کار مجلس این است که کمیسیون‌ها کار دارند و الّا بنده با هفته‌اى 5 روز هم که بگویید می‌آیم و هیچ وقت غیبت هم نداشته‌ام و غایب نبوده‌ام.

رئیس - مطابق آیین‌نامه جز در موقع اخذ رأى هیچ جریمه‌اى نمى‌شود کرد و راجع به آقایانى که الان بیرون هستند هیچ کارى نمى‌توان کرد. خوشا چاهى که آب از خود برآرد این وظیفه خود آقایان است که جدیت کنند کارها پیش و الان من مکرر گفته‌ام طبق آیین‌نامه فقط در غیبت از مجلس آن هم در موقع اخذ رأى تصمیمى می‌توان گرفت مگر این که تغییرى در آیین‌نامه داده شود رأى مى‌گیریم به پیشنهاد اولیه‌اى که رسیده بود آقایانى که با هفته‌اى یکروز جلسه موافقند قیام بفرمایند (عده کمى برخاستند) تصویب نشد رأى مى‌گیریم به هفته‌اى 2 روز طبق پیشنهاد آقاى ناظرزاده روزهاى یکشنبه و پنچشنبه آقایانى که موافقند قیام بفرمایند (عده کمى برخاستند) تصویب نشد.

مخبر فرهمند - پیشنهاد بنده چه شد.

رئیس - مال جنابعالى 4 روز است و از حد عادى خارج است رأى مى‌گیریم به این که شب باشد جلسات آقایانى که با جلسات شب موافقند قیام بفرمایند. (عده کمى برخاستند) تصویب نشد بنابراین کما فى‌السابق جلسات صبح و هفته‌اى سه روز خواهد بود.

10 - تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

رئیس - اجازه بفرمایید جلسه را ختم کنیم (صحیح است) جلسه آینده روز یکشنبه 19 خرداد ساعت 9 صبح دستور بقیه آنچه که در صورت مقرر شده.‏

( مجلس ده دقیقه قبل از ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شوراى ملى- رضا حکمت‏

+++

 

 

یادداشت ها
Parameter:294673!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)