کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره شانزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16
[1396/05/29]

جلسه: 152 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز یکشنبه دوازدهم خرداد ماه 1330  

 

فهرست مطالب:

1 - تصویب صورت مجلس‏

2 - بیانات قبل از دستور آقایان: فرهودى گنجه ناظرزاده و توضیحات آقاى وزیر فرهنگ‏

3 - تعیین جلسه فوق‌العاده جهت طرح سؤالات‏

4 - اخذ رأى و تصویب اعتبار ادامه مبارزه با ملخ‏

5 - اخذ رأى و تصویب کمک هزینه ترمیم حقوق دبیران و آموزگاران‏

6 - ختم جلسه به عنوان تنفس‏

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16

 

 

جلسه: 152

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز یکشنبه دوازدهم خرداد ماه 1330

 

فهرست مطالب:

1 - تصویب صورت مجلس‏

2 - بیانات قبل از دستور آقایان: فرهودى گنجه ناظرزاده و توضیحات آقاى وزیر فرهنگ‏

3 - تعیین جلسه فوق‌العاده جهت طرح سؤالات‏

4 - اخذ رأى و تصویب اعتبار ادامه مبارزه با ملخ‏

5 - اخذ رأى و تصویب کمک هزینه ترمیم حقوق دبیران و آموزگاران‏

6 - ختم جلسه به عنوان تنفس‏

 

مجلس ساعت 9 و سى و پنچ دقیقه صبح به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید.

1 - تصویب صورت مجلس

رئیس - صورت غایبین جلسه قبل قرائت می‌شود.

( به شرح زیر قرائت شد)

غایبین با اجازه - آقایان: هدایت‌الله پالیزى. دکتر علوى. صفوى. شکرایى. بهادرى. میر‌مجید موسوى. گنجه. دکتر معظمى. اردلان. دکتر طبا. شهاب خسروانى. ابوالفضل حاذقى. صالح. مکى. دکتر شایگان. خزیمه علم.

غایبین بى‌اجازه - آقایان: قبادیان. محمود محمودى. خاکباز. مرتضى حکمت. منصف. شوشترى. قهرمان. مجتهدى. تولیت. حسن اکبر. ابتهاج. اسلامى. اقبال رضوى. پیراسته. طباطبایى. جواد مسعودى.

دیر‌آمدگان با اجازه - آقایان: دکتر کاسمى 30 دقیقه. محمدعلى مسعودى. عسگر صاحب‌جمع. دکتر هدایتى یک ساعت و 30 دقیقه سلطانى و ثقة‌الاسلامى یک ساعت.

دیر‌آمدگان بى‌اجازه - آقایان: دکتر مصباح‌زاده و ابریشم‌کار یک ساعت. آقایان تیمورتاش و دکتر کیان و مهدى ارباب و خسرو قشقایى 45 دقیقه آقایان محمد هراتى و امیر افشارى یک ساعت.

رئیس - آقاى کهبد نسبت به صورت جلسه نظرى دارید بفرمایید؟

کهبد - در صورت جلسه سه‌شنبه هفتم خرداد دو سه جمله محتاج به اصلاح است که گمان مى‌کنم در چاپ اشتباه شده است و آن این که در این انجمن شهر تهران شهرش افتاده است و این که گفته بودم آقایانى که به عراق عرب در اینجا عراق و عرب نوشته‌اند (و) زیاد است یکى دیگر هم عرض کرده بودم فیزیکى که در اینجا اشتباهاً فرنگى نوشته شده است.

رئیس - بسیار خوب بدهید به اداره تندنویسى اصلاح کنند آقاى شوشترى.

شوشترى - بنده را در صورت جلسه غایب بى‌اجازه خوانده‌اند در صورتى که به وسیله مقام ریاست تحصیل اجازه کرده بودم استدعا دارم اصلاح بشود.

رئیس - صحیح است اصلاح می‌شود آقاى ملک‌مدنى.

ملک‌مدنى - در صورت غایبین بى‌اجازه بنده آقاى اقبال را دیدم جزو حضار حساب کرده‌اند در صورتى که ایشان شهردار شده‌اند و جزو حضار نباید حساب شوند همین طور آقاى شیبانى که استاندار شده‌اند و با قبول شغل دولتى سمت نمایندگى ندارند.

رئیس - در صورت قبول کار آقاى اقبال و آقاى شیبانى دیگر سمت نمایندگى مجلس شوراى ملى را نخواهند داشت (عده‌اى از نمایندگان - صحیح است) آقاى دکتر جلالى‏

دکتر جلالى - عرایض جلسه گذشته من یکى دو اصلاح لازم دارد که اگر اجازه بفرمایید به تند‌نویسى می‌دهم.

رئیس - بسیار خوب آقاى صدرزاده‏

صدر‌زاده - راجع به بیاناتى که بنده در جلسه گذشته کردم یکى دو اشتباه است که مى‌دهم به تندنویسى.

رئیس - بسیار خوب، دیگر نظرى نسبت به صورت مجلس نیست (نمایندگان- خیر) صورت مجلس تصویب شد.

2 - بیانات قبل از دستور آقایان فرهودى - گنجه - ناظر‌زاده و توضیحات آقاى وزیر فرهنگ

رئیس - آقاى فرهودى‏

فرهودى - مسافرینى که اخیراً از اروپا می‌آیند و روزنامه‌هایى که از آنجا می‌رسد حکایت این مسافرین و اخبار و مقالات آن روزنامه‌ها این طور نشان می‌دهد که هنوز عده کثیرى از مردم اروپا از کیفیت و علل حقیقى تصمیمى‌که مجلسین ایران راجع به ملى شدن نفت در سراسر کشور گرفته‌اند اطلاعى ندارند و روى همین عدم اطلاع و توجه است که پاره‌اى تفسیر‌هاى ناروا راجع به این تصمیم داخلى و ملى ایران در آن جراید می‌کنند اصل و منشاء اشتباه که آنها را به این گونه اظهار عقاید کشانده این است که در این جراید و یا در آن محافل اشتباه کرده‌اند روابطى که ایران با یک شرکت تجارتى دارد با روابطى که دولت ایران با دولت دیگر و روابطى که ملت ایران با یک ملت دیگر دارد (نمایندگان - صحیح است) این دو مسأله را مخلوط کرده‌اند و نتواسته‌اند روابط با دولت را با یک شرکت تجارتى، با روابط دو ملت و دو دولت تفکیک کنند این است که دچار یک مطالبى شده‌اند که اساس آن مطالب اشتباه است، در صورتى که فرق بسیار است میان روابط دولت‌ها با یک مؤسسه تجارتى، یا یکى از افراد تا با یک روابط دولتى با دولت دیگر امروز بیش از هر روز دیگر ثابت شده که ملل عالم و دول عالم به دوستى و وابط حسنه با یکدیگر محتاج هستند (نمایندگان- صحیح است) و خوشبختانه ایران هم در صحنه روابط بین‌المللى همیشه ضرب‌المثل بوده است و همیشه سعى داشته است با همسایگانش مخصوصاً در نهایت صفا و صمیمیت باشد (نمایندگان- صحیح است) اگر کسانى باشند که صفاى مودت ملت ایران و دولت ایران را به ملت انگلستان و دولت انگلستان طالب باشند باید سعى بکنند که این روابط با منافع مادى مؤسسات تجارتى

+++

مخلوط نشود (نمایندگان - صحیح است) و این روابط را با این گونه منافع مکدر و آلوده نکنند تا این که صفاى روابط دوستانه مثل قبل از زمانى که این گونه مؤسسات ایجاد شده‌اند همیشه دایر باشد و آلودگى به مسائل مادى نداشته باشد حافظ مى‌گوید که صفایى ندهد آب تراب آلوده، آب بایستى زلال و صافى باشد و آلودگى به مواد خارجى نداشته باشد علاوه بر این ما باید توجه کنیم به نکته حساس مطلب یعنى ببینیم که روابط دو دولت و دو ملت روى چه اساسى باید باشد، آنچه که مسلم شده است روابط دو دولت و ملت می‌بایستى بر پایه احترام منافع مشترک باشد (نمایندگان - صحیح است) و آن منافع مشترک یک منافع حقیقى باشد و منافع عمومى‌باشد نه منافع خصوصى و شخصى با دقت در تاریخ روابط ایران و انگلستان ما این مسئله را مى‌توانیم بفهمیم که منفعت حقیقى مشترک ما با دولت و ملت انگلستان باید این باشد که ایرانى نیرومند و آباد در خاورمیانه وجود داشته باشد (نمایندگان - صحیح است) این ایران که حقیقت پیدا کند دو اثر پیدا می‌کند یکى این که صخره صماى خاورمیانه و نفوذ ناپذیر باشد نسبت به هر گونه نفوذ خارجى و دوم این که خریدار توانگرى باشد در روابط تجارتى و فروشنده صادقى باشد اگر جرایدى که سعى دارند اوضاع ما را تشریح کنند به این نتیجه حیاتى توجه بکنند گمان می‌کنم که بتوانند اصلاحات زیادى را در آنچه که اشتباه کرده‌اند و نوشته‌اند بکنند، در مسأله ملى شدن نفت البته دلایل بسیارى ذکر شده است و چون سخن گفتنى در مجلس شوراى ملى واجب کفایى است دلایلى که گفته شده است تکرارش ضرورت ندارد آنچه که گفته شده است کفایت می‌کند. یک دلیلى هم بنده دارم چون اساسش راجع به روابط دو دولت است این حقیقت را باید توجه بکنیم مخصوصاً دولت انگلستان که در ایجاد روابط با ملل عالم تجارب بسیار دارد بیش‌تر متوجه است که در ایجاد روابط با هر دولت می‌بایستى راهى در پیش گرفت که با اصول و معتقدات آن ملت تطبیق بکند اگر بخواهند روابط پایدارى با یک ملتى ایجاد بکنند آن روابط بایستى با اصولى که در نزد آن ملت محترم و مقدس است تطبیق کند ما یک قانون اساسى داریم که از نظر سیاسى جامع اهل مملکت ما است یعنى تمام افراد مملکت ما را در زیر لواى خودش جمع کرده است و وجه مشترک ایجاد کرده در این قانون این قانون اساسى ما یک پایه‌اى دارد و یک مایه‌اى دارد پایه قانون اساسى ما وحدت ملى است که میراث شاه عباس کبیر است مقرراتى در این قانون اساسى هست در اصول و موارد

مختلف که سعیش این بوده است که وحدت ملى ایران را حفظ بکند مایه قانون اساسى ایران این را بنده خودم نمى‌گویم از قول مرحوم مدرس مى‌گویم مایه قانون اساسى ما قرآن است (نمایندگان - صحیح است) براى این که در قانون اساسى دو اصل است که نشان می‌دهد که این قانون اساسى متکى است به یک قوانین دیگرى یعنى قوانین دیگرى پشتوانه این هستند یکى اصل دوم متمم قانون اساسى است که یک عبارتى دارد که مى‌گوید که قوانین مجلس در هیچ عصرى از اعصار نباید مخالفتى با قواعد مقدسه اسلام و قوانین موضوعه حضرت خیرالآنام داشته باشد (نمایندگان صحیح است) پس این اصل دوم در حقیقت تمام قوانین اسلام را با این جمله وارد قانون اساسى کرده است یعنى ما در موقع گذراندن قوانین باید توجه بکنیم که مخالفتى با آن اصل نداشته باشد در اصل 27 همین قانون مطلب را مؤکد‌تر ذکر کرده است یعنى جزو شرایط قانون نوشته است که استقرار قانون یعنى قانون موقوف است به عدم مخالفت با موازین شرعیه (شوشترى- خدا رحمت کند مرحوم حاج شیخ فضل‌الله نورى را) و تصویب مجلسین و توشیح صحه همایونى (نمایندگان- صحیح است) ملاحظه می‌فرمایید که عدم مخالفت با موازین شرعیه عنصر اول است بعد تصویب مجلسین است (نمایندگان- صحیح است) بنابراین ما بایستى در معاملاتى که می‌کنیم در مذاکراتى که می‌کنیم به این قمست به حکم قانون اساسى توجه بکنیم بنده در قوانین حضرت خیر‌الآنام که عین عبارت قانون اساسى است دقت کردم دیدم انواع معاملات هست که بنده فهرست کردم و می‌خوانم انواع معاملات در فقه اسلامى هست مثل بیع- معاوضه- اجاره- مزارعه- مساقات- مضاربه- ودیعه- عریه- رهن- هبه- قرض- وقف ولى هیچ اسم از امتیاز نیست (شوشترى- خیارات هم هست) هیچ اسمى از امتیاز نیست بنا بر این آنچه که در مملکت ما اگر روزى در مملکت ما به نام امتیاز هر کارى شده است این منطبق با قانون اساسى نبوده و یک هیئتى یک دولتى نبایستى که یک معامله‌اى را قبول بکند که آن معامله برخلاف قانون اساسى باشد و بعد هم انتظار داشته باشیم که با آن ملت روابط حسنه داشته باشیم بنابراین اگر به منطق‌هاى مختلفى که براى ملى شدن نفت ذکر شده است توجه بشود من یقین دارم که با آن اصلى که ابتدا عرض کردم روابط ما با یک شرکت غیر از روابط ما با دولت است آن وقت اغلب این شبهاتى که هست رفع می‌شود وقتى که این امتیاز برداشته شد و این قانون اجرا شد من یقین دارم که روابط میان دو ملت ایران و انگلیس بر پایه‌هاى نوینى که حاکى از اعتماد و احترام متقابل باشد استوار و سالیان دراز پایدار خواهد بود ولى به شرط این که از حال منافع خصوصى به کلى خارج شود، مطلب دیگرى که می‌خواستم عرض کنم این است که در چند ماه پیش که لایحه استخدام استادان خارجى مطرح بود بنده پیشنهاد کردم که در اهواز هم دانشکده پزشکى تأسیس گردد و توضیحاتى هم دادم که اولاً یک امراض بومى و محلى در خوزستان هست که بایستى اطبا از اهل همان جا و در همان جا تربیت بشوند براى این کار ثانیاً در خوزستان مریضخانه‌ها و آزمایشگاه‌هایى هست که به استفاده این مدرسه در خواهد آمد وزیر فرهنگ وقت وعده داد که در سال تحصیلى آتى که چند ماه دیگر شروع می‌شود این دانشکده پزشکى در آنجا تأسیس شود، آقاى موقر همکار عزیزم هم راجع به دانشکده پزشکى و کشاورزى و فنى در خوزستان توضیحات جامعى دادند و چون بنده انتظار اقدامات دولت را در سال تحصیلى جارى دارم این است که در این باب سخن نمى‌گویم و یک قسمت دیگرى هم که گمان می‌کنم جالب توجه آقاى وزیر فرهنگ باشد و خوشبختانه اینجا هم تشریف دارند عرض می‌کنم خیال می‌کنم تمام آقایان نمایندگان با من هم‌عقیده باشند که طبقه معلم در این مملکت یکى از شریف‌ترین و زحمت‌کش‌ترین و در عین حال محرومترین طبقات است (صحیح است) افراد این طبقه که اکثراً سالیان دراز از زندگانى خود را صرف تعلم و مابقى را مصروف تعلیم کرده‌اند چنان دست‌خوش تنگى معیشت و عسرت هستند که زبان از بیان آن قاصر است (صحیح است) این طبقه که از زحمتکش‌ترین طبقه هستند می‌سوزند و می‌سازند جان می‌کنند و دم نمی‌زنند تنها وسیله‌اى که دبیران این کشور براى ابراز شکایات و حل مشکلات و طلب حقوق خویش دارند جامعه لیسانسیه‌هاى دانش‌سراى عالى و روزنامه مهرگان است این جامعه شاید قدیم‌ترین.‏

اجتماع صنفى است که در ایران ایجاد شده زیرا تأسیس آن از بیست سال قبل شروع شده و در تمام این مدت جز دفاع از حقوق معلمین و کوشش در اصلاح فرهنگ قدمى و قلمى برنداشته است و تمامى ‌کسانی که از نزدیک شاهد فعالیت‌هاى این اجتماعى صنفى هستند این مدعا را در کمال سهولت تأیید می‌کنند مثلاً همین چندى پیش دسته‌جاتى که تابع سیاست خاص هستند و با حکومت رزم‌آرا همکارى می‌کردند می‌خواستند براى ایجاد تشنج در مملکت اعتصابى در فرهنگ برپا کنند و دانش‌آموزان و معلمین را در خیابان‌ها راه انداخته و به بهانه‌هایى مختلف غوغایى عظیم به راه بیاندازند همین جامعه لیسانسیه‌ها مانع بروز چنین عمل مضر شد و با تمام قوا کوشید که از سوء‌استفاده‌هاى حزبى جلوگیرى نمایند تنها جامعه لیسانسیه‌هاى دانشسراى عالى مانع عدم توفیق آنها گردید آقاى محمد درخشش رئیس جامعه لیسانسیه‌ها و محمد مشایخى نایب رئیس جامعه در برابر درخواست آن عده معدود که می‌خواستند جامعه اعلام اعتصاب کند ایستادگى کرده مانع از تعطیل کلاس‌ها شدند آقایان نمایندگانى که در جزئیات امور وارد هستند خوب می‌توانند عظمت این ایستادگى و اقدام پى برند در هر حال قصد بنده شرح خدمات جامعه لیسانسیه‌ها نبود زیرا این جامعه از طبقه معلم تشکیل شده و خدمات معلمین مورد انکار کسى نیست فقط بنده می‌خواستم توجه آقایان نمایندگان را به این موضوع جلب کنم که زبان معلمین و حافظ حقوق آنها جامع لیسانسیه‌ها است و این جامعه طى قطعنامه‌اى تقاضاهاى معلمین را در ده ماده خلاصه کرده که بنده به شرح زیر می‌خوانم:

1 - اشل حقوق دبیران را بر اساس یک پنجم تغییر دهند.

2 - حق تأهل عموم کارمندان فرهنگ را به طور کامل پرداخت نمایند.

3 - طبق تصویب‌نامه‌ای که هنوز موجود است از دبیران و آموزگاران هر ساله عده‌اى براى مطالعه به خارج اعزام دارند.

4 - در آیین‌نامه خدمات فنى دبیران اعم از دارندگان رتبه دبیرى یا ادارى تجدید نظر کنند و آیین‌نامه‌اى بر همان اساس براى آموزگاران تنظیم نمایند.

5 - وزرات فرهنگ با وجوه متنابهى که اکنون به شرکت بیمه می‌پردازد به تأسیس بیمارستانى مخصوص همت گمارد که فرهنگیان و خانواده‌هاى ایشان را معالجه و مداوا نمایند.

6 - براى آموزگان و دبیرانى که به شهرستان‌ها می‌روند مزایاى بیشترى قائل شوند.

7 - با افتتاح مدارس جدید از کثرت گیج کننده شاگردان هر کلاس بکاهند و به تعدادى برسانند که قوانین موجود متذکر شده‌اند.

8 - آیین‌نامه خاص براى باز نشستگى معلمین تنظیم نمایند.

9 - تبدیل رتبه‌هاى آموزگاران به دبیرى و دبیرى به دانشیارى در صورت واجد بودن شرایط لازم به مأخذ آخرین حقوق انجام گیرد.

10 - نسبت به ترمیم حقوق دبیران لیسانسیه که داراى رتبه‌هاى ادارى می‌باشد به میزان مابه‌التفاوت رتبه یک دبیرى و سه ادارى و پایه‌هاى کمتر از شش ادارى اقدام شود.

چنان که ملاحظه مى‌فرمایید این درخواست‌ها چیز مهمى نیست و مختصر حسن نیت و اندک دقت و کمى صرف وقت براى عملى کردن آنها کافى است و بدبختانه وزراى فرهنگ تا کنون توجه خاص نسبت

+++

به آنها مبذول نداشته‌اند و بنده خیال می‌کنم تمام آقایان نمایندگان با من همصدا هستند کابینه آقاى دکتر مصدق که خود در صف معلمین جا داشته و دارند من مى‌خواهم که توجه بیش‌ترى نسبت به تقاضاى طبقه معلم و مواد ده‌گانه قطعنامه جامعه لیسانسیه‌ها مبذول دارند باید مجلس شورای ملى نسبت به تقاضاى حقه این طبقه مردم وطن‌پرست بذل توجه نماید و موجبات تشویق آنها را فراهم سازد (صحیح است) تلگرافى هم از شوشتر براى آقاى ابریشم‌کار رسیده است که براى بنده فرستاده‌اند وخلاصه‌اش این است که فرماندار جدیدى که به آنجا رفته است نسبت به شهردار و استقلال شهردارى شروع به بدگویى و توهین کرده است و براى پیشرفت کار خودش ایجاد دو دستگى درشهر فراهم کرده است و موجب زحمت مردم شده است و مردم تقاضا دارند که در این موقع باریک کارى نکنند که این جریانات در شوشتر پیدا بشود که اسباب زحمت بشود یک نامه سرگشاده‌اى هم از عده‌اى از اهالى خوزستان رسیده راجع به افزایش عده نمایندگان خوزستان که توضیحات کافى هم داده شده این تلگراف را خدمت آقاى رئیس تقدیم مى‌کنم جناب آقاى سلطان‌العلما تذکر فرمودند مطابق دو اصل قانون اساسى که بنده خواندم خوب است دولت لایحه منع مسکرات الکلى را که مجلس هم تصویب کرده زودتر بیاورند (شوشترى - اجراى منع مسکرات بفرمایید منع نفرمایید)

مکى - لایحه آن در مجلس سنا خوابیده است.‏

رئیس - آقاى گنجه‏

گنجه - مطلبى که بنده امروز مى‌خواستم به استحضار مجلس شوراى ملى برسانم راجع به وضع دانشگاه تبریز است که خوشبختانه خود آقاى وزیر فرهنگ که یکى از فرهنگیان کشور است خوب استحضار دارند و تشریف دارند خواهش مى‌کنم عرایض بنده را درست توجه بفرمایید و قبل از این که ما در مقابل یک پیشامدهاى غیر منتظره‌اى باشیم علاج کار را بفرمایند با این که هیچ‌وقت از صحبت‌هاى قبل از دستور نتیجه‌اى تحصیل نمی‌شود و اثرى به این گفتارها ترتیب نیست روى اصل این که اظهار درد شاید تخفیفى در آلام خواهد داد مطالبى راجع به دانشگاه تبریز عرض مى‌کنم و حالا هم آقاى فرهودى راجع به خوزستان و ایجاد دانشگاه در آنجا بیاناتى فرمودند بنده خواستم به ایشان یادآورى کنم که اگر منظور از تأسیس دانشگاه و وضع دانشگاه این است که ما داریم بهتر این است که ایشان از تقاضاى تأسیس آن خوددارى بفرمایند و البته این وضعى که در دانشگاه تبریز پیدا شده است و وضعى که دارد اگر خود آقاى وزیر فرهنگ تشریف ببرند و از نزدیک ببیند مسلماً پى خواهند برد که وضعیت دانشجویان آنجا چطور است و شاگردان آنجا تا چه پایه تربیت می‌شوند و البته باید این وضع اصلاح بشود و تقاضا دارم از آقا که اگر ممکن است خودتان از نزدیک سرکشى بفرمایید تا شاید با نظر جنابعالى اصلاح بشود.

موضوع دیگرى نیز مورد علاقه همشهرى‌هاى من است، روشنفکران، دانشجویان و ملیون تبریز اتصالاً اصرار دارند که من در مجلس شورای ملى راجع به موضوع نفت و نظر همشهریان و افکار عمومى محل نسبت به این موضوع توضیحاتى بدهم تمام جهانیان مى‌دانند در مسئله نفت تمام کشور یک دل و یک زبان براى استیفاى حقوق خویش قیام نموده است (صحیح است) و خوشبختانه در سایه اتحاد و وحدت نظرى که در این موضوع حیاتى مابین هم‌میهنان موجود است نتایج مثبتى به دست آمده و اطمینان داریم عنقریب به خاتمه قطعى منتهى و منظور ملت ایران عملى گردد (انشاء‌الله) آذربایجانى‌ها مکرر اثرات سلطه اقتصادى و سیاسى بیگانه را به چشم خود دیده و اهمیت نفوذ اقتصادى خارجى‌ها را خوب تشخیص مى‌دهد و دو قرن است که همواره با سلطه‌هاى بیگانه در مبارزه است بنابراین از نظر سیاست عمومى ‌کشور و وظیفه‌اى که در پیشگاه میهن و ملت دارند لازم بود در این مبارزات اخیر هم در صف اول مبارزه قرار بگیرد متأسفانه تظاهرات ملى و سعى و تلاشى که لازمه این مبارزه است در شهر تبریز به اندازه کافى و رضایت‌بخشى نبوده است و در مجلس شورای ملى کرات عده‌اى از همکاران محترم در این قسمت سؤالاتى فرموده‌اند و نباید از این وضع این طور نتیجه گرفته تصور فرمایند که خداى نکرده آتش کانون فداکارى و جانبازى در آنجا خاموش گشته بلکه مقتضیات کنونى محلى و موانع دیگرى که رفع آنها در حدود امکانات اهالى محل نیست موجب شده که در مبارزات اخیر طریقه حزم و احتیاط پیش بگیرند و آهسته قدم بردارند و عنوانى به دست ندهند با این مختصر خواستم خاطر نشان نمایم که همشهریان من در انجام وظایف خویش در این قسمت به افکار عمومى سایر هم‌میهنان خود کاملاً موافقت دارند و همه موقع براى جانبازى آماده هستند (صحیح است) (نورالدین امامى- دو هزار تلگراف آمده است از آذربایجان چطور ابراز احساسات نشده؟) از دلایل صحت عرایض من یکى هم تلگرافى است که به وسیله آقاى مکى اخیراً در این چند روزه به مجلس مخابره شده از مراغه و اظهار سپاسگزارى راجع به ملى شدن صنعت نفت در سراسر کشور شده است (نورالدین امامى - آقایان براى یک تلگراف تظاهر مى‌کنند ما نمى‌خواهیم تظاهر بکنیم دو هزار تلگراف در این باب رسیده است از آذربایجان آرشیو مجلس پر است از این تلگرافات) مطلب دیگرى که مى‌خواستم به عرض مجلس برسانم و مخصوصاً روى کلام من به مخبرین محترم جراید است این است که بنده در این دو سه روزه در غالب روزنامه‌هاى تهران مطالبى دیدم که واقعاً براى من تعجب‌آور است منجمله گفته مى‌شود که در این نمایشاتى که اخیراً بعضى از دسته‌جات بر پا کرده‌اند شاید عده‌اى یا اشخاصى از خارجى‌ها موتور این کار هستند فلان ژنرال مثلاً این دسته را راه انداخته و فرماندهى مى‌کند از این حرف‌ها من تعجب کردم که اگر واقعاً همچو چیزى موجود است چطور این دولت که این قدر تسلط بر اوضاع دارد نمى‌تواند از آنها جلوگیرى کند و یا نمی‌خواهد و اگر نیست همچو چیزى چرا تکذیب نمى‌کند و اساساً من فکر می‌کنم که این مطالب را آقایان با دقت کامل بنویسند زیرا که ممکن است همین گفته‌ها و همین اخبار را دیگران به دهن ما بگذارند براى این که اوضاع ما را آشفته‌تر نشان بدهند در صورتی که ما همه مى‌دانیم مملکت ما شاید از آرام‌ترین و منظم‌ترین کشور‌هاى عالم است و هیچ‌گونه وضعى که دلیل بر غیر عادى بودن اوضاع باشد در اینجا موجود نیست و چرا ما خودمان باید با دست خودمان این مطالب را انتشار بدهیم و وضعیت را غیر عادى جلوه بدهیم در یک محیط ساکت و آرام و فوق‌العاده ساکت یک قدم‌هاى برجسته‌اى مجلس شوراى ملى برداشت چرا ما باید این حرف‌ها را بزنیم که اثر این کارهاى ما را تخفیف بدهد (صحیح است) این را خواهش می‌کنم آقایان خودشان یک کانونى به وجود بیاورند که این انتشارات را خودشان کنترل کنند و یکى هم راجع به حریق بناب بود که چند روز پیش همکار محترم من آقاى حمیدیه اینجا بیاناتى کردند و کمک و مساعدت دولت را براى اهالى بیچاره آنجا جلب کردند خواهش مى‌کنم آقایان وزرایى که اینجا تشریف دارند اقدام بفرمایند که هرچه زودتر کمکى به آنها بشود.

رئیس - آقاى ناظر‌زاده‏

ناظر‌زاده - در چند جلسه قبل همکار محترم جناب آقاى صدر‌زاده بیاناتى راجع به بهداران که در دهات و نقاط دوردست کشور به وظیفه مقدس پزشکى اشتغال دارند و در حفظ جان مردم می‌کوشند ایراد کردند چون در همین زمینه نامه‌هایى از بعضى بهداران به بنده رسیده بود و تقاضا کرده بودند که نسبت به درخواست‌هاى آنها از مساعدت دریغ نشود بنده با جناب آقاى دکتر ادهم وزیر محترم بهدارى و معاون ایشان جناب آقاى دکتر کیا مذاکره کردم و به اطلاع آقایان رساندم که تقاضاهاى دانشجویان آموزشگاه‌هاى عالى از قبیل افزایش کمک هزینه در دوران دانشجویى و تکمیل وسایل تحصیلى و نظایر آن و همچنین خواسته‌هاى آقایان بهدارى مثل اشل حقوق و حق لیسانس و ترفیع در حدود سایر لیسانسیه‌هاى کشور و نیز ایجاد شرایط سهل‌ترى براى ورود آنها به دانشکده پزشکى و امثال آن همه مشروع و قابل قبول است و وزارت بهدارى باید نسبت به این تقاضاها رسیدگى و تا آنجا که مقدور است مساعدت و موافقت کند آقایان اولیای وزارت بهدارى درخواست بنده را پذیرفتند و قرار شد مجموع تقاضاهاى دانشجویان آموزشگاه عالى پزشکى و آقایان بهداران را بنده تنظیم و تسلیم جناب آقاى وزیر بهدارى کنم تا در شورایى که در وزارت بهدارى براى رسیدگى به این قبیل امور تشکیل می‌شود مورد شور و اقدام قرار گیرد و امید است با خدماتى که بهداران بهداشت مملکت آن هم در نقاط دور افتاده می‌کنند از تشویق آنها دریغ نشود ضمناً خواستم توجه وزارت بهدارى و وزارت فرهنگ را به افتتاح آموزشگاه عالى پزشکى که در چند ماه پیش وزیران هر دو وزارتخانه تقبل و تعهد کردند امسال عملى خواهد شد جلب کنم زیرا مقدمات افتتاح این آموزشگاه که در کرمان از هر جهت کمال لزوم را دارد فراهم شده و به موقع است که وزارتین بهدارى و فرهنگ با توجه به سوابق اجازه افتتاح و ترتیب دایر شدن آموزشگاه عالى بهدارى کرمان را بدهند و به تعهدى که سابقاً در همین مجلس شده وفا نمایند.

موضوع دیگرى که خواستم به عرض برسانم مربوط به معلمین است بنده اگر نسبت به دو طبقه مؤثر و خدمتگزار کشور یعنى پزشک و معلم در مجلس مطالبى اظهار می‌دارم به مناسبت ارزش خدمت آنها و وظیفه‌اى است که هر نماینده از لحاظ تأمین فرهنگ و بهداشت بر عهده دارد مردم ایران به فرهنگ و بهداشت فوق‌العاده نیازمندند و یکى از شرایط پیشرفت این دو امر قدردانى و تشویق از معلیمن و پزشکان است به هر حال راجع به تقاضاهاى معلمین بنده چند بار با جناب آقاى دکتر سجادى وزیر فرهنگ مذاکره کرده‌ام و مطمئن هستم که شخص ایشان هم با لزوم تأمین نظر معلمین در مورد تقاضاهاى حقه‌اى که دارند کاملاً موافقند و البته مجلس شوراى ملى هم که همیشه کمال علاقه را نسبت به فرهنگ و فرهنگیان ابراز می‌دارد در این راه از مساعدت

+++

و پشتیبانى وزارت فرهنگ دریغ نخواهد کرد اما آنچه مورد تقاضاى بسیارى از معلمین است و مکاتبات فراوان راجع به آن می‌شود یکى صدى هشتاد کمک معلمین است که در جلسه گذشته پیشنهادى تهیه شد که لایحه آن که از سنا برگشته جزو دستور قرار گیرد و باید به اطلاع فرهنگیان برسانم که تمام آقایان نمایندگان محترم که لایحه به ایشان ارائه داده شد با کمال میل و علاقه آن را امضا کردند و اگر به امضاى همه آقایان نمایندگان محترم نرسیده براى آن است که بیش از 15 امضا جهت طرح آن لازم نبود و بیش از بیست نفر آن را امضا کرده‌اند و بنده نخواستم مصدع سایر آقایان بشوم امید است با بذل توجهى که می‌فرمایند امروز تصویب این لایحه خاتمه یابد.

راجع به آموزگاران پیمانى باید به اطلاع آنها برسانم که وزارت فرهنگ مشغول تهیه و تنظیم لایحه مربوط به آن موضوع است و البته منظور آموزگاران پیمانى با تصویب این لایحه تأمین و خدمت آنها نیز رسمى‌خواهد شد و در مورد تبدیل پایه‌هاى آموزگار به دبیرى آقاى ملک‌مدنى ریاست محترم کمیسیون بودجه و غیره فرموده‌اند که کمال مساعدت را در تسریع آن مبذول فرمایند راجع به حق تأهل و اعزام معلمین براى تکمیل تحصیلات خود به خارجه و همچنین کمک آموزگاران نیز بنده شخصاً شاهد بوده‌ام که دستورهاى لازم از طرف آقاى وزیر فرهنگ داده شده و انشاء‌الله نتیجه‌اى که به نفع معلمین باشد گرفته خواهد شد و چون قرار شده جناب آقاى فرهودى راجع به جامعه لیسانسیه‌ها صحبت کنند بنده بقیه صحبت را به ایشان واگذار می‌کنم.

ضمناً راجع به دو نامه که یکى از کرمان و دیگرى از شیراز رسیده توجه دولت را جلب می‌کنم یکى از این دو نامه از متصدیان حمل و نقل کرمان است که نوشته‌اند در تهران سال گذشته حمل شکر را دولت به مناقصه گذارد ولى مقاطعه‌کاران تهران با تنى 1300 ریال کرایه از عباسى به کرمان را برنده شدند و بعد تنى 700 ریال حمل شکر را از عباسى به کرمان در محل به ما واگذار کردند و تقاضا دارند هفتاد هزار کیسه شکرى که فعلاً در عباسى است مثل گذشته نشود دولت می‌تواند در کرمان با کرایه ارزان‌ترى حمل آنان را عملى کند و ضمناً راضى نشود که یک عده مردم تنگدست در کرمان وسیله استثمار مقاطعه‌کاران تهران قرار گیرد.

بنده و جناب آقاى صدر میرحسینى عین تقاضاى متصدیان حمل و نقل کرمان را تسلیم جناب آقاى وارسته کرده‌ایم و رسیدگى و توجه به مفاد آن را تقاضا داریم.

نامه‌اى هم از اتحادیه کرمانیان مقیم فارس رسیده و در آن نوشته‌اند به واسطه 36 کیلومتر راه خرابى که بین نیریز و سیرجان است راه تجارت بین دو استان هفتم و هشتم به حال معوق و ناقص مانده و از وزارت راه خواسته‌اند که با تسطیح این 36 کیلو‌متر راه کمک مؤثرى درآمد و رفت و تجارت بین دو استان مهم جنوب بکند و بنده توجه جناب آقاى بوشهرى وزیر راه را به این موضوع جلب می‌کنم.

در خاتمه خواستم به استحضار مجلس برسانم اخیراً در کرمان زد و خوردى روى داده که ما از چگونگى جریان آن هنوز درست اطلاع نداریم دیروز نمایندگان متحصنین از بنده و آقاى آشتیانى‌زاده و مدیر اتحاد ملى خواسته بودند که براى تلگراف حضورى در تلگرافخانه حاضر شوم وقتى که ما رفتیم دیگر آنها صحبت‌شان تمام شده بود و رفته بودند و ما به ایشان تلگراف کردیم که از دولت می‌خواهیم که رسیدگى بکند و مسلماً اقدامى‌که به ضرر جامعه نباشد انشاء‌الله در آنجا نخواهد شد یک یادداشتى هم جناب آقاى صدر میرحسینى فرموده‌اند که عیناً به عرض آقایان می‌رسانم « تیمسار سرتیپ شیبانى بنده را مأمور فرستاده‌اند که از طرف ایشان از عموم همکاران معظم مجلس خداحافظى نمایم و چون حسب‌الامر اعلیحضرت همایونى معجلاً بصوب مأموریت حرکت فرمودند موفق به عرض خداحافظى نشدند استدعا دارم جنابعالى این پیام را ابلاغ فرمایید » (اردلان- انشاء‌الله موفق خواهد شد) یک یادداشتى هم آقاى کهبد فرستاده‌اند نوشته‌اند اگر صلاح می‌دانید این مطلب را از قول بنده بیان فرمایید.« امروز صبح به اداره مبارزه با مالاریا رفتم مشاهده کردم اعضاى اداره مزبور به واسطه اشکالاتى که وزارت دارایى براى آنها نموده است از کار دست کشیده‌اند در صورتی که حساس‌ترین موقع مبارزه با مالاریا همین حالا است و دیر شده از دولت خواهش کنید که رفع اشکال نموده که آقایان اطبا و مأمورین با دلگرمى مشغول انجام وظیفه باشند » (صحیح است) آقاى عرب‌شیبانى هم نوشته‌اند که راجع به هجوم ملخ به فارس و کرمان هم توجه جناب آقاى وزیر کشاورزى را جلب کنم یک یادداشت چند برگى هم آقاى نورالدین امامى داده‌اند که به نظر من زیاد است و شاید وقت خواند آن نرسد (نورالدین امامى- مربوط به سازمان ملى فرهنگیان ایران است) اگر آقاى رئیس اجازه بدهند قرائت مى‌کنم.

رئیس - دو دقیقه وقت دارید.

ناظرزاه - نمایندگان محترم مجلس شورای ملى امروز همه شما بیش و کم از وضع اسف‌آور فرهنگ کشور ما باخبرید و خوب می‌دانید که عدم علاقمندى اولیاى امور در سال‌هاى بعد از شهریور 320 به بهبود وضع آموزش و ادارى فرهنگ چنان وضع تأسف‌آورى را در سراسر فرهنگ به وجود آورده است که کانون دانش و هنر امروز به میدان مبارزات سیاسى تغییر شکل یافته و محیط آموزشگاه‌ها که معمولاً باید دور از فعالیت‌هاى سیاسى باشد مرکز توطئه‌هاى سیاسى خلاف مصالح کشور شده است عده از دانش‌آموزان منحرف و فریب‌خورده علناً در کلیه امور ادارى و آموزشى مدارس دخالت‌هاى ناروا می‌کنند و دستگاه عریض و طویل ادارى وزارت فرهنگ نیز کاملاً در برابر این دسائس و تحریکات خلاف مصالح کشور جنبه تسلیم را پیش گرفته است این وضع آشفته با عدم توجه اولیای امور بهبود وضع معیشت فرهنگیان کشور زمینه مساعدى را جهت توجه و پیشرفت افکار انحرافى در فرهنگ فراهم ساخته به صورتی که مثلاً نیمى از اوقات روزانه دانش‌آموزان صرف مباحثات سیاسى و یا جمع‌آورى امضا براى پشتیبانى از خلق کرده می‌شود و اولیای وزارت فرهنگ نیز سرگرم پس و پیش کردن مهره‌هاى ادارى وزارتخانه هستند به طوری که در طول سال تحصیلى گذشته بیش از پنج بار رؤساى ادارات وزارت فرهنگ و سازمان ادارى آن تغییر یافته و هر یک از آقایان وزرا نیز براى ارضاى خاطر دوستان و علاقمندان خود بیش‌تر اوقات روزانه خود را صرف همین نقل و انتقالات ادارى می‌کرده‌اند و این کثرت مشغله اولیای امور سبب شده است که بسیارى از حقوق حقه معلمین کشور پایمال شده و نارضایتى آنها زمینه مساعدى براى پیشرفت افکارر عناصر اخلال‌گر به وجود آورده است لذا از نمایندگان محترم مجلس شوراى ملى درخواست داریم براى این که لااقل نارضایتى طبقات مختلفه فرهنگیان شرافتمند وسیله‌اى به دست اخلالگران خارجى ندهد درخواست ما را هر چه زودتر مورد توجه قرار داده موجبات رضایت قاطبه فرهنگیان را فراهم سازند.

1 - تصویب صدى هشتاد کمک آموزگاران و دبیران مانند سایر کارمندان دولت که در مجلس سنا نیز مورد تصویب قرار گرفته است از اول فروردین ماه 30

2 - اقدام براى تصویب لایحه‌اى جهت رسمى‌ شدن آموزگاران و دبیران قراردادى‏

3 - پرداخت حق اولاد به آموزگاران و دبیران به صورتی که امروز در وزارت جنگ عملى شده است.‏

4 - تغییر مقررات بازنشستگى درباره آموزگاران و دبیران به صورت زیر (کارمندان آموزشى وزارت فرهنگ بعد از هیجده سال خدمت متوالى و بیست سال خدمت متناوب می‌توانند از مقررات باز نشستگى استفاده کنند)

رئیس - آقاى وزیر فرهنگ‏

دکتر بقایى - اخطاردارم.‏

رئیس - طبق چه ماده‌اى‏

دکتر بقایى - ماده 169

وزیر فرهنگ - تذکراتى که امروز آقایان فرمودند خوشبختانه غالب آنها راجع به امور فرهنگى بوده بنده از توجهى که آقایان نمایندگان محترم نسبت به امور فرهنگى و اصلاح وضع فرهنگیان دارند باید تشکر بکنم در این مدت کمى‌ که بنده افتخار خدمتگزارى فرهنگ را دارم خوشبختانه متوجه شدم که آقایان به این موضوع مهم مملکتى علاقمند هستند و غالباً در مجلس تذکراتى نسبت به این امور داده‌اند در واقع به موقع هم هست که از این حسن توجه آقایان براى اصلاح و بهبود وضع فرهنگ اقدامات جدى و اساسى بشود بنده هم امیدوار هستم که از این توجه حداکثر استفاده را بکنم منتها نکته‌اى را که بایستى عرض بکنم این است که متأسفانه از جهت مالى ما در مضیقه هستیم و از همت بلند آقایان و علاقه فوق‌العاده‌اى که بنده در خدمتگزارى فرهنگ دارم فعلاً این مانع تا حدى جلوگیرى کرده است ولى بعون‌الله تعالى این مانع موقت است و به زودى گره از این مشکل برداشته می‌شود (نمایندگان - انشاء‌الله) و موفق می‌شویم که در همه قسمت‌ها به خصوص در امور فرهنگى که مورد توجه آقایان است اقدامات اساسى بکنیم راجع به مسائلى که آقایان تذکر دادند لازم می‌دانم مختصر جوابى عرض کنم راجع به دانشکده‌ها و مدارس عالى و آموزشگاه‌هاى عالى آقایان تذکراتى فرمودند بنده کاملاً معتقد هستم که امر تعلیم و تربیت مخصوصاً تعلیم و تربیت در مدارج عالى به هیچ‌وجه نباید متمرکز باشد بنده معتقد نیستم که تمام تعلیم و تربیت عالى مملکت در پایتخت متمرکز باشد (صحیح است) و شهرستان‌ها هر یک به سهم خود حق دارند که داراى مدارس و مؤسسات عالیه باشند (صحیح است) و البته همیشه این توجه بوده است منتها متأسفانه ایجاد دانشگاه و دانشکده وسایل و اعتبارات فوق‌العاده مى‌خواهد الان دانشگاه تهران که داراى قریب 15 میلیون اعتبار و بودجه است با وجود این آقایان مى‌دانند که نواقص فوق‌العاده‌اى دارد البته با یک اعتبارات کم و ناقص ایجاد دانشگاه آن طوری که آقایان انتظار دارند در شهرستان‌ها عملى نخواهد شد بنده تصور مى‌کنم که همه آقایان متوجه این امر باشند و تصدیق بفرمایند که در شهرستان‌ها در درجه اول باید به دانشکده‌هاى پزشکى و کشاورزى و فنى توجه داشته باشیم و به تناسب

+++

موقعیت آنجا و فراهم نمودن وسایل و اعتبارات در ایجاد این دانشکده‌ها در شهرستان‌ها اقدام بکنیم و به نسبتى که وسایل پیدا مى‌کنیم دانشکده‌هاى دیگر تأسیس بکنیم که دانشگاه تکمیل بشود راجع به ایجاد آموزشگاه‌هاى عالى جدید که آقایان تذکر فرمودند البته بنده تصدیق مى‌کنم که کرمان و اهواز نقطه‌هایى هستند که فوق‌العاده مورد احتیاج است که باید تأسیس شود (مخبر فرهمند - غرب را هم بفرمایید) و نقاط دیگرى هم هست که باید تأسیس بشود و اینها اعتبار می‌خواهند نماینده محترم همدان براى غرب ایران تذکرى دادند این صحیح است بنده خوشبختانه از افراد کردنشین ایران هستم و خالص‌ترین و پاک‌ترین نژاد ایرانى شاید خلاف عرضى نشده باشد کردها هستند که از حیث مدارس عالى محرومند و نمایندگان محترم کردستان و نقاط کردنشین همیشه این توجه را داشتند که در بزرگ‌ترین شهر کردنشین ایران بلکه کردنشین دنیا براى ایجاد مدارس عالیه دولت ایران توجه داشته باشد و مدارس عالیه آنجا تأسیس کنند و بنده اینجا وظیفه ملى و نوعى خود می‌دانم تا آنجا که بتوانم نسبت به این امور اقدام بکنم راجع به دانشگاه تبریز نماینده محترم تذکراتى دادند باید عرض کنم آقایان نمایندگان آذربایجان در این موضوع مکرر مراجعه کرده‌اند و بنده هم تا آنجایى که توانستم کوشش کردم اگر چه از دانشگاه آنجا مستقیماً راجع به نواقص آنجا گزارشى نرسیده است ولى توجهى که آقایان نمایندگان دارند مسلماً به علت نواقصى است که در آنجا هست البته تا آن حدى که بتوانم اقدام می‌کنم و بنده در نظر دارم که در ظرف همین یکى دو روز یک نماینده مخصوص براى دانشگاه تبریز به آنجا بفرستم و راجع به کمى معلم که فرمودند اقدام لازم بکنیم (مهدوى - به خراسان هم بفرستید) و همین طور راجع به نواقص دانشکده‌هاى سایر ولایات که نواقصى دارند اقدامات لازم بشود راجع به تقاضاهاى معلمین فرمودند که اگر آقایان توجهى داشته باشند تقاضاهاى معلمین حقیقتاً تمام مسائلی است حق و حقیقتاً حق دارند بنده در این مدت کوشش کردم با تذکراتى که آقایان دادند و خود کارکنان فرهنگ هم در این مورد تذکراتى دادند تا آنجایی که مقدور باشد براى آنها اقدام بکنیم از آن جمله همین لایحه صدى هشتاد است که نماینده محترم تذکر دادند امیدوار هستم که همین امروز تکلیف این قسمت معلوم بشود (فرهودى - تقاضاى جامعه لیسانسیه‌ها چطور؟) راجع به تقاضاى جامعه لیسانسیه‌ها دو ماده‌اى که تذکر دادید نسبت به چند قسمت آن اقدام شده از آن جمله راجع به تبدیل رتبه‌هاى آموزگارى ‏به دبیرى و دبیرى به دانشیارى لایحه‌اى در مجلس هست که براى تکمیل آن لایحه و آوردن آن به مجلس اقدامى‌شده و امیدوارم که به زودى به نتیجه برسد راجع به تبدیل وضع آموزگاران و دبیران پیمانى شاید در ظرف همین هفته لایحه‌اى تقدیم مجلس شوراى ملى بشود و همچنین راجع به اعزام معلمین به خارجه لایحه‌اى تهیه شده است که با همان لایحه امیدوار هستم که تقدیم مجلس بکنم و راجع به بیمه معلمین الان در دستور مذاکرات کمیسیون‌هاى مجلس هست که امیدوار هستم آن را به عرض مجلس برسانم راجع به اخلالى که در اوضاع دانشجویان هست و یادداشتى که نماینده محترم قرائت کردند البته بنده تصدیق مى‌کنم که این وضع هست حقیقت دارد هرج و مرجى در اوضاع هست دانشجویان قسمتى از این مملکت هستند و آنها هم افکار و نیاتى دارند بنده در این باب باید عرض کنم بهترین وسیله جلوگیرى از افراط از آزادى همان آزاد بودن است (صحیح است) ملت خودش هر جا ببیند اشخاص افراط از آزادى می‌کنند یا در راه خدمت به ملت و مملکت نیستند ملت بیش از دولت مراقب است و مراقبت خواهد کرد و هر جا افرط و تفریط و تعدى شده جلوگیرى خواهد کرد و البته وزارت فرهنگ هم به وظیفه خودش عمل خواهد کرد. بنده این تذکرات را لازم دیدم که عرض کنم.

نمایندگان - احسنت، احسنت‏

3 - تعیین جلسه فوق‌العاده جهت طرح سؤالات

رئیس - آقاى دکتر بقایى راجع به ماده 169 اخطار کردید این ماده مربوط به سؤالات است و مکرر گفته شده است که یک جلسه فوق‌العاده تشکیل شود.

دکتر بقایى - باید توضیح بدهم.

رئیس - توضیح ندارد وارد نیست براى آن که آقایان وزرا همیشه مى‌گویند حاضریم مجلس باید تصمیم بگیرد و جلسه‌اى تعیین بکند.

دکتر بقایى - هر جلسه همین را می‌فرمایید و نتیجه هم گرفته نمی‌شود.

رئیس - خود آقایان نمی‌خواهند یک جلسه کار کنید میل دارید یک جلسه فردا یا پس‌فردا معین بکنید.

دکتر بقایى - دستور جلسه روز سه‌شنبه سؤالات باشد.

شوشترى - نه قربان جلسه مخصوصى باشد.

رئیس - صبح سه‌شنبه جلسه عادى است کارهاى مملکتى رسیدگى می‌شود.

مکى - آقا 16 میلیون دلار اسلحه فارس از بین رفته باید سؤال شود.

رئیس - صحیح است براى 16 میلیون دلارى که از بین رفته آقایان دو ساعت بیایید بنشینید و سؤال بکنید اگر حاضرید سه‌شنبه عصر ساعت پنج بعد از ظهر باشد (صحیح است) البته غیبت آقایان هم مثل جلسه رسمى حساب خواهد شد.

4 - اخذ رأى و تصویب اعتبار ادامه مبارزه با ملخ

رئیس - نامه‌اى از مجلس سنا راجع به اعتبار دفع ملخ رسیده است قرائت می‌شود.

( به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم مجلس شوراى ملى در جواب مراسله شماره 12245 6 و 3 و 330 راجع به ارسال لایحه مربوط سى میلیون ریال براى مبارزه با انواع ملخ اشعار می‌دارد لایحه مزبور در جلسه روز چهارشنبه هشتم خرداد یک هزار و سیصد و سى مجلس سنا با اصلاح عبارتى به تصویب رسید و اینک براى اخذ رأى نهایى با اظهار نظر موافق اعاده می‌شود یک نسخه از ماده واحده که به تصویب مجلس سنا رسیده است تلواً ایفاد مى‌گردد.

رئیس مجلس سنا سیدحسن تقى‌زاده‏

رئیس - رأى نهایى گرفته می‌شود با ورقه.

اردلان - استدعا می‌کنم بفرمایید به چه ترتیب رأى گرفته می‌شود با اصلاحى که در مجلس سنا شده یا بدون اصلاح؟ یا همان اصلاحى که در مجلس سنا شده مربوط به این که علاوه بر 40 ملیون ریال که قبلاً اعتبار داده شده است و حالا این اعتبار داده می‌شود رأى گرفته می‌شود.

رئیس - آقایان موافقین ورقه سفید خواهند داد.

( اسامى آقایان نمایندگان به وسیله آقاى ناظرزاده اعلام و در محل نطق حاضر و رأى دادند)

آقایان: ابریشم‌کار. موقر. فرهودى اردلان. صدرى. سنندجى. بوداغیان. دکتر هدایتى. دکتر معظمى. بزرگ‌نیا. محمد ذوالفقارى. دکتر کاسمى. حکیمى صدرزاده. امامى‌اهرى. گودرزى. کهبد. صاحب‌جمع. شوشترى. نصرتیان. اعظم زنگنه. امینى. سرتیپ‌زاده. حمیدیه. وهاب‌زاده. فتحعلى افشار. ملک‌مدنى. دولتشاهى. دکتر جلالى. سود‌آور. مهدوى. سلطان‌العلما. نبوى. گنابادى. ارباب. افشار صادقى. دکتر نبوى. آزاد مکرم. دکتر مصباح‌زاده. اللهیار صالح دکتر بقایى. نریمان. قراگوزلو. حائرى‌زاده. عماد تربتى. طاهرى. آبکار. شادلو. آصف. فقیه‌زاده. قرشى. صفایى. غضنفرى. ظفرى. گرگانى. مکى. تیمور‌تاش. بهبهانى. دکتر راجى. دکتر علوى. عرب‌شیبانى. امیر‌نصرت اسکندرى. رفیع. مخبر فرهمند. دکتر کیان. دکتر طاهرى. دولت‌آبادى. معین‌زاده. صدر میرحسینى. گیو. کوراوغلى. دهقان. دکتر برال. سالار. بهزادى. ناظر‌زاده. جواد عامرى.

( شماره آراء به عمل آمد نتیجه به قرار زیر اعلام گردید)

آرا موافق 65 رأى‏

ورقه سفید علامت امتناع 9 ورقه‏

رئیس - از هفتاد و نه نفر عده حضار لایحه اعتبار ملخ با 65 رأى تصویب شد.

اسامى موافقین - آقایان: امیرى قراگوزلو. عامرى. ناظر‌زاده. دکتر کیان. سالار بهزادى. دکتر مصباح‌زاده. معین‌زاده. ظفرى. تیمور‌تاش. مهدوى. نصرتیان. مجید موسوى. على بزرگ‌نیا. دکتر علوى. صاحب‌جمع. وهاب‌زاده. صدرى. امینى. کهبد. موقر. صدرزاده. ابریشم‌کار. کوراوغلى. مخبر فرهمند. افشار. عرب‌شیبانى. علی‌محمد دهقان. دکتر جلالى. محسن طاهرى. مکرم. نبوى. دکتر بقایى. نریمان. آبکار. شادلو. ارباب. قرشى. صالح. فقیه‌زاده. مکى. گرگانى. دولت‌آبادى. دکتر نبوى. عماد تربتى. حائری‌زاده. گیو. گنابادى. سودآور. حمیدیه. سرتیپ‌زاده. امامى‌اهرى. حکیمى. دولتشاهى. ملک‌مدنى. دکتر برال. سنندجى. افشار صادقى. اردلان. شوشترى. فرهودى. گودرزى. دکتر کاسمى. محمد ذوالفقارى. دکتر معظمى. بوداغیان.

ورقه سفید علامت امتناع 9 ورقه.

5 - اخذ رأى و تصویب کمک هزینه ترمیم حقوق دبیران و آموزگاران

رئیس - در دستور بعد از این کار شور در عهدنامه‌ها است ولى پیشنهادى رسیده که ترمیم حقوق کمک دبیران و آموزگاران که در جزء 7 دستور جلسه است مقدم باشد آن پیشنهاد قرائت نمی‌شود و محتاج به رأى است‏

( به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم مجلس شورای ملى- امضا کنندگان ذیل تقاضا داریم « لایحه کمک ترمیم حقوق دبیران که در شماره هفتم دستور 15 روزه مقرر گردیده است بعد از اتمام لایحه لوله‌کشى مطرح شود »

ناظر‌زاده- ناصر ذوالفقارى- محمدعلى مسعودى- صدر میرحسینى- ملک‌مدنى- دکتر جلالى- دکتر سید‌امامى- دکتر مصباح‌زاده- نبوى- بزرگ‌نیا- قرشى- فقیه‌زاده- آصف- گودرزى- صدرزاده- صاحب‌جمع- مکرم- مهدوى- طاهرى- عماد تربتى- سود‌آور- معین‌زاده- دکتر نبوى-

+++

عباسى.

رئیس - آقاى ناظر‌زاده‏

ناظر‌زاده - بنده عرض کردم که این پیشنهاد شده و دیگر گمان نمى‌کنم که توضیحى داشته باشد چون مخالفى نیست پس اجازه بفرمایید که رأى گرفته و تصویب شود (امینى - بفرمایید توضیح بدهید شاید مخالف باشد.) این لایحه چند ماه پیش از تصویب مجلس شوراى ملى گذشته و رفته به سنا در آنجا هم موافقت شده و برگشته و مدتى است که آقایان معلمین مرتباً مراجعه می‌کنند هم به مجلس به جناب آقاى رئیس، و هم به وزارت فرهنگ فقط یک رأى نهایى مى‌خواهد استدعا می‌کنم آقایان موافقت بفرمایند که آن رأى گرفته شود و امروز تمام بشود چون لوایحى که در دستور بود مربوط به عهدنامه‌ها است و یک مدتى طول دارد و خیلى هم ضرورت ندارد. این بود که بنده خواستم تقاضا کنم که امروز موافقت بفرمایند که این لایحه تصویب شود.

رئیس - این لایحه از سنا برگشته جزو دستور جلسات هم هست منتها براى این که مقدم باشد این پیشنهاد را آقایان کرده‌اند آقاى مخبر فرهمند.

مخبر فرهمند - بنده موافقم.

رئیس - آقاى ملک‌مدنى.

ملک‌مدنى - موافقم.

رئیس - آقاى امینى موافقید؟

امینى - در اصل موضوع بنده مخالفتى ندارم ولى آنچه مایه تأسف بنده است این است که در دستگاه وزارت فرهنگ مصوبات کمیسیون بودجه از لحاظ مخارج شهرستان‌ها عموماً متوقف می‌ماند و بعد براى اصلاح بودجه از رقمى بر می‌دارند و رقم دیگر مى‌گذارند فقط براى کمک به معلمین در اصل موضوع که باید به معلمین کمک بشود بنده هم مخالفتى ندارم ولى نمی‌خواستم توصیه کنم که در شهرستان‌ها عموماً نه محل هست و نه مکان هست و نه جا هست براى تدریس گو این که در بودجه این موضوع تأمین شده است معذلک مضایقه مى‌کنند از این موضوع، در این قسمت من استدعا می‌کنم از آقاى وزیر فرهنگ از این که این مطلب چون در اسفند ماه تعهد نشده گمان نمى‌کنم که قابل اجرا باشد ولى خواهش می‌کنم در بودجه سال 1330 آنچه که منظور مى‌شود قبل از گذشتن موعد لااقل اجرا بفرمایند.

مکى - اجازه بفرمایید بنده توضیحى عرض کنم به عقیده بنده کمک آموزگاران اینجا افتاده است.

رئیس - پیشنهادى داده‌اند در موقع رأى توضیح داده می‌شود فعلاً فقط رأى گرفته می‌شود که مقدم باشد.

تیمورتاش - بنده پیشنهاد تجزیه کرده بودم.

رئیس - در موقع رأى به اصل موضوع در نظر گرفته می‌شود حالا رأى به آن گرفته نمى‌شود این رأى براى تقدم است وقتى که مجلس به آن رأى داد آن وقت پیشنهاد تجزیه مورد پیدا می‌کند.

مخبر فرهمند - بنده موافق بودم اجازه بدهید صحبت بکنم چون مخالف هم صحبت کرد.

رئیس - یک مخالف صحبت کرد آقاى ناظر‌زاده هم که یکى از پیشنهاد دهندگان بودند توضیح دادند موافق لازم نیست صحبت بکند رأى گرفته می‌شود به این که این لایحه جزء دستور مقدم باشد آقایانى که موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد نامه مجلس سنا قرائت می‌شود.

( به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم مجلس شوراى ملى- در تعقیب مراسله شماره 5546- 21/ 12/ 29 راجع به گزارش کمیسیون بودجه مربوط به کمک ترمیم حقوق دبیران و آموزگاران به استحضار می‌رساند:

ماده واحده - در جلسه روز چهارشنبه 25 اردیبهشت ماه 1330 مجلس سنا مطرح شد و به استثناى قسمت اخیر آن با اظهار نظر موافق به تصویب رسید ولى نسبت به دو تبصره آن چون غیر مالى تشخیص گردید بدیهى است پس از اخذ رأى نهایى در مجلس شوراى ملى در مجلس سنا مورد رأى قرار خواهد گرفت.

اینک سواد ماده واحده که به تصویب مجلس سنا رسیده است لفاً ایفاد می‌شود.

نایب رئیس مجلس سنا- بیات‏

رئیس - لازم است یک توضیحى داده بشود اولاً آقاى وزیر فرهنگ یک یادداشتى داده‌اند که کمک آموزگاران که اینجا حذف شده است حالا علاوه خواهد شد این یکى، دیگر این که پیشنهاد تجزیه رسیده از آقاى تیمورتاش راجع به تبصره یک و تبصره این است:

به دبیران و آموزگارانى که در مرکز مشغول خدمت مى‌باشند فقط پنجاه درصد و به کسانى که در شهرستان‌ها مشغول خدمت مى‌باشند هشتاد درصد پرداخت می‌شود نسبت به این تبصره پیشنهاد تجزیه شده است آقایان اگر موافق نباشند رأى نمی‌دهند و همان هشتاد درصد به اشخاصى که در مرکز و در شهرستان‌ها خدمت می‌کنند یکسان باشد یعنى این تبعیض از بین می‌رود اگر تبصره را آقایان رأى بدهند مثل این تبصره عمل می‌شود یعنى در مرکز پنجاه درصد در شهرستان‌ها هشتاد درصد داده می‌شود (تیمور‌تاش - یک اشکال اساسى هست اجازه مى‌فرمایید بنده دو کلمه توضیح بدهم) رأى نهایى است توضیح ندارد (تیمورتاش - مطلب مهم است) من دارم توضیح می‌دهم توجه بفرمایید وقتى که لایحه مطرح بود یک پیشنهادى آقاى تیمورتاش دادند که به دبیران و آموزگاران در تهران پنجاه درصد و در شهرستان‌ها هشتاد درصد بدهند مجلس هم قبول کرد حالا پیشنهاد تجزیه داده‌اند اگر رأى داده بشود به این تبصره همین طور عمل می‌شود اگر حذف بشود هشتاد درصد چه در مرکز و چه در شهرستان‌ها یکسان پرداخت می‌شود خواستم آقایان متوجه باشند اگر می‌خواهند تبعیض نباشد به این تبصره نباید رأى بدهند (دکتر معظمى - بفرمایید که مجلس سنا هم این تبصره را حذف کرده است) مجلس سنا حذف نکرده است غیر مالى تشخیص داده است و برگردانده یک تبصره دوم هم هست که توجه بفرمایید.

تبصره 2 - دبیران و آموزگارانى که سه سال در ولایات خدمت ننموده‌اند اگر بخواهند هشتاد درصد به آنها تعلق بگیرد مجبورند مطابق حکم وزارت فرهنگ سه سال در ولایات خدمت کنند این را هم مجلس سنا غیر مالى تشخیص داده است ما که رأى دادیم برمى‌گردد به سنا مانعى ندارد.

اسلامى - در خود قانون دانشسراها هست که معلمین باید پنج سال در ولایات تدریس کنند.

وزیر فرهنگ - اجازه بفرمایید بنده توضیحى عرض بکنم شاید روشن بشود.

رئیس - بفرمایید.

وزیر فرهنگ - عرض کنم اولاً آقایان توجه بفرمایند که این اضافه حقوقى نیست که به آموزگاران و دبیران داده می‌شود بلکه این اضافه حقوق صدى هشتاد و صدى پنجاه به موجب قوانین سابق برقرار شده که به آنها داده بشود منتها در سال 1323 تبصره‌اى تصویب شد که این اضافه به نسبت حقوق سابق‌شان داده بشود چون درسال 1323 حقوق آنها ترمیم شد و فرضاً کسى که در سال 1323 پنجاه تومان حقوق داشت هفتاد و پنج تومان حقوق داده شد به موجب این قانون این طور تعیین شد که این اضافه به موجب حقوق سابق به آنها تعلق بگیرد و حال آن که این اضافه به تمام طبقات کارمندان دولت به استثناى معلمین تماماً تعلق مى‌گرفت بنابراین یک استثنایى شده بود و معلمین محروم شده بودند یعنى به کارمندان دولت به حقوق ثابتشان تعلق گرفت و به فرهنگیان به نسبت حقوق سابق‌شان تعلق گرفت این یک بى‌عدالتى بود که شده بود و حالا جبران می‌شود و بعد هم توجه بفرمایید که این مبلغ فوق‌العاده نیست مطابق صورتى که بنده دارم حداکثر آن 25 تومان است، اضافه حقوق که تعلق مى‌گیرد 25 تومان است و بیش از اینها نیست بعد هم این قسمتى که در تبصره پیشنهاد شده و تقاضا شده است حذف شود از این جهت است که اضافه حقوق صدى هشتاد بدون توجه به مرکز و شهرستان‌ها به عموم معلمین تعلق بگیرد و بنابراین نباید تبعیض بشود و جناب آقاى تیمورتاش هم که خودشان این پیشنهاد را داده‌اند الآن موافق هستند.

رئیس - البته نامه سنا که قرائت شد توجه فرمودند آقایان که یک موضوعى هست و آن این است دبیران و آموزگاران شهرستان‌ها مقدم بر دبیران و آموزگاران مرکز می‌باشد، این موضوع را سنا حذف کرده است در صورتی که نظر مجلس این بوده است که اگر اعتبار کم باشد اول آنها مقدم باشند حالا رأى مى‌گیریم به این قسمت آقاى ملک‌مدنى بفرمایید.

تیمور‌تاش - این توضیحات در پیرامون پیشنهاد بنده است و همه توضیح دادند غیر از بنده.

ملک‌مدنى - عرضى که بنده می‌کنم راجع به یک موضوع دیگر است، راجع به یک مطلب اساسى است که بنده سه مرتبه اینجا پشت تریبون عرض کرده‌ام ما نبایست حق مجلس شورای ملى را از مجلس سلب کنیم روز اولى که قرار شد هیئتى بنشینند وظایف مجلسین را معلوم کنند در همان جلسه خصوصى بنده عرض کردم که آقایان که می‌روند مى‌نشینند آنجا مراعات این نکته را بکنند که مجلس شورای ملى نماینده عامه طبقات مردم است و باید در دخل و خرج این مملکت نظارت داشته باشد مجلس سنا این حق را ندارد آقایان رفتند تعارف کردند خلاصه به عقیده بنده همان آقایانى که مورد احترام و اعتماد ما هستند به رعایت اشخاصى که در سنا هستند تعارف کردند که براى امور مشورتى بفرستند آنجا و وقتى این حق را قائل شدند، این محظورات پیش می‌آید و البته این خلافى که شده است از وظایف مجلس شورای ملى است و بنده موافق نیستم که این حذف مجلس شورای ملى موافقت کند و این راه را باز کند که ما هر وقت یک لایحه‌اى می‌فرستیم آنجا یک مقدارش را حذف کند مارا به اشکال بیندازند بنده خواستم این توضیح را عرض کنم از نقطه نظر مجلس ضرورت داشت.

کشاورز ‌صدر - جناب آقاى رئیس بنده جزو آن هیئت هستم اجازه بفرمایید توضیحى عرض کنم.

+++

رئیس - آنچه حق مجلس است گفته می‌شود و همان طور هم عمل می‌شود فقط آنها یک قسمت را که سه سال باید خدمت کنند آن را غیر مالى تشخیص داده‌اند. آقاى امینى بفرمایید.

امینى - عرض کنم یک تذکرات اساسى است که باید در موقع خود عرض شود با اضافه کردن یک کلمه که آقاى وزیر فرهنگ اضافه کردند و گفتند کمک آموزگار هم اضافه شود یک رقم بزرگى در بودجه فرق مى‌کند چون اصل لایحه را تغییر می‌دهد وزیر مالیه هم هست و وضع مالیه مملکت هم خوب نیست بنده نمی‌دانم که اگر این قسمت را اضافه بکنیم و بدون حضور ایشان تصویب بکنیم آیا خوب است یا نیست و صورت اساسى دارد یا ندارد.

رئیس - اینجا آقاى وزیر فرهنگ توضیحاتى دادند و یک پیشنهاداتى هم دادند بسته به نظر مجلس است.

صفایى - تذکر نظامنامه‌اى دارم.

رئیس - برطبق چه ماده؟

صفایى - الان رأى نهایى است به آنچه که در مجلس شورای ملى قبلاً بحث شده است ما رأى می‌دهیم اگر امر جدیدى است باید پیشنهاد بشود و مجدداً باید بحث بشود.

رئیس - مى‌گویند افتاده است.

صفایى - امر جدید ولو یک کلمه باشد باید رسیدگى و بحث بشود.

رئیس - آقاى وزیر فرهنگ توضیحى دارید؟

وزیر فرهنگ - عرض کنم که اینجا بنده تقاضا نکردم که کلمه‌اى اضافه بشود تقاضا کردم یک توضیحى داده بشود لفظ آموزگار اعم است از کمک آموزگار و آموزگار، در حقیقت یک کار مى‌کنند و به خودى خود این معنى را شامل است بنده خواستم آقایان توجه داشته باشند که این معنى را شامل است.

صفایى - تفسیر نمى‌شود کرد.

رئیس - به همان ترتیبى که سنا رفته و برگشته رأى مى‌گیریم منتها آن تجزیه را باید در نظر گرفت در موقع با قیام و قعود رأى گرفت.

شوشترى - پس قسمت حذف کرده که می‌فرمایید افتاده چه می‌شود؟

رئیس - نیفتاده سنا حذف کرده و ما با همان جمله که مجلس تصویب کرده رأى مى‌گیریم، اول رأى گرفته می‌شود به ماده واحده و تبصره دو آقایانى که موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد حالا بایستى به تبصره یک رأى گرفته شود، عرض کردم اگر رأى ندهید از بین می‌رود و کمک معلمین مساوى خواهد بود آقایانى که موافقند با تبصره یک قیام بفرمایند (عده کمى برخاستند) تصویب نشد و حذف شد حالا به مجموع ماده واحده و تبصره رأى گرفته مى‌شود با ورقه (اسامى آقایان به شرح ذیل اعلام و در محل نطق حاضر شده و رأى دادند)

آقایان: اردلان. دکتر هدایتى. نصرتیان. بوداغیان. سنندجى. گنابادى. فقیه‌زاده. عامرى. کهبد. فرهودى. کشاورز ‌صدر. محمد ذوالفقارى. حکیمى. شوشترى. گنجه. حمیدیه. سرتیپ‌زاده. وهاب‌زاده. موسوى دکتر بقایى. صدر میرحسینى. مکى. معین‌زاده. آزاد. عماد تربتى- دکتر نبوى. صدرى. صدرزاده. مهدى ارباب. گودرزى. نبوى. سلطان‌العلما. اسلامى. مهدوى. صفوى. دکتر جلالى. ملک‌مدنى. دولتشاهى. بهبهانى. فتح‌على. افشار. نریمان. حائرى‌زاده. سود‌آور. دکتر معظمى. محسن اهرى. شادلو. آبکار. نورالدین امامى. امینى. آصف. قرشى. بزرگ‌نیا. دکتر کاسمى. غضنفرى. قراگوزلو. گرگانى. دکتر علوى. عرب‌شیبانى. ابریشم‌کار. اسکندرى. رفیع. مخبر فرهمند. دکتر طاهرى. دکتر کیان. دولت‌آبادى. ارباب گیو. کوراوغلى. هراتى. على‌محمد دهقان. دکتر برال. سالار بهزادى. ناظر‌زاده. موقر مکرم.

( شماره آرا به عمل آمده 63 ورقه موافق و 8 ورقه ممتنع بود)

رئیس - از 75 نفر عده حاضر با 63 رأى موافق لایحه تصویب شد.

اسامى موافقین- آقایان: گودرزى نصرتیان. سالار بهزادى. عامرى. نبوى. اردلان. افشار. شوشترى. حکیمى. بوداغیان. دکتر هدایتى. سرتیپ‌زاده. نریمان. مکرم. گنابادى. ناظر‌زاده. کوراوغلى. دکتر برال. دکتر نبوى. دهقان. ارباب. دکتر جلالى. کشاورز‌ ‌صدر. دکتر بقایى. محمد ذوالفقارى. فرهودى. مکى. مخبر فرهمند. دکتر کاسمى. حائرى‌زاده. گیو. دولتشاهى اسلامى. فقیه‌زاده. کهبد. حمیدیه. ابریشم‌کار. گنجه. موسوى. صدر میرحسینى. معین‌زاده. موقر. امیرى. قراگوزلو. مهدوى. صدرزاده. صدرى. امینى. دکتر علوى. وهاب‌زاده. آبکار. عرب‌شیبانى. بزرگ‌نیا. نورالدین امامى. شادلو. سود‌آور. گرگانى. دولت‌آبادى. دکتر طاهرى. ملک‌مدنى. دکتر معظمى. محسن طاهرى. قرشى. هراتى. دکتر کیان.

ورقه سفید علامت امتناع 8 برگ‏

6 - ختم جلسه به عنوان تنفس

رئیس - اگر آقایان موافق باشند یک ربع ساعت تنفس داده می‌شود (صحیح است)

( سى و پنج دقیقه قبل از ظهر جلسه به عنوان تنفس تعطیل و دیگر تشکیل نگردید)

رئیس مجلس شوراى ملى- رضا حکمت‏

+++

 

یادداشت ها
Parameter:294671!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)