کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره چهاردهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملی دوره 14
[1396/05/24]

جلسه: 149 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه نوزدهم مهر ماه 1324  

فهرست مطالب:

 

1-  تصویب صورت مجلس

2-  بقیه انتخاب هیئت رئیسه

3-  تقدیم یک ورقه سؤال از طرف آقای اردلان و آقای مهندس فرپور وزارت کشور راجع به برق تهران

4-  تقدیم یک فقره طرح قانونی از طرف آقای بهبهانی به امضای 80 نفر از نمایندگان راجع به تأخیر انتخابات دوره 15

5-  تقدیم و تصویب یک پیشنهاد از طرف آقای رضا حکمت در موضوع طرح فوق

مشروح مذاکرات مجلس ملی دوره 14

 

 

جلسه: 149

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه نوزدهم مهر ماه 1324

 

فهرست مطالب:

 

1-  تصویب صورت مجلس

2-  بقیه انتخاب هیئت رئیسه

3-  تقدیم یک ورقه سؤال از طرف آقای اردلان و آقای مهندس فرپور وزارت کشور راجع به برق تهران

4-  تقدیم یک فقره طرح قانونی از طرف آقای بهبهانی به امضای 80 نفر از نمایندگان راجع به تأخیر انتخابات دوره 15

5-  تقدیم و تصویب یک پیشنهاد از طرف آقای رضا حکمت در موضوع طرح فوق

 

مجلس نیم ساعت پیش از ظهر به ریاست آقای ملک‌مدنی (نایب رئیس) تشکیل گردید

1 -  تصویب صورت مجلس

صورت مجلس روز سه‌‌شنبه 17 مهر ماه را آقای جواد مسعودی (منشی) به شرح زیر قرائت نمودند.

مجلس یک ربع ساعت پیش از ظهر به ریاست آقای سید محمد‌صادق طباطبایی تشکیل و صورت جلسه قبل قرائت و تصویب گردید.

غایبین با اجازه - آقایان: فاطمی‌- اخوان - دهستانی -  تهرانچی

غایبین بی اجازه - آقایان: فرمند - مظفرزاده - دکتر اعتبار -  مؤید قوامی‌- کفایی - عامری -  امیر ابراهیمی‌- صمصام - منصف - تولیت -  دکتر زنگنه - دکتر رادمنش -  دکتر شفق - شریعت‌زاده -  رفیعی - ایرج اسکندری - دکتر آقایان - مراد آریه.

دیرآمدگان با اجازه - آقایان: فولادوند - لنکرانی

دیرآمدگان بی‌اجازه - آقایان: خاکباز - دکتر کشاورز - دولت آبادی - سنندجی - تیمور‌تاش - فرود - قبادیان - سیف‌پور - یمین اسفندیاری - نمازی - دهقان - دکتر کیان

آقای ‌هاشمی ‌اظهار نمودند از 14 مهر مدت تصدی منشی‌ها نیز خاتمه یافته و تا اکنون به امر رئیس و اجازه مجلس است که در جای خود انجام وظیفه می‌کنند.

آقای دکتر مصدق با توضیحاتی اشاره نمودند که در پارلمان انگلیسی وقتی حزب کارگر غلبه یافت رئیس مجلس از حزب مخالف انتخاب شد. یعنی رئیس دولت از اکثریت و رئیس مجلس از اقلیت است و در سیاست بین‌المللی و حکومت پارلمانی روش مستحسنی ایشان دادند ابستروکسیون ما هم برای جلب همکاری اکثریت بود و بالأخره آمدیم با هم همکاری کنیم که اگر بد باشیم کمال همنشین برما اثر کند و اگر اکثریت خوب نیست اختلاف اختلاط اکثریت و اقلیت توازنی به سیاست پارلمانی بدهد و نتیجه آن عاید مملکت شود و در انتظار همین توافق بنا بود که هیئت رئیسه از اعضای سابق انتخاب شود و بر روی همین اصل به جناب آقای رئیس مجلس و آقای ملک‌مدنی رأی دادیم ولی چنین به نظر می‌رسد که اکثریت قصد همکاری ندارند و در انتخاب هیئت رئیسه به نظر اقلیت توجه نمی‌کنند.

آقای کاظمی ‌با سپاسگزاری از اظهار همکاری اقلیت با اکثریت توضیح دادند که راجع به هیئت رئیسه نظر اکثریت این بود که کارها به وسیله اشخاص به نوبت انجام شود و اگر اقلیت با اکثریت مراجعه می‌کرد البته با نظر آقایان هم توافق حاصل می‌شد و ما با کمال میل با اقلیت حاضر به همکاری هستیم تا بتوانیم موجبات آسایش مردم را فراهم کنیم. در این موقع آقای مرات اسفندیاری برای نظارت به جای آقای مقدم به قرعه تعیین و در انتخاب جمعی منشی‌ها اخذ رأی به عمل آمد از 102 نفر عده حاضر آقای ذوالفقاری با 60 رأی و آقای جواد مسعودی با 54 رأی و آقای‌هاشمی‌با 53 رأی انتخاب شدند.

سپس در انتخابات چهارمین منشی اخذ رأی به عمل آمد از 92 نفر عده حاضر آقای دکتر مجتهدی 39 و آقای قشقایی 28 رأی داشتند و چون اکثریت حاصل نشد برای با رسوم اخذ رأی به عمل آمده از 91 نفر عده حاضر آقای دکتر مجتهدی با 44 رأی با اکثریت نسبی انتخاب شدند آقای وزیر بهداری با اظهار تشکر از علاقه و مساعدت آقایان نمایندگان به بهداشت و بهداری عمومی ‌تقاضا کردند که لایح استخدام مشاور فنی وزارت بهداری جزو دستور قرار گیرد و نسبت به لایحه سازمان جدید وزارت بهداری نیز که در کمیسیون مربوطه مانده توجه سریعی مبذول شود.

آقای دکتر کشاورز راجع به اشغال محل حزب و کلوپ توده توضیحاتی داده اشاره نمودند که در این خصوص سؤالی از آقای رئیس‌الوزرا دارم تقدیم می‌کنم و اگر جواب ندهند استیضاح خواهم کرد.

یک ساعت و ربع بعد از ظهر جلسه ختم و مجلس آینده به روز پنجشنبه 19 سه ساعت به ظهر موکول شد.

+++

نایب رئیس - آقای فیروزآبادی در صورت مجلس نظر دارید؟

فیروزآبادی - خیر قبل از دستور عرض دارم.

نایب رئیس - آقای قبادیان در صورت جلسه فرمایشی دارید؟

قبادیان - عرض بنده راجع به دیرآمدگان بود بنده را جزو دیرآمدگان نوشته‌اند در صورتی که بنده قبل از همه آقایان همیشه در مجلس حاضر هستم و کاشکی سایر آقایان هم به بنده تأسی بکنند.

نایب رئیس - آقای اردلان

اردلان - بنده به موجب ماده 54 یک تذکر نظامنامه‌ای دارم اگر اجازه می‌فرمایید دو کلمه است.

نایب رئیس - در صورت جلسه نیست؟

اردلان - خیر

2 - بقیه انتخاب هیئت رئیسه

نایب رئیس - صورت جلسه تصویب شد و برحسب معمول شروع می‌کنیم به انتخاب سه نفر کارپرداز...

اردلان - آقا اجازه بفرمایید بنده تذکرم را عرض کنم.

نایب رئیس - موافقت بفرمایید بعد از انتخاب کارپردازان چون مطابق معمول در بین انتخاب هیئت رئیسه صحبت ممنوع بوده است  (اردلان - آقا فقط دو دقیقه است)... در بین انتخاب هیئت رئیسه هیچ وقت سابقه ندارد که صحبت بشود (صحیح است) خواهش می‌کنم آقایان نظار تشریف بیارند آقای صدریه -  آقای قبادیان - آقای مرآت اسفندیاری حالا شروع می‌کنیم با انتخاب سه نفر کارپرداز از عده حاضر هم 106 نفر است.

(اخذ و شماره آرای به عمل آمده و نتیجه به قرار زیر از

طرف مقام ریاست اعلام شد)

عده آرا 106 - مهره تفتیشیه 106 آقای افخمی‌66 رأی و مطابق صورتی که اینجا است آقای حشمتی 52 (یمین اسفندیاری - آقای حشمتی 55 است)

طوسی - آقای افخمی‌66 رأی دارند و آقای حشمتی 55 و بنابراین آقای افخمی ‌و آقای حشمتی انتخاب شده‌اند و برای یک نفر دیگر باید تجدید انتخاب بشود.

جمعی از نمایندگان - آقا نتیجه را بفرمایید.

نایب رئیس - نتیجه را گفتم آقای افخمی‌66 آقای حشمتی 55 آقای نجومی‌51 آقای مرآت 48 آقای صدریه 27 دو نفر اکثریت داشتند و انتخاب شد که آقای افخمی‌ باشد و آقای حشمتی و یک نفر دیگر باقی است که انتخاب می‌شود و عده حاضر هم 108 نفر است.

(اخذ و شماره آرا برای انتخاب یک نفر کارپرداز توسط هیئت نظار به عمل آمده و نتیجه به قرار ذیل اعلام شد)

قبادیان - عده مهره تفتیشیه 108 است و عده آرا 109

نایب رئیس - یکی از آرا را که زیادی است بردارید و باطل کنید و بفرمایید کنار بگذارند .

(بعد از قرائت آرا نتیجه انتخاب قرار زیر از طرف

مقام ریاست اعلام شد

 

3 -تقدیم یک ورقه سؤال از طرف آقای اردلان و آقای مهندس فریور از وزارت شورا راجع به برق تهران

اردلان - عرض کنم بنده چندی قبل یک سؤالی از وزارت کشور کرده بودم و مطابق نظامنامه حداکثر تا یک ماه بعد باید جواب بدهند (فرخ - سؤال مدت ندارد) ... اجازه بفرمایید عرض کنم بعد هم بنده امروز یک سؤالی از وزارت کشور کردم که حضور مقام ریاست تقدیم می‌کنم و او راجع به این است که شهرداری تهران اداره برق را برداشته است یک شرکتی کرده است و خود شهردار و رئیس برق هم جزو هیئت عامله شده اند خواهش می‌کنم در این خصوص آقای وزیر کشور حاضر شوند و جواب بدهند چون عامه مردم  باید از این قسمت مستحضر شوند.

مهندس فرپور - بنده هم همین سؤال را کرده‌ام .

4 - تقدیم یک فقره طرح قانونی از طرف آقای بهبهانی به امضای 80 نفر از نمایندگان راجع به تأخیر انتخابات دوره 15

نایب رئیس - آقای بهبهانی

بهبهانی - نظر به اوضاع  احوال مملکت و وضعیت فعلی و نزدیکی موقع انتخابات دوره پانزدهم جمعی از آقایان نمایندگان (صحیح است) جمعی از آقایان نمایندگان که عده شان شاید بالغ بر 80 نفر باشد (صحیح است) طرحی پیشنهاد کرده‌اند برای این که تأخیر بیندازند انتخابات را مادام که قوای بیگانه در این مملکت است (صحیح است) و از طرفی هم البته تصدیق می‌فرمایید آقایان که با بودن قوای اجنبی در مملکت یک وضعیت غیر سلامت و غیر منظمی‌در مملکت حکمفرما است (صحیح است) و با این مسئله انتخابات اگر باید به طریقی که همه مردم مشروطه‌خواه و مملکت‌خواه که نظر دارند پیشرفت بکند باید در یک موقع آرامش و در یک موقع طبیعی در مملکت انجام گردد (صحیح است) بنابراین قریب 80 نفر یا متجاوز از 80 نفر آقایان طرحی پیشنهاد کرده اند و به عنوان دو فوریت هم پیشنهاد کرده اند که تا یک ماه بعد از تخلیه خاک ایران از قشون اجانب انتخابات تأخیر بیفتد و این طرح را بنده تقدیم می‌کنم و چون دو فوریت تقاضا شده است در این باب و آن هم معلوم است که برای چه دو فوریت در نظر گرفته شده چون موقع نزدیک است و روز یکشنبه روز صدور فرمان است این طرح باید امروز تکلیفش معلوم بشود که برای شنبه و یک شنبه تکلیف معلوم باشد و دیگر محل اختلاف کلمه‌ای نباشد (صحیح است) این را تقدیم می‌کنم و از آقایان هم استدعا می‌کنم که آن را تصویب بفرمایند.

جمعی از نمایندگان - آقا بفرمایید طرح را بخوانند .

اردلان - استدعا می‌کنم امضا‌ها را هم بخوانید.

نایب رئیس - طرح قرائت می‌شود.

ریاست محترم مجلس شورای ملی

از نظر تأمین آزادی کامل و این که کم‌تر ین توهمی‌ برای اظهار نظر در انتخابات دوره پانزدهم مجلس شورای ملی برای هیچ یک از افراد ملت ایران در پیش نباشد امضا کنندگان ماده واحده ذیل را با قید دو فوریت پیشنهاد و تقاضای تصویب آن را داریم

ماده واحده - انتخابات پانزدهمین دوره تفتیشیه مجلس شورای ملی یک ماه بعد از تخلیه خاک ایران از قوای بیگانه به عمل خواهد آمد. امیر تیمور محمدرضا تهرانچی - روحی - یمین اسفندیاری - سید کاظم جلیلی - حاذقی - تولیت - عماد تربتی - منصف - فرخ - اردلان - ذوالقدر - محمدعلی امام جمعه - اقبال - سیف‌پور فاطمی‌- صفوی - خلیل دشتی - حیدر‌علی امامی‌- مخبر فرهمند - گله داری - سرتیپ زاده - ظفری - محمد طباطبایی - دولت‌آبادی - نیوی - دکتر طاهری - معدل - خلعتبری - پوررضا - اخوان - فاطمی‌- دکتر معاون - بوشهری - ساسان - اریه - هاشمی‌- حشمتی - محمدعلی مجد - فولادوند - مهدی نمازی - بهبهانی - اعتمادالتولیه - جواد مسعودی - خاکباز - دکتر مجتهدی - محیط - ذوالفقاری - سلطانی - ثقت‌الاسلامی‌-  دکتر کیان - فیروزآبادی - اسعد - ارباب گیو - فورد - دهقان - مجد ضیایی - صدریه - رفیعی - مرآت - اسفندیاری - ملک‌مدنی - عباس مسعودی - دکتر عبده - جمال امامی‌- فتوحی - افشار صادقی - آصف - شریعت‌زاده - قبادیان - مؤید ثابتی - دهستانی - فرهودی - قشقایی - دکتر آقایان - نقابت - سنندجی - امینی - یک اسم هم تقریباً لایقرء است آنهایی که خوانده شد 79 اسم بود آقای فیروزآبادی هم قبول فرمودند.

نایب رئیس - فوریت مطرح است.

شهاب فردوسی - وزیر کشور نیست نمی‌شود این طرح را مطرح کنید.

حاذقی - به وزارت کشور مربوط نیست این یک عمل منفی است.

هاشمی‌- کار انتخابات مربوط به خود مجلس است مربوط به وزارت کشور نیست.

دشتی - امضای آقای تهرانی هم هست که قرائت نشد.

نایب رئیس - عده امضاها 15 تا که می‌باشد کافی است دیگر ضرورتی ندارد فوریت اول مطرح است آقای فرهودی .

فرهودی - بنده موافقم اگر مخالفی صحبت کرد آن وقت بنده صحبت می‌کنم.

نایب رئیس - آقای محمد طباطبایی .

محمد طباطبایی - بنده موافقم.

نایب رئیس - آقای دهستانی.

دهستانی - موافقم

نایب رئیس - آقای روحی مخالفید؟

روحی - موافقم .

نایب رئیس - آقای شریعت‌زاده .

شریعت‌زاده- بنده موافقم .

نایب رئیس - آقای اردلان .

اردلان - موافقم.

نایب رئیس - آقای شهاب فردوسی .

+++

شهاب فردوسی - این طرح در واقع یک چیزی است که ما می‌خواهیم تصویب بکنیم که دوره چهاردهم وقتی تمام می‌شود یک ماه بعد دوره 15 انتخاباتش آغاز بشود یعنی معنایش این است (اردلان این طور نیست آقا) ... اجازه بفرمایید (همهمه نمایندگان)

نایب رئیس - خواهش می‌کنم آقایان رعایت سکوت و نظم را بفرمایند (صحیح است)  در بین صحبت ناطق صحبت نکنند ایشان صحبت‌هایشان را که کردند هر کس که مخالف است بیاید صحبت کند.

محمد طباطبایی - شما هم مواظبت کنید که ایشان راجع به فوریت فقط باید صحبت کند.

نایب رئیس - بفرمایید آقای شهاب .

شهاب فردوسی - اگر فرض ما این باشد که انشاالله قوای بیگانه قبل از آن موقع قرارداد و عهدنامه‌ای که ما داریم از ایران بروند البته فتوت پیش نمی‌آید (صحیح است) اما اگر فرض ما این باشد که قوای بیگانه وقتی ایران را تخلیه خواهند کرد که مطابقت داشته باشد با آن تاریخی که در عهدنامه هست و چون دوره چهاردهم هم مقارن همان اوقات تمام می‌شود بنابراین چون یک ماه بعد انتخابات شروع می‌شود یک فترتی پیش می‌آید و در این فاصله که یک ماه خوانده بود انتخابات چون شروع نخواهد شد مجلس بلافاصله بعد از دور چهاردم شروع نمی‌شود و بنابراین این طرح چون مخالفت دارد با قانون اساسی و لازمه‌اش این است که ما مشروطیت را تعطیل بکنیم (یکی از نمایندگان - نه این طور نیست)... چرا قربان وقتی که انتخابات شروع نشد و مجلس هم تمام شد فترت پیش می‌آید و مشروطیت تعطیل می‌شود بنابراین این یک امری است که در حقیقت مباینت دارد قانون اساسی و ما می‌خواهیم این طرح را بگذرانیم بدون این که هیچ مطالعه کرده باشیم در این قسمت و از طرف دیگر آقایان مقصودشان این است که روز یکشنبه فرمان انتخابات صادر نشود ولی هیچ مغایرتی ندارد که فرمان انتخابات هم صادر بشود معهذا این طرح را ما تصویب بکنیم و انتخابات را یک ماه و دو ماه یا هرچه لازم باشد به تعویق بیندازیم برای این که فرمان که صادر شد بلافاصله انتخابات شروع نمی‌شود انتخابات سه ماه مانده به آخر دوره چهاردهم شروع می‌شود بنابراین این طرح که کمال اهمیت را دارد در سرنوشت ما بنده مخالفم که ما بیاییم بدون فکر و با عجله آن را تصویب بکنیم.

نایب رئیس - آقای طباطبایی

محمد طباطبایی - عرض کنم که از مقام ریاست همان طوری که شما اخطار لازمی ‌و تذکر لازمی‌ دادید که مراعات نظم را بکنیم ما هم حق داریم که از ایشان استدعا بکنیم که در صحبت‌ها هم مواظبت فرمایند که فقط مطابق ترتیب و نظامنامه صحبت شود (صحیح است) الآن فوریت لایحه ای مطرح است اگر کسی مخالف با فوریت است می‌تواند حرفش را بزند و استدلالی بکند ولی بنده در صحبت‌های آقا ندیدم که با فوریت لایحه چندان مخالفت داشته باشند و خودشان هم ضمناً کمال اهمیت این لایحه را تصدیق کردند و فرمودند که مطالعه نشده و به عرضتان رسید که متجاوز از 80 نفر نماینده مجلس این طرح را امضا کرده‌اند و می‌توانم عرض بکنم که تا به حال سابقه نداشته است یک همچو تصمیم قاطعی با مطالعاتی که از شش ماه پیش تا حالا شده است و همه آقایان شاهد هستند (صحیح است) به مجلس شورای ملی تقدیم شده است (صحیح است) آقایان برای حفظ مصالح عمومی ‌مملکت برای رعایت تمام اطراف و جوانب مسئله و رعایت نزاکت کامل ما معتقد هستیم و عقیده داریم و استدعا می‌کنیم که مطالبی که پیش همه محرق است اینجا نگویید تا ماها در مقام جواب برنیاییم اهمیت مطلب به قدری است که خود آقا تصدیق کردید که کاملاً اهمیت دارد و فرمودید مطاعه شش ماه است که آقایان نمایندگان در جلسات خصوصی در خارج مجلس در این باب مذاکره کردند مشورت کردند و یک لایحه جامع‌الاطراف یا مطالعه کامل به مجلس شورای ملی تقدیم شده است و من می‌دانم که قلباً و باطناً هیچ کدام از آقایان مخالف نیستند و خود آقایان شاهدید که اگر یک عده خیلی قلیلی از آقایان امضا نکرده اند این طرح را برای این است که صحبت زیادتر با آن هفت هشت ده نفر شده است و الا ما همه می‌دانیم که این آقایان نماینده مجلس هستند ایرانی هستند و پابند و معتقد و علاقمند به مصالح مملکت هستند و این هم یک کاری است صرفاً مربوط به کار داخلی مملکت و مربوط به خود ملت ایران (صحیح است) و این تصمیم که گرفته شده است بدون هیچ نظر است یعنی وقتی می‌گوییم قشون بیگانه یعنی مربوط به قشون آمریکا - انگلیس و روس (صحیح است) تمام قشون خارجی که در اینجا هستند وقتی خاک ما را بالاتمام تخلیه کردند و یک ماه از تخلیه گذشت انتخابات دوره پانزدهم با اطمینان خاطر و با آزادی خاطر شروع و انجام خواهد شد و فتوتی هم پیش نمی‌آید (جمعی از نمایندگان - رأی رأی)

نایب رئیس - رأی می‌گیریم به فوریت اول این طرح آقایانی که موافقند قیام فرمایند‌ (اکثربرخاستند) تصویب شد. فوریت دوم مطرح است مخالفی نیست؟ (جمعی از نمایندگان - رأی رای) رأی می‌گیریم به فوریت دوم این طرح آقایان موافقین قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد اصل ماده مطرح است آقای‌ هاشمی‌ ماده واحده را قرائت بفرمایید.

جمعی از نمایندگان - احتیاجی به خواندن نیست.

نایب رئیس - آقای دشتی .

دشتی - بنده موافقم بعد از یک مخالف صحبت می‌کنم .

نایب رئیس - آقای طباطبایی .

طباطبایی - بنده موافقم .

نایب رئیس - آقای فولادوند .

فولادوند - موافقم .

نایب رئیس - آقای رحیمیان شما مخالفید؟

رحیمیان - بلی

نایب رئیس - بفرمایید .

رحیمیان - این طرح ظاهرش طوری است که البته کسی که مخالفت می‌کند اظهار خواهند کرد و خواهند گفت که آقا موافق با ماندن قشون اجنبی است در صورتی که اولین کسی که در این مجلس راجع به رفتن قشون خارجه و بیگانه از کشور ایران صحبت کرده است. بنده بوده ام (اردلان - شما دوم کس بوده اید بنده اول بوده‌ام).(خنده نمایندگان) و هیچ شخصی که شرافت داشته باشد و خون ایرانیت داشته باشد با بودن قشون اجنبی در خاک خودش موافق نیست (صحیح است) و این مخالفتی که بنده می‌کنم روی یک دلایلی است که می‌خواهم به عرض آقایان برسانم و تاریخ در آتیه قضاوت کند. از ظاهر این طرح چنین استنباط می‌شود و چنین فهمیده می‌شود که در دوره چهاردهم قشون اجنبی در امور راجع به انتخابات عده‌ای از نمایندگان دخالت داشته است و آقایان تصدیق می‌کنند که این دخالت قشون اجنبی اگر بوده است به دست خود آنها نبوده است و به دست ایرانی انجام شده است و اگر ما بخواهیم حقیقت قضیه را رسیدگی کنیم و آن اشخاصی را که تحت تأثیر اجنبی قرار گرفتند و تحمیل کردند یک عده را به مجلس یک مجازاتی برای آنها قایل شویم محتاج به این طرح نمی‌شدیم و آن دولت و آن اشخاصی که تحت نفوذ و تحت تأثیر اجنبی واقع شدند و در این کار دخالت پیدا کردند الآن تمام آنها راست راست قدم می‌زنند و از آنها قدردانی هم می‌شود (فداکار اکثریت هم  از آنها پشتیبانی می‌کند) برای این که ما بخواهیم با این کار موافق نباشیم یعنی بخواهیم کسی تحت تأثیر اجنبی واقع نشود امروز ما بایستی عده‌ای را تحت محاکمه و مجازات بکشیم و بلکه اعدام کنیم اگر ما این کار را می‌کردیم امروز محتاج به این طرح نبودیم (صحیح است) و هر کسی وظیفه خودش را می‌دانست و به وظیفه خودش عمل می‌کرد. حالا آمدیم این طرح به این طریق مورد تصویب آقایان واقع شد و گذشت ولی ما می‌خواهیم راجع به خودمان صحبت کنیم راجع به وضعیت نمایندگان فعلی صحبت کنیم بنده راجع به قرارداد مرحوم فروغی داخل بحث نمی‌شوم که آیا به نفع ایران بوده است یا به ضرر ایران بوده است تاریخ قضاوت خواهد کرد (یکی از نمایندگان - این پیمان به نفع ایران بوده است) ولی وضعیت تثبی دوره سیزدهم به نفع ایران نبود الآن هم دلیلش را عرض می‌کنم فقط استدعا می‌کنم که من هیچ وقت خارج از نزاکت صحبت نمی‌کنم و به من اجازه بدهید که من دلایل خودم را عرض بکنم (محمد طباطبایی - از موضوع خارج نشوید آقای رحیمیان) برای این که نظر ملت ایران این بود که چون اینها اشخاصی بودند که در دوره دیکتاتوری انتخاب شده بودند با آنها مخالف بودند و مرحوم فروغی آورد این را تثبیت کرد و نمایندگان مجلس هم به نفع دوره آتیه و به نفع دوره چهاردهم دولتی آوردند روی کار و اشخاصی را در حوزه انتخابیه خودشان فرستادند و از قدرت دولتی که به دس آنها روی کار آمده بود به نفع خودشان استفاده کردند (هاشمی‌- پس چرا صدی شصت آنها انتخاب نشده‌اند)... و این بدعت بدی بود که فعلاً این نظر در دوره چهاردهم هم باقی است و کی می‌تواند ادعا بکند از نمایندگان محترم که راجع به انتخابات استاندارها و فرماندارها و مامورین حوزه انتخابیه خودش دخالتی نکرده است؟ (هاشمی‌- بنده) (فداکار بنده ولی 20 نفر بیش‌تر نیستیم)

پس در این صورت این قدرت و این بدعت

+++

که ایجاد شده است این به نفع نمایندگان محترم و به نفع انتخاباتی آنها انجام خواهد شد و امروز این وضعی که پیش آمده است و این رویه‌ای که ما پیش گرفته‌ایم به عقیده بنده این رویه به نفع ملت ایران که می‌خواهند آزادانه وکیل انتخاب کنند نیست (جمعی از نمایندگان - به عکس است) (یمین اسفندیاری - بگذارید عقیده‌شان را بگویند اظهار عقیده که آزاد است)... بنده که اینجا صحبت می‌کنم به نام یک فردی از افراد این کشور صحبت می‌کنم. من می‌گویم آقا قشون خارجی باید برود و در بودن قشون خارجی نباید انتخاب بشود ولی ما از دست شما هم باید خلاص بشویم (یمین اسفندیاری از دست خودمان بفرمایید)... وضعیت شما را هم باید در نظر بگیریم یا نه؟ آن به جای خودش محفوظ ولی راجع به خودمان هم باید صحبت کنیم و حالا این طور بنده پیش‌بینی می‌کنم و عقیده خودم را این طور اظهار می‌کنم با این اعمال نفوذی که ما در حوزه انتخابیه می‌کنیم یا می‌کنند و این قدرت هم به دست وکلا است و مردم هم در مقابل این قدرت حق ایستادگی کنند بنابراین این اگر حقیقتاً ما مایل هستیم به کشور خدمت کنیم و مایل هستیم خودمان را به نفع کشور فدا کنیم و در دوره چهاردهم هم که به تصدیق آقایان و به تصدیق ملت ایران ما برای کشور کاری نکرده ایم پس در این صورت برای این که این بدعت بدی که گذاشته شده راجع به اعمال نفوذی که وکلا می‌کنند و راجع به رویه ای که در دوره 14 اتخاذ شده است و بنده پیشنهاد می‌کنم که در این طرح یک تبصره‌ای اضافه شود که وکلای دوره چهاردهم از انتخاب در دوره پانزدهم محروم باشند (احسنت -  صحیح است) (دکتر کشاورز - بسیار صحیح است) - احسنت (همهمه نمایندگان)(یمین اسفندیاری - آفرین)

نایب رئیس - خواهش می‌کنم بگذارید صحبت‌شان را بکنند بفرمایید آقا.

رحیمیان - ... بنده برای چه این پیشنهاد را می‌کنم؟ برای این که این پیشنهاد را که می‌کنیم؟ برای این که این پیشنهاد را که می‌کنم قدرت مملکت دست این وکلا است و این وکلا به نفع خودشان همه کار می‌توانند بکنند (یمین اسفندیاری پس بفرمایید ما وکلا)... ما وکلا اگر ملت ایران بخواهد از این قدرت و از این بدعت بد جلوگیری کند دو راه حل در نظر است البته با وضع فعلی من طرفدار انقلاب نیستم. یکی با انقلاب که قدرت را از دست این مجس بگیرد و بتواند آزادانه برای خودش وکیل انتخاب بکند یا این که خود آقایان وکلا این فداکاری را بکنند چون عقیده بنده در انقلاب نیست و عقیده بنده بر این است که اگر چنانچه ما می‌خواهیم حقیقتاً برای کشور فداکاری کنیم و این طرح از صمیم قلب برای ملت ایران است و خود ما هم که گفته ایم که در دوره چهاردهم خدمتی نکردیم و ملت ایران هم که از انتخاب ما در این دوره منزجر و متنفر است بهتر این است که ما در این دوره فداکاری بکنیم و خودمان هم انتخاب نشویم (دکتر کشاورز - احسنت) (یمین اسفندیاری - احسنت، احسنت، احسنت)

هاشمی‌- آقای رئیس به عنوان ماده 109 بنده اخطار نظامنامه دارم .

نایب رئیس - چه اخطاری

هاشمی‌- آخر اینها چه حرف‌هایی است که آقای رحیمیان می‌فرمایند.

نایب رئیس - خیر آقا اخطار شما وارد نیست آقای دشتی بفرمایید.

هاشمی‌- آقا اخطار بنده مقدم است.

نایب رئیس - آقا اخطار شما وارد نیست بنده به اخطارهای غیر وارد اجازه نمی‌دهم .

هاشمی‌- آقا به یک مجلس اهانت شده است یا خیر؟

نایب رئیس - خیر آقا چه اهانتی شده است بفرمایید آقای دشتی.

دشتی - عرض کنم چند کلمه است که مقدمه عرض می‌کنم به آقای ‌هاشمی ‌برای این که آرام بشوند. عرض کنم یک چیزی که حتماً در آقای رحیمیان هست این است که ایشان مرد خوش‌نیتی هستند و ابداً نظر بدی ندارند (صحیح است) و حرفهاشان مبنی بر سوء‌نظر نیست حالا ممکن است در بعضی از حرف‌هایشان قدری اشتباه بکنند آن چیز دیگر است چون ایشان مرد وطن پرستی هستند و اگر اجازه بفرمایید همین موضوعی را که گفتند من جواب ایشان را عرض کنم اولاً راجع به دوره سیزدهم صحبت کردند تثبیت دوره سیزدهم به عقیده ما یعنی انکار مرحوم فروغی بعد از دوره دوازدهم در آن موقع یک هیجان و عصبیتی در جامعه ایران بر ضد مجلس سیزدهم بود و هر چند در مجلس سیزدهم چندین جلسات شد و مرحوم فروغی جدیت کرد که راه قانونی برای این کار پیدا کند که انتخابات دوره سیزدهم را لغو کنند راه قانونی پیدا نکردند و بنابراین انتخابات دوره سیزدهم را لغو کند راه قانونی پیدا نکردند و بنابراین انتخابات دوره سیزدهم را لغو نکردند و دوره سیزدهم باقی ماند اما یک نکته ای که اشاره فرمودید که وکلاء مداخله در انتخابات می‌کنند و استاندار برای خودشان معین می‌کنند به دو دلیل بنده روشنتان می‌کنم یکی این که به موجب همین طرح وکلا از مداخله محروم خواهند شد برای این که وقتی مجلس تمام شد ما دیگر مداخله نمی‌توانیم بکنیم (فداکار - استاندار‌ها را درست کرده اند)

پس بنابراین نظر شما به طور اتم و اکمل تأمین می‌شود برای این که اگر ما وکلا می‌خواستیم اخلال بکنیم نبایستی این طرح را تصویب کنیم پس ما وکلا نمی‌خواهیم مداخله کنیم این یکی یکی دیگر که خیلی هم اهمیت دارد نیست که شما یا هر دولتی اگر مداخله بکند و هر وکیلی اعمال نفوذ بکنند غیر از این است که اجنبی مداخله بکند ما در اینجا در مقابل یک امر عملی واقع شده‌ایم و آن مداخله و نفوذ اجانب است و بالأخره به همان نیت پاک و شریفی که شما دارید تا قشون اجنبی در خاک مقدس ما ست نباید انتخابات شروع بشود و بعد راجع به این که اعمال نفوذ بشود یا نشود به نظر بنده هم البته باید سعی کرد که اعمال نفوذ نشود حتی ممکن است که این لایحه را وقتی که تمام کردیم بنشینیم و قانون انتخابات را اصلاح بکنیم و به نظر من اکثریت قاطع مجلس با اصلاح قانون انتخابات کاملاً موافق است (صحیح است) دوم این که ممکن است ما یک هیئت پنج شش نفری از مردمان درست مملکت خودمان معین بکنیم که نظارت در امر انتخابات داشته باشند و ما همان طور که لایحه نفت را تصویب کردم این لایحه را هم باید تصویب کنیم برای مصالح مملکت

جمعی از نمایندگان - مذاکرات کافی است.

دکتر کشاورز - بنده با کفایت مذاکرات مخالفم.

اردلان - آقا بنده پیشنهادی کرده‌ام .

نایب رئیس - با کفایت مذاکرات مخالفتتان را بفرمایید آقای دکتر کشاورز (همهمه نمایندگان) آقایان اجازه بدهید من که بلد هستم مجلس را اداره کنم بنده که مخالف نظامنامه کار نمی‌کنم بفرمایید آقای دکتر کشاورز

دکتر کشاورز - آقای دکتر مصدق در جلسه قبل فشار غیر قانونی را که اکثریت به روی اقلیت در مجلس شورای ملی وارد می‌آورد تذکر دادند و این که اکثریت به هیچ وجه نمی‌خواهد با اقلیت مجلس شورای ملی همکاری کند (همهمه نمایندگان) (محمد طباطبایی - این از آن موارد نیست اینجا اقلیت و اکثریتی در کار نیست) من یک نفر در مجلس شورای ملی با تمام هو و جنجال‌های شما می‌ایستم و صحبت خودم را می‌کنم و اگر بنا بشود که از اینجا بیرون رفتم مرا بکشند حرفی را که به عقیده من به صلاح مملکت و ملت است من اینجا خواهم زد.

نایب رئیس - آقای دکتر من به شما اجازه داده ام که صحبتتان را بکنید.

دکتر کشاورز - آقایان نمایندگان طرحی را به امضای بالغ بر 70 نفر  (یکی از نمایندگان - 80 نفر) به مجلس شورای ملی آوردند گیرم که تمام شما با این طرح موافق باشید اگر یک نفر در مجلس شورای ملی با این طرح مخالف است اگر انسان هستید اگر دموکرات هستید باید اجازه بدهید صحبت کند (یمین اسفندیاری - توهین نکنید) توهین نکردم آقای یمین اسفندیاری شرط گذاشتم روی این عبارت (یکی از نمایندگان - راجع به کفایت مذاکرات حرف بزنید) باید اجازه بدهید که اقلاً یک نفر مخالف پشت تریبون حرف خودش را بزند برای این که ملت ایران بداند یک روز مکن است که شماها اشتباه بکنید یک روز در همین مجلس (یمین اسفندیاری - آقا شما توهین می‌کنید) (دکتر طاهری - آقای یمین چرا نمی‌گذارید حرفشان را بزنند) (یمین اسفندیاری - شما حق ندارید تشر بزنید)

نایب رئیس - چرا ساکت نمی‌شوید آقا؟ شما هیچ به آیین‌نامه احترام نمی‌گذارید.

یمین اسفندیاری - وقتی من می‌شنوم که می‌گویند اگر انسان هستید قطعاً نمی‌توانم به آیین‌نامه احترام بگذارم.

نایب رئیس - آقای دکتر صبر کنید تا ماده نظامنامه را بخوانند بعد بفرمایید.

ماده 109 : اگر در ضمن مباحثات و نطق افترا و تهمتی به یکی از نمایندگان زده شود یا عقیده و اظهار اوبرخلاف واقع جلوه داده شود و نماینده مذکور برای تبرئه و رفع اشتباه اجازه نطق بخواهد بدون رعایت نوبت اجازه داده خواهد شد.

نایب رئیس - اگر به یکی از نمایندگان افترایی زده شده است حق دارد صحبت کند و الا در بین صحبت ناطق کسی حق ندارد صحبت کند اگر آقایان می‌خواهند مجلس منظم باشد باید رعایت نظامنامه را بکنند بفرمایید آقای دکتر

بقیه دارد

+++

 

مشروح مذاکرات مجلس ملی دوره 14

 

 

بقیه جلسه: 149

بقیه صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه نوزدهم مهر ماه 1324

دکتر کشاورز - آقایان نمایندگان من تصور نمی‌کنم که هیچ ایرانی با شرفی هیچ ایرانی که این افتخار را به خودش می‌دهد که اسم ایرانی روی خودش بگذرد قبول بکند که در مملکت او قشون اجانب حتی متفقینش باشند وجود داشته باشد و من آن کسی را که طرفدار اقامت قشون جنبی در ایران باشد چنان که در دفعه قبل در مجلس گفتم آدم بی‌شرف و پستی می‌دانم (صحیح است)‌ نه تنها کسی را که وجود قشون اجنبی را در ایران لازم می‌داند و شرف می‌دانم بلکه هر کسی را که برخلاف مصالح مملکت و ملت با اجانب سروسری داشته باشد از آنها پول بگیرد و در این مجلس هم هستند و نوکر و مزدور آنها است او را هم به پیشرفت می‌دانم (صحیح است)‌ و هستند در این مملکت از 150 سال قبل خانواده‌هایی که آنها مزدور اجنبی هستند.

نایب رئیس - آقای دکتر از موضوع خارج نشوید .

دکتر کشاورز - آقای ملک‌مدنی اگر اکثریت مجلس اجازه بدهد من به عنوان مخالف با این طرح صحبت بکنم صحبت می‌کنم اگر اجازه ندهد از اینجا می‌روم .

نایب رئیس - صحبتتان را بفرمایید اما از موضوع لایحه خارج نشوید

دکتر کشاورز -  ... این مطلب مربوط به لایحه است شما اینجا طرحی می‌گذرانید که تا قشون متفقین ما از ایران خارج نشوند انتخابات دوره پانزدهم انجام نگیرد بنابراین اجازه بدهید که من اول روابطمان را با متفقان روشن بکنم پشت این تریبون و از آن استدلال و استفاده بکنم برای این که بگویم این طرحی را که شما پیشنهاد می‌کنید به صلاح مشروطیت و ایران نیست نظر شخص من این است آقایان 80 نفر هستید رأی می‌دهید و این طرح تصویب می‌شود و این در مجلس شورای ملی ایران سابقه دارد که رای‌هایی داده شد و بعد از بیست سال یک نفر که با آن طرح مخالف بود ملت ایران او را شناخت که حق با او بوده است و بعد از بیست سال دیگر هم آقای طباطبایی ملت ایران قضاوت خواهد کرد که کدام یک از من و شما خیانت می‌کنیم یا من خیانت می‌کنم یا شما خیانت می‌کنید بعد از تذکر این مطلب که به هیچ‌وجه هیچ ایرانی با‌شرف که من هم با جرأت خودم را یک ایرانی با‌شرف می‌توانم معرفی کنم هیچ ایرانی با شرف موافقت با این نخواهد کرد که قشون اجنبی حتی متفقین ما در ایران باقی بماند اجازه بدهید من یک خرده راجع به روابطمان با متفقینمان صحبت کنم (محمد طباطباییی - آقا این مطرح نیست - همهمه نمایندگان)... کاملاً مطرح است اجازه بدهید من یک خلاصه راجع به روابط با متفقین صحبت کنم من قبل از همه چیز برای این که مختصر صحبت کنم و می‌دانم که آقایان هم عجله دارند...

نایب رئیس - راجع به کفایت مذاکرات صحبت بکنید بعد هم نوبت شما است آن وقت اگر موافقت کردند شما صحبتتان را بکنید.

دکتر کشاورز - در یک مجلس مشروطه تا یک نفر با یک لایحه یا یک طرحی مخالفت اساسی می‌کند شما حق ندارید رأی بگیرید شما چرا دهن اقلیت را می‌بندید.

طباطبایی - نوبت به ایشان نیست .

نایب رئیس - رأی می‌گیریم .

دکتر کشاورز - رأی بگیرید آقا من که مخالفت می‌کنم با این طرح اگر مرا اجنبی‌پرست می‌دانید مرا رسوا کنید چرا نمی‌گذارید من حرف خودم را بزنم.

نایب رئیس - آقای دکتر کشاورز این صحبت‌ها خارج از موضوع است چرا حرف اجنبی‌پرستی می‌زنید؟

دکتر کشاورز - من می‌زنم برای این که این افکار در کله بعضی از نمایندگان مغرض هست

نایب رئیس - این فکر را نکنید درباره کسی جنابعالی که یک دکتر تحصیل کرده هستید چرا این حرف را می‌زنید.

طباطبایی  - رأی بگیرید رأی مجلس قاطع است.

دکتر کشاورز - بالای رأی مجلس اصول مشروطیت است. آقای ملک‌مدنی امر می‌فرمایید من می‌روم شما جای رئیس نشسته‌اید بی‌طرف باشید تصدیق می‌کنید که باید بگذارند یک نفر مخالفت بکنند.

نایب رئیس - من موافقم بنده از مجلس خواهش می‌کنم که موافقت بفرمایند ایشان مخالف هستند نوبت آقا هم هست اجازه بدهید به عنوان مخالف ایشان حرف‌هایشان را بزنند بعد آقایان دیگر صحبت بکنند (بفرمایید - بفرمایید)

بهبهانی - بنده پیشنهاد کفایت مذاکرات را کردم و حاضر هستم که بگویم چرا رأی بر کفایت مذاکرات دادم و حالا هم مجلس رأی می‌دهد که ایشان صحبت کنند اما حقش این است که

+++

بی‌خود به مردم و به مجلس و به سابقه و بلاحقه مردم کار نداشته باشند راجع به این قضیه که مطرح است صحبت کنند آیا این قضیه را قبول دارند یا نه دلایل‌شان چیست بگویند و بروند .

نایب رئیس - آقایان موافقت کنند نوبت ایشان هم هست صحبتشان را بکنند (بفرمایند) اما آقای دکتر راجع به مسائل دیگر صحبتی نفرمایید اساساً این افکاری که در مجلس پیدا شده است که ما دائماً سم پاشی می‌کنیم خودمان را ملکوت می‌کنیم این غلط است بنده که وظیفه خدمتگذاری دارم و از طرف شما انتخاب شده‌ام عرض می‌کنم که نسبت به یکدیگر این همه اهانت نکنیم اجنبی‌پرستی در این مجلس نیست امیدواریم که هیچ وقت این حرف‌ها را نفرمایید.

دکتر کشاورز - اهانت نشده است اما برای این که مختصر صحبت کرده باشم ابتدا روابط خودمان را با ملل متحده آمریکا عرض می‌کنم و عرض می‌کنم که به عقیده من هر ایرانی ملل متحد آمریکا را پشتیبان آزادی و دمکراسی می‌داند و آنها همیشه امتحان داده‌اند که در مواقع سخت موقعی که ایران به مناسبت ضعفش به مناسبت ضعف ملت و دولتش در زیر فشار دول استعماری واقع شده بود به ملت ایران کمک کردند بهترین مثالش موقعی است که قضیه کنفرانس صلح پیش آمد نمایندگان ایران را در کنفرانس صلح گذشته قبول نکردند و تنها کسی از دول بزرگ که پشتیبانی از دولت ایران کرد دولت آمریکا بود اما روابط ما با دولت امپراتوری انگلستان روابط قطعی و روشن ما با دولت امپراتوری انگلستان از تقریباً چهل سال پیش شروع می‌شود و هر ایرانی در نظر دارد که دولت انگلستان در صدر مشروطیت هواخواه استقرار از مشروطیت در ایران بوده است و از 1906 رسماً با مداخلت علنی دولت انگلستان به مشروطه خواهان صدر مشروطیت کمک کرد و حتی مراسله‌ای وجود دارد که مرحوم پدر شما آقای بهبهانی نوشته‌اند به شارژ دافر انگلیس و رسماً تقاضا کرده‌اند که ملت ایران را دراین مبارزه  ای که بر علیه استبداد می‌کند یاری کنید امروز اگر به پدر شما مرحوم بهبهانی احترام می‌کنند برای خاطر همین است برای خاطر این که به هر قیمتی بود سعی کرد که مشروطیت بر استبداد فائق آید (قبادیان - خودشان هم مورد احترام هستند) بنده که خلافش را نگفتم آقای قبادیان (صحیح است) اما امروز که در انگلستان یک دولت کارگری بر سر کار است امیدواریم که سیاست خارجی خود را غیر از آن سیاستی قرار بدهد که دولت‌های محافظه کار انگلستان قرار داده بودند زیرا به قول آقای ایدن وزیر خارجه انگلستان سیاست گذشته انگلستان در ایران باعث تنفر یک نسل ایرانی نسبت به انگلستان شده است در 1906 دولت انگلستان برای چه من این جا علت را ذکر نمی‌کنم ولی به مشروطه‌خواهان صدر مشروطیت کمک کرد و مشروطه‌خواهان صدر مشروطیت از دولت انگلستان کمک خواستند حتی کار به جایی رسید که مشروطه‌خواهان صدر مشروطیت به سفارت انگلیس از دست دولت خودشان پناه بردند حتی که کار به جایی رسید که آقای تقی‌زاده سفیر کبیر فعلی ایران در لندن برای فرار از دست مستبدها عمامه‌اش را برداشت و شاپور گذاشت و رفت به سفارت انگلستان پناهنده شد و سفارت انگلستان از او حمایت و ضمانت کرد برای این که از ایران خارج بشود متأسفم سوابق را دارم می‌گویم برای خاطر این من این مطالب را دارم می‌گویم تا در مقابل ملت ایران و در نمایندگان بی غرض مجلس معلوم شود که هر رابطه و علاقه‌ای را نسبت به یک دولت نمی‌شود اجنبی‌پرستی نام گذاشت با مثال صور‌اسرافیل‌ها و ملک‌المتکلمین‌ها و بهبهانی‌ها یعنی مرحوم پدر آقای بهبهانی نمی‌شود. گفت برای این که از انگلستان برای استقرار رژیم مشروطیت و ایران کمک خواسته‌اند اجنبی پرست هستند بنابراین اگر عده‌ای اگر نماینده ای در بین سیاست‌های خارجی مختلف صلاح ملت خودش را بداند که علناً از یک دوستی و سیاستی پشتیبانی کند آن را نمی‌شود اجنبی‌پرست گفت (صحیح است) بیشرف است آن کسی که به او بگوید مزدور است .

هاشمی‌ - حدودی هم دارد

دکتر کشاورز - حدودی هم دارد آقای‌ هاشمی‌حدودش این است که دوستی نسبت به یک دولت خارجی باید در کادر منافع ایران و تمامیت میهن ما محفوظ باشد یعنی این دوستی باید تا آن جایی باشد که ایران مال ایرانی باشد و تمامیتش محرز باشد و منافع ملت ایران محفوظ باشد (صحیح است) و برای این دوستی بنده اضافه می‌کنم که آن کسی که طرفدار این دوستی است اول نگیرد و مقام هم نگیرد (صحیح است -  البته) در 1906 انگلستان به مشروطیت ایران کمک کرد ولی در 1907 با عهدنامه معروف 19070 همین ایران مشروطه را که خودش برای حفظ هندوستانش علاقه به آن داشت علاقه به مشروطیتش داشت و میل داشت و در مقابل روس‌های تزاری در ایران یک حکومت آزاد بر سر کار بیاید همین ایران را قسمت کرد و با حریف کنار آمد و ملت ایران را فراموش کرد معاهده 1907 را هیچ ایرانی با شرفی قبول نکرد (صحیح است) مناسبات ما با دولت انگلستان ادامه پیدا کرد تا 1919 در  1919 موضوع قرارداد وثوق‌الدوله پیش آمد من خیال می‌کنم هیچ ایرانی با‌شرفی وجود نداشته باشد که از قرارداد شوم 1919 طرفداری کند و از آن دفاع کند قرارداد 1919 قراردادی بود که قشون فرهنگ مالیه ایران را در اختیار انگلستان می‌گذاشت کیست که بتواند ادعای علاقه به این آب و خاک داشته باشد و از این قرارداد 1919 که آقای سید ضیاء‌الدین مداحش بودند طرفداری کند؟ ...

سید ضیاء‌الدین - من وقت می‌خواهم من حرف خواهم زد.

نایب رئیس - آقای دکتر چرا توهین می‌کنید.

دکتر کشاورز - بنده توهین نکردم روزنامه رعد را از کتابخانه مجلس بخواهید تا ثابت کنم که ایشان مداح قرارداد بودند.

نایب رئیس - اگر انتظار دارید که به خودتان هم توهین نشود باید معذرت بخواهید .

سید ضیاء‌الدین - من می‌خواهم حرف بزنم.

دکتر کشاورز - اجازه بدهید بنده عرضم را بکنم در 1919 این قرارداد به ایران تحمیل شد.

سید ضیاء‌الدین - برای این که حکومت شوروی میل داشت از میان برود.

دکتر کشاورز - در 1919 به تدریج در مملکت همسایه شمالی ما به مناسبت انقلاب اکتبر سر و صداهایی بلند شد که این سر و صداها را ملت ایران و آزادیخواهان ایران ازش پشتیبانی می‌کردند چرا؟ برای  خاطر این که رئیس این دولت اعلام می‌کرد که نسبت به ملل کوچک ملل ضعیف هیچ نوع تعرضی نخواهد کرد چشمی‌ به خاک ملل ضعیف ندارد این نهضت به  ملل کوچک برای  آزادی و استقلال آنها کمک می‌کند و از تمام حقوق و امتیازاتی که در آن موقع در ایران داشتند و از خود حق کاپیتولاسیون  صرف‌نظر کردند البته ایرانی از این قضیه که کمک می‌کرد با این که قرارداد 1919 یا تصویب نشود یا اجرا نشود خوشحال بود درش تردید نیست اما وقتی که دیده شد که قرارداد 1919 قابل  اجرا نیست برای این که سیاست بین‌المللی تغییر کرده ا ست و برای این که آزادیخواهان ایرانی در مقابل این قرارداد پافشاری و مقاومت می‌کنند راه حل  دیگری پیدا شد آن راه حل  را تا  وقایع شهریور اگر کسانی می‌دانستند معهذا نمی‌توانستند علناً در ایران بگویند که این راه حل را  هم دولت امپراطوری انگلستان به وجود آورده است این راه حل به وجود آوردن حکومت دیکتاتوری رضاشاه بود...

نایب رئیس - آقای دکتر کشاورز این صحبت‌ها خارج از موضوع  است شما دارید از موضوع خارج صحبت می‌کنید.

سید ضیاء‌الدین - آقای رئیس بگذارید حرف بزند حرف بزنید.

دکتر کشاورز - اگر بنا باشد مرا هم بکشند من حرفم را می‌زنم و ملت ایران قضاوت خواهد کرد.

نایب رئیس - راجع به موضوع صحبت کنید.

دکتر کشاورز - راجع به موضوع است قشون متفقین در طرح اسمش هست من باید راجع به روابط ما با متفقین صحبت کنم.

امیرتیمور - به عقیدهد بنده شما بد اداره می‌کنید آقای ملک‌مدنی.

نایب رئیس - آقای دکتر بنده اخطار می‌کنم شما حق این صحبت‌ها را ندارید شما هر وقت حرف می‌زنید باعث اغتشاش مجلس می‌شود اینها جا ندارد چرا می‌گویید آقای سید ضیاءالدین طرفداری از قرارداد می‌کردند به خودتان بگویند خوشتان می‌آید.

دکتر کشاورز- به من بگویید بنده آن وقت 18 سالم بود چطور می‌توانستم طرفداری کنم یا مخالفت کنم.

نایب رئیس - بنده دیگر اجازه نمی‌دهم در این زمینه صحبت کنید

دکتر کشاورز -  ... به هر حال در وقایع شهریور در اخبار رادیویی لندن و در تفسیر خبر‌های جهان که از طرف سفارت انگلستان در ایران منتشر می‌شد ما و همه ایرانی‌ها خواندیم و دیدیم و شنیدیم که دولت انگلستان گفت که ما از رضاخان پشتیبانی کردیم و او را تقویت کردیم برای این که ...

نایب رئیس - مسائل سیاسی را چرا داخل موضوع می‌کنید.

دکتر کشاورز - این جا مسائل سیاسی مطرح است این چه حرفی است شما می‌زنید؟

+++

نایب رئیس - شما با این حرف‌ها روابط ما را با خارجی‌ها دارید تیره می‌کنید .

دکتر کشاورز - آقای دکتر مصدق شما یک روز پشت این تریبون آمدید یک نفری با اکثریت مخالفت کردید چرا حالا می‌گذارید صدای یک نفر نماینده را خفه کنند...

طباطبایی  - آقای دکتر مصدق در مسائل عمومی‌با مردم ایران همراهند نه با شما؟

دکتر کشاورز - آقای طباطبایی به جان شما بنده بیشتر از شما طرفدار ایران هستم  بیایید من دست شما را بگیرم برویم توی تهران  همین تهران  تا ببینید عقاید عمومی ‌ملت ایران نسبت به من و شما چگونه است بسیار خوب من راجع به روابط خودمان با اتحاد جماهیر شوروی عرضی نمی‌کنم مردم ایران روابط ما را با آنها تا قبل از شهریور همه می‌دانند در ایران خوردن چای بزرگ گناه بود در ایران دانستن زبان روسی گناه بود و اشخاصی اگر زبان روسی می‌دانستند حبس و تبعید و کشته می‌شدند (یکی از نمایندگان - حالا نیست) بسیار خوب به نظر شما حالا نیست.

نایب رئیس - شما مسائل داخلی خودتان را حرف بزنید مسائل خارجی را مورد بحث قرار ندهید .

دکتر کشاورز - آمدیم سر اصل مطلب پس این روابط ما با متفقینمان است با این وضعی که به شما عرض کردم هر منصفی تصدیق می‌کند که در ایران طبقه حاکمه سیاست یک جانبی را اتخاذ کرده و ادامه داده امت هر منصفی این را تصدیق می‌کند. آن وقت شما طرحی می‌آورید به مجلس که انتخابات تا یک ماه بعد از بیرون رفتن قوای متفقین از ایران شروع نشود خوب آیا این قوای متفقین بودند وقتی که وکلای مجلس چهاردهم انتخاب شدند یا نه؟ قطعاً بودند آیا این قوای متفقین که در اینجا بودند رأی بردند ریختند توی صندوق اعم از انگلیس و آمریکا و شوروی؟ نه قوای متفقین اگر در انتخابات ایران اعمال نفوذ کردند به دست ایرانی کردند اگر قشونشان از اینجا برود آن وقت مزدورهایشان می‌کنند مثل این که قبل از شهریور 20 یعنی سابق هم می‌کردند به علاوه با تصویب این لایحه آقایان پایه انتخابات دوره چهاردهم را متزلزل می‌کنند قطعاً اگر شما این رأی را نسبت به انتخابات دوره 1 بدهید دال بر بطلان دوره چهارده است (بعضی از نمایندگان - ابداً ابداً) (همهمه نمایندگان و بنابراین هر کاری در دوره چهاردهم انجام گرفته است برای ایران و ملت ایران رسمیت ندارد (بعضی از نمایندگان - نیست این طور آقا) و به مناسبت این که منشور ملل متفق هم در دوره 14 به مجلس آمد و تصویب شد بنابراین با تصویب این طرح بنیان رأیی را که نسبت به این منشور شما داده‌اید سست می‌کنید (این طور نیست)

اردلان  - بنده اخطار نظامنامه دارم.

بعضی از نمایندگان - چرا می‌گذارید این حرف‌ها را بزنند.

نایب رئیس - آقا ماده 127 را بخوانید .

دکتر کشاورز - بخوانید .

(ماده 127 به شرح زیر قرائت شد)

ماده 127 - هرگاه به ناطقی در یک جلسه دو مرتبه اخطار شود مجلس می‌تواند در صورت تقاضای رئیس حق نطق را در آن جلسه از او سلب نماید رأیی که در این باب گرفته می‌شود قیام و قعود و بدون مذاکره خواهد بود.

نایب رئیس - دو مرتبه من به آقای دکتر اخطار کردم.

دکتر کشاورز - یک مرتبه به من اخطار کردید رأی بگیرید رأی بگیرید آقای رئیس مجلس من در پشت تریبون هرچه به صلاح ملت می‌دانم باید بگویم عقیده من این است که می‌گویم و آقایان مخالفین من هم بیایند هرچه می‌خواهند بگویند - آقایان رأی بگیرید تا بیش‌تر مفتضح بشوید.

نایب رئیس - شما نمی‌توانید توهین کنید شما با آقای سید ضیاءالدین توهین کردید.

دکتر کشاورزی-  آقای ملک‌مدنی آن قدر دفاع از آقا سید ضیاءالدین نکنید روزنامه‌های رعد امروز در مجلس هست.

یکی از نمایندگان - روزنامه رعد، رعد امروز

دکتر کشاورز - رعد معذرت می‌خواهم حالا می‌خواهید رأی بگیرید بگیرید

بعضی از نمایندگان - آقای دکتر فرمایشتان را بفرمایید

نایب رئیس - اگر رأی نمی‌گیرید بنده از مجلس خارج می‌شوم.

بعضی از نمایندگان - رأی رأی

نایب رئیس - رأی می‌گیریم به این که آقای دکتر کشاورز در این جلسه حق صحبت ندارند آقایانی که موافقند قیام کنند (جمعی برخاستند) (آقای ‌هاشمی منشی شماره کردند اظهار داشتند 48 نفر)

نایب رئیس - تصویب شد.

دکتر کشاورز - به من اجازه صحبت ندهید تا دنیا بداند حتی در مجلس شورای ایران آزادی و دموکراسی وجود ندارد و در مجلس ایران به یک وکیل اقلیت اجازه صحبت داده نمی‌شود.

سید ضیاء‌الدین - اخطار نظامنامه‌ای دارم خیلی کوتاه و خیلی مختصر .

یکی از نمایندگان - به شما توهین کرده‌اند بفرمایید.

نایب رئیس - بلی به شما توهین کرده‌اند مطابق نظامنامه حق دارید صحبت کنید.

دکتر کشاورز - هی طرفداری کنید آقای نایب رئیس همه می‌دانند.

نایب رئیس - همه می‌دانند که بنده طرفداری از کسی نمی‌کنم.

دکتر کشاورز - اجازه بدهید روزنامه اش را از کتابخانه مجلس بیاورند

نایب رئیس - آقای آقا سید ضیاء‌الدین خواهش می‌کنم از موضوع خارج نشوید.

سید ضیاء‌الدین - خیلی مختصر است اولاً بنده خیلی متأسف هستم که آقای دکتر کشاورز نتوانستند فرمایشاتشان را بفرمایند (یکی از نمایندگان پس چرا رأی دادید؟) بنده نشسته بودم (فداکار - آنها که رأی دادند عوض شما بود) ثانیاً یکسال و نیم است که در این مجلس تصادف همکاری با جنابعالی را دارم (دکتر کشاورز - خیلی تاسف هستم)

نه بنده متأسف نیستم بنده مسرور احساس فرمودید که با عصبانی شدن با هتاکی کردن با ناسزا گفتن یک هدف و یک مقصودی را نمی‌شود پیش برد (دکتر کشاورز - بنده را همه می‌دانند که عصیانی نیستم) الساعه بنده به جنابعالی ثابت می‌کنم که بنده از شما اگر هم عصبانی هستم خیلی کم‌تر  هستم (دکتر کشاورز-  از لکنت زبانتان معلوم است) از گفتار من از قیافه من چون شما دکتر هستید شاید این تشخیص را بتوانید بدهید هر ملتی هر مملکتی یک مقتضیاتی دارد و هر زمین آب و هوایش یک موجباتی را ایجاب می‌کند شاید در دنیا جاهایی باشد که با جار و جنجال یا ناسزا گویی یا هتاکی یک مقصدی را بتوان پیش برد ولی ایران از آن سرزمین‌ها نیست (صحیح است) (دکتر کشاورز - اگر این طور بود شما در مجلس نمی‌آمدید)

نایب رئیس - آقا ساکت شوید آقای دکتر شما رعایت نظامنامه را نمی‌فرمایید.

سید ضیاءالدین - من باید بیایم به مجلس برای این که من وارث تمدن هزار و سیصد ساله هستم بله بله آقا بله تعالیم اسلامی‌ حقایقی را که بعضی از ایرانی‌ها شاید از آن جمله خود جنابعالی باشید متوجه نبوده‌اید که در تعالیم اسلامی بوده است لازم بود برای من که بروم در جاهای دیگر بگردم و پیدا کنم (دکتر کشاورز - 109) خلاصه بنده گمان می‌کنم هیچ بنده نمی‌خواهم با آقای دکتر کشاورز یا رفقای ایشان احتمال سوء‌نیتی بدهم نه هر سنی یک مقتضیاتی دارد بنده هم وقتی به سن جنابعالی بودم یا کوچک‌تر بودم اگر شما یک آتشه هستید من دو آتشه بودم (دکتر کشاورز - در راه قرارداد) بنده می‌خواستم از آقای دکتر کشاورز فقط یک خواهشی بکنم حرف منطقی ذکر وقایع تاریخی استدلال  در یک موضوعی محتاج به ناسزا و هتاکی نیست (دکتر کشاورز - ناسزا نگفتم حقایق را گفتم) عصبانی شدن لازم نیست بنده گمان می‌کنم بیانات جنابعالی بیش‌تر بتواند در بنده و دیگران تاثیر کند اگر نظریات خودتان را با متانت بیشتر و با آرامی ‌بیش‌تر ادا بفرمایید و اما راجع به  فرمایشاتی که به بنده فرمودید چون که بنده احساس می‌کنم اکثریت و مجلس میل دارد این قضیه امروز حل شود بنده ا ز اکثریت و از مقام ریاست استدعا می‌کنم حق جواب بیانات آقا را برای بنده محفوظ بدارند که در جلسه آینده خدمتشان عرض کنم.

دکتر کشاورز - اخطار نظامنامه‌ای دارم .

لنکرانی - پیشنهاد خروج از دستور کرده‌ام بنده قبل از همه پیشنهاد خروج از دستور کرده‌ام.

نایب رئیس - بنده پیشنهادها را نمره گذاشته‌ام آقای دکتر مصدق هم پیشنهادی کرده‌اند بنده خودم پیشنهادها را نمره می‌گذارم که خلاف نشود آقای دکتر عبده (جمعی از نمایندگان - مذاکرات کافی است)

دکتر عبده - بنده مطیعم آقا  اگر آقایان اجازه می‌دهند صحبت می‌کنم اگر اجازه نمی‌فرمایند بنده حاضرم که برگردم (جمعی از نمایندگان - رأی رأی)

نایب رئیس - مجلس اول موافقت کرد که آقای دکتر کشاورز صحبت کنند نوبتشان هم بود صحبت هم کردند حالا نوبت آقای دکتر عبده است اگر موافقت دارید ایشان صحبت‌شان را بفرمایند (یکی از نمایندگان - رأی بگیرید)

+++

دکتر عبده - بنده خلاصه می‌کنم آقایان زیاد وقتتان را نمی‌گیرم قسمتی از اظهارات دوست عزیزم آقای دکتر کشاورز که از مدرسه با هم تماس داشتیم و من ایشان را مرد وطن‌پرستی می‌دانم منتها معتقدم که در خیلی از قسمت‌های زندگی شان ممکن است اشتباه کرده باشند قسمتی از اظهارات ایشان مربوط به سیاست خارجی ایران و روابط ایران با کشورهای خارجی بنده احساس نکردن که این مقدمه رابطه مستقیمی ‌با مسئله مطروحه داشته باشد (دکتر کشاورز -  مربوط به قشون مقفقین است). حالا این جهت بنده در این باب چیزی عرض نمی‌کنم فقط اشاره می‌کنم به این نکته که به همان اندازه که هر ایرانی با شرفی از قرارداد 1919 منزجر است به همان اندازه هم از نغمه‌های شومی‌که ما در آذربایجان می‌شنویم متنفر است (صحیح است - احسنت) می‌دانید برای چه در موقع انقلاب مشروطیت ایران آن روز آزادی خواهان ایران از سیاست انگلستان طرفداری می‌کردند؟ برای این که آنها طرفدار یک سیاست آزادی بودند و می‌خواستند مشروطیت را در ایران مستقر بکنند ولی ما و هیچ ایرانی شرافتمندی با این سر و صداهایی که می‌شود با این اعمالی که منافات دارد با حاکمیت و استقلال این مملکت موافق نیستم (صحیح است) ما می‌توانیم در مقابل هر کشوری هر دولتی هر قدر مقتدر هم می‌خواهد باشد حق خود را صریحاً بخواهیم بنده از آنهایی هستم که در این قسمت از دولت فعلی هم تندتر هستم بنده معتقد هستم که ژاندارم ما را وقتی آنها خواستند از انجام وظیفه ممانعت بکنند ژاندارم بایستی برود و کشته شود بگذارید آنها اگر می‌خواهند به ژاندارم تیراندازی کنند (صحیح است) این را بدانید اگر شما اینجا نشسته‌اید برای این که دول معظم و دول بزرگ از شما طرفداری کنند این اشتباه است اگر شما حق حاکمیت و استقلال خودتان را خواهانید (صحیح است) باید صدای خودمان را به دنیا نشان بدهیم، برسانیم و افکار عومی‌ را برعلیه خودمان تجهیز کنیم موقعی رسیده که رو‌در‌بایستی فایده ندارد و پرده‌ها پاره شده بنده را همه می‌دانند و زندگی کوتاه سیاسیم هم شاهد است که نه از سیاست انگلستان طرفداری می‌کنم نه از سیاست شوروی و در پشت این تریبون در مواقع مختلف برعلیه هر دو سیاست صحبت‌های خودم را کرده‌ام منتها برحسب موقع و برحسب مقتضیات اگر دیدم در یک موقع معینی فشار از یک طرف زیادتر است خوب طبیعی است که صدای ما بر علیه آن طرفی است که فشار بیش‌تر به ما وارد می‌کند (صحیح است - احسنت) اگر انگلستان هم این کار را بکند اگر نظیر کلمثل فلیچر دوباره در کرمانشاه پیدا شود همان عرایض را می‌کنم و همان صدا را در پشت تریبون تکرار می‌کنم (دکتر کشاورز - ایرانی‌های بی‌شرف کار فلیچر را دارند می‌کنند)... آنها را هم باید محاکمه کرد. آنها را هم باید مجازات کرد عمده استدلال آقای دکتر کشاورز یعنی آن شاه دلیل ایشان این بود که در دوره سیزدهم هم قوای اجانب در این مملکت بوده‌اند معذلک انتخابات دوره چهاردهم ... (قبادیان - چون نام کلنل برده شد اجازه می‌خواهم پاسخ بدهم زیرا کرمانشاه چهار وکیل دارد) بنده راجع به انتخابات کرمانشاه نگفتم آقای قبادیان، صحبت بنده راجع به کارهای دیگر کلنل فلیچر بود (خنده نمایندگان) آقا من راجع به آن قضایایی که خود آقایان می‌دانند که برخلاف مصالح ایارن بود عرض می‌کنم باری شاهکار استدلال آقای دکتر این بود که در دوره سیزدهم هم قوای اجانب در این مملکت بودند معذلک انتخابات دوره چهاردهم شد (دکتر کشاورز - باقیش را نگذاشتید بگویم)... حالا عجالتاً بنده این قسمت را جواب می‌دهم، عرض می‌کنم که این مطلب درست است و به جای خودش صحیح است که در دوره سیزدهم هم متأسفانه قوای اجانب در ایران بودند ولی یک فرق داشت و فرقش این بود که در آن موقع آنها بیش‌تر به خودشان مشغول بودند و مشغول کارهای مربوط به جنگ بودند امروز کار جنگ تمام شد و رسیده‌اند به کارهای دیگران حتی به کار کلماتی که تمام قوایشان را گذاشتند برای کمک به آنها (صحیح است) تفاوت معامله اینجا است، این که فرمودید خوب آن موقع به دست ایرانی‌ها کردند بنده شاید منکر این معنی نباشم ولی خوب بعد هم ممکن است به دست ایرانی‌ها نکنند در هر حال این را شما برای خودتان محرز بدانید که وجود قوای خارجی در کشور به تدریج ایجاد نفوذ و ایجاد قدرتی می‌کند که شاید در وصال پیش‌تر آن قدرت نبوده است امروز شما در دوسال پیش تر آن قدرت نبوده است امروز شما وقتی در مازندران در خراسان یا در تبریز و در آذربایجان که سر این کشور است همه ما از جان و دل به آنجا علاقمندیم (صحیح است) وقتی که شما می‌روید می‌بینید آن طوری که بنده شنیدم یک کماندانی در شهر تبریز است که مثل یک صاحب منصب مقتدر ایرانی در کلیه شئون ما مداخله می‌کند این مسلماً در دو سال پیش نبوده است به هر حال به نظر بنده ما با این طرح قانونی که می‌گذرانیم دو کار می‌کنیم که از اقامت بیرویه قوای اجانب در این کشور ما ناراضی هستیم (کف زدن نمایندگان) (یک نفر از نمایندگان - بیزارم) و یک نتیجه دیگر هم می‌گیریم بنده خیال می‌کنم که به این اختلافاتی که متأسفانه از چندی پیش در این کشور و دراین مجلس پیش آمده انشاالله خاتمه بدهیم (صحیح است) و در عین حال اساس حکومت ملی را سعی خواهیم کرد به همت مردان وطن‌پرست این کشور که مسلماً شما هم جزو آن هستید مستقر نباشیم من روی سوابقی که با شما دارم می‌خواهم این را اذعان بکنم که به همت مردان وطن‌پرست این کشور انتخاب را در یک محیط آزادی انجام خواهیم داد.

(دکتر کشاورز - به خدا نمی‌گذارند اشتباه می‌کنید) مثلاً با همان نظری که آقای دشتی داشتند که یک کمیسیونی از اشخاص صالح تشکیل شود شما می‌دانید که من از آن اشخاصی نیستم که از انتخابات غیر آزاد استفاده بکنم شما این را آقای دکتر کشاورز دانسته باشید که صلاح کشور در این است که انتخابات به تمام معنی آزاد باشد ممکن است همین نظر را تعقیب می‌کنیم این طرح مظهر اراده ملت ایران است انعکاس اراده ملت ایران است. بنده این را به شما عرض می‌کنم چون تماس دارم با مردم ندیدم یک نفر را که با این فکر مخالفت داشته باشد (صحیح است) و بهترین دلیلش این است که آقای دکتر مصدق که خوشبختانه همیشه مظهر افکار عمومی ‌ملت ایران بوده‌اند تضرر می‌کنم ایشان هم با این فکر موافق باشند (دکتر کشاورز - ایشان اگر مظهر بودند این جا را دزدگاه گفتند آقا) در هر حال اجازه بفرمایید آقای دکتر به نشر بنده (آصف - هرچه می‌خواهیم با هم همکاری بکنیم شما باز می‌خواهید دعوا را از سر بگیرید) اجازه بدهید به نظر بنده این اقسام به کلی از اقداماتی است که ممکن است مملکت ما را نجات بدهد (صحیح است) هرچه زودتر به این طرح قانونی رأی بدهید و پایین داشته باشید که با این اقدام وظیفه میهن‌دوستی خود را انجام داده و وطن‌پرستی خودتان را ثابت کرده‌اید (کف زدن نمایندگان) (بعضی از نمایندگان - مذاکرات کافی است)

نایب رئیس - رأی می‌گیریم به کفایت مذاکرات آقایانی که موافقند قیام نمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد.

پیشنهادی از طرف آقای لنکرانی شده است راجع به خروج از دستور این لایحه (نمایندگان - بخوانید) پیشنهاد به طریق زیر قرائت شد.

پیشنهاد می‌کنم که این لایحه از دستور خارج شود.

محمد طباطبایی - این قابل طرح نیست.

یک نفر از نمایندگان - مجلس رأی داده است به دو فوریت.

نایب رئیس - بفرمایید آقای لنکرانی

لنکرانی - بنده امروز بالعکس تصمیم گرفتم که هم خودم ملایمت را به خودم تحمیل بکنم و هم بی مهرهایی که خدای نخواسته متوجه من بشود با صمیمیت استقبال بکنم برای این که موضوع موضوعی است که من شایسته می‌دانم در این باب مطالعه و مذاکرات زیادی شده باشد گاهی قضایایی پیش می‌آید که مبداء تأثیرات خاصی است که از یک فرد و افراد معدودی شروع می‌شود و بعد توسعه پیدا می‌کند موضوعات زیاد است اگر از یک طرف حواس من پرت شد از ده طرف دیگر وارد می‌شوم چه ضرر دارد که برادرانه راجع به مملکتمان گفتگو کرده باشیم ما اولین مرتبه نیست که در مقابل ضرر عجله قرار گرفته‌ایم استدلال و عقیده من مرتبط به موضوع و موازینی خواهد بود که نسبت به یکی از آنها همان که اول گفتم مایلم حتی تفوهی نکرده باشم و اسم هم نیاورده باشم و در تاریخ ایران هم این حق را برای خودم حفظ می‌کنم که حتی اسمی هم از آن به زبان نیاوردم آقای ملک‌مدنی برای این که وظایف خودم را متوجه باشم بنده دلایل خروج از دستور راهی خواهم عرض کنم پس بنابراین می‌بایستی من در اطراف قضایا مطالعه بکنم قضایا و این مطالب را تشریح بکنم و دلایل خودم را عرض کرده باشم نکته دیگری عرض می‌کنم خدمت آقا و آن این است که گاهی تحاشی می‌شود از این که تصریحات سیاسی در این مجلس شده باشد تصور می‌کنم این تحاشی در مجلس جا نداشته باشد بلی زمان رضاخان (حاذقی - رضا شاه بگویید)

نایب رئیس - ساکت باشید آقای حاذقی .

لنکرانی - ... به دلیل دار رفتن احمدی در حبس بودن مختاری (یک نفر از نمایندگان - از موضوع خارج نشوید)

نایب رئیس - راجع به دلایل خروج از دستور صحبت کنید.

لنکرانی - ... بله از شرق تا غرب از شمال تا جنوب. از اینجا از آنجا از بالا از پایین از همه جای اینها جواب عرض می‌کنم راست راستی دارد

+++

می‌رود (خنده نمایندگان) حضور آقایان عرض کنم من خوشحالم در عین این که به آن سبک مخالف بودم به زبان نیاوردم خارج از این مجلس یا خارج و این اطاق اگر بپرسند ممکن است بگویم ولی رعایت این که از باب افتخار خودم را به زبان هم نیاورده باشم آن جا می‌گویم. بازهم ما فراموش نکرده باشیم در این قرارداد عنوان قشون متفقین قید شده این لغت در آن تصریح شده جزو این قضیه است آن وقت هم می‌نویسند و هم می‌گویند حرف نزنیم این تعجب آور است آن را حذفش بکنید ما هم حرف نمی‌زنیم تصور نمی‌کنم مخالف من هم حاضر نباشد این موضوع را تصدیق نکند (یک نفر از نمایندگان - آقا مختصر بفرمایید) وقت بنده زیاد خواهد بود (حاذقی - عده برای رأی کافی نیست بیرون تردید بگویید عده کافی نیست برای رأی بلی آقا این هم از آن صحبت‌ها بود که فرمودید آقا به نیابت حضرت عالی فرمودند که عده برای رأی کافی نیست نروند برای این بلایی که تهیه شده است.

نایب رئیس - آقا نظامنامه مجلس را هم رعایت بفرمایید

لنکرانی - ... خوب حالا یک چیز دیگری بگویم در این که یک ایرانی با‌شرف حتی حق ندارد مباهات کند به این که مایل هست قشون اجنبی در خانه‌اش باشد در این شکی نیست امر عادی است غریزه بشری هر کس علاقه به خانه‌اش دارد هر کسی از هر مداخله‌ای متأثر است و هر کس مخالف است این که بیگانه در خانه‌اش باشد در این که ما شکی نداریم یک مطلبی که ممکن است در اینجا وسیله شده باشد که من مجبور باشم قبلاً در آن باب بحثی کرده باشم موضوع آذربایجان است چون گفته شد و مهلت هم شد تصور می‌کنم که هیچ ایرانی نباشد که از موضوع آذربایجان متأثر نباشد در این شکی نیست (صحیح است)‌ نمی‌تواند هم ایرانی باشد و هم از قضایای آذربایجان متأثر نباشد ولی ما نباید فراموش بکنیم قبلاً نظرم را نسبت به آذربایجان گفتم فراموش نشده باشد ولی من فراموش نمی‌کنم که یک روز سعدی یک سعدی بزرگوار، سعدی افتخار ایران و شرق دنیا همان مردی که به مجردی که گفته توبه کرده و من مدعی هم تحت تأثیر آن اشتباهش بوده است و طعم او را در عداد شتهیات می‌شناسیم همان جوری که برای سایر بزرگان بشر و ادب حکمای بزرگ خودمان سراغ داریم از این قبیل شنهیات را آن را هم تحت همین عنوان قبول می‌کنیم نمی‌خوانم آن شعر را (بعضی از نمایندگان - نخوانید) نخیر فراموش نکنیم که اگر قوای مدافع روحیه‌اش ملول نبود و علاقه به وطنش داشت یعنی حقوقش در وطنش محفوظ بود قشون کوچولوی بی‌قیمت مفعول در مقابل این قدرت و عظمت این امور موافقیت‌ها پیدا نمی‌کرد باز اجازه بدهید در این باب هم دلایل کافی عرض نکرده باشم آقایان همه اطلاعات کافی دارند در این باب بنده معتقدم که وی حریق نفت نباید پاشید روی حریق آب باید ریخت .

یک نفر از نمایندگان - آب هم فایده ندارد.

لنکرانی - ... شن باید ریخت. خاک باید ریخت عوض این اگر چنانچه مرا در مقابل رژیم مشروطیت تسلیم می‌شدیم.

نایب رئیس - آقا از موضوع خارج نشوید.

لنکرانی - ... دلایل و علل خروج از دستور را دارم می‌گویم اگر چنانچه ما حاضر می‌شدیم که قانون اساسی را احترام بگذاریم. اگر ما تسلیم می‌شدیم به این که رژیم ما رژیم مشروطه باشد تقاضاهای اضافه‌تر از آن از ما نمی‌شد ما چه می‌خواهیم بکنیم؟ آیا ما بایستی یک مرتبه دیگر برادر‌کشی را شروع بکنیم...

نایب رئیس - آقای لنکرانی ماده 63 را هم رعایت بفرمایید پیشنهاد دهنده باید به طور اختصار حرف بزند.

(ماده 63 به طریق زیر قرائت شد)

ماده 63 -   اصلاحاتی که در ضمن شور ثانوی پیشنهاد می‌شود در صورتی که از طرف کمیسیون ارجاع آن خواسته نشود صاحب اصلاح به طور اختصار آن را توضیح و استدلال می‌کند و فقط اعضای کمیسیون حق جواب دارند پس از آن مجلس در باب قبول توجه یا عدم قبول توجه رأی می‌دهد.

در صورت قبول توجه آن اصلاح به کمیسیون فرستاده می‌شود درباره این قبیل اصلاحات نمی‌توان همان روزی که پیشنهاد شده است رأی داد.

لنکرانی - اختصار برای بزرگ و کوچکی مطلب است مطالب را هم باید ملاحظه بفرمایید آقا مطلب خیلی بزرگ است .

نایب رئیس - مطلب مهم هست ولی تا اندازه هم باید رعایت نظامنامه را بفرمایید.

لنکرانی - ... به چشم اجمال مطلب این بود که ما به جای این که میدان باز کنیم برای سایرین که از احساسات نارضای‌ها برای مقاصد خودشان استفاده کرده باشند به جای او باید به عدم رضایت‌ها خاتمه داده باشیم آقایان فراموش نکنید آذربایجان گفته شد آذربایجان که مشروطیت ایران قسمت مهمش در گرو فداکاری‌های آنها بوده (صحیح است)‌ آذربایجانی که ستارخان و باقرخان داشته می‌پرسم کجا است؟ چطور شده اینها از بین رفته‌اند ستارخان کجا است؟ آذربایجان که خیابانی داشته می‌پرسم خیابانی کجا است؟

(یمین اسفندیاری - خدا رحمت‌شان کند)

آقایان یک سؤالی ازتان می‌کنم به این اندازه اگر امروز بیایید انصاف بدهید با بی‌غرضی و فردا را در نظر بگیرید ممکن است در مقابل مشکلات بزرگی قرار نگیرید شما به خدا اگر پیشه‌وری امروز پیش شما بود پیش از این که بیاید یک نطقی بکند و شاید اجازه بدهند یا ندهند تأثیر دیگری داشت؟ (نقاب - آقای محمد طباطبایی نمی‌گذارند) ولی اتفاقاً آقای طباطبایی نسبت به من مهر و محبت زیاد دارند (اردلان - همه دارند) ایشان آمدند رو به روی من نشستند که بهتر بشنوند. تصور می‌کنم اگر چنانچه ما آنچه را که خرج فشنگ و گلوله و خرج گور و کفن ملت ایران می‌کنیم خرج غذا و لباس و دارو و معالجه‌اش بکنیم بهتر نیست؟ (بعضی از نمایندگان - چرا) (اردلان - آقای این چه مربوط به پیشنهاد است) من علتش را دارم عرض می‌کنم برای این اغلب باید از دستور خارج شود.

فرخ - به چه دلیل ؟ این دلیل نیست ؟

اردلان -   آقا اینها از موضوع خارج است.

لنکرانی - ... آقای فرخ اجازه بدهید دلیلش را دارم عرض می‌کنم.

نایب رئیس - ولی مختصر بفرمایید .

لنکرانی - من به نظرم می‌آید در 23 سال قبل تصادف من و آقای فرخ را زیر یک زنجیر برد توی یک مجلس بلی من فراموش نمی‌کنم که حتی در آنجا هم آن موقع همین احساسات را که امروز داشتند آن روز هم دارا بودند ولی روی اصول معینی بین من و ایشان اختلاف نظر بود و حتی یک برودتی هم بین ما آن موقع بود و بعد با هم خوب شدیم مثلاً عرض می‌کنم معمول دنیا این طور است در تمام دنیا وقتی که روابط یک دولتی با دولت دیگر فرض بکنیم به طور کاملاً مطلوب نیست  و نمی‌خواهد هم پاره کرده باشند و کار را به جنگ منتهی کرده باشد کوشش می‌کنند حتی‌الامکان از اشخاصی که تصدی آنها سوء‌تفاهم بیش‌تری ایجاد نکند و بلکه بالعکس از رجال وطن‌پرستی که ممکن است مورد سوء‌ظن آنها نباشد به تصدی بدارند و فواصل را نزدیک کرده باشند و شکاف‌ها را پر کرده باشند آیا با آذربایجان همین کار را کردیم؟.

فیروز‌آبادی - ما همین کار را کردیم.

لنکرانی - من توی این مملکت دارم زندگی می‌کنم 95 سال است توی یک کوچه داریم زندگی می‌کنیم من والله نه پول دارم که فرار کنم و نه زورم می‌رسد که زیر مشکلات بمانم حتی الامکان باید قضایا با مسالمت بگذرد. این راهش نبوده. راهش این بوده که از طریقی وارد شده باشیم که راه امید آذربایجان را از خودمان قطع نکنیم (یک نفر از نمایندگان - این طور نیست) (دکتر مجتهدی - آقای لنکرانی از اردبیل حبت کنید).

نایب رئیس - خواهش می‌کنم آقای لنکرانی از موضوع خارج نشوید شما خودتان فرمودید که مختصر می‌فرمایید.

فرخ - خروج از دستور دیگر کافی است قرار بود سه دقیقه بیش‌تر صحبت نکنید.

لنکرانی - ...(خطاب به آقای فرخ) آیا می‌خواهی بگویم؟ یادت هست که می‌گفتی ایران مجبور است تحت حمایت انگلستان زندگی بکند (فرخ - من گفتم من گفتم ؟ دروغ می‌گویی) یادت هست که سنگ را ول کردم برای تو و بهت نخورد یادت هست در مجلس بیست و سه سال قبل از اشخاصی که آنجا بودند یکیش هم برادر خبیر‌الملک است (فرخ - دروغ می‌گویی)

اردلان - آقا ماده 63 را بخوانید .

دکتر طاهری- این ماده 63 برای کیست؟

لنکرانی - باقش را هم بگویم.

یک نفر از نمایندگان - دیگر نگو.

جمال امامی- آخر چه کار داری به مردم صحبتت را بکن بیا پایین.

لنکرانی - او چه کار دارد بپرسید از او آیا این حرف را زده است یا نه؟

نایب رئیس - آقای لنکرانی بیش از وقت خودتان استفاده کرده‌اید.

کام بخش - رأی بگیرید که ایشان باید صحبت کند یا نه؟

لنکرانی - ... (خطاب به نایب رئیس) اگر امر بفرمایید اطاعت می‌کنم اگر میزان است بنده می‌آیم عقربه ساعت را نگاه می‌کنم ببینم چقدر باید حرف بزنم.

نایب رئیس - آقا ماده 63 سابقه هم دارد که پیشنهاد کننده باید در اطراف مطلبش به طور اختصار صحبت بکند شما الآن نیم ساعت هم بیش‌تر است دارید صحبت می‌کنید.

+++

لنکرانی - آقا مطلب مهم است.

شیخ‌الاسلامی‌- ماده 63 را هم رعایت بکنید مذاکرات احساس کردم یکی از آقایان فرمودند که ممکن است برای جلوگیری از سوء‌جریان انتخابی یک عده از اشخاص صالح دعوت شوند یعنی از توی هیئت دولت از توی وزارت کشور آقایانی را دعوت بکنند.

یک نفر از نمایندگان - آقای این مطرح نیست.

لنکرانی - ... اگر مطرح نبود چرا گفتند من دارم می‌گویم آقا یعنی چه؟

نایب رئیس - آقای لنکرانی دلایل خروج از دستور را بگویید.

لنکرانی - ... آقا دارم دلیل می‌آورم او دلیل آورد ورود را بنده دلیل می‌آورم خروج را پس چه کنم آقا (خنده نمایندگان) در این باب مذاکره شد همان‌هایی که آن وسایل را برای انتخابات ایجاد کردند و گفتند رجال صالح آوردیم همان‌ها همان میرغضب‌ها را دو مرتبه به عنوان طبیب بر می‌دارند می‌آورند می‌گویند آوردیم اینها را برای این که مراقب باشند که انتخابات جریان بدی پیدا نکند.

محمد طباطبایی - آقا این کار را نخواهند کرد.

جمال امامی‌- بالأخره هم نشد .

لنکرانی -   ... به علاوه بر این نکته دیگری می‌خواهم عرض بکنم بنده عرض کردم کسی حق ندارد مباهات بکند به این که قشون اجنبی خارج نشود اصلاً این غریزه حیوانی است. یک حیوان هم میل ندارد کسی توی لانه‌اش باشد. توی آشیانه‌اش باشد، هر حیوانی به آشیانه خودش علاقه دارد (صحیح است)‌ ر این شکی نیست.

هاشمی‌- ولی انسان پست‌تر از حیوان هم هست

لنکرانی - ... بله بله هست در دوره رضاخان هم زیاد بود حالا هم هستند.

نایب رئیس - آقای لنکرانی

لنکرانی - ... آقا چرا گفتند به منشیتان بگویید نگویند

نایب رئیس - آقای لنکرانی استدعا می‌کنم بفرمایید.

لنکرانی - نه امر امر امر می‌دهید بروم امر بکنید بروم. چطور در وسط حرف من حرف می‌زنید.

نایب رئیس - استدعا می‌کنم بفرمایید.

لنکرانی - ... متشکرم از این که ارفاق فرمودید. اجازه بدهید یک قدری دیگر هم عرض کنم.

یک نفر از نمایندگان - آقا اگر دو ساعت دیگر هم حرف بزنید ما خسته نمی‌شویم.

لنکرانی - بله قشون خارجی بایستی از ایران بروند ولی ستون پنجمش هم باید برود (صحیح است)‌ ستون پنجم، همان طوری که قشون آلمان در اینجا نبود ولی می‌گفتند ستون پنجمش هست حالا هم اینها رفتند ولی ستون پنجمشان هست سه قرن است.

حاذقی - تا رفتند تا بودشان می‌کنیم.

لنکرانی - ... به به. بارک‌الله به شما تبریک می‌گویم می‌ترسم از خودمان شروع شود آقای حاذقی (خنده نمایندگان).

نایب رئیس - آقای لنکرانی استدعا می‌کنم...

لنکرانی - ... نه نه اخطار کنید بگویید امر می‌کنم.

نایب رئیس - آقا شما مورد احترام بنده هستید.

نایب رئیس - آقا استدعا می‌کنم بگذارید یک خرده دیگر مطلب را بگویم و عرایضم را عرض کنم آقایان آیا فردای امروز را هم ما باید بخوانیم یا نخوانیم آیا اسناد سیاسی دیگران در مملکت ما به دست ما باید تهیه بشود؟

نایب رئیس - آقای لنکرانی اینها ربطی به خروج لایحه از دستور ندارد اسناد سیاسی چه ربطی به خروج از دستور دارد. چه ربطی به لایحه انتخابات داخلی مملکت دارد.

لنکرانی - ... بنده خواهش می‌کنم از آقایان عوض این که این لایحه را بگذرانند دولتی روی کار بیاورند عوض این دولت که وقتی دید اجنبی مداخله می‌کند انتخابات را فاقد شرایط صحت بداند و به جریان نیندازد (صحیح است) خیلی سهل خیلی طبیعی رضایت جزو شرایط صحت انتخابات است. بله یردابها‌الباطل خواستم کلمه حق بگویم دیدم دو جور است هم کلمه حق یراد‌بها‌الباطل و هم کلمه باطل یراد بها‌الباطل من یراد بهاالباطل را می‌گویم گاهی بعضی کلمات هست که تعبیرات مختلف ممکن است بشود مثلاً ملاحظه بفرمایید می‌آیند می‌چسبند موضوع امنیت را کی امنیت نمی‌خواهد؟ ولی ما می‌خواهیم ملازمه بدهیم بین ایجاد وسایل امنیت با ایجاد دیکتاتوری ما معتقدیم به این که وسایل تامینیه خیلی باید زیاد باشد ولی در اختیار دولت و مجلس ولی تو گفتی که این با امنیت مخالف است از لغت امنیت امنیت‌های خاص دیکتاتوری را در نظر می‌گیرند. امن باشد برای آنهایی که معلوم است خدمت آقایان عرض کنم که امروز عجله در این کار نکنید و من را شما می‌دانید چه و می‌دانید می‌دویم شما همه تان بین خودتان مرا می‌شناسید و می‌دانید که من سر روس با انگلیس نمی‌جنگم و سر انگلیس هم با روس نمی‌جنگم.

نایب رئیس - آقای لنکرانی شما یک مرد ملی هستید این صحبت‌ها مورد ندارد.

لنکرانی - ... آقا او هم خواست دفاع بکنید از فلیچر

نایب رئیس - آقایان نباید صحبت خارجی را در مجلس بکنند ما در مسائل داخلی داریم حرف می‌زنیم.

لنکرانی - ... یک ایرانی بزرگ‌تر از این است، یک ایرانی شریف بزرگ‌تر از این است که افکار طفیلی و تیمی‌داشته باشد ولی یک مطلب در بین هست می‌گویم بیایید یک کاری بکنیم ، بیاییم اول حکومت ملی‌مان را درست بکنیم با یک ماده واحده ده تا، پانزده تا، بیست تا، سی تا ، چهل تا ، صدتا قوانین دوره رضا‌خانی را جمع بکنید با یک دانه از این دو فوریت‌ها این قوانین را مردانه الغاء بکنیم آن وقت بیایید قدرت قشون را از دست مقامی‌که حق ندارد خارج بکنیم بیایید فوراً در اختیار دولت و مجلس بگذاریم، بیایید کاری بکنیم که افکار عمومی‌مداخله بکند سیاست را در دست‌های صالح مرکزیت بدهید، بیایید هزار گونه تشکیلات را که به اسم دوایر سیاسی نمی‌دانم دفتر دوم اداره اطلاعات شعبه فلان که در وزارت کشور هست منحل بکنید بیایید اول این مشکل را حل بکنید می‌گویید چه می‌شود؟ بلی من اینها را قبول دارم و آن وقت اگر دولت صالحی آوردید دولت صالح اگر احساس کرد یک خارجی مداخله کرده است بلافاصله فاقد شرایط می‌داند آن جریان را فوراً توقعیش می‌کنند. می‌نویسد که آی دولت مرکزی این انتخابات را مداخله درش می‌کند چون مداخله می‌کنند  چون آزاد نیست من توفیقش کردم (اردلان - این قانون همین است) قانون هست پس امر معینی است آقا چون قانون هست.

نایب رئیس - آقای لنکرانی

لنکرانی - آقا امر کنید اخطار کنید.

نایب رئیس - جنابعالی که فارسی و عربی هر دو را خوب می‌دانید بفرمایید تشریف ببرید هر دو یک معنی دارد.

فرخ  - آقایان تشریف نبرید جلسه از اکثریت می‌افتد.

لنکرانی - ... بسیار خوب می‌روم پایین اشکالی ندارد اگر امر بفرمایید می‌روم آقا توجه بفرمایید به شما آمدم گفتم به سایرین هم گفتم چند نوبت اجازه گرفته‌ام همین که احساس می‌شود یک دانه اجازه من آنجا است صد رنگ تدابیر درست می‌شود برای این که بنده عرضی نکنم.

نایب رئیس - آقا بفرمایید بنشینید در جلسه آینده بنده با آقای اجازه می‌دهم هر حرفی داشتید در مجلس بفرمایید.

لنکرانی - آقا بنده راجع به فوریت دوم مگر اجازه نخواسته بودم و به من اجازه ندادید؟

نایب رئیس - مذاکرات کافی شده بود.

لنکرانی - ... آقایان اینجا وطن ما است بیایید به بچه‌ها‌تان رحم کنید آقایان می‌آیند به بچه‌های ما به خانواده ما (آنهایی که پول دارید پرواز می‌کنید می‌روند) ما باید حواسمان جمع باشد آنهایی که مأمنشان را قبلاً تهیه کرده‌اند آنها با صد مأمنشان نمی‌دانند ما گرفتار چی خواهیم شد آقایان می‌خواهند ایران را طشتی از آتش بکنند و به این وسیله هم از ما انتقام بکشند و هم ما را به عنوان نمونه بدبختی تحویل سایرین بدهند که آنها را عبرت بدهند ایرانی‌ها عبرت بگیرند.

نایب رئیس - آقای لنکرانی خواهش می‌کنم بفرمایید.

لنکرانی - ... خدا شاهد است تا نفرمایید امر می‌کنم نمی‌روم.

نایب رئیس - امر می‌کنم بفرمایید .

لنکرانی - بسیار خوب اطاعت می‌کنم.

بعضی از نمایندگان - کفایت مذاکرات.

نایب رئیس - رأی می‌گیریم به پیشنهاد آقای لنکرانی راجع به خروج از دستور این لایحه آقایانی که موافقند قیام کنند (عده کمی‌ برخاستند) تصویب نشد .

فرخ - اخطار نظامنامه ای دارم آقا توهین کرده‌اند (همهمه نمایندگان)

یک نفر از نمایندگان - بفرمایید آقای

+++

فرخ استدعا می‌کنم.

نایب رئیس - پیشنهادات قرائت می‌شود پیشنهاد آقای حکمت قرائت می‌شود

پیشنهاد می‌کنم به محض این که تمام خاک ایران بر طبق پیمان سه‌گانه از نیروی قوای متفقین تخلیه شد بلافاصله فرمان انتخابات صادر و انتخابات دوره پانزدهم شروع گردد.

فرخ - توضیح نمی‌خواهد .

نایب رئیس - آقای حکمت .

حکمت - این واضح است چون یک ماه مهلت گذاشته‌اند موضوعی ندارد این یک ماه به محض این که تخلیه کردند خاک ایران را فرمان انتخاب صادر می‌شود.

نایب رئیس - رأی می‌گیریم که این پیشنهاد ضمیمه نامه بشود (اکثر برخاستند) تصویب شد. پیشنهاد دوم قرائت می‌شود.

هاشمی‌- پیشنهادها بعضی به دست آقای رئیس رسیده و بعضی به دست بنده

بعضی از نمایندگان - پیشنهاداتی که به دست آقای رئیس مقدم است

شریعت زاده - دیگر موضوع ندارد آقای حکمت ماده را اصلاح کردند به جای ماده پیشنهادی مجلس الآن رأی داده است و تصویب شده دیگر موضوع ندارد (صحیح است)

نایب رئیس - پیشنهاد آقای دکتر مصدق قرائت می‌شود:

به جای ماده پیشنهاد ماده ذیل را پیشنهاد می‌کنم .

ماده واحده - برای تجدید نظر و اصلاح قانون انتخابات در صدور فرمان انتخابات سه ماه تأخیر بشود.

بعضی از نمایندگان - ماده تصویب شد

دکتر مصدق - من تصور می‌کنم که هیچ کس در این مجلس موافق نباشد که تا قشون خارجی در آن مملکت هست انتخابات بشود (دکتر کشاورز - با شرایطی) همه در این اصل موافق هستند منتها طرز عمل به نظر بنده با این طرح پیشنهادی فرق می‌کند پیشنهاد بنده یک طوری است که نمایندگان مؤثر اکثریت هم در جلسه‌ای که چهار شب قبل تشکیل شده بود موافقت کرده بودند و چهار شب قبل جلسه‌ای از نمایندگان اکثریت و نمایندگان اقلیت تشکیل شد و در آن جا مذاکره شد در آن جلس پیشنهاد خود نمایندگان اکثریت قرار شد که لایحه صورت طرح قانونی به مجلس بیاید که صدور فرمان انتخابات برای تجدید نظر در قانون انتخابات دو ماه تاخیر شود و تقریباً بین اکثریت و اقلیت هر دو در خارج موافقت شد صبح که به مجلس آمدیم آقای نبوی که یکی از نمایندگان اکثریت بودند آمدند آن طرح را تهیه فرمودند و به من ارائه دادند و فرمودند که عقیده ما این است که عوض دو ماه سه ماه بشود من عرض کردم همین دو ماه کفایت می‌کند و حالا با نظر نمایندگان اکثریت موافقت می‌کنم طبق نظر آقایان اکثریت طبق دو ماه را به سه ماه پیشنهاد کردم یک وقتی بنده در مدارس قدیم درس می‌خواندن در جامع المقدمات گمان می‌کنم به صمدیه که رسیدیم آنجا به این عبارت اساس مجزیون به اعمالهم ان خیر فخیر ان شراً فشراً این را به چهار وجه می‌خواندند.

ان خیراً نخیر و ان شراً فشر. ان خیر فخیر و ان فشر ان خیراً فخیراً. و ان شراً فشراً. ان خیر فخیراً و ان شر فشراً حالا من تصور می‌کنم که مجلس ما هم بر چهار وجه باشد مجلسی که نمایندگان آن متمایل به متفقین باشد این وجه اول مجلسی که نمایندگان آن متمایل به یکی از متفقین باشد این وجه دوم مجلسی که نمایندگان آن متمایل به متفقین دیگر باشد این وجه سوم مجلسی که نمایندگان آن به هیچ کس غیر از ملت ایران تمایلی نداشته باشد این وجه چهارم (صحیح) است من عقیده‌ام این است که ما مجلسی از این وجه چهارم باید داشته باشیم و برای این که ما مجلسی از وجه چهارم داشته باشیم شرایطی لازم است ما نمی‌توانیم بگوییم با این قانون انتخاباتی که سابق بوده یک همچو مجلسی داشته باشیم (صحیح است) هیچ کس نمی‌تواند همچو ادعایی بکند هیچ کس نمی‌تواند بگوید که ما یک دولتی که به تمام معنی ملی نباشد ما می‌توانیم یک همچو مجلسی داشته باشیم پس به نظر بنده اول لازم است که قانون انتخابات را اصلاح کنیم یعنی اشخاص با‌سواد رأی بدهند (مهندس فریور در شهرها) حالا اگر آقایان ملاک یا آقایان کلیته مایل نیستند و نمی‌خواهند که در بلوکات فقط اشخاص با‌سواد رأی بدهند در بلوکات را ممکن است که صرف‌نظر بکنیم ولی حوزه بلوکات را از شهرها جدا می‌کنیم در شهر ما اشخاص با‌سواد رأی بدهند و بعد هم انتخابات در یک روز تمام بشود که بالدخره از دستبرد نفوذ اشخاص مصون بماند اینها بعضی از اصلاحات اساسی است که بایستی در قانون انتخابات بشود و من تصور می‌کنم بهترین موقع این موقع است که ما باید استفاده بکنیم اگر قشون خارجی از این مملکت رفت من یقین دارم که این نمایندگان امروز یا یک نمایندگانی که مثل امروز در این مجلس باشند و با این قانون انتخاب بشوند هرگز راضی نمی‌شوند قانون انتخابات ما اصلاح بشود (دکتر طاهری چرا؟) برای این که نفعشان اقتضا نمی‌کند (اردلان - همه این طور نیستند) زیرا ما می‌دانیم امروز نمایندگان مجلس از نظر این که یک مانع بزرگی در مقابل هست که احساسات آنها را تحریک می‌کند ما می‌توانیم امیدوار باشیم که قانون انتخابات را دراین مجلس تجدید نظر بکنیم ولی اگر این مجلس تمام شد این مجلس به آخر رسید. این موانع مرتفع شد بنده یقین دارم هر نماینده ای بعد از این با همین قانون انتخابات به مجلس بیاید پابند آن مجلس خواهد شد آن وقت باعث این می‌شود که مجلسی خواهیم داشت که جامع شرایط مجلس ملی هست و هم باعث خواهد شد که در قانون انتخابات تجدید نظر نخواهد شد (دکتر کشاورز این مجلس هم اصلاح نخواهد کرد خواهید دید) (جمال امامی‌تازه نکند) به این جهت بنده پیشنهاد کردم که سه ماه آن نظری که من دارم با نظر آقایان فرق نمی‌کند آقایان چه می‌خواهند؟ آقایان می‌خواهند تا قشون خارجی در ایران هست انتخابات شروع نشود ما هم همین را می‌خواهیم چیز دیگری نمی‌خواهیم و این یک چیزی است که حقیقت در بادی امر همان نمایندگان اکثریت هم با بنده موافقت کردند چون این یک چیزی بود که مثل بدیهیات اولیه بود این یک چیزی نبود که با هم مخالفت بکنیم بعد با هم بسازیم در اول امر نظرمان این است که تا وقتی قشون خارجی در اینجا هست انتخابات مجلس شورای ملی انجام نشود هیچ اشکالی ندارد آن وقت ما می‌گوییم که عجالتاً سه ماه مهلت بدهیم این دولت مقدمات انتخابات را حاضر بکند در قانون انتخابات تجدید نظر بکنیم (جمال امامی‌- چرا عوضش بکنید؟) بعد از این که تجدید نظر کردیم بعد از سه ماه اگر دیدیم همین مشکلاتی که امروز هست در مملکت باز هم هست آن وقت ما هم حاضر می‌شویم مانعی ندارد احساسات ما فرقی نمی‌کند ما کاری که بر خلاف مصالح مملکت باشد نمی‌کنیم ولی امروز هیچ چیز ایجاب نمی‌کند که ما بیاییم این کار را بکنیم چون من خودم هم از آن آدم‌هایی هستم که اگر صلاح مملکت اقتضا بکند ملاحظه از قانون نمی‌کنیم (صحیح است) چرا؟ برای این که من قانون را برای مملکت می‌خواهم نه مملکت را برای قانون و امروز ما نمی‌توانیم قانونی برخلاف قانون اساسی وضع کنیم زیرا اساس مشروطیت جزئاً و کلاً تعطیل بردار نیست و این ماده‌ای که ما پیشنهاد کردیم محدود نیست می‌گوید تا زمانی که قشون خارجی از این مملکت نرفته باشد انتخابات عقب بیفتد و این تعطیل مشروطیت است بنده امروز این کار را نمی‌کنم من می‌گویم سه ماه در این قضیه صبر کنیم این به صلاح مملکت است اول باید صلاح مملکت را در نظر بگیریم مردم در این دوره انتظار دارند ما برای مملکت یک کاری رکنیم انتظار دارند از این پیش آمدی که شده است استفاده بکنیم نه این که این موقع را از دست بدهیم و باز خودمان را گرفتار مجلس‌هایی بکنیم که هیچ به صلاح مملکت کار نمی‌کنند. من باب مثال عرض می‌کنم می‌دانید که من وقتی پای مصالح مملکت به میان بیادی به خدا قسم از هیچ کس ملاحظه نمی‌کنم در یکی دو ماه قبل از این در یک جلسه با آقای بهبهانی بودیم فرمودند که من را در این دوره دیکتاتوری که به مجلس آوردند برای این بود که خواستند زنگ ملیت به مجلس بدهند خواستند در واقع مجلس را تعدیل کرده باشند بعد خودشان فرمودند که از آن موقعی که در مجلس تشریف داشتند به هیچ یک از لوایحی که در این مجلس آمده رأی نداده‌اند (بهبهانی - آقایان شاهدید؟) (روحی - بلی من شاهدم) بله فرمودند من رأی ندادم تعجب کردم ولی بعد خواستم ببینم که آقای بهبهانی به لایحه تمدید نفت رأی دادند یا ندادند رفتم در کتابخانه روزنامه‌ها را دیدم معلوم شد رأی داده‌اند حالا عرض می‌کنم که ملت ایران طالب مجلسی است که مصالح مملکت را در نظر بگیرد. طالب مجلسی است که به هیچ امتیازا نفتی رأی ندهد بنده عقیده‌ام این است که باید این مجلس امروز فداکاری بکند و این موقع را از دست ندهد و این ماده تاخیر سه ماه را تصویب بکند بعد از این که سه ماه مقتضی شد اگر باز قشون اجنبی در ایران بود خدا می‌داند یک نفر در این مجلس نیست رأی بدهد که با وجود قشون اجنبی انتخابات انجام بشود.

اردلان - بنده مخالفم با این پیشنهاد اجازه می‌فرمایید؟

لنکرانی - بنده هم پیشنهاد داده‌ام .

نایب رئیس - آقای طباطبایی

محمد طباطبایی - عرض کنم فرمایش آقای دکتر مصدق دو مانع دارد اولاً این که فرمودند اکثریت آقایان نمایندگان موافقت کردند که این ماده واحده به جای آن ماده واحده باشم خواستم به استحضارشان برسانم که این طور نیست یک عده قلیلی از رفقای ما در خارج با ایشان صحبت کرده بودند وقتی که مطلب آمد به جلسه اکثریت صحبت کردیم تمام مخصوصاً

+++

 

 

 

تصمیم به این گرفتیم که همین طرحی که تقدیم شده مطرح بشود و تصویب بشود. و یک مانع قانونی دیگر هم حالا پیدا کرد و آن پیشنهاد آقای حکمت بود (اعتبار- یک مرتبه پیشنهادشان را بخوانید) الان می‌خوانم خواستم آقایان توجه بفرمایند که اگر این مطلب را آقای دکتر مصدق چند دقیقه قبل فرموده بودند. باز یک مجالی بود ولی حالا دیگر مجالی نیست برای این که این پیشنهاد را آقای حکمت فرمودند و تصویب شد پیشنهاد این است پیشنهاد می‌کنم که به محض این که تمام خاک ایران بر طبق پیمان سه گانه از نیروی قوای متفقین تخلیه شد بلافاصله فرمان انتخابات صادر و انتخابات دوره پانزدهم شروع گردد. این را الان مجلس رأی داد دیگر جای پیشنهاد و صحبت نیست. الان آقا پیشنهاد کردند و افتخار این پیشنهاد هم نصیب ایشان شد و مجلس رأی داد و این الان قانون است.

دکتر کشاورز- باید پیشنهادهای دیگر خوانده شود.

نایب رئیس- ماده واحده پیشنهادی آقای حکمت به جای طرح پیشنهادی آقایان بوده است (بعضی از نمایندگان - نبود آقا) (دکتر کشاورز- آقا اصلاح مدت بود) بنده خودم تذکر دادم در موقع رأی گرفتن که پیشنهاد اصلاحی آقای حکمت به جای ماده واحده پیشنهادی نمایندگان رأی گرفته می‌شود و آقایان هم به اتفاق رأی دادند پیشنهادات همان طور که گفته شد مورد ندارد.

مهندس فریور- بنده اخطار دارم

هاشمی- پیشنهادات آقایان به جای خودش محفوظ است دانه دانه باید خوانده شود و تکلیفش معین شود.

نایب رئیس- ولی ماده واحده تصویب شد پیشنهادات بعدی هم حالا خوانده می‌شود (جمال امامی- نه آقا) هر کدام مربوط به آن ماده بود خوانده نمی‌شود اگر مربوط نبود خوانده می‌شود

(همهمه نمایندگان- طباطبایی - همه راجع به ماده واحده است) آقا مجلس عجیبی است، هیچ همچو مجلسی نمی‌شود، نمی‌گذارند من حرفم را بزنم

(دکتر کشاورز- صحیح است مجلس عجیبی است) عرض کردم آنچه پیشنهاد مربوط به آن ماده‌ای است که تصویب شده دیگر مورد طرح واقعی نمی‌شود ولی شاید پیشنهاداتی هم باشد که مربوط به آن ماده واحده نباشد آن را می‌خوانیم، این ماده نظامنامه‌اش است (فاطمی- تبصره چه طور؟) آقای فاطمی صحیح می‌فرمایید شما که سوابق مجلسی دارید.

پیشنهاد آقای کام‌بخش، پیشنهاد می‌‌کنم که طرح این طور اصلاح شود:

فرمان همایونی در موقع خود صادر شود مقدمات انتخابات هم فراهم شود و در عین حال موجبات خروج نیروی بیگانه هم قبل از موعد فراهم شود که فترتی پیش نیاید.

جمعی از نمایندگان- نمی‌شود آقا این منافی است با ماده واحده

نایب رئیس- پیشنهاد آقای آصف:

پیشنهاد می‌کنم مجلس شورای ملی دوازده نفر از نمایندگان فعلی را انتخاب نمایند که در هنگام شروع انتخابات که پس از یک ماه از خروج ارتش‌های بیگانه صورت خواهد گرفت برای سرعت و صحت عمل انتخاباتی نظارت کامل بنمایند.

نایب رئیس- آقای آصف

آصف- عرض کنم که موافق و مخالف در اطراف این لایحه مذاکراتی کردند ولی یک موضوعی را من تذکر می‌دهم و آن این است که در بین اشخاصی که این پیشنهاد در امضا کرده‌اند یک عده آقایانی مستند که در صدر مشروطیت عملاً یک قدم‌هایی در این کشور برداشته‌اند و برای برومندی نهال مقدس آزادی و مشروطیت عملاً خدمت کرده‌اند (صحیح است) یعنی موی سیاه را در این راه سفید کرده‌اند و از روی ایمان و عقیده این امضا را نموده‌اند اما این پیشنهادی که راجع به انتخاب دوازده نفر بنده کرده‌ام برای این است که اگر چنانچه بر فرض یکی از آقایان یک تصوراتی بکنند که در آن موقع ممکن است یک بهانه پیش بیاید یا یک دست‌های ناپاکی بخواهند یک دخالت‌هایی بکنند به همان دلیلی که بعضی از آقایان مخالفین گفتند و برای اطمینان خاطر آقایان مخالفین 12 نفر معتمد مجلس شورای ملی انتخاب بشود که در آن موقع در عملیات دولت و وزارت کشور نظارت بکنند این نظر بنده بود بسته به نظر مجلس است.

نایب رئیس- آقای مهندس فریور

مهندس فریور- بنده چون پیشنهادی در این زمینه پیشنهاد آقای آصف داده بودم خواستم به عنوان مخالفت با پیشنهاد ایشان صحبت کرده باشم پیشنهاد خودم را هم می‌خوانم ممکن است آقای آصف هم پیشنهادشان را پس بگیرند به نظر بنده معقول‌تر است بنده پیشنهادی که کردم می‌خوانم دولت مکلف است فوراً با مراجعه به آراء عمومی هیئتی مرکب از 32 نفر که 20 نفر آن از طهران و 12 نفر از شهرستان‌ها و به نسبتی که کمیسیون کشور تعیین می‌نماید انتخاب کند انتخاب این عده بایستی دو ماه قبل از خاتمه دوره قانونی مجلس به اتمام برسد این هیئت در زمان فترت به عنوان هیئت مشاوره در تمام کارهای دولت نظارت می‌نماید و مخصوصاً نظارت در امر انتخابات به عهده این هیئت خواهد بود (صحیح است) عرض کنم اگر آقای آصف توجه بفرمایند مطلب واضح است با کشمکش‌ها و جدل‌هایی که درست شده است در وضع حاضر و با رقابت‌های موجود اگر انتخاب شد معلوم نیست چه اشخاصی بیایند و صد در صد نمی‌شود مطمئن شد که چه طبیعتی داشته باشند اما از یک مسئله باید بیمناک بود یک مسئله را باید در نظر داشت و آن قضیه فترت است که اگر فترتی پیش آمد نمی‌تواند آدم از حالا حدس بزند اختیار دست کی خواهد افتاد، به چه ترتیب مملکت را اداره می‌کنند و انتخابات بعدی هم به طریق اولی به چه قسم انجام می‌گیرد، این کار چند راه حل دارد یکی راه حلی است که آقای آصف پیشنهاد کردند که مجلس انتخاب بکند (حشمتی آسان‌تر است) بله آسان‌تر است ولی همیشه نباید دنبال کار آسانی رفت اگر چنانچه آن راه حل تا اندازه‌ای منطقی نباشد، من برای خودم نمی‌گویم چون حوزه انتخابیه من تهران است اگر بنا است بشوم از تهران است اگر هم بنا است نشوم که هیچ، من برای این می‌گویم که تمام شماها گرفتار خواهید شد، اگر بگوییم مجلس انتخاب کند این مجلسی است که خودمان به کرات آمدیم اینجا و نسبت به انتخاباتش در موارد مختلف حتی برای رسیدگی به اتهامات منتسبه به نمایندگان اعتراض کردیم حالا ملاحظه بفرمایید بنده پیشنهاد کردم یک عده را با مراجعه به آراء عمومی انتخاب بکنند حالا من در آراء عمومی هم دقت کردم که بیست نفر از تهران باشد که منطقه نظامی نیست و کمتر اعمال نفوذ درش ممکن است بشود دوازده نفر را هم کمیسیون کشور بنشیند بگوید مثلاً یکی از شیراز یا دو تا از شیراز دو تا نمی‌دانم از رشت (قشقایی- آنجاها که بیگانگان هستند ممکن است دخالت بکنند) نسبت به خارج از تهران را که ممکن است یک اصلاحی بکنیم یا همه‌اش از تهران باشد به هر صورت این پیشنهاد را به یک نحوی بپذیرید اگر از تهران انتخاب بشود بهتر است (نقابت - جلسه بعد) آقای نقابت من دو درجه تب دارم معذلک نشسته‌ام این طور! این کار آتیه مملکت‌مان است؟ دیکتاتوری پیش خواهد آمد! بنده نمی‌توانم ملت ایران را فردا به دست سر نیزه بسپارم!! (همهمه نمایندگان- بفرمایید آقا) بیایید بیست نفر 30 نفر را انتخاب کنید اسمش را بگذارید کنسی دتا. این کنسی دتا در کارهای دولت نظارت بکند در انتخابات نظارت بکند این دوازده نفر را هم که من نوشتم به تصویب کمیسیون کشور برای این است که بروید آنجا بگویید آن 12 نفر از محل‌هایی باشد که قشون خارجی در آنجا نیست من که این مارژ را گذاشتم برایتان استدعا می‌کنم به این رأی بدهید چون آتیه ایران بهش بسته است.

نایب رئیس- آقای دشتی

دشتی- اولاً ما علاقه‌مند بودیم که نمایندگان با این اصل موافقت کنند (مهندس فریوره- همه رأی دادیم) آن شب هم که صحبت شد اولاً آن ترتیبی را که آقای دکتر مصدق اشاره کردند از طرف آقای نبوی پیشنهاد شده بود که آقای نبوی جزء اکثریت نیستند شخص بی‌طرفی هستند البته در آن موقع ما گفتیم ممکن است وقتی که جلسه اکثریت موافقت کرد ماها هم موافقت می‌کنیم بعد که بردیم در جلسه اکثریت، اکثریت موافقت نکرد و بعد اشکال مختلف صحبت شد یکی این بود که در غیاب مجلس یک هیئتی درست کنند که این هیئت ناظر در امور دولت باشد به این معنی که یک حق قانونگذاری به او بدهیم که یک نظارتی داشته باشد در امور دولت. یکی این که قانون انتخابات را حتماً از حالا بنشینیم اصلاحش بکنیم و یک قانونی درست بکنیم و حتی‌الامکان از نفوذ ملاکین همان طوری که آقای دکتر مصدق فرمودند در انتخابات بکاهد و انتخابات هم زودتر عمل بشود یعنی دوام پیدا نکند و روی این سه چهار اصل قانون انتخابات را اصلاحش بکنیم. این هم یک صحبت،‌صحبت دیگر هم این است که همین طوری که بنده هم پیشنهاد کرده‌ام پنج شش نفر اشخاص پاکدامن که همه مردم مذعن به تقوی و پاکدامنی و آزادی‌خواهی و صحت عمل آنها هستند آنها را ناظر در امر انتخابات بالاخص بکنیم این هر سه چهار نظر را تقریباً همه موافقت کردند حالا هم با همه اینها موافق هستیم برای این که من تصور نمی‌کنم در این مجلس کسی باشد که معتقد باشد دیکتاتور وجود بیاید یا این که فترت باشد، این را گمان نمی‌کنم هیچ کس موافق باشد و اگر هم باشد خیلی کم است و روی هم رفته اکثریت قاطع مسلم مجلس شورای ملی اعم از نمایندگان اقلیت و اکثریت معتقد به این اصول هستند و به نظر بنده این اصول را هم باید به طور توافق مطرح بکنیم و به یک شکل صحیحی

+++

انجام بشود البته بنده با انتخاب کردن به طرز انتخاب عمومی خیلی موافق نیستم، زیرا همین اشکالی که در وجود قشون اجنبی داریم عین آن در این قضیه هم موجود است (مهندس فریور- تهران که قشون اجنبی نیست آقا) اجازه بدهید الان عرض می‌کنم برای 20 نفر یا 25 نفر یا 32 نفر معین کردن به طور حتم ما سی و دو نفر اشخاص معتمد داریم در تهران آنها را دولت پیشنهاد بکند و مجلس هم قبول بکند (مهندس فریور- ابداً ابداً) و از مجلس هم نباشد و علی ایحال دولت برای این کار یک قانون خاصی باید بیاورد و به مجلس یا اگر به طور قطع نتیجه این پیشنهاد به نظر من هم عملی نیست ما موافقیم که همان پنج نفر باشد که نظارت در انتخابات فقط داشته باشند زیرا ما می‌توانیم پنج نفر آدم شریف درست معین کنیم که متفق علیه مجلس باشد. اما این قانون را ما نمی‌توانیم این قدر بیرایه بهش ببندیم مخصوصاً چیزی را که می‌خواستم عرض کنم این است که الان در اثر پیشنهاد آقای حکمت تقریباً نیست تحقیقاً مجلس رأی داد و این کار تمام شد، حالا با کمال صفای قلب و صفای روح راجع به این محظوراتی که فرمودید بنشینید طرحی و درست کنید همه موافقت می‌کنند.

مهندس فریور- با پیشنهاد من مخالفت کردند بنده یک کلمه توضیح می‌خواهم بدهم

نایب رئیس- دو تا پیشنهاد هست یکی مال آقای آصف بود که آقای مهندس فریور مخالفت کردند یکی هم مال خودشان است حالا باید اول به پیشنهاد آقای آصف رأی بگیریم.

آصف- بنده یک توضیحی دارم اجازه می‌فرمایید؟

نایب رئیس- بفرمایید

آصف- این بیاناتی که همکار عزیزم آقای مهندس فریور فرمودند نزدیک است به عقیده بنده ولی این یک زحمت بزرگی دارد یعنی همان چیزی که ما از آن اجتناب می‌کنیم فعلاً در دسترس عمومی گذاشته می‌شود و به همان دلیلی که الان انتخابات را عقب می‌اندازیم همان نظر الان هست اما با همان ترتیبی که سایر رفقا و آقای دشتی فرمودند برای این که این لایحه بیاید و مجلس رأی بدهد یک عده اینجا ناظر باشند در انتخابات آتیه بنده هم موافقم و پس می‌گیرم.

نایب رئیس- آقای مهندس فریور

مهندس فریور- برای این که اینجا یک نظری هست اصلاً 12 نفر ولایات را می‌خواهید حذف کنید من موافقم و اصلاً حذف بکنیم فقط همان 20 نفر تهران باشد و در تهران هم اگر قوای خارجی باشد مداخله نمی‌تواند بکند (یک نفر از نمایندگان- حکومت نظامی می‌کند) آقا من نوشته‌ام دو ماه از این تاریخ و تا دو ماه که مجلس هست اگر حکومت نظامی خواست دخالت بکند این تریبون را که از دست شما نگرفته‌اند بیایید حرف‌هایتان را بزنید ولی اگر اصلاً مجلس نبود آن وقت چه می‌کنید! آقایان این طرح را به طور کلی از نظر مصالح مملکت رأی بدهید بگذارید حسن‌نیت ما ثابت و محکم باشد که ما نمی‌خواهیم مملکت را به دیکتاتوری بکشانیم بعد اگر جزئیاتی،‌ توضیحاتی، آیین‌نامه‌ای لازم بشود چه مانعی دارد بعد تهیه کنید بیاورید همه امضا می‌کنیم.

اردلان- بنده مخالفم اجازه می‌فرمایید

نایب رئیس- بفرمایید

اردلان- عرض کنم بنده متأسفانه با پیشنهاد آقای مهندس فریور مخالف هستم برای این که وضع ولایات را که خود آقا می‌دانید چه وضعی است (مهندس فریور - گفتم بیست تا از تهران) اصلاً یک موضوعی را که امروز هیچ کدام از آقایان نگفتند و آن این است که طرحی که ما امروز رأی دادیم شاید باعث شود که اصلاً فترتی پیش نیاید روح قضیه این است و ما امیدواریم که اصلاً فترتی پیش نیاید و بعد هم ما قول می‌دهیم که اصلاح قانون انتخابات را بلافاصله مطرح بکنیم (مهندس فریور- با قول نمی‌شود آقا این چه مانعی دارد؟) خیلی مانع دارد اجازه بفرمایید، ما قانون انتخابات را اینجا مطرح می‌کنیم و پیشنهادی را که آقای آصف فرمودند همه را رعایت می‌کنیم بنابراین بنده از خود آقا خواهش می کنم پیشنهادتان را پس بگیرید.

مهندس فریور- ابداً پس نمی‌گیرم.

نایب رئیس- رأی می‌گیریم به پیشنهاد آقای مهندس فریور آقایانی که موافقند قیام فرمایند (عده‌ای قیام نمودند) تصویب نشد. پیشنهاد آقای دکتر معظمی

هاشمی- آقایان معذرت می‌خواهم تا چهار یا پنج پیشنهاد از آقایان به دست بنده رسید به ترتیب آنها را شماره گذارده‌ام عده‌ای هم به دست آقای رئیس رسیده از این جهت تا شماره چهارم و پنجم شماره‌های مکرر دارد سوء تفاهم نشود که یک عده پیشنهادات را ما عقب انداخته‌ایم.

پیشنهاد آقای دکتر معظمی

پیشنهاد می‌کنم تبصره ذیل به ماده واحده اضافه شود: تبصره در صورتی که در نتیجه اجرای ماده واحده فترتی پیش آمد نماید دولت مکلف است پنج نفر آقایان ذیل حکیم‌الملک، دکتر مصدق، بهاءالملک رئیس دیوان کشور، رئیس مجلس را برای شرکت در کارهای دولتی و نظارت در انتخابات دوره پانزدهم به عنوان شورای دولتی دعوت و نظریات آنها را در امر انتخابات و کارهای دولتی رعایت بکند.

نایب رئیس- آقای دکتر معظمی

دکتر معظمی- بنده نماینده یک محلی هستم که آن محل را در حدود دوازده سال از حق انتخابات محروم کردند بنابراین حق دارم عرض کنم در این دوازده سال شخصی را به آنجا معرفی کردند که تنها سابقه‌ای که با گلپایگان و خوانسار داشت این بود که پدرش را اهالی گلپایگان در اینجا در میدان توپخانه از درشگه پایین کشیده بودند و کتک زده بودند (یمین اسفندیاری - کی‌ بود آقا اسم ببرید) اسم نمی‌برم همه آقایان می‌دانند بنابراین بنده حق دارم در اینجا نگران باشم که اگر پیش‌آمدی بشود و حقوق اهالی گلپایگان و خوانسار از بین برود کی باید از حقوق آنها دفاع بکند هر کسی از هر کجا نباید شایسته نمایندگی باشد با این طرح که الان تصویب می‌شود اما ممکن است مواجه بشویم با یک ایام فترتی وقتی مواجه شدیم با ایام فترت نتیجه خواهد شد؟ نتیجه این خواهد شد که مقدرات یک ملت آقایان توجه بفرمایند و مخصوصاً وکلایی که موکل دارند بیفتد در دست یک دولتی و طریق روی کار آمدن دولت‌ها را هم که ما می‌دانیم به جای این که وکلا با موکلین سر و کار داشته باشند بایستی بروند با یک اشخاص پست آنجا بسازند بر مردم تحمیل بشوند و نمایندگان محلی بشوند که نتوانند از آن محل دفاع کنند تمنی می‌کنم روی احساسات نروید آقایان این پیشنهاد ضرر ندارد ما موافقیم که قشون خارجی نباید در این مملکت باشد ولی ما نمی‌توانیم مملکت را در زمان فترت تسلیم حوادث کنیم (صحیح است) آقای مؤتمن‌الملک را هم اضافه بفرمایید (یک نفر از نمایندگان- آقا پنج ماه وقت داریم این چه اصراری است که می‌کنید.)

نایب رئیس- آقای سید ضیاءالدین

سید ضیاءالدین- تمام بدبختی‌های بشر از ترس است (دکتر معظمی- در این مملکت حق دارند) ترس از چیست؟ از سوءتفاهم بنده با آقای دکتر معظمی و جناب آقای دکتر مصدق و آقای مهندس فریور و سایر پیشنهاد دهندگان اطمینان می‌دهم اگر بین شماها حسن‌تفاهم باشد: اگر این عده‌ای که به اسم اکثریت و اقلیت هستند (دکتر معظمی- اگر مجلس تمام شد آن وقت عرض می‌کنم) اگر بین ماها حسن فطرت باشد در این مملکت فترت پیش نمی‌آید (دکتر کشاورز- ممکن است کودتا بشود) اگر فترت پیش بیاید کسی سوء استفاده نمی‌تواند بکند. دیکتاتور هم نمی‌تواند پیدا شود اگر بین ماها حسن‌تفاهم نباشد سی و دو نفر یا شصت و پنج نفر هم انتخاب بشود در مقابل قوه قهریه وقتی که ملت دارای تشکیلاتی نباشد وقتی این تشکیلات به هم مربوط نباشد و اداره‌کنندگان امور مملکت توی سر و کله هم بزنند آن عده چه کار خواهند کرد بنابراین بنده خوب احساس می‌کنم کسانی که از فترت یا عواقب فترت نگران هستند حق دارند ولی علاج دارد علاجش چیست علاجش یک حسن تفاهمی است بین اعضاء مجلس شورای ملی یک تصمیم قاطعی که در عرض یک ماه یا چهل روز قانون انتخابات را اصلاح بکنند، وضع یک قوانین بسیار شدیدی، شدیدترین قوانینی برای کسانی که در انتخابات آینده می‌خواهند سوء‌استفاده بکنند و یا این که می‌خواهند از مجرا و حدودی که دارند منحرف شوند. باید به کسانی که در دوره فترت ممکن است زمامدار مملکت بشوند فهماند که اگر فترت ایران یک سال، پنج سال،‌ده سال هم طول کشید (اگر چه همچو چیزی غیرممکن است) ولی مجازات کسانی که از حدود قوانین مقرره خارج خواهند شد عاید خود آنها یا بازماندگان آنها یا متعلقات آنها خواهد شد (فداکار - می‌روند فلسطین) بنده با تبسم عرض می‌کنم در موقعش جواب جنابعالی را می‌دهم،‌بله جوابش را می‌دهم (خطاب به دکتر کشاورز) بنده تصور می‌کردم که از فلسطین برگردم شما را می‌کشید ولی از فلسطین آمدم و شما مرا بکشید به فلسطین برنمی‌گردم (دکتر کشاورز - آقای رئیس من از دهانم یک کلمه حرف بیرون نیامد. چرا توهین می‌کنید؟) گفتید برمی‌گردد به فلسطین (دکتر کشاورز- دروغ‌ می‌گویی من حرف نزدم من اینجا نشسته بودم) بله شما گفتید (دکتر کشاورز- من نگفتم ولی این حرف صحیح است فرار می‌کنند می‌روند به فلسطین می‌روند سویس می‌رقصند روی یخ سرسره می‌خورند با پول این مملکت آن وقت می‌گویند باید مجازات کرد باید خائنین را دار زد) سینه من سر شما است آقای دکتر (دکتر کشاورز- اگر در این مملکت مجازات بود حالا تو بالای دار بودی)

صفوی- آقای دکتر حق ندارید توهین کنید آقای ملک مدنی چرا جلوگیری نمی‌کنید این حرف‌ها چیست ایشان می‌زنند!

+++

نایب رئیس- آقا چرا ساکت نمی‌شوید حق ندارید توهین کنید در مجلس

سید ضیاءالدین- بگذارید بگوید بنده نیامدم اینجا عرایضی عرض کنم که تشنجی ایجاد بشود بنده آمدم اینجا عرض کنم که راه جلوگیری از بدبختی‌های مملکت در این نیست که ما به هم دیگر فحش بدهیم، این راهش نیست در هر صورت فرمایشات شما را در موقع خودش جواب عرض خواهم کرد، بنده عقیده‌ام این است که اگر آقایان موافقت بفرمایند..

اولاً به طوری که ملاحظه می‌فرمایید این لایحه را بنده امضا نکرده‌ام ولی امروز بنده موافق هستم و بنده هم با نظریات تمام آقایان در اتخاذ تدابیر لازمه برای جلوگیری از حوادث موافقم و بنده تصور می‌کنم امروز این قضیه را چون که مجلس تصویب کرده است حل بفرمایید.

(بعضی از نمایندگان - نکرده است) (جمعی از نمایندگان - تمام شد) (یمین اسفندیاری - تصویب شد بدون حرف) و دیگر پیشنهادهای زاید لزوم ندارد چون که اصل موضوع را مجلس تصویب کرده است بنابر پیشنهاد آقای حکمت نماینده اقلیت، حالا خواهش می‌کنم این قضیه را تمام کنید در جلسه آینده آقای دکتر معظمی و آقای مهندس فریور و سایر آقایانی که پیشنهادات مختلفی دارید یک طرحی را تهیه کنید پیشنهاد کنید و به تصویب برسانید ما هم موافقیم.

کام‌بخش- تبصره‌های الحاقیه پیشنهاد شده است.

یمین اسفندیاری- آقای رئیس تمام شدن این را اعلام بفرمایید.

نایب رئیس- عرض کنم که ماده واحده پیشنهادی آقای حکمت تصویب شده است تبصره‌هایی که پیشنهاد شده است می‌ماند برای جلسه بعد که ضمیمه آن طرح بشود (فرخ- این ماده تمام شده است آقا) در جلسه آینده تبصره‌ها با این طرحی که آقایان می‌خواهند بدهند مطرح می‌شود جلسه آینده یکشنبه سه ساعت پیش از ظهر.

(مجلس سه ساعت بعدازظهر ختم شد)

نایب رئیس مجلس شورای ملی - ملک مدنی

 

اخبار مجلس

گزارش کمیسیون عرایض و مرخصی

کمیسیون عرایض و مرخصی در این هفته روزهای یکشنبه 15/7 و سه‌شنبه 17/7 و پنجشنبه 19/7/24 به ریاست آقای محمدعلی امام جمعه (شیراز) و سایر آقایان در ساعت 8 صبح تشکیل و به تعداد 132 برگ عرایض رسیدگی و به وزارتخانه‌های مربوطه رجوع و ضمناً 60 پاسخ‌نامه مروعات مجلس که از وزارتخانه‌ها رسیده بود از اداره دبیرخانه قانونگذاری برای رفع نگرانی به متظلمین ابلاغ گردید.

رئیس اداره دبیرخانه مجلس شورای ملی

 

تصمیم قانونی مربوط به انتخابات پانزدهمین دوره قانونگذاری

ماده واحده- به محض این که تمام خاک ایران بر طبق پیمان سه گانه از نیروی قوای متفقین تخلیه شد بلافاصله فرمان انتخابات صادر و انتخابات دوره پانزدهم شروع گردد.

تصمیم قانونی بالا در جلسه 19 مهرماه 1324 به تصویب مجلس شورای ملی رسید.

رئیس مجلس شورای ملی - سید محمدصادق طباطبایی

روز یکشنبه پانزدهم مهر ماه جلسه اکثریت قبل از تشکیل جلسه رسمی مجلس راجع به مشاوره نسبت به انتخاب بقیه هیئت رئیسه تشکیل شد و توافق نظر در این قسمت به عمل آمد.

روز دوشنبه 16 مهر ماه قرار بود مجلس علنی تشکیل شود به واسطه تشکیل جلسه اکثریت که تا یک ساعت بعدازظهر طول کشید به تأخیر افتاد و به روز سه‌شنبه موکول شد.

 

انتصابات و احکام

وزارت بازرگانی و پیشه و هنر

1- آقای احمد آرامش رئیس اداره کل حسابداری‌های وزارت بازرگانی و پیشه و هنر به سمت مدیریت کل امور مالی

2- آقای عابدین سپهبدی رئیس اداره کل کارگزینی به سمت مدیریت کل کارگزینی وزارت بازرگانی و پیشه و هنر

 

سئوالات نمایندگان

ریاست محترم مجلس شورای ملی

متمنی است دستور فرمایید جناب آقای نخست‌وزیر برای جواب و توضیح موضوع زیر:

«تشکیل شرکت برای توسعه تأسیسات برق تهران و بهره‌برداری از آن» به مجلس حاضر شوند

مهندس غلامعلی فریور - طوسی

ریاست محترم مجلس شورای ملی

موضوع سئوال از وزارت کشور راجع به برق طهران

اخیراً در جراید طهران خبری انتشار یافته است که بر حسب پیشنهاد رئیس اداره برق شهردار طهران اداره برق را تبدیل به شرکت نموده و خود شهردار و رئیس اداره برق هیئت مدیره و عامله آن شرکت شده‌اند

چون نسبت به این تصمیم در غیاب انجمن قانونی شهر تهران که دوره آن سپری شده است باید توضیحات بیشتری داده شود تا مطالب و چگونگی امر به خوبی روشن گردد استدعا دارد به وزارت کشور اطلاع دهند که در مجلس حاضر شده و نسبت به جریان این اقدام در کیفیت تقویم کارخانه و فروش سهام و بدهی اداره برق و به طور کلی اتخاذ این تصمیم توضیحات کافی اظهار بدارند تا مطلب بر عموم روشن گردد.    ن. اردلان

سئوال از آقای رئیس‌الوزراء

(وزارت کشور)

خواهشمندم در مجلس حاضر شده و توضیح دهید که:

اقدامات اخیر فرمانداری نظامی در باب اشغال یک ماهه کلوب‌های حزب توده ایران و اتحادیه کارگران در تهران از روی چه مجوزی بوده و به چه مناسبت در همین موقع عده زیادی کارگر و نویسنده و حتی قاضی توقیف شده و نسبت به یک نماینده مجلس از طرف مامورین حکومت نظامی توهین شده است.

2- ثانیاً به چه مناسبت در حدود 40 روزنامه مخالف دولت در همین موقع توقیف شده و تاکنون مدیر یکی از آنها نیز با حضور هیئت منصفه محاکمه نشده است.

چون عمل دولت صریحاً بر خلاف قانون اساسی است انتظار جواب فوری دارم.

دکتر کشاورز

+++

 

یادداشت ها
Parameter:294264!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)