کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره چهاردهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملی دوره 14
[1396/05/24]

جلسه: 145 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌‌شنبه دهم مهر ماه 1324  

 

فهرست مطالب:

1 - قرائت و تصویب صورت مجلس

2 - تقاضای آقای وزیر جنگ راجع به شرح لایحه با اضافات افسران

3 - تقدیم یک فقره لایحه از طرف آقای وزیر دارایی

4 - توضیحات آقای وزیر دارایی نسبت به اظهارات آقای دکتر مصدق در جلسه چهارم مهر

5 - بیانات آقای وزیر امور خارجه

6 - بیانات قبل از دستور آقای یمین اسفندیاری

7 - تقدیم یک فقره لایحه از طرف آقای نخست وزیر

8 - بیانات آقایان دکتر مصدق و نخست وزیر

9 - موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس ملی دوره 14

 

 

جلسه: 145

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌‌شنبه دهم مهر ماه 1324

 

فهرست مطالب:

1 - قرائت و تصویب صورت مجلس

2 - تقاضای آقای وزیر جنگ راجع به شرح لایحه با اضافات افسران

3 - تقدیم یک فقره لایحه از طرف آقای وزیر دارایی

4 - توضیحات آقای وزیر دارایی نسبت به اظهارات آقای دکتر مصدق در جلسه چهارم مهر

5 - بیانات آقای وزیر امور خارجه

6 - بیانات قبل از دستور آقای یمین اسفندیاری

7 - تقدیم یک فقره لایحه از طرف آقای نخست وزیر

8 - بیانات آقایان دکتر مصدق و نخست وزیر

9 - موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

 

مجلس نیم ساعت قبل از ظهر به ریاست آقای ملک‌مدنی نایب رئیس تشکیل گردید

1 - قرائت و تصویب صورت مجلس

صورت مجلس روز پنج‌شنبه پنجم مهر ماه را آقای طوسی (منشی) به شرح زیر قرائت نمودند

مجلس نیم ساعت قبل از ظهر به ریاست آقای سید محمد‌صادق طباطبایی تشکیل و صورت جلسه روز گذشته قرائت و پس از تقدیم یک ورقه سؤالیه از طرف آقای فرهودی راجع به علل تشدید عمل فرمانداری نظامی صورت جلسه تصویب شد.

غایبین با اجازه - آقای دکتر عبده

غایبین بی‌اجازه - آقایان: فرمند - امینی - دکتر اعتبار - شجاع - مؤید - قوامی - کفایی - امیر ابراهیمی - صمصام - منصف - تیمور تاش - دکتر شفق - رفیعی

دیرآمدگان با اجازه - آقایان: دکتر کشاورز لنکرانی

دیرآمدگان بی اجازه - آقایان: نقابت - اخوان - عامری - کاظمی - شهاب فردوسی - جواد مسعودی - حسن اکبر - عباس مسعودی - تهرانچی - نمازی - ایرج اسکندری - گله‌داری - دکتر آقایان جمال امامی - دکتر کیان - ایپکچیان - مراد اریه - قشقایی.

عده‌ای از آقایان نمایندگان ورود در دستور را تقاضا و آقای سیف‌پور فاطمی برای تشریح قضایای کشور مخالف و آقای اردلان موافق و تعیین تکلیف دولت را مقدم به رسایل مسائل می‌دانستند.

بالأخره به ورود در دستور رای گرفته شده رد و آقای مهندس اصغر پناهی به عنوان قبل از دستور اظهار نمودند با وجود اختلاف نظر سیاسی بین اقلیت و اکثریت در مورد استقلال کشور و منافع اساسی آن بین عموم نمایندگان همکاری و توافق کامل موجود و هیچ یک از نمایندگان محترم و افراد ملت منافع کشور را قابل تقسیم ندانسته و استقلال و تمامیت کشور را مقدس و محترم شمرده و خواهند شمرد. سپس با اشاره به مقام و اهمیت و خدمات آذربایجان در راه مشروطیت ایران و میهن‌دوستی مردم آن سامان به قضایای اخیر تبریز و عملیات حزب جدید دموکرات آنجا و مقاصد شوم آنان پرداخته و اظهار داشتند با احساسات پاک و بی‌آلایش قاطبه اهالی آذربایجان برای این قبیل اتفاقات کوچک‌ترین تأثیر و اهمیتی را قایل نبوده و روح آنان از مقاصد شوم این دسته و عملیات آنان متنفر است و معتقد بودند باید دولت مقتدری با اتکاء مجلس شورای ملی به اصلاح و تأمین زندگی طبقه زحمت‌کش پرداخته و عناصر ناپاک و مفسد را به کیفر قانونی برساند. سپس به جریان چند جلسه قبل مجلس اشاره و با اظهار تأسف از وضع ناگوار آن جلسه و حس احترام ایشان به همکاران خود و ابراز علاقه به میهن و مصالح آن و تنفر از کلیه کسانی که متمایل به اجانب و نفوذ آنان بوده و با اذعان به لزوم همکاری مقامات رسمی و صالح کشور با متفقین معظم برای تحکم مبانی دوستی به بیانات خود خاتمه داده پس از آن آقای رضا حکمت نیز به عنوان قبل از دستور بدواً مختصری راجع به لزوم احترام آزادی افکار و عقاید در مجلس شورای ملی و ضرورت وحدت کلمه برای خدمت به کشور و کوشش در رفع بحران کنونی و تشکیل دولت مورد اعتماد کامل مجلس شورای ملی برای حفظ مبانی مشروطیت و تزکیه اخلاق عمومی و تنزل هزینه زندگی و اجرای اصول آزادی و عدالت بدون اتومبیل به جبر و زور اشاره به وصول بیانیه از طرف حزب دموکرات آذربایجان نموده و با مقایسه به حزب دموکرات صدر مشروطیت ایران و فداکاری و خدمات برجسته آنان در راه

+++

استقلال و تمامیت کشور ایران انزجار و تنفر خود و قاطبه‌ایرانیان را نسبت به‌این دسته خائن و ماجراجو و مقاصد شوم آنان اعلام و اظهار داشتند تمام کشور ایران در حکم پیکر واحد و غیر قابل انفکاک بوده و زبان رسمی و مادری عموم افراد کشور زبان فارسی است و لهجه‌های مختلف محلی هیچگاه سلب ایرانیت از افراد میهن‌پرست ایرانی ننموده و احساسات عمومی مردم کشور صاحبان این افکار پلید را به کیفر خود خواهد رسانید بیانات ایشان مورد تصدیق عموم نمایندگان واقع و آقای کمال هدایت وزیر دادگستری با تایید و تصدیق بیانات آقای حکمت در قسمت ملیت و احساسات میهن‌پرستی عموم ایرانیان و اظهار تأسف از جریانات اخیر مجلس و توهین به شخصی‌های برجسته و قدیمی کشور و اذعان به صلاحیت عموم افراد هیئت دولت اشاره به قانون اساسی نموده و عزل و نصب وزرا را به فرمان شخص پادشاه دانسته و اظهار تمایل مجلس شورای ملی را از لحاظ حفظ نزاکت تلقی نموده و در تایید بیانات جلسه گذشته آقای نخست وزیر تقاضا نمودند مجلس شورای ملی با ابراز رای اعتماد زودتر تکلیف دولت را معلوم نمایند پس از آن اشاره به وضع کنونی کشور نموده و لزوم و اتحاد و اتفاق مجلس و دولت آحاد و افراد ایرانی را برای حفظ مصالح کشور خاطر نشان ساخته و توضیح دادند دولت فعلی از بدو تشکیل تاکنون نظری جز خدمت به کشور نداشته و تا آخرین حد امکان و با خود گذشتگی بی‌پایان در این راه توفیق حاصل نموده است.

بیانات ایشان با کف زدن ممتد جمعی از آقایان نمایندگان خاتمه یافته و آقای سپهبدی وزیر امور خارجه با تأیید نظریات آقای وزیر دادگستری و اظهار تأسف از بیانات آقای دکتر مصدق در کمیسیون مختلط مجلس شورای ملی راجع به نفر از آقایان وزیران و قبول مقام وزارت به لحاظ مشکلات فعلی کشور برای خدمت به جامعه راجع به قضایای آذربایجان و تلگرافی که از طرف عده مجهول به مقامات عالیه خارجی مخابره شده و عدم توجه اولیای معظم کشورهای بزرگ جهان به‌این قبیل از اجیف مختصری ایراد و عدم توجه و ترتیب اثر به‌این قبیل اوراق مجعول و بی‌اساس را به عرض مجلس شورای ملی رساندند بیانات ایشان نیز با کف زدن جمع کثیری از آقایان نمایندگان خاتمه یافته و آقای نخست وزیر پیرو تقاضای جلسه گذشته مجدداً تقاضای رای اعتماد و تعیین تکلیف دولت را نفیاً یا اثباتاً فرمودند - آقای دکتر مصدق به استناد ماده 109 آیین‌نامه داخلی در قبال اظهارات آقای وزیر دادگستری مفهوم اصل 46 متمم قانون اساسی را با توجه به مدلزل اصل شصت و هفتم توضیح و تشریح و با اشاره به بدی اوضاع کشور و شیوع فساد اخلاق عمومی و عدم توانایی دولت‌ها به اصلاح امور مقتضی می‌دانسته هیئتی از رجال کشور که سابقه وزارت نداشته باشند مصدر خدمات کشور گردند - سپس اشاره به صدور تصویب‌نامه برخلاف قانون راجع به تعویض یکی از املاک نموده و این قبیل اقدامات را موجب ضرر خزانه عمومی و عدم شخصیت می‌شمردند. بیانات ایشان نیز در میان کف زدن جمعی از آقایان نمایندگان خاتمه یافته پس از توضیح مجدد آقای وزیر دادگستری و تکذیب آقای وزیر دارایی نسبت به صدور تصویب‌نامه برخلاف قانون راجع به تعویض املاک اخذ رای اعتماد به عمل آمده و از یکصد و چهارده نفر عده حضار شصت و نه رأی موافق در مقابل رأی مخالف و 2 رأی ممتنع داده شد.

پس از اظهار تشکر آقای نخست وزیر از حسن ظن آقایان نمایندگان محترم در ابراز رأی اعتماد و لزوم جلوگیری از تشتت و اختلاف و ضرورت توافق نظر عمومی و مساعدت کامل مجلس شورای ملی به دولت برای حل معضلات امور کشور اظهارات ایشان نیز با کف زدن جمعی از نمایندگان پایان یافته و چون پیشنهاد ختم جلسه شده بود جلسه آتیه به روز یکشنبه هشتم مهر ماه 3 ساعت قبل از ظهر موکول و دستور آن لوایح موجوده اعلام و مجلس یک ساعت و ربع بعد از ظهر ختم شد.

نایب رئیس - در صورت جلسه نظری است؟ آقای دکتر معاون نظری دارند؟

دکتر معاون - خیر عرضی ندارم

نایب رئیس - آقای لنکرانی

لنکرانی - بنده در صورت جلسه عرضی داشتم چون بنده راهم بی اجازه نوشته‌اند برای این که نظامات محترم باشد و معاذیر موجه را هم مورد توجه بدارند بنده هم با تلفن گفتم و هم عرض کردم گویا بدون اجازه نوشته‌اند

نایب رئیس - جنابعالی را دیر آمده با اجازه نوشته‌اند.

لنکرانی - بنده توجه نکردم معذرت می‌خواهم سؤالی هم هست که می‌بایستی تقدیم کنم و تلگرافی هم هست که باید به عرض مجلس برسانم

نایب رئیس - بله بد از تصویب صورت مجلس - آقای حاذقی

حاذقی - تذکر بنده‌این بود که آقای مؤید قوامی و چند نفر دیگر را غایب بی‌اجازه خواندند و چون آقایان همه به نظامات مجلس علاقمند بودند قبلاً همه کسب اجازه کرده‌اند که رعایت نظامات بشود و ضمناً هم گزارشی از کمیسیون عرایض دوره گذشته است که اگر اجازه بفرمایید منشی هیئت رئیسه قرائت بفرمایند

نایب رئیس - آقای مجد ضیایی

مجد ضیایی - بنده می‌خواستم در جوراب آقای حاذقی عرض کنم که اجازه‌هایی که تصویب نشده باشد نمی‌توان آنها را غایب با اجازه نوشت و بعد از این که در کمیسیون تصویب شد باید غایب با اجازه نوشت.

نایب رئیس - در صورت مجس نظری نیست؟

آقای طوسی

طوسی - در صورت مجلس بنده می‌بینم که اسم بدنه جزو مخالفین دولت نوشته شده است و بنده در جزو مخالفین هم بودم و ورقه کبود هم دادم معهذا نمی‌دانم چطور شده بودم خودشان هم تلفن فرموده بودند) که در روزنامه اطلاعات بنده را جزو موافقین نوشته بودند (مسعودی - بله اشتباه شده بودم اصلاح شد) بله اصلاح هم کردند ولی خواستم عرض کنم که بنده مخالف بودم و هنوز هم در مخالفت خودم باقی هستم.

نایب رئیس - در صورت مجلس دیگر نظری نیست؟ (خیر) صورت مجلس تصویب شد

یمین اسفندیاری - بنده چند جلسه است اجازه نطق قبل از دستور خواسته‌ام در جلسه گذشته هم وعده دادند که در این جلسه رف بزنم فعلاً هم اجازه خواسته‌ام و استدعا می‌کنم اجازه من محفوظ باشد.

2 - تقاضای آقای وزیر جنگ راجع به طرح لایحه اضافات افسران

وزیر جنگ (آقای زند) - اخیراً بنده یک لایحه راجع به تأسیس دو لشکر و دادن اضافات به افسران تقدیم مجلس شورای ملی نمودم موضوع به کمیسیون بودجه ارجاع شد و پس از تصویب رفت به کمیسیون نظام و آنجا هم تصویب شده ضمناً یک لایحه در سال گذشته بنده تقدیم کرده بودم به مجلس راجع به میلیون دلاری که برای مصارف ارتش خودمان از آمریکا لازم است و این از کمیسیون بودجه گذشته بود در آن موقع ولی چون بعداً در نتیجه تغییراتی که در کابینه‌ها شد این همین طور ماند ولی مطابق معمول همیشه پس از تصویب کمیسیون به اعتبار این پیشنهاد یک پیش پرداخت‌هایی از طرف وزارت جنگ برای تهیه لوازم ارتش داده شده بود مخصوصاً برای لباس در کمیسیون بودجه آقایان عقیده داشتند که‌این لایحه را ضمیمه بکنند به لایحه‌ای که قبلا داده شده بود بعد در کمیسیون نظام آقایان توجه فرمودند به‌این که‌این عبارات که نوشته شده است حالا دیگر موضوع ندارد مثلاً از محل وام و اجاره که حالا ملغی است و به علاوه دیگر احتیاج به میلیون دلار نبود برای این که قسمت اعظمش که مربوط به لباس بود مجبور شدیم در همین جا سفارش بدهیم این بود که بنده مجبور شدم که تقاضا کنم که‌این ماده از لایحه خارج شود و بعد با تعیین احتیاجات ارتش از لحاظ ریال و دلار که یک قسمتی برای خرید لوازم تعمیر و سایر لوازمات و یک قسمت کامیون‌هایی است که بعد بایستی سفارش داده شود و وقتی که معلوم کردیم که چه مقدار دلار برای این کار لازم داریم آن وقت او را جدا از قضایا خواهیم کرد این است که عجالتاً تقاضا می‌کنم این لایحه در دستور قرار گیرد چون ماده واحده دو قسمت دارد یکی راجع به تعیین دو لشکر است و یکی هم راجع به اضافاتی است که به افسران باید داده شود ولی چون این قسمت ضرورتش بیش‌تر است عجالتاً اضافات و کمک افسران که زندگیشان مختل است بنده تقاضا می‌کنم مقدم باشد و بعد از این که‌این موضوع تصویب شد البته ممکن است که در جلسه فردا قسمت اولش مطرح شود.

3 - تقدیم یک فقره لایحه از طرف آقای وزیر دارایی

وزیر دارایی (آقای بدر) - عرض بنده راجع به دو موضوعی بود که در لایحه دو دوازدهم به تصویب رسید در لایحه دو دوازدهم که به تصویب رسیده بود تصویب شده بود در صورتی که‌این دو طرح در سال 1324 به مجلس تقدیم شده بود یکی مربوط به ژاندارمری بود و یکی دیگر هم مربوط بود به فوق‌العاده نظامی‌ها که‌این دو موضوع در سال 1324 به تصویب رسیده بود و به‌این جهت مشمول آن ماده واحده نمی‌شود این است که‌این لایحه را تقدیم می‌کنم.

4 - توضیحات آقای وزیر دارایی نسبت به اظهارات آقای دکتر مصدق در جلسه

چهارم مهر

وزیر دارایی - یک عرض دیگر بنده یک

+++

عرایضی است که در قبال فرمایشات آقای دکتر مصدق که در جلسه روز چهارشنبه فرمودند بایستی به عرض برسانم و یک قدری هم مفصل است استدعا می‌کنم که آقایان توجه فرمایند.

در ابتدای بیاناتی که جناب آقای دکتر مصدق در جلسه روز چهار‌شنبه فرمودند اظهار تأسفی کردند

تأسف ایشان از این بود که با سابقه دوستی که با مرحوم پدر من داشته‌اند مجبورند که بنده را مورد اعتراض قرار دهند من هم لازم می‌دانم که در آغاز این پاسخ نهایت کرامت خود را اظهار بدارم از این که بر حسب از این که برحسب وظیفه مجبورم مطالبی را که‌ایشان در جلسه روز چهارم مهر ماه بیان نمودند رد کنم و ثابت نمایم که هیچ یک از اعتراضات ایشان وارد نیست.

در عین حال لازم است دو نکته را قبلاً تذکر دهم اول آن که‌این توضیحات بنده برای آن نیست که در این موقع از تصدی گذشته و یا حال خود دفاع کرده باشم بلکه فقط از این نظر است که مردم از حقایق امر آگاه کردند من اطمینان دارم وقتی که مردم پی به حقیقت بردند قضاوت آنها بلاتردید بهترین و صحیح ترین قضاوت‌ها خواهد بود دوم این که رد یک اظهاری که از طرف ایشان شده نباید تعبیر به نسبت دروغ شود بلکه همان طور که دولت با کمال بردباری به تمام اظهارات ایشان توجه نمود ایشان هم باید به دفاعی که می‌شود توجه کنند و قضاوت را به مجلس شورای ملی و ملت ایران محول نمایند.

جناب آقای دکتر مصدق پس از قرائت فصول مختلف پیمان سه‌گانه نتیجه گرفتند. فقط قرارداد مالی که صرفاً در منافع منتفقین بوده تنظیم و از مجلس گذشت و راجع به سایر قراردادها چون متفقین نخواستند وزرای ما هم تا امروز که جنگ تمام شده ساکت نشستند و پس از ذکر عبارات زننده نسبت به روی کار آمدن وزرا شرحی در خصوص مضار پیمان مالی بیان کردند که جواب آن یک به یک عرض می‌شود.

راجع به بنده فرمودند آقای محترم در نظر نگرفت که اگر تأدیه ریال به متفقین محدود نشود وضعیت ما این می‌شود که شده است از جناب ایشان سؤال می‌کنم که‌ایا مخارج منتفقین در ایران به دست و در اختیار دولت ایران بوده که بتواند میزان آن را به مبلغ معینی محدود نماید؟ آیا متفقین ما محجور بودند که قیم لازم داشته باشند که بیش از احتیاج واقعی خودشان در ایران به ریال خرج کنند و در مقابل طلا بدهند؟ همین دو سؤال کافی است برای این که بطلان ایراد اول ایشان را ثابت نماید؟

جناب آقای دکتر مصدق ترقی قیمت‌ها را در ایران به ده ماقبل قیمت‌های قبل از جنگ به علت فزونی در انتشار اسکناس تشخیص داده‌اند همان طور که ترقی قیمت‌ها در ایران مسلم است همان طور جای تردید نیست که‌این امر رابطه با پیمان مالی ندارد وقتی که متفقین به‌ایران گذاشتند طبعاً در این کشور مصارفی داشتند که می‌بایستی به پول رایج مملکت صورت گیرد و این مخارج اضافی و فوق‌العاده طبعاً میزان اسکناس رایج را به مقادیر کلی بالا برد جلوگیری از ترقی قیمت‌ها به وسلیه محدود کردن هزینه متفقین که ممکن نبود زیرا آن در اختبار ما نبوده جلوگیری از ترقی قیمت‌ها راه دیگری داشت که در تمام کشورها به آن عمل کردند و آن تثبیت قیمت‌ها به موجب قانون و جیره‌بندی کامل کلیه اجناس در کشور بود. نمی‌دانم جناب آقای دکتر اطلاع دارند که در کشور آمریکا میزان انتشار اسکناس در طول جنگ از 7600000000 دلاربه بیش از 30 میلیارد رسید یعنی حجم اسکناس از 4 برابر هم بیش‌تر شد در صورتی که قیمت اجناس بیش از 27 درصد ترقی نکرده در سایر کشورها از قبیل انگلستان و آلمان و غیره با این که اسکناس رایج چندین مقابل قبل از جنگ شد ترقی قیمت‌ها حتی از کشور آمریکا هم کمتر بود وقتی کشوری در جنگ است خرج فوق‌العاده دارد ایران هم بعد از ورود متفقین جزو مناطق جنگی شد و متفقین مجبور بودند مخارج فوق‌العاده کنند و از لحاظ موفقیت در مصرف آن مضایقه نمایند. به فرموده فردوسی

که کوشش و کینه و کارزار شود          گنج و دینار بر چشم خوار.

بنابراین مطابق بدیهی‌ترین اصول اقتصادی و به مقتضای قانون عرضه و تقاضا در نتیجه ازدیار مصرف طبعاً قیمت‌ها رو به صعود گذاشت و بالضروره بر میزان پول رایج کشور افزوده شد. همان طور که‌این کیفیت در سایر کشورها بدون استثنا عیناً رخ داد.

دولت ایران نه می‌توانست و نه‌این وظیفه را داشت که از مخارج متفقین در ایران جلوگیری کند.

دولت ایران فقط یک وظیفه داشت و آن این بود که با وجود وضع خارق العاده‌ای که پیش آمده و یا آن مقدار پول رایج چند برابر بیش‌تر شده بود قیمت‌ها را ثابت نگاه دارد. یعنی آن اقدامی را بکند که در سایر ممالک به همین منظور انجام گرفته بود بدبختانه تشکیلات دولتی ما برای نیل بدین منظور آماده و مجهز نبود و حتی مستشارانی هم که از خارج آوردیم به تثبیت قیمت‌ها و استقرار اصول جیره‌بندی در شور موفق نشد.

اگر جناب آقای دکتر مصدق در عوض اعتراض به پیمان به عدم موفقیت دولت‌های وقت در اجرای اصول جیره بندی و تثبیت قیمت‌ها ایراد می‌گرفتند شاید تا ‌اندازه‌ای حق داشتند منتها در این مورد نیز می‌توان به‌ایشان خاطر نشان کرد که با اوضاع کشور توجه کامل نمی‌فرمایند وگرنه بیان چنین ایرادی مبادرت نمی‌فرمودند.

در این مورد بی‌مناسبت نمی‌دانم جمله معترضه‌ای به عرض نمایندگان محترم برسانم.

چندی پیش موقعی که نخست وزیر چین در تهران بودند از ایشان سؤال کردم به قراری که شنیده شده سطح قیمت‌ها در چین به طرز فوق‌العاده‌ای ترقی نموده است مگر شما سیستم جیره‌بندی ندارید. با کمال تعجب جواب داد مگر در مملکتی مثل چین جیره‌بندی به طریقی که در کشورهار اروپا اجرا شده ممکن است عملی شود؟

قطع نظر از اظهارات آقای نخست وزیر چین اساساً تثبییت قیمت‌ها و جیره‌بندی کامل بسیار دشوار است که موجبات و اسباب آن در تمام کشورها بدبختانه فراهم نیست.

چنان که در جنگ 1914 عده زیادی از ممالک راقیه به‌این منظور نایل نشدند. و در همین جنگ هم اگر ممالکی موفقیت حاصل کردند به علت تجارت گرانبهایی بود که از جنگ گذشته به دست آورده بودند و بعضی از آنها چندین سال پیش از آغاز مخاصمات اخیر مقدمات این کار را فراهم ساخته بودند با این توضیح تصور می‌کنم اعتراض دوم نماینده محترم نیز رد شده باشد.

آیا جناب آقای دکتر مصدق اطلاع دارندکه به چه نحو کشورهای متفق مخارج خود را در کشورهای دیگر پرداخته‌اند؟ آیا مثلاً می‌دانند که مصارف ارتش آمریکا در انگلستان و یا مخارج نظامی انگلیس در فرانسه و بلژیک به چه نحو صورت گرفته است؟ اگر ایشان در این موضوع تحقیقاتی کرده باشند باید منصفانه تصدیق کنند که شرایط مالی بین ایران و ممالک متفق از هر حیث و به مراتب مساعدتر از ترتیبی بود که دو کشور متفق هم قوه مانند آمریکا و انگلیس و یا انگلیس و فرانسه با هم قرار گذاشته‌اند و بدون هیچ گونه رنجشی به آن عمل کردند.

قصد بنده آن نیست که در این موقع وقت مجلس شورای ملی را با شرح نحوه عاملات پولی بین کشورهای مختلف تضییع کنم و در این مبحث فنی توضیحاتی به عرض برسانم. همین قدر می‌گویم.

اگر جناب آقای دکتر مصدق کشوری را سراغ دارند که با آن متفقین معامله مساعدتری کرده باشند لطفاً تذکر دهند تا مجلس و عامه مردم از آن آگاه گردند ما در مقابل هر دینار وجهی که متفقین در ایران خرج کرده‌اند طلا گرفته‌ایم.

با وجود همین پیمان بود که امروز ما متجاوز از چهارده میلیارد و دویست و پنجاه میلیون ریال طلا داریم و حال آن که در اسفند ماه 1321 فقط یک میلیارد و نهصد و هفتاد و یک میلیون ریال طلا داشتیم.

و در همان تاریخ جمع کل طلا و ارز و اوراق بهادار خارجی به سه میلیارد و ششصد و چهل و شش میلیون بالغ می‌شد و حال آن که امروز از هفت میلیارد و سیصد و پنجاه میلیون متجاوز است.

این ارقام فصیح و روشن به خوبی نشان می‌دهد که در سال 1321 در مقابل چهار میلیارد و ششصد و چهل و هفت میلیون و چهار میلیون اسکناس منتشره فقط سه میلیارد و ششصد چهل و شش میلیون طلا و ارز و اوراق بهادار خارجی داشتیم و امروز در مقابل هفت میلیارد و هفتصد میلیون ریال اسکناس و معادل هفت میلیارد و سیصد و پنجاه میلیون ریال طلا و ارز و اوراق بهادار خارجی داریم.

این نکته را هم اضافه می‌کنم که در تمام مدت جنگ موفق شدیم با نداشتن صادرات بهای کلیه واردات خود را از خارج نقداً بپردازیم و به علاوه اتباع ایران امروز میلیون‌ها ارز در خارجه ذخیره دارند که سابقاً نداشتند

در ابتدای ارتباط مالی ایران و متفقین آقای دکتر مشرف نفیسی یک قرارداد موقتی با ایشان منعقد نمودند که به موجب آن نرخ لیره به صد و چهل ریال تعیین شد بعداً در نتیجه مذاکراتی که با متفقین شد موفق شدم پیمان جدیدی با آنها منعقد نمایم.

حال اگر شخصی مانند جناب عالی سنجیده یا نسنجیده آن را مورد انتقاد و تعرض قرار دهد به هیچ وجه در عقیده‌ای که من نسبت به عمل گذشته خود دارم تغییری وارد نخواهد شد. انتظار عقد این پیمان با بنده است و نتایج مفیدی که جامعه‌ایرانی از آن تحصیل نموده است به حدی است که‌این گونه

+++

انتقادات کوچک‌ترین تأثیری در ماهیت و حقیقت نخواهد داشت.

بنده اطمینان دارم که اگر با دیده انصاف و حق‌گذاری به‌این پیمان توجه شود هر بیننده منصفی تصدیق خواهد نمود که بر خلاف نظریه آقای دکتر مصدق پیمان مالی مزبور منافع ایران را به بهترین وجه صیانت نموده و با توجه به تمام جوانب کار عقد پیمان دیگری با شرایط مساعدتر متصور نبود ولو آن که جانب عالی از طریق استهزا بنده را متخصص اقتصادی بدانید یا ندانید؟

اما این که فرمودند: نرخ رسمی لیره کمتر از هشت تومان بوده و بعد از پیمان به سیزده تومان رسیده خوشبختانه جناب عالی فرمودید نرخ رسمی ولی منظور را روشن بیان نکردید. درست است که قیمت لیره شش تومان و کسری بود اما این قیمتی بود که دولت اسماً برای خود در نظر گرفته بود و فقط قسمتی از ارزهایی که از صادرات تحمیل می‌شد دولت طبق مقررات کمیسیون ارز از صادر کنندگان خریداری می‌کرد. این قیمت را داشت به عبارت ساده‌تر این قیمت تحمیلی بود ولی نسبت به معاملات بازرگانی و غیره مطابق ترتیبی که در آن زمان بود لیره از 120 ریال الی 178 ریال معامله می‌شد و در بعضی اوقات در بازار آزاد به زحمت با دویست ریال به دست می‌آمد.

من بیش از این در این موضوع نمی‌توانم توضیحی بدهم. خاطرات آقایان نمایندگان هنوز تازه است و یقین دارم که به صدق این مقال گواهی می‌دهند.

آقای دکتر مصدق اظهار داشتند که چون متفقین نخواستند سایر قراردادهایی که در پیمان پیش‌بینی شده بود منعقد نشد و وزرای ما هم تا امروز که جنگ تمام شده ساکت نشستند. من نمی‌خواهم راجع به تمایل یا عدم تمایل متفقین در این باب صحبتی کنم. ولی از جناب ایشان می‌پرسم چه دلیل و مدرکی را بر اثبات مدعای خود دارند جز این که باید گفت رویه‌ایشان همیشه تحقیر و تخفیف و حتی توهین به هموطنان خودشان است.

من هنوز نفهمیده‌ام چرا در غالب موارد نماینده محترم نسبت به اشخاصی که وظیفه خود را انجام داده‌اند منصفانه قضاوت نمی‌کنند و منظورشان از این اظهارات یأس‌آور و زننده چیست؟

در سال 1321 یک طرح قرارداد اقتصادی از طرف اینجانب تهیه شد و به تصویب هیئت وزیران رسید و از مجرای وزارت امور خارجه به سفارتخانه‌های دول متفق ابلاغ گردید برای این که آقایان نمایندگان محترم بدانند که خدمتگذاران او برخلاف عقیده آقای دکتر مصدق ساکت نه نشسته و به انجام وظیفه مبادرت کرده‌اند اینک طرح پیشنهادی پیمان اقتصادی را که در تاریخ 13 تیرماه 1321 به شماره 4632 از طرف وزارت دارایی که‌اینجانب افتخار تصدی آن را داشتم تهیه و به تصویب هیئت وزیران رسیده عیناً قرائت می‌نمایم. چون بنده دهانم طوری شده است که نمی‌توانم بخوانم این است که بعداً در جراید ملاحظه خواهید فرمود طولی نکشید بعد از ارسال این طرح کابینه که‌اینجانب در آن عضویت داشتم استعفا داد و در کابینه بعد دیگری در راس وزارت دارایی قرار گرفت. اگر بنده می‌توانستم به خدمت خود ادامه دهم مسلماً این قرارداد با کم و پیش تغییری منعقد می‌گردید ولی همان عواملی که آن روز موجب تزلزل و تغییرات پی در پی کابینه‌ها بود متأسفانه امروز هم باقی است و موجب می‌شود که کار مثبتی انجام نگردد.

طرح قرارداد مربوط به راه‌آهن نیز در تاریخ سال 1322 تهیه شد و پس از مذاکراتی به مسکو و لندن ارسال گردید.

جنابعالی صرفاً به علت این که چنین پیمان‌هایی رد و بدل نشده عموم متصدیان امور را از شهریور 1320 به بعد وظیفه ناشناس معرفی می‌فرمایید.

من از این که درباره قضایا و امور گذشته با این همه طول و تفصیل به توضیح پرداختم معذرت می‌خواهم منظور این بود که نمایندگان محترم و عامه مردم بدانند خدمتگذار کیست و صرف ادعاهای آقای دکتر و نتیجه‌ای که هیچ گونه با صغرا و کبرا موضوع رابطه ندارد تولید اشتباه در اذهان نکند.

حال می‌رسیم به موضوع مربوط به معامله اجناس زاید نیروهای نظامی متفقین در ایران اعم از منقول یا غیر منقول.

اگر چه خوشبختانه‌این موضوع در روز گذشته با حسن توجه کمیسیون 18 نفری که بر حسب تقاضای دولت از طرف مقام ریاست مجلس شورای ملی انتخاب کردید و نظر مساعد متصدیان مربوط دولت آمریکا به ترتیبی فیصله یافت و با این جهت توضیح در اصل موضوع که آقایان نمایندگان محترم عموماً از جریان آن استحضار دارند در این موقع دیگر لازم به نظر نمی‌رسد لکن چون جناب آقای دکتر مصدق علی بیانات خودشان اشاراتی این عمل نمودند باز لازم می‌دانم از سابقه امر چند دقیقه بیش‌تر وقت آقایان را بگیرم از دیر زمانی به‌این طرف دولت ما در این موضوع با متفقین وارد مذاکره شده و مثل هر معامله‌ای در این مورد هم عقاید و نظریات طرفین با یکدیگر اختلاف دارد و هر یک از دو طرف با ایمان راسخی به حقانیت خود از آنها دفاع می‌کند.

بدیهی است اگر اتفاق نظر از روز اول موجود نباشد باید با مذاکره و حسن تفام و گذشت متقابل از هرگونه اختلاف قابل تأسفی جلوگیری کرد و به نتیجه مثبت رسید در این کار نیز دولت از لحاظ اهمیت موضوع لازم دید با نمایندگان محترم مجلس در این باب مشورت و تبادل نظر نماید. به همین جهت در چند روز پیش با جناب آقای طباطبایی رئیس مجلس مذاکره‌ای به عمل آمد که یک جلسه خصوصی تشکیل شود و این مسئله در آن مطرح گردد روز بعد موضوع در هیئت رئیسه مجلس مطرح و موافقت شد که توسط رؤسای دو کمیسیون بودجه و خارجه کمیسیون‌های مزبور تشکیل شود مطلب به جناب آقای دکتر مصدق جناب آقای ملک مدنی عرض شده آقای ملک‌مدنی که در هیئت رئیسه نیز هستند مسبوق بودند و حضور یافتند ولی جناب آقای دکتر مصدق به علت کسالت مزاج عذر خواستند چون عده‌ای از نمایندگان حضور و شرکت ایشان را در مذاکرات ضروری تشخیص دادند در نتیجه مذاکره آقای فاطمی با ایشان در جلسه حاضر شدند راجع به سابقه امر از طرف آقایان وزرای راه و امور خارجه و بنده توضیحاتی داده شد و از طرف جمعی از آقایان نمایندگان اعم از اقلیت و اکثریت نظرهای مفید و جالبی ابراز گردید پس از مدتی مباحثه جناب آقای دکتر مصدق به صحبت آغاز کرده بدواً به شدت تغییر نمودند که چرا کمیسیون خارجه بدوم اجازه‌ایشان تشکیل شده و سپس بدون این که در اصل مطلب اظاری کنند نسبت به عموم متصدیان امور از شهریور به بعد توهین کردند و ناسزا گفتند که تکرار آن در این جلسه برای حفظ حیثیات ایشان و شئون مجلس شورای ملی مقتضی و برازنده نیست و همان طور که جناب آقای سپهبدی در جلسه گذشته اظهار نمودند اظهارات آقای دکتر قلب همه را جریحه دار نمود. در هر حال بدون این که منتظر استماع جوابی بشوند به نمایندگان اقلیت تکلیف خروج از جلسه را کردند که فقط دو نفر از آقایان نمایندگان اقلیت به تبعیت از ایشان از جلسه خارج شدند و بقیه آقایان ماندند و به مذاکره ادامه دادند.

اگر چه پیش‌آمد یک محیط فوق‌العاده متشنج و عصبانی به وجود آورده بود که ادامه کار در آن شرایط آسان نبود معذلک باز ما وظیفه خود را دنبال کردیم و بالأخره از طرف آقایان نمایندگان نظریاتی اظهار شد که خلاصه آن این بود که چون موضوع جنبه بازرگانی دارد دولت با جدیت در حفظ منافع مملکت به هر طریق که صلاح بداند این معامله را به انجام برساند.

در هر صورت به طوری که عرض شد این موضوع در شرف اتمام است ولی در این موقع بنده وظیفه دار هستم نکته را به عرض نمایندگان محترم برسانم که برخلاف آن چه پاره جراید بی اطلاع در این چند روزه نوشته‌اند اولیای سفارت و مأمورین فروش دولت متحده آمریکا در هیچ مورد دولت را تحت فشار قرار نداده و خارج از انصاف تکلیفی نکرده‌اند و اگر پاره اختلاف نظرهایی که طبعاً در حین معامله به‌این مهمی پیش می‌آید رخ داده باشد با کمال حسن نیت اقدام نموده‌اند و به نظر بنده اگر در این موقع بنده از حسن نیت آنها تشکر نمایم در واقع مترجم احساسات اکثریت بلکه تمام آقایان نمایندگان محترم واقع شده‌ام.

در این موقع بی مناسبت نیست موضوعی را که جناب آقای دکتر مصدق ضمن خطابه خود با لحنی آمیخته با استهزاء گفتند به عرض آقایان برسانم چند روز قبل در یکی از راهروهای مجلس با یکی دو نفر از آقایان نمایندگان راجع به موضوع خرید اجناس ارتش متفقین صحبت می‌کردیم. تصادفاً در میان اثناء جناب آقای دکتر مصدق از یکی از اطاق‌ها بیرون آمدند و همین که به بنده رسیدند اظهار لطف فرمودند و قدری مکث کردند از ایشان سؤال کردم آیا ممکن است جناب عالی هم نظریه خودتان را نسبت به موضوعی که مورد مذاکره ماست بفرمایید؟ جواب دادند: کسلم و برای من مقدور نیست. عرض کردم مطمئن باشید ما از فرمایش جنابعالی اتخاذ سند نخواهیم کرد و مذاکره ما رسمی نیست فرمودند موضوع چیست؟ گفته شد مربوطه بخرید اموال غیر منقول آمریکایی‌هاست اگر ما تمام اموال غیر منقول آمریکایی‌ها را به میزان بیست درصد یا کمتر از قیمت تمام شده خریداری کنیم چطور است؟ این بود حرف من ایشان فرمودند: من نمی‌دانم و تشریف بردند. این را ایشان آن روز در راهرو به من رسیدند و بعد یک همچو صحبتی کردند و مخصوصاً بیست درصد اصل را فرمودند بیست درصد در صورتی که‌این که بنده عرض کردم هشتاد درصد بوده

+++

متأسفانه اشخاصی که به متصدیان امور غالباً سوء‌ظن داشته‌اند همیشه  بوده‌اند همه در خاطر داریم موقعی که مرحوم فروغی پیمان سه‌گانه را به مجلس آورد چه اشخاصی با آن مرحوم طرفیت کرده‌اند حالا ما تشخیص می‌دهیم که اقدام آن مرد بزرگ چقدر به موقع و وطن‌پرستانه بوده است. آقای دکتر مصدق و نظایر ایشان در ابراز عقیده و انتقاد از پیمان مختارند.

ایشان ضمن بیانات به قید چند قسم اظهار داشتند اگر عاقدین پیمان فقط لغت مجانی را در پیمان می‌گنجانید نه  فعلاً ما دچار این اشکال نمی‌شدیم حقیقتاً انسان از شنیدن این کلام دچار حیرت می‌شود. لابد آقای دکتر این طور فرض می‌کنند که نمایندگان دول متفق قلم را بای آن در دست گرفته بودند که آن چه ما تقریر می‌کنیم بدون هیچ قید و شرطی بنویسند و امضاء کنند اگر جناب آقای دکتر مصدق سعی می‌فرمودند که بیش از آنها ما سراغ داریم کار مثبت انجام دهند مسلماً قدر و کوشش و زحمت مسئولین امور را ادراک می‌فرمودند و از خدمتگذاران کشور بیش از این تقدیر می‌نمودند (لنکرانی - آقا این حرف‌ها به ضرر مملکت است) وقتی که بر علیه من صحبت می‌شود من مجبورم دفاع کنم (لنکرانی - آقا نگو این حرف‌ها به ضرر مملکت است - صدای زنگ رئیس) استدعا می‌کنم گوش بفرمایید با معذرت از تطویل کلام مجبورم چند جمله دیگر در اطراف لغتی که جناب آقای دکتر در طی انتقادات نیشدار خود استعمال کردند عرض کنم.

آقای دکتر چندین بار گفتند اعضای دولت شخصیت ندارند و اگرچه‌ایشان دشنام گفتن را یک امر عادی تلقی می‌فرمایند ولی به عقیده من و همکاران این نسبت ناروا نباید بی‌جواب گذاشته شود.

مقصود از شخصیت چیست؟ اگر برای این کلمه یک مفهوم معنوی و اخلاقی قایل شویم باید بگوییم کسی دارای شخصیت است که واجد خصال و سجایای ممتازه و خانواده پاک و اصیل و تحصیلات و تجارب و اطلاعات علمی و عمومی باشد.

چنانچه ملاک تعریف ما این باشد من به جرأت می‌توانم اظهار کنم که شخصیت اعضای دولت امروز از هر یک از اقارن و امثال خود اگر بیش‌تر نباشد به قطع و یقین کمتر نیست و اگر بای این لفظ یک معنای مادی در نظر بگیرند که شرایط آن به صرف سابق داشتن القاب جلیل و نبیل و تمول سرشار از هر جهت باشد و در حقیقت مترادف تشخیص و تعیین باشد بنده اذعان دارم که بین همکاران گویا متمول‌ترین آنها می‌باشم و حال آن که تمول بنده و خانواده‌ام تشکیل می‌شود از یک خانه مسکونی یک قطعه زمین - دو پارچه ملک موروثی 3 دانگی و 4 دانگی که مجموع درآمد سالیانه آنها به سی هزار تومان نمی‌رسد ولی در مقابل پنجاه هزار تومان قرض مسلم به بانک‌ها و اشخاص متفرقه دارم و البته تشخیص همکاران مسن به‌این معنی از بنده هم کمتر است به طوری که برخی از آنها خانه مسکونی هم ندارند و جز حقوق دولتی عایدی دیگری به‌ایشان نمی‌رسد (مهندس فریور - می‌فرمایید اعانه هم باریتان جمع کنیم؟) با وجود این که سنین خدمت اکثریت اعضای دولت فعلی از ربع قرن الی 45 سال است و با این سابقه طولانی حاصل زندگانی آنها این است که به عرض رسید.

حال جناب آقای دکتر می‌خواهند برای آنها شخصیتی قایل بشوند یا نشوند مختارند. آن چه مسلم است کار مثبت و خدمت به وطن و عظمت ایران هدف یکایک آنها است و این است اصول شخصیتی که ما دنبال آن هستیم.

فداکار - آقای وزیر دارایی اظهاری کردند که به ضرر مملکت است ایشان مدافع متفقین شدند

مهندس فریور - بنده هم اخطار دارم آقا

یمین اسفندیاری - بنده اجازه خواسته‌ام

فاطمی - آقای یمین تامل بفرمایید

یمین اسفندیاری - آقای چقدر صبر کن ده جلسه است اجازه می‌خواهم صحبت کنم نمی‌گذارند

نایب رئیس - اجازه فرمایید آقای وزیر خارجه می‌خواهند صحبت کنند

5 - بیانات آقای ویر امور خارجه

وزیر امور خارجه - به طوری که مستحضرید موضوع خرید اموال ارتش آمریکا اخیراً سبب شد که در اطراف آن گفتگوهایی در روزنامه‌ها شده و عقاید مختلفی راجع به طرز خرید و فروش آنها بیان نمودند اگر طرز اظهار عقیده بعضی از آنها طوری بوده است که گله دوستان آمریکایی‌ها را موجب شده باشم متأسفم و یقین دارم آقایان روزنامه‌نگاران هم که در این خصوص بیان عقیده کرده‌اند هیچ وقت در نظر نداشته که چیزی بنویسند و یا مطلبی بگویند که باعث کدورت دوستان عزیز ما باشد (صحیح است) و من یقین دارم که تمام آقایان با این عقیده شریکند ملت ایران به ملت بزرگ آمریکا که کمک‌های بی‌پایان برای درهم شکستن ظلم و غلبه بر دشمن نموده است با نظر احترام و تحسین می‌نگرد (صحیح است) و یقین دارم که‌این ملت بزرگ در آینده نیز در استقرار صح و آرامش به عالم کمک‌های بی‌شمار خواهد نمود (صحیح است) و ما آرزو داریم که روابط صمیمانه و دوستانه خود را هر روز با کشور آمریکا زیادتر نماییم (صحیح است) مخصوصاً می‌خواهم بیان خوشوقتی نمایم که امروز کشور بزرگ آمریکا در ایران به وسیله سفیر کبیری به ما معرفی شده که از دوستان قدیم ایران است (صحیح است) و در هر موقعی این دوستی و محبت خود را بی ریا به ما نشان داده است و همین خود امری است که ما بهتر می‌توانیم به مقصود اصلی خودمان که تشیید و تحکیم روابط دوستی بین طرفین می‌باشد موفق شویم.

نکته را که می‌خواهیم خاطر نشان کنم موضوع بسته نشدن قرارداد بین ایران و آمریکا و تعیین وضعیت قشون آن کشور در ایران می‌باشد که شاید اغلب آقایان علاقه به دانستن آن دارند علیهذا چند کلمه در این خصوص به عرض می‌رسانم در بدو امر دولت‌های وقت خواستند عین همان قرارداد که با متفقین دیگرمان داریم یعنی همان پیمان سه گانه را با آمریکا هم منعقد نماییم ولی آن طور که من اطلاع پیدا کردم گفته شد تصویب این نوع قرارداد مربوط به مقررات داخلی خاص آمریکا است که تصویب آن بعید به نظر می‌رسد. بعد از طرف دولت آمریکا به ما قراردادی پیشنهاد شد که قبول شرایط آن محتاج به مذاکره بود و به مأمور خودمان در واشنگتن دستورالعمل داده شده بود که در تغییر بعضی از مواد آن گفتگو نماید این جریان چندی به طول انجامید و کار به تعویق افتاد تا وقتی که جنگ در شرف اتمام بود آن وقت مطابق آن چه که بنده از سوابق به دست آوردم مأمور ما در واشنگتن این طور اظهار عقیده نموده که نظر بر روابط حسنه که بین ایران و آمریکا موجود است عجالتاً دیگر احتیاجی به ذکر شرایط و نوشتن قرارداد خاصی (لنکرانی - خیلی مرحمت فرمودند و با حسن نیت کاملی که بین طرفین موجود است هر حاجتی که پیش بیاید به موقع حل و تسویه می‌شود (لنکرانی - به به) من هم امروز بر این عقیده هستم که روابط دوستی بین این دو کشور به قدری مستحکم و پایدار است که‌این گفتگوهای کوچک مربوط به خرید و فروش هیچ وقت نمی‌تواند کوچک‌ترین تأثیری در آن داشته باشد و هیمن طور هم هست (صحیح است)

6 - بیانات قبل از دستور آقای یمین اسفندیاری

نایب رئیس- چند نفر از آقایان اجازه خواسته‌اند آقای یمین اسفندیاری و آقای دکتر مصدق و آقای فاطمی آقای بهبهانی اجازه خواسته‌اند (مهندس فریور - آقا اخطار مقدم است) استدعا می‌کنم اجازه بفرمایید چند نفر صحبت کنند (فاطمی -کسی مخالف نیست) آقای بهبهانی

یمین اسفندیاری - بنده مقدم هستم چطور آقای بهبهانی را می‌فرمایید

نایب رئیس - از روی ترتیبی است که‌اینجا نوشته شده آقای بهبهانی و آقای فاطمی و آقای دکتر مصدق و سایر آقایان هستند.

مهندس فریور - اگر نطق قبل از دستور است مسئله‌ای است علی حده  و الا اخطار مقدم است

یمین اسفندیاری - آقا اگر نطق قبل از دستور است که نوبت بنده است و اگر هم مایل نیستید که بنده حرف بزنم تکلیف مراجعین کنید ده جلسه است اجازه خواسته‌ام (بعضی از نمایندگان - آقای یمین بفرمایید صحبت کنید)

نایب رئیس - بالأخره اگر آقایان موافقند صحبت کنید و الا باید از روی نوبت صحبت کنید

دکتر مصدق - آقا بنده اخطار داشتم.

نایب رئیس - اخطار نیست قبل از دستور است آقای یمین اسفندیاری بفرمایید

یمین اسفندیاری - بنده بی نهایت متاسفم که در دوره چهاردهم متأسفانه ما نتوانستیم نطق قبل از دستور را یک ترتیبی بدهیم که به یک صورتی در بیاید که همه بتوانند استفاده کنند حتی آقای فرمانفرماییان پیشنهاد کردند که یکی از روزهای هفته را اختصاص بدهیم به مذاکرات قبل از دستور بدبختانه تا به حال انجام نشده (سید محمد طباطبایی - همه وقت مجلس به صحبت قبل از دستور گذشته) بله به قبل از دستور گذشته ولی چه نتیجه؟! در صورتی که آقایان تصدیق می‌فرمایند که وکلا یک وظایفی دارند و مردم یک تقاضاهایی دارند یک گرفتاری‌ها و مصایبی است که مربوط به جامعه است و وکیل چاره ندارد جز این که آنها را در پشت تریبون به عرض برساند و دولت را متوجه کند که بلکه‌این تقاضاهایی که مربوط به جامعه است انجام شود و وقتی که‌این حق سلب شد وکیل نمی‌داند که تکلیفش چیست و در بعضی مواردی هم که یک حقوقی دارند تضییع می‌شود.

تکلیفش این است که مطالبش را بیاید در پشت

+++

تریبون بگوید چنانچه بنده 10 جلسه است به شهادت آقایان اجازه خواسته‌ام تا این که بالأخره امروز به کمک آقایان توانستم پشت تریبون بیایم و عرایض خودم را عرض کنم که در این وضعیت اخیری که در مازندران پیش آمد کرده است بدبختانه بعضی از جراید مرکز و یکی از جراید مازندران که در ساری به طبع می‌رسد از هیچ گونه تهمت و افترا و ناسزایی نسبت من واقعاً کوتاهی نکرده است حالا آنها را واگذار می‌کنم به وجدان خودشان و جوابی را که‌این جا می‌خواهم عرض کنم این است که برای عموم آقایان نمایندگان به عرض می‌رسانم.

در اثر حوادث اخیر مازندران و کشمکش و زد و خوردی که متأسفانه در آن استان به وقوع پیوست من غیر حق اشخاصی به خلاف حق و منطق مرا هدف اتهامات خود قرار دادند من قبل از کودتا هم با آقای سید ضیاء‌الدین طباطبایی دوستی داشته‌ام ولی مطلقاً در امور سیاسی و پارلمانی و حزبی هیچ گونه تماسی با ایشان نداشته و ندارم نسبت به حزب وطن و یا اراده ملی در مازندران چنان که در مسافرت سال گذشته خود در مازندران گفته و در تهران هم این عقیده را همیشه به مازندرانی‌ها ابراز کرده‌ام نظر من این است که با این که در حکومت دمکراسی هر حزبی در هر گوشه مملکت حق دارد تشکیلات حزبی خود را توسعه دهد ولی نظر به‌این که اوضاع عادی نیست به عقیده بنده اگر حزب توه نباید در مازندران باشد حزب اراده ملی یا احزاب دیگر نیز نباید در آنجا وجود داشته باشد تمام نسبت‌هایی که در بیانیه حزب نبوده و در بعضی از جراید مرکز و مازدران به من داده‌اند قویاً و جداً تکذیب می‌کنم چون بر مردم بیعرض و مصالح واضح است این اشخاصی که منظوری جز القاء شبهه ندارند لذا نمی‌خواهم با بحث در جزییات و خصوصیات وقت مجلس را تضییع کنم متأسفانه اشخاص مغرض حدودی هم برای غرض رانی خود قایل نیستند چنان که با کمال بی‌وجدانی و بی پروایی دست مرا آغشته به خون معرفی می‌نمایند آقایان من برای هیچ مقامی در دنیا به آزار احدی راضی نبوده و نیستم چه رسد به‌این که محرک قتل شوم گویا بعضی‌ها فرض کرده‌اند که من هم ممکن است یک روز برای پیشرفت مقصود سردسته دموکرات‌ها بشوم و روز دیگری هم به اتکای چهل هزار سرنیزه وزارت بکنم آن دستی که به خون یکی از افراد بشر آغشته باشد آن دست به عقیده من اگر امروز به وسیله قانون قطع نشود مسلماً آن دست را خدا قطع خواهد نمود (صحیح است) من از وزیر دادگستری جداً تقاضا می‌کنم هرگاه کوچک‌ترین تحریک یا اقدامی از طرف من منجر به اغتشاش یا قتل گردیده باشد فوراً سلب مصونیت مرا از مجلس بخواهد و مرا تسلیم دادگاه نماید من تقاضا می‌کنم بدون هیچ گونه تضبث و یا دخالت اکثریت یکی از افراد محترم اقلیت و یا شخص آقای شهاب فردوس که عضو فراکسیون توده و مورد اطمینان هستند از طرف مجلس مأمور شوند به مازندران بروند نسبت به وقایع آنجا رسیدگی نموده و گزارش خود را به مجلس تقدیم نمایند تا معلوم شود دست کی آغشته به خون است برای منن تردیدی نیست دولت شوروی که مرام حکومت خود را رفع ظلم و بیدادگری قرار داده یک روزی به‌این حقایق پی خواهد برد و قطعاً اجازه نخواهد داد که بعضی‌ها برای منافع شخصی خود به بعضی از مأمورین آن دولت توسل جویند و بدبختی دیگران را فراهم سازند آقایان ما در وطن پرستی و میهن دوستی اگر به نیاکان خود تا سی نکنیم لااقل از افراد ساکنین لنینگراد که در وطن‌پرستی از همه چیز خود گذشته و ضرب‌المثل شده‌اند بیایید سرمشق بگیریم آقایان مگر در نظر ندارید دفعه اول نخست وزیری سهیلی عده اشرار به رضاییه حمله نموده با این که موقع جنگ بود معهذا قشون فرستاد. سرلشگر جهانبانی روانه غائله خاتمه پذیرفت این سوء‌تفاهمات را کی باعث شده و از ناحیه کی به روز کرده از ناحیه اشخاصی که در کار حکومت اخلال کرده به حدود و حقوق دیگران تجاوز می‌نمایند با زور و فشار و انواع دسایس در کارها مداخله می‌کند که من از ذکر یک یک آن عملیات فعلاً خودداری می‌نمایم جای حیرت و تعجب است که مأمورین دولت را هم به حدی تحت نفوذ خود قرار داده‌اند حتی گزارش‌هایی که برای مراکز رسمی تهیه می‌شود به نفع خود تمام می‌کند به من در خاتمه عرایضم آقای ایرج اسکندری را مخاطب ساخته و مطمئن می‌سازم با نهایت افتخاری که من دارم از هر ده‌کوره‌ایران وکیل شوم ولی تا یک نفر از افراد قشون متفقین در هر جای کشور وجود داشته باشد از این وکالت خودم و موکلینم بی زار هستیم.

در خاتمه عرایضم من خیلی متأسفم که آقای ایرج اسکندری تشریف ندارند ولی معهذا ایشان را مخاطب می‌سازم به آقای ایرج اسکندری عرض می‌کنم و ایشان را مطمئن می‌سازم با نهایت افتخاری که من دارم از هر ده کوره‌ایران وکیل شون ولی تا قشون خارجی در ایران هست از این مجلس و دولت بیزار هستم (صحیح است) (حاذقی - همه ما بیزار هستیم) یک گزارشی رسیده است به من از مازندران یعنی شخصی در تهران و به وزارت دارایی و وزارت خارجه هم نوشته است عیناً خوانده می‌شود.

جناب آقای یمین اسفندیاری وکیل مجلس شورای ملی

فدوی عزیز‌الله امجدی کارمند قطعی وزارت دارایی که از اول فروردین 1324 به سمت هیئت ممیزی املاک مزروعی بابل تعیین و منصوب شده بودم در تاریخ مزبور به مازندران رفته مشغول انجام وظیفه شده تا 7 شهریور ماه 1324 ممیزی حوزه املاک بابل را خاتمه داده مطابق حکم صادره از اداره پیشکاری مازندران بایستی خود را به کار‌گزینی وزارت دارایی معرفی نمایم چون عائله‌ام در بابل بوده‌اند و قصد حرکت به تهران را داشتم در هفته قبل تقریباً 19 یا 20 شهریور ماه 1320 بوده به بابلسر رفته که خانه آقای نصرالله تهرانی را اجاره نمایم تا پس از اجاره کردن منزل خانواده را به بابلسر برده به سمت تهران حرکت نمایم پس از ورود بابلسر دو نفر سرباز ارتش سرخ در خیابان به قدری مراجعه که دکانداران شما را احضار نموده‌اند بدون تأمل به کماندانی بابلسر رفته مشاهده شد که آقای کماندان اظهار نمودند چون شما با جناب آقای یمین اسفندیاری نسبت دارید معظم له مبلغ سیصد هزار ریال (سی هزار تومان) برای شما فرستاده شما وجه را فی‌مابین اهالی بابلسر و بابل و نور تقسیم نموده و پرویاکاند کرده‌اند که جناب مشارالیه به وکالت دوره 15 مجلس انتخاب شوند به علاوه پنج روز قبل جناب آقای یمین اسفدیاری به آقا خردپیشه فرماندار شهرستان بابل هم تلفن نمودند دستور داده‌اند که شما (امجدی) به اتفاق چهار نفر دیگر مشغول تبلیغ و پرویاکاند بشوید به‌این واسطه شما به بابلسر آمده‌اید که یا چند نفر از آقایان بابلسری جهت جناب آقای یمین اسفندیاری اقدامات نمایید چون آقای یمین اسفندیاری مخالف حزب توده و ارتش سرخ است دستور داده‌اند که بر علیه ارتش سرخ هم اقدامات بکنید در ضمن بازپرسی که شفاهاً نمودند (این اظهارات را کردند) خوب است که حقیقت را بیان کنید فدوی هر چه دلیل و شواهد آورده‌ام که چنین چیزی نیست به علاوه بنده با آقای یمین اسفدیاری مکاتباتی ندارم قبول نکرده طوری بنده را در یک اطاق تاریک بی‌فرش و رطوبتی در شبانه‌روز محبوس نموده و تهدید به قتل کرده‌اند آقای گماندان بابلسر اظهار نبود اگر مطابق را نگویید بسیاری اعزام بعد اعدام خواهید شد پس از چهل و هشت ساعت حبس و تهدید به قتل چون گرفته و تشنه بوده‌ام از روی اجبار و اکراه نوشته از بنده بر علیه آقای یمین اسفندیاری اخذ نموده در ضمن دستور دادند که باید بنویسی که جناب آقای یمین جزو حزب اراده ملی است به ما‌ها دستور داده که داخل حزب توده شویم باید حتماً داخل حزب اراده ملی شده و بر علیه ارتش سرخ اقدامات بنماییم علاوه بر بنده چندین نفر دیگر را از قبیل آقای فرج‌الله عمر ازپور ساکن بندچی و چند نفر از بهشهر و غیره دستگیر پس از محبوس شدن و گرفتن یادداشت اشخاص را مستخلص نموده‌اند فدوی از ترس جان خودم و داشتن عائله نوشته بر علیه جناب آقای یمین اسفندیاری تنظیم به کماندانی بابلسر دارم و بعداً از بنده تعهدنامه اخذ که هر وقت کماندانی بنده را خواستند حاضر شده و بدون اجازه از مازندران حرکت نکنم فدوی چون کارمند وزارت دارایی هستم و کار ممیزی املاک به اتمام رسیده بود فوری محرمانه به سمت مرکز حرکت مورده گزارش خود را تحت نامه شماره 104 به اداره کارگزینی معروض داشتم.

در خاتمه نیز معروض می‌دارد چندی است که یکی از صبایای جناب آقای یمین اسفندیاری بیمار هستند برحسب تجویز آقایان دکترها برای تغییر آب و هوا و معالجه شدن به بابلسر تشریف آورده در مهمانخانه بزرگ بابلسر منزل نمودند آقای کماندان بابلسر اظهار نمود این خانم برای پرویاکاند نمودن جناب آقای یمین پدرش به بابلسر آمده شما از مشارالیه ما دستور می‌گیرید اظهار نمودم از کارمندان و رئیس مهمان خانه بابلسر تحقیق نمایید که امسال شده هیچ به مهمانخانه نرفتم تا با خانم صبیه جناب آقای یمین اسفندیاری ملاقات کرده باشم چون کماندان بابلسر اهل قفقاز و مسلمان بوده و دلایل ابرازی بنده را قبول نکرده مجبور شدم که قسم یاد نمایم هرچه قسم خوردم که ارتباطی ندارم قبول نگرداند در صورتی که فدوی داخل هیچ یک از احزاب قطعی نشده و بی‌طرف هستم با وجود این باز بنده را تهدید به قتل کرده و نوشته را اجباراً اخذ نمودند تمام این جریانات و اتهامات به دسیسه و نیرنگ‌بازی آقای رستگار حسابدار سابق بانک ملی بابل و عزالدین حق بیان پسر مرحوم معین الاسلام نوری و باقری که یک نفر از لات‌های بابلسر است و قاضی بابلی و غیره که جزو حزب توده هستند به عمل آمده.

این را بنده خدمت آقایان ارایه می‌دهم و از جناب نخست وزیر که رئیس دولت هستند مخصوصاً استدعا می‌کنم با یک توجه بیش‌تری با یک واقعاً بی طرفی

+++

کاملی نسبت به‌این موضوعات یک اقداماتی به عمل آوردند که حقایق برای خودشان و برای دولتشان و برای مجلس و برای همه معین شود ما مردمی هستیم که هیچ گونه سوء‌تفاهمی با جماهیر شوروی نداشته و نداریم و نمی‌خواهیم داشته باشیم زیرا که روابط ما که سالیان دراز با ملل جماهیر شوروی قبل ازاین که ملل جماهیر شوروی بودند و ملت روسیه نامیده می‌شدند برقرار بوده است و هیچ وقت به ما اجازه نمی‌داده و نمی‌دهد که از ما نسبت به آنها یک سر سوزنی کدورت وجود داشته باشد چرا؟ برای این که یک اخلاقی ما بین ما و روس‌هایی که سابق بودند و حالا هستند در بین است که ما خیلی زود می‌توانیم با هم حس تفاهم پیدا کنیم و در اینجا هم می‌توانیم این موضوع را بگوییم و تصور می‌کنم یعنی قولی است که جملگی بر آنند که ارتش سرخ که  به‌ایران آمد و در همه جای ایران پراکنده شد در آذربایجان زنجان، مازندران گیلان و  تهران تا مدتی هیچ سر و صدایی از این ارتش سرخ کسی نمی‌نشنید  (صحیح است)  و واقعاً معلوم نبود که ارتش سرخ در  ایران هست یا نیست به وظایف خودشان عمل کردند و برای انجام یک مقاصدی که نسبت به پیروزیشان در نظر داشتند آمدند و تکالیفی را که عهده‌دار بودند انجام می‌دادند ولی اواخر چه شده و چه اقداماتی باعث شده است و چه اشخاصی این وسایل را فراهم آوردند که‌این مذاکرات و اقدامات و چیزهای دیگری که احتیاج به گفتن ندارد در بین آمده  است و ما  همه را واقعاً کسل کرده است و بی‌اندازه تاسف  می‌خوریم که چرا می‌بایستی همچو اظهاراتی نسبت به یک همچو دولتی مأمورین این دولت در بین باشد بنده تاسف خودم را تقدیم می‌کنم و به‌این آقای کماندانی که اگر صحت داشته باشد این موضوع که راپورت داده شده و آقایانی که مسئول رسیدگی به‌این کا ر هستند و تحقیق خواهند کرد و اگر صحت داشته باشد به آن آقای کماندان هم می‌گویم که  شما بدبختانه یک نظریات خصوصی دارید و می‌خواهید روابط را مابین ملت ایران و ملل جماهیر شوروی را به صورت دیگری در بیاورید در ما بین عملیات و اقداماتن مطقاً مؤثر نیست روابط حقیقی و دوستی ما  برقرار بوده  و خواهد بود در خاتمه عرایضم نسبت به موضوعی که  آقای بدر وزیر  دارایی در جواب بیانات آقای دکتر مصدق اظهار کردن چون در کمیسیون دارایی و بودجه کهبندهد هم عضویت کمیسیون دارایی را داشته‌ام این موضوع مطرح شد و در آنجا هم گرچه  آقای دکتر مصدق تشریف بردند  ولی یک مذاکراتی شد  و ما  هم با اطمینانی که به دولت داشته و داریم  نظرمان این  بود که دولت روی مصالح و منافع  کشور آن طوری که می‌داند این معامله  را انجام بدهد که از آن اشیایی که برای پیشرفت  کار ما در قسمت راه‌آهن لازم است  استفاده شود این استفاده از دست نرود بعد بنده در خارج یک  اطلاعاتی تحصیل کردم و این اطاعات را بدبختانه باید گفت که جناب آقای وزیر دارایی در دوره وزارت داراییشان در سیاحت بیش‌تر وارد هستند  تا در امور مالی  این را بنده لازم  دانستم که خدمتشان  عرض کنم چون  منظور ما هیچ چیز جز خیر و صلاح کشور نیست به دولت نه ملت نه مردم نه افرادی که دراین مجلس نشسته‌اند  باید بدانند که هیچ  نظر خاصی  در بین نیست  چون یک اختلافاتی در بین ما هست و این اختلات  راهم بنده امیدوارم که مرتفع بشود بنده واقعاً تقدیر می‌کنم بیانات آقای مهندس پناهی را که در آن جلسه گذشته‌اینجا اظهار کردند و همچنین بیانات آقای حکمت را می‌گوید بخت ما سست شود که همدستی ما  همه همدست اگر دست به کاری بزنیم و امیدوارم که‌این اختلافات برطرف شود ولی در عین حال اگر اختلافی هم به وجود بیاید و در بین داشته باشیم در اصل موضوع کار مملکت ما نباید لطمه وارد شود هر کس در هر موقع چیزی به نظرش می‌رسد باید تذکر بدهد این است که بنده در خاتمه عرایضم این تذکر را هم عرض می‌کنم و مرخص می‌شوم.

طبق اظهارات دولت در کمیسیون مختلط بودجه و دارایی که چند روز قبل در مجلس تشکیل شده بود موافقت نامه مالی که بین وزارت راه و نمایندگان اتحاد جماهیر شوروی و دولت انگلستان پیرو پیمان سه‌گانه تنظیم شده بود هنوز امضا نشده در حالی که اگر طبق همن موافقت نامه عمل شده بود اینک مبلغ متنابهی طلب راه‌آهن وصول می‌شد که به مصرف خرید لوازم و ماشین‌آلات و وسایط نقلیه راه‌آهن می‌رسید گو این که خود این طرح به هیچ وجه به صرف راه‌آهن ایران تدوین نشده بود میزان تعرفه همان تعرفه قبل از جنگ بوده در حالی که در موقع جنگ هر نرخی چند برابر شده است با وجود نازل بودن مسلم نرخ تعرفه باز مبالغ متنابهی تخفیف (تا 50 درصد) نسبت به همان تعرفه برای محصولات متقین در نظر گرفته شده عوارض دیگر از قبیل توقف واگون انبارداری - حق بندر - حق پل و غیره در آن منظور نشده که در صورت احتساب این عوارض برای چندین میلیون تن بار مبلغ بسیار قابل ملاحظه عاید راه‌آهن می‌گردید

حالا این طرح را که در شرایط بالا تنظیم شده قبول ندارند و با وجود تذکرات دایم دولت در تمام مدت همکاری حاضر به امضای آن نشده‌اند مانعی ندارد دولت باید بگوید مدت سه سال و نیم تمام راه‌آهن ایران که با سرمایه ملی ساخته شده در دست شما بوده با استفاده از آن در جنگ پیروز شده‌اید به ما در مقابل فقط منفعت و استهلاک عادلانه‌این سرمایه را بدهید اصلاً کرایه هم نمی‌خواهیم و فرض می‌کنیم که خط آهن ما ماشین‌آلات ما لوکوموتیو و واگن‌های ما با وجود این بهره‌برداری شدید و خارق‌العاده که در این چند سال از آن کرده‌اید عیب نکرده و به همان حال روز ورود شما است فقط منفعت سرمایه که به کار تهیه آن رفته استهلاک عادی زمان صلح آن را به ما بپردازید.

ما می‌دانیم سرمایه که به مصرف راه‌آهن رسیده بالغ بر چهارصد میلیون تومان است با آن که در مدت جنگ بهای هر چیزی از ده تا صد الی دویست برابر شده ما فقط این سرمایه را پنج برابر یعنی دو میلیارد تومان حساب می‌کنیم در حالی که‌این راه‌آهن و تجهیزات آن را در زمان جنگ و در زمان حاضر با دو میلیارد تومان نمی‌توان تهیه کرد متفقین بیایند منفعت این سرمایه دو میلیاردی و استهلاک آن را به ما بپردازند حداقل منفعت را 0.09 و استهلاک را 0.08 حساب کنیم می‌شود جمعاً 0.017 به ماده درصد بدهند و به عوض سه سال و نیم فقط برای سه سال بدهند .

این حرف حرف حساب است دولت باید بگوید و بخواهد اگر نپذیرفتند به داور یبین المللی مراجعه کند دول کوچک علاجی ندارند جز این که باید با پشتکار - استقامت حرف حساب خود را بگویند حق خود را بخواهد (دکتر کشاورز - عده کافی نیست)  (پس از چند لحظه اکثریت حاصل شد)

در این دو ماهد اخیر دیده‌ایم که متفقین ما برای فروش اموال خود هر روز به دولت یادداشت‌های مدت دار می‌دهند و می‌گویند اگر تافلان روز پیمان مربوطه را امضا نکردید ما اموال خود را از ایران خارج می‌کنیم یک مرتبه هم دولت ما بگوید تا فلان روز حساب راه‌آهن را تصفیه کنید و تکلیف این امر را روشن کنید و الا ما تقاضای داوری بین‌المللی می‌کنیم.

با رویه فعلی این موضوع چندین سال به طول خواهد انجامید و معلوم نیست وضعیت راه‌آهن که بهره‌برداری و دوام آن موکول به تصفیه همین حساب و نگاهداری لوکوموتیو و واگن‌های مورد احتیاج از اموال متفقین است چه خواهد شد

این راه‌آهن باید ادامه داشته باشد و توسعه باید برای این کار باید مطالبات خود را وصول کند و در این موقع که حمل و نقلی در بین نیست خود را با عایدی سال‌های همکاری حفظ کند و لوازم مورد احتیاج خود را برای بسط بهره برداری و اتخاذ رویه که لااقل بتواند دخل و خرج کند فراهم نماید این مطالب با حرف انجام نمی‌شود دولت باید مأمورین مطلع و علاقمند مخصوص انتخاب کند و از متفقین نماینده مختار بخواهد و در ظرف یک هفته‌این موضوع را حل نماید در صورت لزوم به لندن - واشنگتن و مسکو میسیون بفرستد و در صورتی حرف حسابش را نپذیرفتند داوری بخواهد با این وضع فعلی که با ارسال یکی دو  نامه به‌این سفارت و آن سفارت فقط دل خود را خوش کرده ا ند این مشکلات حل نخواهد شد.

لنکرانی - نظر شریفتان باشد بنده در دفعه اول دوم سوم چهارم پنجم به طرق مختلف استجازه کردم.

7 - تقدیم یک فقره لایحه از طرف آقای نخست وزیر

نخست وزیر (آقای صدر) - به بیانات آقای نماینده محترم جناب آقای وزیر راه جواب خواهند داد ولی این قسمت را بنده لازم است عرض کنم که هنوز هیچ کاری در این باب نشده آمریکایی‌ها به هیچ وجه اولتیماتوم نکردند صحبت کردند پیشنهاد کردند که اگر این‌ها را می‌خواهید بردارید به‌اندازه که می‌خواهید بردارید ما تعلل کردیم یعنی تعلل هم نکردیم (خنده بعضی نمایندگان) یعنی منتظر سؤال و جواب شدیم یک قدری تأخیر شد در اتخاذ تصمیم تأخیر شد و آقایان هم می‌دانند چرا و به چه جهت هست این تأخیر سبب شد که آنها گفتند به ما زودتر جواب بدهید این را نمی‌خواهم عرض کنم حالا جواب مفصل خواهند داد حالا لایحه‌ای است تقدیم می‌کنم برای جناب آقای فرخ مأموریتی در نظر گرفته شده ا ست و قانون اجازه نمی‌دهد قبل از سه ماه یعنی بعد از سه ماه باید قبلاً استعفا کرده باشند نمی‌توانند شغلی قبول کنند این لایحه را تقدیم می‌کنم نظر به احتیاج مبرمی که به‌این مأموریت هست تقاضا می‌کنم که آقایان تصویب بفرمایند که اشکالی وجود نیاید با قید دو فوریت.

بعضی از نمایندگان - بخوانید .

+++

دکتر کشاورز - آقای رئیس من اجازه خواسته‌ام.

نایب رئیس - اجازه آقایان به ترتیب اینجا نوشته شده است و آقایان باید به ترتیب بیایند ملاحظه فرمودید به آقای یمین با کمال ارادتی که بهشان داشتم گفتم اجازه نمی‌دهم برای این که آقای بهبهانی مقدم است

محمد طباطبایی - لایحه دولت مقدم است به قید دو فوریت است.

دکتر کشاورز - آقای رئیس آقای یمین اسفندیاری مطالب توهین‌آمیزی در این مجلس گفتند که باید جواب آن در این جلسه داده شود استدعا می‌کنم اجازه بفرمایید.

فاطمی - اخطار مقدم است.

8 - بیانات آقایان دکتر مصدق و وزیر دارایی و نخست وزیر

نایب رئیس - آقای دکتر مصدق بفرمایید.

دکتر مصدق - بنده در این مجلس به چند نفر متخصص اعتراض کردم یکی از آنها در روزنامه ارگان خودش به من جواب داده که بنده در این جا نمی‌خوانم مرا مشوق بیگانگان به مداخله در امور داخلی ایران قلمداد کرده بنده به‌این قبیل جراید که برای حمایت منافع اشخاصی در این مملکت تأسیس شده به هیچ ‌وجه اهمیت نمی‌دهم و هیچ جوابی هم ندارد بنده برای تشویق بیگانگان در این مجلس نیامده‌ام بنده برای جلوگیری از بیگانگان و برای دفاع ازحقوق ملت ایران به‌این مجلس آمده‌ام (صحیح است) بنابراین این روزنامه یک ورق پاره است و هیچ جواب ندارد و برای این قبیل روزنامه‌ها هیچ قدر و قیمتی قایل نیستم اما راجع به فرمایشات جناب آقای بدر جناب آقای وزیر دارایی از خودشان و از دولت دفاع کردند و لایحه را هم که تقدیم کردند گذشته از این که بنده گوشم نمی‌شنود اگر حقیقتاً گوشم هم میشنید به قدری مفصل بود که در خاطرم نمی‌ماند و بعضی چیزهایش را که شنیده‌ام حالا جواب عرض می‌کنم البته به طور اختصار اولا ایشان در آنجا یک حساب‌هایی نوشته بودند بنده بان حساب‌ها هیچ ترتیب اثر نمی‌دهم زیرا در چند روز قبل که همین مجلس از آقای بدر سؤال کردم صورت اشیای متعلق به آمریکایی‌ها را که دولت در نظر گرفته است خریداری کند به فوریت لازم است برای بنده بفرستید. ایشان مرقوم فرمودند که متأسفانه صورت فعلاً نزد بنده نیست ولی اقلام آن تقریبا به قرار ذیل است اشیای راه‌آهن و واگون در حدود 1300 لوکوموتیو را در حدود 80 عد سایر  اشیاء که قیمت آن در حدود 8 میلیون دلار برآورد شده است معادل 2700 کامیون ومقداری اشیاء یدکی که قیمت آن در حدود 10 ملیون دلار تعیین شده ولی گزاف است و در موقع فروش کمتر خواهد بود دوا حدود 180 هزار دلار ماشین‌آلات در حدود سه میلیون یا چهار میلیون دلار این شرحی است که شما فرموده‌اید ایشان مرقوم فرمودند که 10 میلیون دلار و خط خودشان است پهلوی بنده است عرض کنم که در خصوص کامیون‌ها آقای وزیر مرقوم فرموده بودند 10 میلیون یعنی 2700 کامیون را ما به ده میلیون دلار بخریم وقتی بنده حساب کردم دیدم هر کامیون 3500 دلار که به نرخ دلار امروز 20 هزار تومان می‌شود گفتم عجب این کامیون‌های مستعمل را ما یکی 20 هزار تومان بخریم؟ برای چه بخریم؟ همین مسئله سبب شد که روزنامه‌ها هم سوء تفاهم کردند بنده یقین دارم که روزنامه‌های ایران هیچ وقت مساعدت‌ها و همراهی‌های دولت و ملت آمریکا را فراموش نمی‌کنند (صحیح است) فقط همین یادداشت ایشان سبب شد که هم ما نمایندگان سوء‌تفاهم بکنیم و هم روزنامه‌ها سوء‌تفاهم بکنند ولی ایشان وقتی که در کمیسیون تشریف آوردند پرسیدیم که کامیون‌ها چند قیمت شده است گفتند که هفتصد تاپش را بردند و برای 2000 تای دیگر که باقی مانده است 700 هزار دلار قیمت معین کرده‌اند آن وقت برای 2700 تا 10 میلیون فرموده بودند و حتی ما حساب کردیم دیدیم تقریباً 2000 کامیون به 700 هزار دلار یکی 350 دلار می‌افتد و غیر از 3500 دلار است از این جهت است که وقتی یک وزیر دارایی که مسئول مجلس است یک صورتی به بنده داده است و یک حسابی که به خط خودش نوشته است بنده که وکیل مجلس هستم آخر این روزنامه‌ها از کجا باید کسب اخبار کنند؟ به تواتر که نباید به آنها برسد یک کسی از آقای وزیر دارایی بشنود آن وقت به یکی دیگر بگوید آن وقت دیگری هم بگوید که‌این خبر از فلان از فلان از فلان کسب شده است خود آقای وزیر دارایی می‌گوید که 10 میلیون دلار کامیون می‌خواهیم بخریم آن وقت مدیر روزنامه فکر می‌کند که کامیون یکی 20 هزار تومان؟ این است که ظنین می‌شود بنابراین راجع به حساب‌هایی که‌ایشان در این جا نوشته‌اند بنده به آنها به هیچ وجه عقیده ندارم و مورد توجه نیست (خنده نمایندگان) و این هم مدرک است این یکی و بعد مدارج به پول ایشان هم دلایل ابراز کردند عرض کنم که من نفهمیدم چون سواد ندارم نفهمیدم بنده‌اینجا فقط لری صحبت می‌کنم.

من می‌گویم در آن جنگ بین‌الملل از هر تاجر و بقال بپرسید چرا لیره تنزل کرد؟ چرا لیره‌ای که 5 تومان قیمتش بود در آن جنگ بین‌المللی رسید به 18 قران؟ و برای چه رسید؟ می‌گوید برای این که متفقین یعنی در آن وقت متحدین و متفقین چون در آن جنگ عرض کنم که آلیه و آنتانت بودند و عرض کنم که آنتانت که متفقین بودند پول خودشان را می‌آوردند در ایران خرج می‌کردند عرض کنم که به بانک شاهنشاهی خود انگلیس‌ها گفتند شما بیایید اسکناس منتشر کنید بانک شاهنشاهی گفت من یک شرکت سهامی هستم و به هیچ وجه اسکناس به کسی نخواهم داد و من اسکناس را در مقابل پشتوانه منتشر می‌کنم شما پول بیاورید این جا ما سکه می‌کنیم انگلیس‌ها از بیرمنگام سکه می‌کردند می‌آوردند و روس‌ها هم از پطروگراد سکه می‌کردند و اینجا هم روزی سی هزار تومان مسیو واسری بلژیکی که رئیس ضرابخانه بود از بانک شاهنشاهی نقره می‌گرفت می‌رفت ضرابخانه سکه می‌کرد و علت این که پول ایران ترقی کرد یعنی لیره 5 تومان آمد به 18 قران این بود که متفقین پول خودشان را در این مملکل خرج کردند پول در این مملکت آمد عرضه زیاد شد در این مملکت و قیمتش تنزل کرد این را هر آدمی که فقط مقمات اکونومی پلتیک را خوانده می‌فهمند و هیچ لازم به تخصص نیست بنابراین ایشان وقتی که قرارداد می‌گذاشتند در قرارداد در آن پیمان فقط نوشته شده بود که یک قرارداد مالی هم بسته خواهد شد بسیار خوب اما در آن قرارداد مالی دیگر نگفته بود که ما در اینجا کفالت از تمام مخارج متفقین بکنیم ایشان ممکن بود بگویند که ما نمی‌دانستیم هزینه آنها چقدر است که در نظر بگیریم خیر آقا شما اوضاع مملکت خودتان را در نظر بگیرید ممکن بود بود به آنها بگویید که 100 میلیون ما می‌توانیم در دسترس شما بگذاریم ولی به طرز نامحدود شما وقتی که 180 میلیون تومان جریان پولی ما را اداره می‌کرد آمدید نهصد میلیون تومان بالا بردید البته زیادی اسکناس سبب ترقی قیمت‌ها است (صحیح است) از هر کسی که بپرسید خواهد گفت که هیچ احتیاجی به آنهایی که‌ایشان خواندند نبود و بنده هم پسر خودتان البته گوش به آنها نمی‌دهم و در منزلم هم آنها را نمی‌خوانم و از هر کسی بپرسید همین است پس در اینجا ایشان مصالح ملت ایران را حفظ نکردند و به هیچ وجه من الوجوه در  صلاح مملکت اقدام نکردند اگر ایشان به متفقین می‌گفتند که شما هر قدر می‌خواهید خرج کنید پول خودتان بیاورید خرج کنید. آخر مگر وسعت ملت ایران چقدر است که شما بگویید به طور نامحدود 700 میلیون اسکناس در جریان بیندازید چون متفقین که تولید کننده نبودند آنها فقط خرج می‌کردند یعنی مصرف کننده بودند و هر روز می‌گفتند اسکناس بدهید و می‌انداختند در جریان توی بغل هر کسی که نگاه می‌کردید 5000 تومان اسکناس بود این آدم نمی‌دانست اسکناس بود این آدم نمی‌دانست اسکناس را چه کار بکند 5 تا را 10 تا می‌خرید مثلاً گندم را وقتی که پول زیاد شد می‌گفتند سیصد تومان می‌خرید شیرینی را هرچه می‌گفتند مردم می‌خریدند پارچه را به هر قیمتی بود می‌خریدند وقتی پول کم باشد قیمت‌ها تنزل می‌کند و وقتی که پول زیاد شد قیمت‌ها ترقی می‌کند و این هیچ به دلیل محتاج نیست فقط چیزی که در آن جنگ مملکت ما را از این چیزها حفظ کرد ایمان و عقیده وزرا به مصالح مملکت بود و اما راجع به شخصیت این دولت شخصیت عرض کنم که بنده وقتی که می‌گویم دولت البته مقصود اکثریتدولت است وقتی که بگویند ملت ایران یک ملت خوبی است یعنی اکثریت ملت ایران خوب است و البته در این ملت یک اشخاص بدی هم هستند این را بنده از آقایان استدعا می‌کنم عرایض مرا آنهایی که شخصیت دارند به خودشان نگیرند و مقصود من از دولت اکثریت دولت بود اولاً راجع به شخص جناب آقای نخست وزیر که آن روز مرا در مجلس در واقع تهدید کردند و عرایضم را تکذیب کردند من چه می‌گویم؟ من می‌گویم که آقا ایشان تشریف آوردند با ما قراردادی بستند آمدند در این مجلس و این قرارداد را با ما بستند که الآن صورت مجلس را می‌خوانم هیئت عامله اقلیت مجلس شورای ملی با حضور جناب آقای صدر موافقت نمودند که در 26 تیر ماه 1324 اقلیت از ابستروکسیون صرف‌نظر کند و جلسه مجلس شورای ملی تشکیل شده جناب آقای صدری از معرفی دولت و رأی به برنامه چنانچه عده مخالفین و متنعنین دولت به 40 نفر بالغ شد فی المجلس استعفای خود را به عرض مجلس و به پیشگاه اعلیحضرت همایون شاهنشاهی تقدیم نمایند (صحیح است) - (یکی از نمایندگان -  امضاها را بخوانید)... امضای هیئت

+++

عامله اقلیت است آقایانی که تحصیلات حقوق کرده‌اند بدانند که قراردادها دو قسم است یکی شفاهی است یکی کتبی است البته آدمی که بخواهد قولش را حفظ کند شفاهی اش به کتبی فرق نمی‌کند وقتی که بنده قول بدهم که یک کاری را خواهم کرد برای من از کتبی بالاتر است وقتی ایشان تشریف آوردند در آنجا من به‌ایشان در یک جلسه‌ای تنهایی با من مذاکره کردند و فرمودند که من میل دارم که شما با ما موافقیت بکنید من به‌ایشان گفتم که شما یک استعفانامه‌ای بنویسید بگذارید پهلوی من باشد که اگر استعفا ندادید من آن را در بیاورم گفتند من همچو نوشته‌ای نمی‌توانیم بدهم و جلسه به هم خورد و بعد جلسه دیگری دیگری در مجلس تشکیل شد ایشان تشریف آوردند و در حضور ایشان این نوشته را نوشتم و هیئت عامله اقلیت امضا کردند این هم امضای این اشخاص آقای رضا رفیعی آقای اسکندری امیر نصرت آقای مهندس فریور آقای افخمی آقای رضا حکمت و آقای تهرانچی که با بنده هفت تا می‌شود و آقای دکتر معظمی هم تشریف داشتند که امضا نکردند و این را ما امضا کردیم بعد آقای تهرانچی به‌ایشان گفتند جناب آقای صدر ما اقرار کردید ایشان گفتند بلی من اقرار می‌کنم و مخصوصاً ایشان خودشان به ما گفتند که ما این را می‌نویسیم که هیچ سوء تفاهم نشود حالا بنده سؤال می‌کنم که یک رئیس دولتی که شخصیت داشته باشد یک همچو نوشته‌ای قولی قبول می‌کنند اگر قبول کرد ما چهل نفر مخالف داشتیم امروز اگر قبول نکرد...

فیروزآبادی - آخر دعوا تا کی؟ تا چند سر است آقا

نایب رئیس - آقا راجع به ماده 109 بفرمایید

دکتر مصدق - ... عرض کنم اما راجع به مسئله باز دیشب جناب آقای وزیر خارجه فرمودند آمریکایی‌ها آمدند و گفتند که چرا حاضر نشدیم که قرارداد بنویسیم ما حاضر شدیم که قرارداد ببندیم و من وقتی که دوسیه را نگاه کردم دیدم که‌این‌ها حاضر شده‌اند که قرارداد ببندند و وقتی که وزرای ما پیشنهادی کردند ولی نظر به‌این که دو ماده از این پیشنهاد به صلاح دولت ایران نبود این دوسیه را گذاشتند کنار و دیگر مکالمه نگردیده بنده چه گفتم؟ بنده گفتم وزارتی که از اول شهریور به‌این طرف برای کار آمده‌اند اینها یا شخصیت نداشته‌اند یا مصالح خودشان را بر مصالح مملکت مقدم شمردند و یا این که انجام وظیفه‌ای نکردند اگر آقای وزیر خارجه‌ای که پیش آمد و این دولت‌هایی که پیش آمدند یک شخصیتی داشتند می‌رفتند در سفارت آمریکا و یا به سفیر آمریکا می‌گفتند که آقا این دو ماده شما به خلاف مصالح مملکت است حتی خود سفیر آمریکا گفته بود که اگر دولت ایران این دو ماده را بر خلاف مصالح مملکت می‌دانستند کنتر پروژه می‌داد البته باید کنتر پروژه داده باشند و این قرارداد را تنظیم کرده باشند و این هم دلیلش این است که اعتراضاتی که بنده آن روز در کمیسیون کردم به تمام معنی وارد بود من چه گفتم؟ گفتم وزرای ما از شهریور به‌این فرق از مصالح مملکت دفاع نکردند این هم عرایض بنده است اما راجع به کمیسیونی که بنده اعتراض کردم، برای این که بنده رئیس کمیسیون خارجه بودم و هیئت رئیسه کمیسیون  بودم هم انتخاب نشده بود و معلوم شد کی این دو کمیسیون را دعوت کرده است بعد خود من به دعوت آقایان آمدم در کمیسیون این هم اعتراض بنده آنجا بود اما راجع به مسائلی که جناب آقای وزیر خارجه فرمودند بنده می‌خواهم عرض کنم که آقایان نمایندگان دوره چهارم و پنجم و ششم و این دوره همه شهادت می‌دهند که در این مجلس هر وقت صحبت از استقلال مملکت شده من شخصاً ترجمان احساسات ملت ایران نسبت به مساعدت‌هایی که دولت آمریکا نسبت به ملت ایران نموده است بوده‌ام (صحیح است) همیشه ملت ایران از توجهات و مساعدت‌های ملت آمریکا بعد از آن جنگ متشکر بوده است و در این جنگ هم از رفتار ارتش آمریکا که به هیچ وجه سرباری برای ما نبودند و اگر ریالی هم از ما گرفتند فقط و فقط برای مخارخ خیلی جزیی بوده و آن چه را هم که ارتش آمریکا احتیاج داشتند از مملکت خودشان آورده‌اند و خرج کردند متشکریم و ملت ایران در آتیه به مواطف و توجهات ملت آمریکا مستحضر است (صحیح است) باید گفت ملت آمریکا نسبت به ما از هر حیث خودداری و مضایقه نکردند عرض کنم راجع به‌این مسائل مالی یک سوء تفاهمی در جراید شده است علتش همین توضیحاتی بوده است که جناب آقای وزیر دارایی دادند و امیدوارم که بعداز این قدر سوء‌تفاهم نشود و با اقدامات جناب آقای وزیر خارجه‌این سوء تفاهمات رفع شود راجع به خرید اشیا این که آقای وزیر دارایی فرمودند که به نظر خودمان هرچه صلاح می‌دانیم می‌کنیم این طور نیست باید هر کار که می‌کنید به اطلاع مجلس باشد خصوصاً آن اشیایی را که دولت لازم ندارد و اگر لازم شد که خریداری بشود این‌ها باید در تحت نظر اشخاصی یک پنج نفری که به تمام معنی مورد اعتماد جامعه باشند از طرف مجلس انتخاب شوند که یک طوری نباشد که برای جامعه و مملکت اسباب خسران باشد.

وزیر دارایی - اجاره می‌فرمایید توضیح عرض کنم؟

دکتر مصدق - ... خط خودتان هم اینجا هست. بفرمایید بفرمایید (خنده نمایندگان)

نایب رئیس - آقای وزیر دارایی

وزیر دارایی - عرض کنم بنده همان طوری که فرمودند در اینجا نشسته بودم یادداشتی دادند که پهلوی بنده نیست و آن به نظرم هست این است یکی ده میلیون نوشتم برای اتومبیل صورتی که آمریکایی‌ها دادند الآن پیش بنده هست و ممکن است بنده آن را امضا شده خدمتتان بدهم از این مبلغ بیش‌تر است ملاحظه بفرمایید بنده تحریفی نکردم ضمناً هم اظهار عقیده کرده‌ام که‌این مبلغ گزاف است همه‌اینهایش درست است هم صورت تطبیق می‌کند به آن چه آمریکایی‌ها داده‌اند هم بنده ضمناً زیر جمع کامیون‌ها نوشتم که‌این مبلغ گزاف است اطلاع از وضعیت کامیون‌ها نداشتم گفتم قطعاً گزاف هست یازده میلیون نوشته بودند من نوشتم قریب 10 میلیون ولی معتقد بودم که گزاف است این که‌این اما این که فرمودند یک توضیحاتی که راجع به پول دادم برای آقا مستند نیست به واسطه همین که بنده 10 میلیون گفتم بنده همان طور که ملاحظه فرمودند در این نوشته خودم نوشتم برای این که آقایان نمایندگان محترم و مردم مستحضر شوند... (اظهار شد اکثریت نیست)

(در این موقع چند نفر از آقایان نمایندگان وارد وعد کافی شد)

بعضی از نمایندگان - اکثریت شد

وزیر دارایی - عرض کنم بنده‌این استدلالی که کردم همان طوری که در لایحه که‌این جا قرائت کردم عرض کردم برای آقایان نمایندگان و ملت ایران است البته شاید بین آنها آقایانی باشند که دلایل آقای دکتر مصدق را با دلایل بنده مقایسه بکنند و بعد قضات کنند و بنده اصراری ندارم که دلایل بنده را قبول بکنند یا نکنند عرض کنم موضوع دیگری که فرمودند راجع به وزرا بود که فرمودند شخصیت ندارند لازم است بگویند بعضی از وزرا شخصیت ندارند.

نایب رئیس - اصلاً این موضوع را دنبال نکنید.

وزیر دارایی - حالا که آقای دکتر معتقدند که بعضی از وزرا انجام وظیفه نکرده‌اند باید بفرمایند بعضی از وزرا ولی وقتی که می‌فرمایند همه آن وقت به بنده و بعضی از وزرایی که انجام وظیفه کرده‌ایم بر می‌خورد وقتی که می‌فرمایند تمام وزرا شخصیت ندارند به همه مان بر می‌خورد اما اگر بگویند بعضی از وزرا شخصیت ندارند به کسی بر نمی‌خورد ولی وقتی می‌گویند همه همه مشکوک می‌شوند.

دکتر کشاورز - اخطار نظامنامه‌ای دارم (اظهار شد اکثریت نیست)

معدل -  ختم جلسه

نایب رئیس - حالا که اکثریت نیست اجازه می‌فرمایید جلسه را ختم کنیم؟ جلسه پس فردا پنجشنبه ساعت 10 صبح (اکثریت شد)

بعضی از نمایندگان - آقای نخست وزیر فرمایش دارند

نایب رئیس - بفرمایید

نخست وزیر - عرض کنم اگر این ترتیب باشد بنده استعفا می‌دهم ایشان حق ندارند به من توهین کنند بنده مقدمات بیانات ایشان را تصدیق می‌کنم (صحیح است) (فداکار - احسنت) قضیه‌این است یک روز صبح آقای دکتر معظمی تشریف آوردند شمیران به منزل من (دکتر معظمی - بنابر دعوت خودتان) و صحبت کردند و فرمودند که‌این طور خوب نیست باید این اختلافات رفع شود و بایستی به‌این وضع خاتمه داد این ابتدایش بود قبل از آن هم در فرودگاه مختصر صحبتی کردیم و بعد هم که تشریف آوردند آنجا صحبت کردند عرض کردم بسیار خوب من امیدوارم یک تکلیفی برای دولت معین شود بعد از آن نمی‌دانم مجلس بود یا مجلس نبود آقایان اینجا جمع بودند به بنده تلفن کردند که سه نفر از آقایان اقلیت می‌خواهند شما را ملاقات کنند آمدند در عمارت نخست وزیری صحبت کردند

مهندس فریور - از اقلیت کی‌ها بودند در عمارت نخست وزیری؟ آقا بفرمایید

نخست وزیر - ... عرض کنم گویا آقای تهرانچی بودند و آقای اسکندری بودند. آقای افخمی بودند همچو به نظرم می‌آید تشریف آوردند مجلس و پشت سر هم به من تلفن کردند که آقایان هفت نفر هستند و می‌خواهند با شما صحبت کنند آقای دکتر

+++

مصدق هم هستند گفتم بسیار خوب من هم می‌آیم و دوباره صحبت می‌کنیم آمدیم اینجا و همان طور که فرمودند هفت نفر بودند صحبت کردیم حالا بیانات آقای دکتر مصدق چطور است که تحریک می‌کند انسان را و نمی‌تواند درست حرف بزند و بنده هم خیلی عصبانی هستم همه‌اش را تحمل کردم و گوش کردم به فرمایشات ایشان و به‌ایشان گفتم آقا من طالب این کار نیستم آقایان اکثریت تمایلی اظهار کردند بنده هم در توانایی خودم دیده‌ام که‌این کار را قبول کنم و حاضر هم شدم به قبول با امیدواری به‌این که‌این اختلافات رفع شود بنده هم حسن نیت خودم را نشان بدهم با موافقت و همکاری آقایان این کار را بکنم فرض دیگری و قصد دیگری برای قبول این کار نداشتم حالا هم ندارم ایشان فرمودند شما نمی‌توانید از عهده‌این کار برآِید برای این که مخالف زیاد دارید گفتم بسیار خوب چقدر مخالف دارم؟ گفتند از چهل متجاوز است چهل و پنچ بلکه در حدود پنجاه هم می‌رسد این بیانات شفاهی ایشان است گفتم اگر تا به‌این درجه مخالف باشد من تصدیق می‌کنم که نمی‌شود کارکرد گفتند که‌این را بنویسید گفتم قبیح است که من یک همچو چیزی بنویسم یک راردادی من بنویسم برای مملکت و دولت با وجود اکثریت این معنی ندارد؟ گفتند بسیار خوب ما خودمان می‌نویسیم.

مهندس فریور - با حضور خود جنابعالی

نخست وزیر - بلی در حضور بنده

محمد طباطبایی - در حضور آقایان هم یک سندی تنظیم کنید برای عکس این کار

نخست وزیر - گفتیم اگر به جایی رسیده باشد که نتوانم کار بکنم البته استعفا می‌دهم ولی نگفتم فی المجلس گفتم من استعفا می‌دهم اگر به‌ این ترتیب باشد که من نتوانم کار بکنم آن وقت البته استعفا می‌دهم پس از این که دولت معرفی شد آقای تهران چی و یک نفر دیگر از آقایان خاطرم نیست کدام یک از آقایان بودند در اطاق همین جا به من گفتند که شما چه خواهید کرد گفتم تشخیص این که دولت خوب کار خواهد کرد یا بد من خواهم داد ولی معذلک اگر اقلیت این قدر باشد و مخالف این قدر باشد من استعفا خواهم داد ولی خواهش می‌کنم از آقایان که بنشینند و موافقت کنند با انتخاب یک شخص دیگری که مورد موافقت بیش‌تر آقایان باشد و این اقلیت و اکثریت از بین برود آن وقت بنده استعفا خواهم کرد برای این که مصلحت نمی‌دانم که بی‌دولت باشیم این واقع مطلب است و لیکن آقایان هم ملاحظه فرمودند تصور می‌کنم که آقایان شهادت ناحق نخواهند داد من هیچ وقت نگفتم به من استرحام کنید؟

مهندس فرپور - آن شعر را که خواندید تکرار کنید اگر رستم از دست این تیرزن... حالا فراموش کردید؟ (خنده نمایندگان)

نخست وزیر - ... کاش همین را می‌خواندند و این تعبیر را نمی‌کردند این تعبیر به‌ اندازه‌ای توهین‌آور است که من نمی‌توانم تحمل بکنم مجلس باید یک فکری بکند که ما هر روز اینجا ننشینیم و یک توهین‌هایی بشنویم.

نمایندگان - آقا شما اکثریت دارید.

9 - موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

نایب رئیس - اجازه می‌فرمایید جلسه را ختم کنیم و جلسه‌اینده به روز پنجشنبه پس فردا موکول می‌شود.

دکتر کشاورز - آقا چه ختم جلسه‌ای است؟ من باختم جلسه مخالفم آقای یمین اسفندیاری در ضمن نطقشان توهین‌هایی کرده‌اند که من باید دفاع کنم آقای یمین به جای این که رفع دزدی بانک را از خودشان بکنند اینجا به وکلای پاکدامن توهین می‌کنند.

(جلسه یک ساعت و سه ربع بعد از ظهر ختم شد)

نایب رئیس مجلس شورای ملی - ملک‌مدنی

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

اخبار مجلس

تشکیل هیئت رئیسه

پیش از ظهر یک شنبه هشتم مهر ماه هیئت رئیسه در اطاق ریاست مجلس تشکیل گردید و آقای نخست وزیر و بعضی وزرا دیگر در هیئت رئیسه حضور به هم رسانیده و راجع به موضوع و اموال متعلق به ارتش آمریکا در ایران تقاضای جلسه خصوصی نمودند

جلسه خصوصی

پنج دقیقه به ظهر یکشنبه هشتم مهرماه جلسه خصوصی تشکیل گردید آقایان نخست وزیر و وزیر دارایی و آراسته وزیر راه هر یک در موضوع اموال ارتش آمریکا در ایران بیاناتی نموده و از طرف آقایان سید ضیاء‌الدین طباطبایی - امیر تیمور - لنکرانی - حاذقی - دکتر مصدق - تهرانچی - مهندس فریور - جمال امامی - صادقی - هر یک سؤالات و بیاناتی به عمل آمد و آقایان وزیر دارایی و آراسته در پاسخ توضیحاتی دادند و جلسه خصوصی دو ساعت بعد از ظهر به پایان رسید

تشکیل هیئت رئیسه

ساعت پنج و نیم بعد از ظهر روز یکشنبه هشتم مهر ماه جلسه هیئت رئیسه در اطاق ریاست تشکیل گردید و موضوع که در جلسه خصوصی امروز مطر شده بود و مورد مذاکره قرار گرفت و بالأخره منتهی به تشکیل یک کمیسیون هیجده نفری از مجلس به انتخاب هیئت رئیسه برای موضوع مذکور گردید.

انتخاب از شعبه اول مجلس

شعبه 1 پارلمانی در تاریخ 8/7/24 با حضور 12 نفر آقایان دکتر مصدق - افشار صادقی - یمین - اسفندیاری - ملک مدنی - امیرتیمور - مهندس فرپور - خلیل دشتی - دکتر زنگنه - مؤید ثابتی - آشتیانی - ساسان - جلیلی - تشکیل و آقایان دکتر زنگنه و یمین اسفندیاری را برای کمیسیون رسیدگی به شکایات آقای دکتر کشاورز انتخاب نمود.

تاریخ 8/7/24

مخبر شعبه اول - غلامعلی فریور

در جلسه صبح یکشنبه 8/7/24 آقایان سرتیپ‌زاده و قبادیان به سمت نمایندگی شعبه پنجم در کمیسیون تحقیق مضروب شدن آقای دکتر کشاورز به اکثریت هشت رأی از سیزده رأی انتخاب شدند.

رئیس شعبه پنجم - محمدعلی امام جمعه

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

انتصابات و احکام

برطبق پیشنهاد آقای طوسی معاون اداری مجلس و تصویب هیئت رئیسه مجلس در جلسه دوشنبه دوم مهرماه 1324 آقای نقیب که از روسای اداری با سابقه مجلس می‌باشند از ریاست اداره تندنویسی به ریاست اداره قوانین منتقل و آقای امیر جاهد مدیر سالنامه پارس و رئیس سابق اداره چاپخانه مجلس به ریاست اداره تندنویسی منصوب و آقای پیروزمند رئیس سابق اداره قوانین به سمت بازرسی ویژه تعیین شدند.

وزارت کشاورزی

آقای محسن رافت رئیس اداره نگارش و تبلیغات وزارت کشاورزی به سمت بازرس ویژه وزارتخانه نامبرده منصوب گردیده‌اند.

وزارت کشور

آقای غلام‌رضا ایلخانی کارمند اداره سیاسی برحسب پیشنهاد اداره سیاسی به سمت ریاست دایره بایگانی اداره سیاسی برقرار گردیدند

وزارت دادگستری

1 - آقای علی‌اکبر قاضی دادیار دادسرای مراغه  به سمت کارمندی علی‌البدل دادگاه بخش ارسباران

2 - علی‌اصغر کراوالیان دادیار دادسرای شهرستان شیراز به سمت دادیاری دادسرای شهرستان اراک

3 - عبدالرحیم اسپهبدی دادیار دادسرای اراک به سمت بازپرسی شهرستان اراک

4 - محمد‌حسن محمودزاده لیسانسیه حقوق به سمت دادیاری دادسرای شهرستان شیراز

5 - علی‌اکبر امامی‌اهری رئیس دادگاه‌های بخش تهران به سمت کفالت ریاست شعبه 2 دادگاه استان 1 و 2

6 - حسین شهشهانی رئیس شعبه 3 دادگاه استان 1 و 2 به سمت بازرس ویژه وزرایی

7 - احمد زرین نعل کارمند علی‌البدل دادگاه شهرستان تهران به سمت کفالت ریاست دادگاه‌های بخش تهران

8 - عبدالکریم زند امین دادگاه بخش یک کرمان به سمت بازپرسی شعبه یک دادسرای کرمان

9 - اسدالله رستگار بازپرس شعبه اول دادسرای کرمان به سمت دادیاری دادسرای شهرستان کرمان

10 -‌هادی خاوریان بازپرس شعبه 2 دادسرای مشهد به سمت دادیاری دادسرای مشهد

11 - ضیاءالدین مشرقی دادیار دادسرای مشهد به سمت دادیاری دادسرای قوچان

12 - جواد قوچانی کارمند منتظر خدمت به سمت بازپرسی شعبه 2 دادسرای مشهد

13 - محمد ‌هاشمی نایینی امین دادگاه بخش شهرکرد به سمت کارمندی علی‌البدل دادگاه شهرستان اهواز

14 - محمود ارژم کارمند علی‌البدل دادگاه شهرستان اهواز به سمت کارمندی علی‌البدل دادگاه استان ششم

+++

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

یادداشت ها
Parameter:294260!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)