کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره چهاردهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملی دوره 14
[1396/05/24]

جلسه: 144 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه پنجم مهر ماه 1324  

فهرست مطالب:

1- قرائت و تصویب صورت مجلس

2- مذاکره راجع به دستور

3- بیانات قبل از دستور آقایان مهندس پناهی حکمت

4- اظهارات آقایان وزیر دادگستری و وزیر امور خارجه و وزیر دارایی

5- بیانات آقایان دکتر مصدق و وزیر دادگستری و وزیر دارایی

6- اخذ رأی اعتماد نسبت به هیئت دولت

7- موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس ملی دوره 14

 

 

جلسه: 144

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه پنجم مهر ماه 1324

 

فهرست مطالب:

1- قرائت و تصویب صورت مجلس

2- مذاکره راجع به دستور

3- بیانات قبل از دستور آقایان مهندس پناهی حکمت

4- اظهارات آقایان وزیر دادگستری و وزیر امور خارجه و وزیر دارایی

5- بیانات آقایان دکتر مصدق و وزیر دادگستری و وزیر دارایی

6- اخذ رأی اعتماد نسبت به هیئت دولت

7- موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

 

مجلس نیم ساعت قبل از ظهر به ریاست آقای سید محمد‌صادق طباطبایی تشکیل گردید.

1 - قرائت و تصویب صورت مجلس

صورت مجلس روز سه‌‌شنبه سوم مهر ماه را آقای طوسی (منشی) به شرح زیر قرائت نمودند

مجلس یک ربع ساعت بعد از ظهر به ریاست آقای سید محمد‌صادق طباطبایی تشکیل و صورت جلسه قبل خوانده و تصویب شد.

غایبین جلس گذشته که ضمن صورت مجلس خوانده شده:

غایبین با اجازه آقایان : شجاع - دکتر کشاورز

غایبین بی اجازه - آقایان: فرمند - امینی - دکتر اعتبار - مؤید قوامی - کفایی - امیر ابراهیمی - صمصام - منصف -  تیمورتاش -  حسن اکبر - دکتر شفق - رفیعی - مراد اریه - قشقایی  

دیرآمده با اجازه - آقای سید محمد طباطبایی

دیرآمدگان بی‌اجازه - آقایان: عماد تربتی - خلیل دشتی - ذوالفقاری - بیات - خاکباز - فولادوند - گیو - آصف - تولیت - قبادیان - سید ضیاءالدین - جواد مسعودی - دکتر مصدق - عباس مسعودی - تهرانچی - شریعت‌زاده - نمازی - دهقان - مجد - ایرج اسکندری - گله‌داری - پوررضا 

جمعی از آقاین نمایندگان ورود در دستور را تقاضا و آقای دکتر مصدق برای اظهار پاره مطالب ضروری با ورود در دستور مخالف و آقای صدر نخست وزیر تقاضا نمودند برای تعیین تکلیف دولت هرچه زودتر به برنامه دولت اخذ رأی شده و از تزلزل دولت با وضع کنونی کشور جلوگیری شود سپس اشاره به اظهارات چند جلسه قبل آقای دکتر مصدق نموده و توضیح دادند افکار عمومی همیشه نسبت به خدماتی که شخص ایشان در مراجع مختلفه قضاییه و مقننه و مجریه عهده‌دار بوده اند قضاوت نموده و در تمام مراحل خدمتگزاری تحت تاثیر و نفوذ نرفته و جز اجرای عدالت و قانون و حفظ اصول مشروطیت و پا فشاری در استقلال قضاوت نظر دیگری نداشته و در این راه نیز متحمل صدمات بیشماری شده اند و نسبت به قسمت دیگر اظهارات آقای دکتر مصدق راجع به سیاست خارجی و پیروی از رویه حفظ موزانه و بی طرفی منفی با تصدیق نظریه‌ایشان اظهار داشتند عملی برخلاف این رویه سیاسی از طرف دولت ایشان انجام نشد و انتساب اقدامات دولت برای حفظ نظم و آرامش عمومی به سیاست خارجی دور از منطق و انصاف است پس بیانات آقای نخست وزیر آقای دکتر مصدق به استناد ماده 109 آیین نامه داخلی شرحی راجع به سوابق آزادیخواهی و عقاید خود در راه ترقی و تعالی کشور از طریق سیر تکاملی و قانونی و اعتراض به عملیات آقای نخست وزیر در دوره دیکتاتوری و ضرورت حفظ مسلک و عقیده در هر مرحله از مراحل اجتماعی و سیاسی آقای نخست وزیر مجدداً شرحی در پاسخ ایشان اظهار و توضیح دادند در تمام مراحل خدمت مطیع و پیرو قوانین موضوعه کشور بوده و در دوره گذشته نیز با عدم قدرت و توانایی که مشهود عموم بوده تا آخرین حد امکان در حفظ اصول مشروطیت و عدالت مقاومت نموده و خود را در معرض خطر قرار داده بودند.

عده از آقایان ورود در دستور و اخذ رأی اعتماد را تقاضا و آقای کام‌بخش با ورود در دستور مخالف و اظهار مطالبی را راجع به حریق اخیر قزوین و بدبختی مردم آن شهرستان ضروری دانسته و آقای دشتی معتقد بودند چون دولت تقاضای رأی اعتماد نموده باید بلافاصله نسبت به‌این تقاضا ترتیب اثر داده شده پس از آن بیانات قبل از دستور به عمل آید. پس از اخطار نظامنامه آقای فرود چون عده برای اخذ رأی کافی نبود آقای محمدعلی مجد شرحی راجع به آتش‌سوزی قزوین و فقر و فاقه عمومی و لزوم توجه و مساعدت اعلیحضرت همایونی و مجلس شورای ملی و هیئت دولت و ضرورت رسیدگی و بررسی به حقیقت واقعه و کشف مسببین آن اظهار نمودند و آقای فاطمی راجع به لزوم انفاق و وحدت کلمه برای رفع بحران عمومی و مذاکره با اقلیت و موافقت با نظر آنان

+++

در تقدم برنامه دولت نسبت به سایر مسائل جزو دستور و ضرورت تعیین تکلیف مستخدمین دولت و تصویب حقوق آنان شرحی تقریر و تقاضا داشتند با موافقت آقایان اکثریت با نظریه آقایان اقلیت مقتضی است در مجلس حضور یافته و طبق نظر خودشان برنامه دولت مورد رای قرار گیرد.

از طرف مقام ریاست از آقای فاطمی خواهش شد شخصاً با آقایان مذاکره به عمل آمده و استدعا نمایند در مجلس حاضر شوند آقای ملک مدنی نیز در تایید بیانات آقای فاطمی و ضرورت توجه شخصیت‌های مهم مجلس شورای ملی به اتفاق و وحدت نظر انجام خدمات عمومی بلاتکلیفی فعلی مختصری تقریر و تقاضا نمودند طبق نظریه آقای نخست وزیر بدواً برنامه دولت مطرح پس از آن در همین جلسه یا در جلسه عصر لایحه دو دوازدهم مطرح گردد

آقای فاطمی نتیجه ملاقات خود را با آقایان اقلیت و اظهار آقایان به عدم اطلاع از تشکیل جلسه امروز و موکول نمودن برنامه دولت به جلسه فردا به عرض مجلس رسانده آقای دکتر مصدق نیز در همین زمینه مختصری توضیحاً ایراد و آقای دکتر طاهری نتیجه مذاکره نمایندگان اکثریت را با آقایان اقلیت و توافق نظر در طرح برنامه دولت و لایحه دو دوازدهم را طبق منظور آنان به عرض مجلس رسانده و عقیده داشتند بهتر است هرچه زودتر با وحدت نظر آقایان نمایندگان موضوع برنامه و لایحه دو دوازدهم را در همین جلسه مطرح و تعیین تکلیف آن به عمل آید.

و با وجود عده کافی در مجلس برای حفظ مصالح عمومی مقتضی است آقایانی که در خارج هستند در جلسه حضور یافته هر دو موضوع را خاتمه دهند. آقای فرخ نیز در زمینه بیانات آقای دکتر طاهری شرحی اظهار و آقای دولت‌آبادی اظهار داشتند بهتر است بالفعل برای تصویب لایحه دو دوازدهم آقایان اقلیت در مجلس حاضر شده سپس در همین جلسه یا جلسه فردا برنامه دولت مطرح شود آقای دکتر مصدق با این نظریه موافق و بالأخره چون مخالفی نبود آقایان اقلیت در مجلس حاضر و عده برای اخذ رای کافی شده بدواً آقای دکتر مصدق به عنوان قبل از دستور راجع به پیمان سه گانه و طرز اجرای آن و اشیا و اموالی که دولت در نظر دارد از متفقین خریداری نماید با اشاره به بند دوم از فصل چهارم پیمان شرحی تقریر و با اظهار تأسف از این که غیر از قرارداد مالی که صرفاً به نفع متفقین معظم بوده و فقط بادولت انگلستان منعقد شده سایر قراردادها راجع به واگذاری ابنیه و اموال و غیره منعقد نشده و توضیح دادند وضع اقتصادی کشور در اثر تأدیه ریال غیر محدود و کمک‌های فوق‌العاده کشور ایران در راه حصول پیروزی متفقین معظم رو به بحران و خرابی رفته و نسبت به را‌ه‌آهن و بهره‌برداری که در ظرف سه سال و نیم از آن شده در حدود 700 میلیون تومان حق دولت ایران است که 26 میلیون پرداخته شده و نسبت با پنبه وتاسیسات روی اصل عدالت و انصاف عقیده داشتند باید بلاعوض به دولت ایران واگذار و بالأخره اظهار داشتند بدون تعیین اعتبار از طرف مجلس شورای ملی و ملاحظه صورت اشیای مورد معامله هرگونه اقدامی به عمل آید برخلاف قانون خواهد بود آقا بدر وزیر دارایی مختصراً توضیح دادند قراردادی در این خصوص منعقد نشده و هر عملی از طرف دولت بشود بر طبق قانون بوده و در مجلس شورای ملی نیز از آن دفاع خواهد نمود.

آقای دکتر مصدق ماده واحده‌های راجع به پرداخت حقوق و هزینه‌های کل کشور میزان و دوازدهم اعتبارات مصوب سال 1323 برای دو ماهه مرداد و شهریور تقدیم و این پیشنهاد از طرف از طرف آقای وزیر دارایی قبول و با توضیح آقایان فاطمی و ملک‌مدنی دایر به انضمام پیشنهاداتی که راجع به لایحه دو دوازدهم در جلسات گذشته به تصویب مجلس رسیده یا قبول شده و احاله سایر پیشنهادات واصله به کمیسیون بودجه موافقت آقایان وزیر دارایی و دکتر مصدق آقای اردلان پیشنهاد آقای دکتر مصدق را طرح قانونی تلقی و معتقد بودند طبق تشریفات راجع به طرح قانونی باید نسبت به آن رفتار شده یا مثل سایر پیشنهادات لایحه مطرح و مورد بحث قرار گیرد آقای محمد طباطبایی نیز به عنوان اخطار نظامنامه آن را پیشنهاد خرج دانسته پس از توضیح آقای فاطمی بدین شرح که پیشنهاد اصلاحی و مورد موافقتت دولت واقع شده و یا تذکر آقای دکتر مصدق که رأی به دو دوازدهم رأی اعتماد به دولت تلقی نشود نسبت به ماده واحده پیشنهادی آقای دکتر مصدق با لحاظ شش پیشنهاد تصویب شده و قبول شده آقایان : دکتر معظمی - حاذقی - اردلان -  دکتر معاون - فرهودی - نبوی - نسبت به ماده واحده و تبصره‌ها با ورقه اخذ رأی به عمل آمده از 105 نفر عده حضار با اکثریت 85 رأی در مقابل 3 مخالف و 13 ممتنع تصویب و چون پیشنهاد ختم جلسه شده بود جلسه آتیه به روز پنجم مهر ماه 3 ساعت قبل از ظهر موکول و دستور آن برنامه دولت مقرر و مجلس یک ساعت و نیم بعد از ظهر ختم شد.

رئیس - اعتراض در صورت مجلس نیست؟

فرهودی - بنده عرضی داشتم

رئیس - اعتراضی به صورت مجلس است؟ بفرمایید .

فرهودی - عرض کنم بنده پیشنهادی که آقای دکتر مصدق فرمودند بنده نظرم بود که دولت آن را قبول کرد ولی نشنیدم که در صورت مجلس اشاره شده باشد (جواد مسعودی - چرا آقا نوشته شده است) و دیگر هم راجع به تشدید حکومت نظامی و عملیاتی که در این زمینه شده بود بنده سؤالی از دولت دارم که تقدیم می‌کنم

رئیس - آقای فولادوند اعتراضی دارید؟

فولادوند - یک تذکر بود راجع به دیرآمدگی که مجدداً بنده را امروز دیرآمده بی اجازه است و الا از لحاظ حقوق گرفتن نیست که‌این موضوع را عرض می‌کنم.

رئیس - بسیار خوب اصلاح می‌شود.

دکتر آقایان - بنده قبل از دستور عرض دارم.

یمین اسفندیاری - بنده قبلا اجازه خواسته‌ام چند جلسه است عرایض لازمی قبل از دستور دارم .

رئیس - اعتراض دیگری به صورت مجلس نیست؟ (گفته شد - خیر) صورت مجلس تصویب شد

2 - مذاکره راجع به دستور

بعضی از نمایندگان - دستور دستور

سیف‌پور فاطمی - بنده مخالفم

رئیس - اجازه بفرمایید عرض کنم بعد چند نفر از آقایان اجازه نطق قبل از دستور خواسته اند (اردلان - دستور) (سیف‌پور فاطمی - بنده با دستور مخالفم) بفرمایید آقای سیف‌پور

سیف‌پور فاطمی - بنده با ورود در دستور مخالفم علتش هم این است که در مملکت یک وقایعی اتفاق می‌افتد در آذربایجان در مازندران در قزوین (یک نفر از نماندگان - در زنجان) در زنجان عده‌ای زخمی شده اند  فرماندار الان مجروح است در مسجد به جمعیت شلیک شده است این قضایا باید در مجلس گفته شود تا روشن شود بنده استدعا می‌کنم آقایان نمایندگان اجازه بدهند که آقایان نمایندگان محترم آذربایجان و سایر آقایان بلند شوند این حقایق را و بگویند و دولت را متوجه کنند که چه می‌کنیم تا در دنیا بفهمند که وضعیت مملکت ما چیست بنده تمنا می‌کنم که استثنائاً امروز اجازه بفرمایید روی این موضوعات صحبت شود (اردلان - بنده مخالفم! قبل از دستور)

جمعی از نمایندگان - آقا رأی رأی یک نفر صحبت کرد حالا رأی بگیرید به ورود در دستور

رئیس - یک مخالف حرف زد یک موافق هم حرف می‌زند. آقای اردلان

اردلان - اجازه بفرمایید فرمایشات آقای سیف‌پور فاطمی و نمایندگانی که استجازه برای نطق قبل از دستور گرفته‌اند همه صحیح است ولی تمام اینها متکی به‌این است که دولت رأی اعتمادش را گرفته باشد ولی هنوز نگرفته است و باید بگیرد و دیروز هم بنده به آقای نخست وزیر عرض کردم (چند نفر از نمایندگان - آقای نخست وزیر که نیستند) اجازه بفرمایید چرا گوش نمی‌دهید گفتم دیروز به‌ایشان عرض کردم در آن اطاق به‌ایشان گفتم که آقای نخست وزیر شما هر روز تشریف می‌آورید به مجلس و مذاکراتی می‌شود بعد هم جلسه ختم می‌شود و تشریف می‌برید چرا تقاضای رأی اعتماد نمی‌کنید دولتی که رأی اعتماد نگرفته است متزلزل است و شما باید تقاضای رأی اعتماد بکنید و عرض کردم ایشان هم همین تقاضا را از مجلس کردند و باید به‌این تقاضا ترتیب اثر داده شود زیرا اگر دولت مستقر شد آن وقت آقایان هر چه می‌خواهند بگویند دولت هم به وظایف خودش عمل خواهد کرد خوب است آقایان فعلاً از نطق قبل از دستور صرف‌نظر بفرمایند ده دقیقه بیش‌تر وقت نمی‌خواهد رای بدهند بعد وارد مذاکرات قبل از دستور بشویم تا بشود به‌این بیانات و مذاکرات ترتیب اثر داد و نتیجه گرفت و گفت که در زنجان و آذربایجان چه وقایعی اتفاق افتاده و دولت اقدام بکند و این که آقای تهرانچی و چند نفر دیگر از آقایان فرمودند که دولت رای ندارد این را الان روشن بکنیم تا تکلیف دولت هم معلوم بشود ما الان رأی می‌دهیم به دولت اگر دولت رأی داشت می‌رود به کار خودش می‌رسد ما هم قبل از دستور صحبت می‌کنیم.

تهرانچی - بلی آقا باید رای گرفت تا معلوم شود.

جمعی از نمایندگان - رأی، رأی

رئیس - رأی می‌گیریم به ورود در دستور آقایانی که موافقند قیام کنند

+++

(عده کمی برخاستند) تصویب شد. اجازه داده می‌شود به نطق قبل از دستور آقای پناهی بفرمایید

یمین اسفندیاری - بنده اجازه خواسته بودم به استناد ماده 109 باید صحبت کنم.

رئیس - آقای یمین اسفندیاری چند جلسه است به استناد ماده 109 می‌خواهند صحبت کنند

عده از نمایندگان - بعد از آقای مهندس پناهی

3 - بیانات قبل از دستور آقایان مهندس پناهی و حکمت

مهندس پناهی - چند روز پیش اینجا گفته شد که آذربایجان فقط 4 نفر وکیل و مدافع دارد بنده خواستم ضمن توضیح مختصری خدمت آقایان عرض کنم که آقای ثقه الاسلامی نماینده محترم تبریز تابع احساسات شدند و به همکاران دیگرشان اجحاف و بی‌انصافی روا داشتند زیرا بنده با اطمینان خاطر می‌توانم عرض کنم که آذربایجان 4 نفر وکیل ندارد بلکه 130 نفر وکیل دارد (صحیح است)  زیرا با این که اختلاف نظر در مسایل سیاسی بین دو دسته اقلیت و اکثریت در این دو سه ماهه به منتها درجه شدت خود رسید و کشمکش و مبارزه صورت بی‌نهایت جدی به خود گرفت معذلک بنده یقین دارم که اگر خدای نکرده برای استقلال و آزادی کشور به میان بیاید و منافع اساسی ایران و یا آذربایجان در معرض تهدید قرار گیرد همین مجلس شورای ملی و همین آقایان وکلا یک دل و یک جهت به دفاع خواهند برخاست (صحیح است) و در مقابل خصم هر کس می‌خواهد باشد صف‌آرایی خواهند نمود (صحیح است) منافع کشور قابل تقسیم نیست شمال و جنوب و شرق و غرب برای ما یکی است (صحیح است) و یقین دارمم هیچ ایرانی شایستگی این عنوان شریف را پیدا نمی‌کند مگر این که از صمیم قلب و با تمام عروق و اعصاب خود فکر کند و بگوید که آذربایجان کانون اصلی و حیاتی ایران است (صحیح است) ما ممکن است در باب انتخاب نخست وزیری با هم اختلاف پیدا کنیم دسته طرفدار آقای صدر و دسته طرفدار آقای حکیمی و یا آقای تقی‌زاده و یا آقای قوام باشیم و در راه پیش بردن منظور و فکر میان با هم به مبارزه پردازیم و از تمام وسایلی که قانون در اختیار ما گذاشته برای کرسی نشاندن نظرمان استفاده کنیم و باید هم بکنیم زیرا معنای دموکراسی و مشروطه همین است آنهایی که به‌این تشنج و اختلاف با نظر بدبینی می‌نگرند و از وضع اداره کشور مایوس می‌شوند اشتباه می‌کنند زیرا لازمه حیات یک ملت زنده گشایش وجدال است ولی این مبارزه که بنده آن را دلیل رشد یک ملتی می‌دانم نباید به غلط تعبیر شود آنهایی که تصور می‌کنند که آوازی که از حلقوم وکلای مجلس بیرون می‌آیدجای دیگر سرچشمه دارد و اقلیت و اکثریت علمدار منافع دیگران هستند به کلی در اشتباهند (صحیح است) اگر ما بر ضد کابینه آقای صدر اقدام کردیم به نظر خود من در این راه محق بودیم زیرا تصور می‌کردیم که وضع امروز کشور شخص دیگری را لازم دارد ولی اقدام بر علیه کابینه صدر به هیچ‌وجه نباید اقدام بر علیه دولت مشروطه و قیام مسلحانه و تمرد مامورین را در برداشته باشد (صحیح است) اگر وکلای مجلس رئیس‌الوزرای بهتری را بخواهند این مطلب دلیل نمی‌شود که امنیت و آسایش در بعضی از نقاط کشور از مردم سلب و به حقوق و ناموس آنها تعدی شود (صحیح است) قضایای اخیر آذربایجان حقیقتاً تاسف آور است مثلاً دسته‌ای اخیراً در تبریز به نام حزب دموکرات آذربایجان تشکیل شده که از دمکراسی فقط به اقتباس نام آن اکتفا کرده و مقاصد شوم و سنگینی را جزو برنامه خود منظور کرده است (صحیح است).

ملت ایران تشکیل این حزب قلابی را با خونسردی تلقی نموده و با اطلاعاتی که از احساسات پاک و بی آلایش توده آذربایجان نسبت به میهن خود دارند کوچک‌ترین تأثیر و اهمیت را برای این قبیل دسته‌جات قایل نیستم (صحیح است) و دلیل این کار این است که از میهن‌پرستان و معاریف آذربایجان حتی یک نفر در این کار شرکت نکرده (صحیح است) و اگر هم بنده وقت آقایان محترم را اشغال کردم برای این است که باب سوء‌تفاهم از همه جهت مسدود گردد زیرا در داخله کشور همه کس می‌داند که حزب دمکرات آذربایجان یعنی چه (صحیح است) ولی ممکن است خدای نکرده در ارج این عنوان بزرگ جور دیگر تلقی شود این است که بنده از طرف خود و همکاران محترم خود اعلام می‌کنم که روح آذربایجانی از این مقاصد بی‌اطلاع است (صحیح است) و البته اگر اوضاع کشور به حال عادی برگردد به خودی خود این جریانات از بین خواهد رفت (صحیح است) از طرف دیگر راجع به وضع کشاورزان آذربایجان و اختلافاتی که پیش آمده بنده منکر این نیستم که اوضاع امروز دنیا ایجاب می‌کند که ما در روابط طبقاتی کشور تجدید نظر قایل شویم و برای توده زحمتکش و رنجبر وسایل زندگانی و آسایش بهتری تأمین کنیم ولی بهترین راه جلوگیری از اصلاحاتی که قطعاً قاطبه ملت طرفدار آن است به همین ترتیبی است که بدبختانه در بعضی نقاط از طرف احزاب افراطی پیش گرفته شده است در مملکت مشروطه مردم باید حق خودشان را از راه قانون و انتخاب و تحصیل رای به دست آورند (صحیح است) نه از راه قتل و غارت و آدم کشی و ایجاد ترور (صحیح است) زیرا این کارها جز عکس‌العمل متقابل و تولید نفرت و انزجار در جامعه تأثیری نخواهد داشت (صحیح است) خیلی عجب است که یک دسته از مردم در این کشور پیدا شده‌اند که می‌خواهند از آزادی عقیده و مسلک و حریت کلام و تحریر حداکثر استفاده را به عمل بیاورند ولی هرجا قدرت و نفوذی به دست می‌آورند این قدرت را بر ضد آزادی دیگران به کار ببرند (صحیح است) این آقایان از توقف روزنامه‌ها و کلوپ‌ها و احزاب ناله سر می‌کنند و به همه کس شکایت می‌نمایند ولی در نقاطی که خودشان اختیار امور را به دست می‌گیرند با اجتماع حتی دو نفر از مخالفین خود مخالفت می‌نمایند و مدیران جراید و اشخاص منتسب به احزاب دیگر را به جلای وطن وادار می‌سازند(صحیح است)

مقتولین حوادث اخیر تبریز را بنده خوب نمی‌شناسم و نمی‌دانم به کدام یک از دسته‌جات منسوب هستند ولی می‌دانم که تبعه‌ایران و فرزندان این آب و خاک بوده اند و از مصونیت‌هایی که قانون اساسی که با فداکاری همان تبریزی‌ها تحصیل شده و برای اتباع ایران قایل است می‌بایست بهره‌مند شوند (صحیح است)

تا روزی که قانونی در این مملکت تصویب نشده که مطابق آن انتساب به  دست چپ یا راست جرم شناخته شود کسی حق ندارد دیگری را به نام داشتن عقاید سیاسی مخالف تنبیه نماید - افراد هم نباید با قضاوت شخصی اموال کسی را ضبط و خودش را در خانه‌اش به قتل برسانند (صحیح است)

آزادیخواهی و حمایت از کارگر نباید جواز آدم کسی بشود(صحیح است - احسنت) وظیفه دولت این است که مجرمین این کار را از هر طبقه و صنف بوده‌ا‌ند بی‌طرفانه تشخیص داده به سختی تنبیه نماید (صحیح است) بدبختانه دولتی که امروز مصدر کار است به اشکال موفق به چنین کاری خواهد شد (عده‌ای از نمایندگان - این طور نیست) و یقین دارم اقلیت و اکثریت با هم در این باب اختلاف نظر زیاد نداشته باشند ولی به هر حال این دولت و یا هر دولت دیگر که سر کار بیاید و مخصوصاً مجلس باید مردم را ملزم نماید که عقاید اشخاص را محترم بشمارند و آزادی شخصی را با جبر و زور از بین نبرند (صحیح است) اینجا ناچارم عرض کنم که بدبختانه مجلس سرمشق صحیح در این باب برای مردم نیست و جریان مذاکرات صورتی به خود می‌گیرد که حتی امثال بنده را که خونسردی و مراعات ادب نیست به نمایندگان محترم را شرط اول همکاری می‌دانم وادار به گفتن الفاظ دور از راه و رسم معمول خودم می‌نماید بنده یقین دارم که با فحش دادن و ناسزا گفتن کارهای مملکت حل نمی‌شود و اگر در مذاکرات ناگوار و بی نهایت تاسف آور چند روز پیش نامی از بنده هم برده شد بنده هرگاه توهین به اشخاص نداشتم و احترام همکاران خودم را وظیفه و فریضه انسانیت خود می‌دانم (صحیح است) و به هر حال از پیش‌آمد آن روز و الفاظی که بر زبان‌ها رفت متأسف هستم (صحیح است) ولی تصدیق بفرمایید که بنده نیز هرگز انتظار نداشتم که نسبت مزدوری اجنبی به بنده یا دوستانم داده شود زیرا ما همکار و جاسوس اجنبی نیستیم و هرگز نخواهیم شد زیرا معتقدیم که خارجی نمی‌تواند بیش‌تر از خود ماها نسبت به مردم این ملک دلسوزی داشته باشد (صحیح است) و خرابی‌های امروز نتیجه مداخلاتی است که تا امروز به عمل آمده است در اینجا اشتباه نشود بنده مخالف با همکاری ملت ایران با متفقین خودمان نیستم و یقین دارم که سعادت ایران جز از راه تحکیم مبانی دوستی با همسایگان فداکار خود عملی نخواهد شد و خودم ایمان کامل دارم که متفقین ما نسبت به‌ایران احساسات متقابل دارند مدافعین لندن و دلاوران استالینگراد که به نام دفاع از میهن خود به آن ترتیب عجیب از جان گذشتگی نشان دادند و به میهن دیگران تعرض نخواهند کرد (صحیح است) ولی همکاری ملت و دولت غیر از همکاری افراد است بنده هر کس را که شخصاً با مقامات خارجی ارتباط غیر مشروح پیدا کنید خائن می‌دانم (صحیح است) و امیدوارم خداوند هرگز این ننگ را نصیب دوستانم و بنده نکند (صحیح است - احسنت، احسنت)

رئیس - آقای حکمت بعد هم آقای یمین اسفندیاری

یمین اسفندیاری - خیلی متشکرم که بعد از چندین جلسه نوبت بنده رسیده (خنده نمایندگان)

رضا حکمت - بنده اغلب قصد و عزم داشتم در مطالب و مسائلی که در مجلس شورای ملی طرح می‌شود نسبت به امور مملکت از نقطه نظر وجدانی و تکلیف وکالتی اظهار عقیده بکنم اما متأسفانه قیافه دوره چهاردهم تقنینیه طوری بود که حقیقتاً از این عزم غالباً منصرف می‌شدم زیرا اصل مهم آزادی افکار و عقاید در مجلس شورای ملی که جای بحث و استدلال است

+++

رعایت می‌شود آقایان نمایندگان علاوه بر این که حاضر نیستند عقاید یکدیگر را اجتماع کنند هیچ ناطقی هم از تعرض مصون نمی‌ماند (جمال امامی - مخصوصاً از طرف تماشاچی) این است که بنده قبلاً تمنا می‌کنم اگر عرایض بنده  با عقیده یک یا چند نفر همکاران محترم موافقت نداشته باشد بنده را مورد تعرض قرار ندهند (فاطمی - کسی حق ندارد) تا بنده عرایضم را بکنم (تهرانچی - مقصودشان این است که کسی بین فرمایششان صحبت نکند) به شهادت آقایان محترم بنده از بدو این دوره همیشه سعی کرده‌ام عاری از هرگونه نظری با نمایندگان محترم و اکثریت مجلس همکاری کنم و با حفظ یک اصل که احترام احزاب و اجتماعات باشد بدون این که علاقه به حزب اراده ملی یا تمایلی به حزب توده داشته باشم روش خود را از نظر الی ماقال ولا تنظر الی من قال قرار بدهم و حرف حق از اذهان هر فرد هر دسته هر جمعیت که خارج شده پا بشود از آن طرفداری کرده و می‌کنم چنان که وقتی کلمه ابدیت در مجلس گفته شد و دولت آقای ساعد مورد استیضاح آقای مهندس فریور قرار گرت بنده با این که دوستی چندین ساله با آقای ساعد داشتم ایشان را مردم با شرف و وطن پرستی می‌دانم از دادن رای امتناع کردم و همین طور وقتی که جناب آقای دکتر مصدق بیاناتی اظهار فرمودند که منابع ثروت این کشور را نباید به دشت دیگری داد و با ید به دست ایرانی استخراج شود بدون تردید با طرح ایشان موافقت کردم چندی پیش هم آقای دکتر کشاورز همان طور که اظهار داشتند در آن جلسه هر کس که بر ضد تمامیت ایران اقدامی بکند دارای شرافت نیست و دارای روی ایرانیت نیست (صحیح است) بنده با نظر تحسین به‌ایشان نگاه کردم چند روز قبل برای بنده از آذربایجان یک ورقه‌ای به عنوان بیانیه فرقه رمکرات ایران رسید آقایان به خوبی می‌دانند که بعد از خلع محمدعلی میرزا از سلطنت و سپری شدن دوره تزاری دو حزب قوی در ایران تشکیل شد یکی به نام دمکرات یکی به اسم اعتدال که هر دوی این احزاب در تحکیم مبانی مشروطیت ایران خدمات گرانبهایی کرده‌اند. (صحیح است) مخصوصاً دمکرات‌ها چون تشکیلات منظمی داشتند و افراد با ایمانی داشتند در مقابل مطامع بیگانگان جانفشانی‌ها و فداکاری‌های زیادی کردند (صحیح است) وقتی که حقیقت بنده مرام حزب دمکرات آن روز را که ذربایجان هم تشکیلات عظیمی داشت و منظور اساسی و هدف اصلی او حفظ استقلال و تمامیت ایران و اجرای اصول عدالت و آزادی و استقرار رژیم مشروطه بود با مرام و شعار این فرقه که امروز تشکیل شده مقایسه می‌کنیم به‌این نتیجه می‌رسم که تا چه پایه مسکن است افرادی این طور رو به پستی و تنزل بروند اگر آقایان اجازه بدهند من دو جمله از این را قرائت بکنم (جمعی از نمایندگان - بفرمایید) آذربایجان می‌گوید تهران به دردمان نمی‌رسد احتیاجات ما را نمی‌تواند تشخیص بدهد از فرهنگ ما جلوگیری می‌کند زبان مادری ما را تحقیر می‌نماید نمی‌گذارد با هم میهنان خود به آزادی زندگی بکنیم با وجود این ما از آنجا قطع رابطه نمی‌کنیم از قوانین کلی و عادلانه عمومی اطاعت خواهیم کرد در مجلس شورای ملی و در حکومت مرکزی شرکت خواهیم نمود زبان فارسی را مثل زبان دولتی در مدارس ملی هم ردیف زبان ملی خود تدریس خواهیم کرد ولی این حق را برای خود قائل هستیم که صاحب و اختیاردار خانه خود باشیم و آن را مستقلا ب سلیقه خود اداره بکنیم (همهمه نمایندگان - این دست و زبآنها را باید قطع کرد آقایان آذربایجان مهد آزادی است (صحیح است) و روح شهدا و رادمردانی که از این خاک پاک برخاسته‌اند و در راه استقلال کشور جان‌ها نثار کرده و سرها داده‌اند و اکنون زیر خاک خفته‌اند به‌این قبیل عناصر ناپاک با دیده تحقیر و نفرت می‌نگرند و لعنت می‌فرستند (صحیح است - احسنت) تمام قطعات کشور عضو لایتجزای این کشور است (صحیح است) همه مانند حلقه‌های زنجیر به هم متصل هستیم (صحیح است) هر دست جنایتکاری که بخواهد یکی از این حلقه‌ها را از زنجیر منفصل بکند (جمال امامی - او ایرانی نیست) بر طبق فتوای قاطبه ملت ایران واجب‌القتل است (صحیح است - احسنت) لهجه‌های محلی زبان‌های محلی از قبیل کردستانی لرستانی گیلانی آذربایجانی سلب ایرانیت از ما نمی‌کنند (صحیح است) ما همه‌ایرانی هستیم (صحیح است) و زبان مادری همه ما هم زبان فارسی است (صحیح است) من امیدواره‌ایران به زودی دولتی پیدا کند قوی که با اتکا مجلس شورای ملی و اکثریت مجلس این دایره فسادی که در اطراف مشتعل شده و دیروز شاید به زنجان رسیده خاموش کند و این نغمه شوم را در حلقوم این خائنین نابود کند (انشاءالله) مطلب دیگری که می‌خواستم عرض کنم این است که قریب شش ماه است عملاً دولت روی کار نیست (جمعی از نمایندگان - چرا؟) (تهرانچی - صحیح است) و هیچ کاری هم نشده است خودمان را که نباید گول بزنیم با اظهار تمایل آقای حکیمی که از رجال آزادیخواه و صالح دوره مشروطیت ایران هستند تصور می‌رفت امور درهم ریخته کشور با بی غرضی ایشان سر و صورتی به خود بگیرد ولی بعد از پانزده روز مذاکره و بحث در برنامه متأسفانه تشنج و اختلاف شدیدی در مجلس پیدا شد و ایشان رفتند و الان 4 ماه است دولتی روی کار آمده که موفق به گرفتن رأی اعتماد نشده (یکی از نمایندگان - همین الان رای می‌گیریم) آقایان همه می‌دانند در مملکت مشروطه دولتی توانا است که پابند حفظ اصول و متکی به قوانین باشد نه‌این که به زور فشار بخواهد حکومت کند بنده از جریانات تهدید و فشار به مطبوعات و توقیف جراید و وقایع دیگر اظهار تأسف و عدم رضایت می‌کنم ملت ایران در این چند ساله در اثر جنگ و توقف نیروی متفقین از طرفی و از طرف دیگر به واسطه بی‌مبالاتی و سستی دولت‌ها در اجرای قوانین و سوء تشکیلات روح وظیفه ناشناسی و نافرمانی در تمام سران کشور ریشه دوانده ملت دچار ابتلائات و محرومیت‌ها و مشقت‌هایی شده است و سطح زندگی به طوری بالا رفته (عامری - هزینه زندگی) که جز برای یک عده‌ای از کارمندان نادرست و یا یک دسته از دزدان اجتماعی زندگی برای طبقات دیگر قابل تحمل نیست و اگر به زودی ماموفق به اصلاح این سازمان‌های خراب نشویم و اصول تشویق و تنبیه و سیاست و یا پاداش را در مملکت اجرا و عملی نکنیم کارمندان درست کار هم دلسرد شده و از راه راست منحرف می‌شوند (صحیح است) گمان می‌کنم همه آقایان هم موافقند که باید هرچه زودتر سطح زندگی عمومی را پایین آورد (جمال امامی - هزینه زندگی) و حداقل معیشت را برای طبقات زارع و مستخدمین و عموم مردم تأمین کرد. در این موقع مهم که مواجه با یک مشکلاتی هستیم و به عقیده بنده در تاریخ ایران چنین وضعیتی کم نظیر است امروز وطن ما بیش از همه وقت به فداکاری اولادان خلف افراد صالح نیازمند است (صحیح است) بنده از آقایان نمایندگان محترم که به حسن‌نیت همه آنها معترفم استدعا می‌کنم همان طور که همیشه‌ایرانیان ثابت کرده‌اند هر وقت شداید و سختی برای مملکت پیش آمده است با فداکاری به مقاومت دفاع برخاسته اند امروز هم عنوان اقلیت و اکثریت را کنار بگذاریم (صحیح است) و راه صواب و صلاح و طریقه‌ای که‌این کشتی را به ساحل نجات برساند انتخاب کنیم (صحیح است - آفرین - احسنت)

رئیس - آقای وزیر دادگستری فرمایشی داشتند.

یمین اسفندیاری - بنده قبلاً اجازه خواسته بودم نوبت بنده است جلوی آقای وزیر را خوب است بگیرید (خنده نمایندگان)

لنگرانی - بنده هم اجازه دو کلمه نطق می‌خواهم.

رئیس - اجازه خیلی خواسته شده است به نوبت اجازه داده می‌شود آقای وزیر دادگستری

4 - اظهارات آقایان وزیر دادگستری و وزیر امور خارجه وزیر دارایی

وزیر دادگستری - چون جناب آقای نخست وزیر رئیس دولت حضور ندارند و چون بنده ازحیث عنوان ظاهری مقدم بر آقایان وزرای دیگر نامم برده شده است مکلف می‌دانم خودم را چون ممکن است رای گرفته شود ساقط هم بشویم (صحیح است) در ضمن از نقطه نظر تاریخ که ثبت بشود و نگفته نماند عرایضی بکنم یادداشت هم نکرده ام لازم دانستم یک چند کلمه‌ای در میان خانواده خودم یعنی مجلس شورای ملی و آن نقطه‌ای که باید نقطه اتکا ملت ایران باشد بگویم (صحیح است - بفرمایید) در مجلس شورای ملی در این اواخر متأسفانه تشتت زیاد واقع شده مذاکرات زیاد شده یک عده‌ای که در این مملکت جز خدمتگزاری کار دیگری نکرده‌اند و سابقه خانوادگی آنها را سابقه شخصی آنها کاملاً مشهود و مبرهن است که تمام زندگانی خودشان را صرفاً خدمتگزاری به وطن خودشان کرده‌اند و آن چه توانسته‌اند قدم برداشته‌اند این اشخاص را متهم کردند و گفتند که‌این اشخاص شخصیت ندارند این اشخاص لیاقت ندارند این اشخاص به جای خودشان برخلاف حق نشسته‌اند این اشخاص باید بروند و اشخاص صالح‌تر و اشخاص تواناتر بیایند و جای آنها را بگیرند بنده با این که از فرمایشات آقای حکمت قلباً از نقطه نظر یک نفر ایارنی شکر گذار و تشکر می‌کنم در این قسمت‌هایی که راجع به علیت ایران فرمودند البته تمام افراد ایران با ایشان هم صدا هستند (صحیح است) در عین حال چون یک کلمه‌ای فرمودند که در حقیقت تصور می‌کنم که مسجل کردند و این شاپیتر کابینه آقای صدر را در حقیقت امروز بستند و فرمودند حکومتی که در این چند ماهه آخر صلاحیت حکومت را نداشته است و من که یکی از افراد این حکومت هستم لازم دانستم که در اینجا عرض کنم که فرمایش ایشان را خیلی خیلی بی‌مورد دانستم زیرا آقای حکمت از آن اشخاصی نیستند که بگویند افراد این کابینه را نمی‌شناسند افراد این دولت را نمی‌شناسند ایشان از اشخاصی هستند که کاملاً افراد این دولت را می‌شناسند بنده اولاً از نقطه قانون اساسی امروز در مجلس شورای ملی

+++

خودم را مکلف می‌دانم عرض کنم که تمام این حرف‌هایی که در این مدت زده شده است این دولت کاملا قانونی بوده است (صحیح است) زیرا قانون اساسی می‌گوید عزل و نصب وزرا با شخص پادشاه است  (محمد طباطبایی - صحیح است اصل 46 متمم قانون اساسی است) و من خودم از اشخاصی بودم که در دوره اول به قانون اساسی رای دادم و خودم بوده‌ام در موقعی که ناصر‌الملک نایب‌السلطنه بود و فقط و فقط از نقطه‌نظر حفظ نزاکت که اگر یک رئیس دولتی تعیین شود مبادا از طرف شاه‌این کار بشود و مجلس از او یک پذیرایی گرمی نشود و این به مقام سلطنت زننده باشد برای این گفتند که اقتضا دارد یک تمایلی هم از مجلس گرفته شود و الا در هیچ یک از مواد قانون اساسی ابداً گفته نشده است من خودم رای دادم به‌این قانون اساسی که قبلاً باید بیایند تمایل بگیرند و بیایند رأی اعتماد بگیرند بردارید قانون اساسی را باز کنید من نشان بدهید اگر همچو چیزی در آن بود من سر تعظیم فرود می‌آورم. فقط یک موضوعی است که عمل شده است یعنی ملت و دولت توافق کرده‌اند که آزمونی در کار باشد یعنی مجلس شورای ملی و دولت با هم با یک نظر متفق باشند و موافقت داشته باشند و برای مصالح مملکت کار کنند و فقط منظور این بوده است (صحیح است) و امروز موضوعی را که من هم بایستی رفته باشم پیش معاصرین خودم و بیخود در حیات هستم که‌این وضعیت را امروز مشاهده کنم خدا خواسته است که‌این طور شده است بلکه نگاهم داشته است که یک موقعی در اینجا بگویم آن حقایقی را که تمام ملت ایران دانسته باشد که تمام ساعاتی را که امروز در مملکت ما داریم می‌گذرانیم به ضرر ما است  (صحیح است) بنده رفته ام بنده امروز نه جاه می‌خواهم نه جلال نه امارت می‌خواهم نه حکومت من فقط امروز یک چیز می‌خواهم و آن ایرانیت است (صحیح است) و حفظ احترام خانواده دویست ساله من حق ندارد آقای دکتر مصدق اینجا بگوید که‌این حکومت شخصیت ندارد کی از من بیش‌تر شخصیت دارد؟

من 45 سال در این مملکت سابقه خدمت دارم خدا خواسته است که امرو حیات داشته باشم و پشت این میز بیایم و خدمت کنم (معدل - انشاءالله باز هم خواهید ماند) بنده تأسف دارم و متأسفم و بنده تصدیق می‌کنم با این که دولت پنج روز پیش اینجا آمد و گفت تکلیف مرا معین بکنید چرا نکردید؟ پریروز گفت رأی اعتماد به من بدهید یا ندهید چرا رأی ندادید؟ چطور یک رئیس دولت رأی اعتمادی می‌خواهد و داخل در دستور نمی‌شوند در کجای عالم این رسم هست؟ در میان پارلمان‌های عالم در میان مذاکره یک لایحه هم اگر رئیس دولت آمد و گفت که آقایان به من رأی اعتماد بدهید اتوماتیکمان تمام آن مسائل می‌رود کنار و مجلس مکلف است که رای دهد (صحیح است) چرا رأی اعتماد نمی‌دهید؟ (مهندس فریور - ما هم الان می‌خواهیم رأی اعتماد بدهیم) علاوه بر این گفتم ما یک خانواده هستیم ما یک ملت هستیم ما امروز یک زندگانی مشوش داریم نباید بین ما اختلاف باشد  (صحیح است) ما باید همه دست به دست هم بدهیم و برای این مملکت کار بکنیم (صحیح است) خدا می‌داند که اگر امروز من بدانم که در این مملکت خدمت می‌شود کرد وزارت برای من اثر ندارد. حکومت قم را هم به من بدهند قبول خواهم کرد خدمت خواهم کرد (آفرین - احسنت) اشخاص باید وقف باشند در مملکت برای خدمت به مملکت خودشان (صحیح است) فکری را که نمی‌کنیم فکر خودم است من می‌گویم که اول ما یک جایی را داشته باشیم تا در آنجا محترم باشیم  (صحیح است) تا در آنجا شخصیت داشته باشیم (صحیح است) تا در آنجا دست به دست هم بدهیم و کار بکنیم (صحیح است - احسنت) من به شما اطمینان می‌دهم قبول بفرمایید همین وزرایی که شما می‌گویید شخصیت ندارند همین وزرا که می‌گویید چهار ماه است کار نکرده‌اند. حکومت شش ماه قبل چه کرد حکومت یک سال قبل چه کرد حکومت دو سال قبل چه کرد حکومت سه سال قبل چه کرد  (صحیح است) من متأسفانه حال آقای دکتر مصدق را ندارم که فوراً متاثر شوم (محمد طباطبایی - اشک بریزم) ... اشکم نمی‌آید شجاعت دارم به علاوه چه خدمتی را این دولت نکرده است بیایید و مقایسه کنید و بسنجید و مطالعه کنید ببینید با این موانعی که ما داشته‌ایم و با این موانعی که ما الان داریم. آقایان چشمتان را باز کنید و آن وقت خواهید دید که ما صد در صد بلکه می‌توانم بگویم ده درصد ما خدمتگزاری کرده‌ایم (صحیح است) ماه همیشه صرف وقت کرده‌ایم (صحیح است) ما خودمان را هیچ نگاه نکرده‌ایم اما خدای من شاهد است که امروز من در این مملکت آیا ما چه کرده‌ایم که آنها نکرده‌ا‌ند آنها چه کرده‌اند که ما نکرده‌ایم آخر یک حسابی یک کتابی یا یک چیزی باید در کار باشد ما باید یک قدری منصف باشیم (احسنت) من به نام رئیس دولت باز هم تقاضا می‌کنم که رأی اعتماد بدهید یا ندهید که ما برویم پی کارمان (کف زدن ممتد نمایندگان - احسنت)

سید ضیاءالدین طباطبایی - بارک‌الله آقای نصر‌الملک - بارک‌الله

حکمت - بنده توضیحی مطابق ماده 109 دارم

یمین اسفندیاری - وزرا که نمی‌گذارند ما حرفمان را بزنیم

وزیر امور خارجه - آقای یمین خیلی معذرت می‌خواهم اگر لازم نمی‌دانستم نمی‌آمدم

رئیس - بفرمایید

وزیر امور خارجه - آقای نصر‌الملک آن چیزی که لازم بود به عقیده من از طرف آقایان وزرا به عرض مجلس شورای ملی رسانیدند من هم واقعاً متأثرم وقتی که من آمدم در اینجا شاهد است وقتی که نم پست وزارت خارجه را قبول کردم که وارد خدمت بشوم می‌دانستم اشکال را هیچ وقت قبول نمی‌کردم بیایم اینجا بمانم که وزیر بشوم خدای من شاهد است و همه آقایان می‌دانند که من برای وزیر شدن نیامده بودم و هر ساعتی هم که مایل نباشید. به هیچ کس نمی‌گویم و راهم را می‌کشم و می‌روم و آقای دکتر مصدق هم که نهایت ارادت را به‌ایشان دارم ولی چون فرمایش ایشان در دل من مانده و عقده‌ا‌ی شده است در توی دل من و من مجبورم که عرض بکنم...

(جمعی از نمایندگان - نخیر لازم نیست بفرمایید...)

... آقای دکتر مصدق و همه آقایان مرا می‌شناسند  (صحیح است) ... ایشان یک حرفی به من زدند که شایسته نبود (جمعی از نمایندگان - لازم نیست کرار بفرمایید...) در کمیسیونی که در مجلس شورای ملی تشکیل شده بود و سه نفر از وزرا در آنجا بودیم و ایشان یک حرفی در آنجا زدند که تا صبح من خوابم نبرد و خودشان هم می‌دانند که آن حرفی را که زدند برای هیچ کس خوب نبود حرفی را زدند که شایسته نبود من هم جزو آن سه وزیر در کمیسیون بودم و این حرف را نتوانستم تحمل کنم.

هاشمی - تکرار فرمایید

وزیر امور خارجه - ... بسیار خوب

حاذقی - ایشان عصبانی بوده اند و از روی عصبانیت فرموده‌اند.

وزیر امور خارجه - ... راجع به آذربایجان که امروز اینجا مذاکره و گفتگو شد بهتر این بود که چهارنفر از وزرای ما که آذربایجانی هستند  تفاوت ندارد ایرانی هستند (صحیح است) و بهتر از من ترکی حرف می‌زنند آنها هم می‌آمدند و در این خصوص حرفی می‌زدند و صحبتی می‌کردند اما من چون اطلاعی داشتم آمدم مجلس شورای ملی را از آن اطلاع خودم مستحضر سازم بدبختانه ما دیدیم یک اشخاصی که معلوم نیست کی هستند یک تلگرافاتی به یک جاهایی که شنیده‌اند یک عده‌ای نشسته‌اند و دارند یک کاری دارند می‌کنند و برای دنیا دارند صحبت می‌کنند و کار می‌کنند اینها هم ضمناً یک تلگرافاتی می‌کنند (حاذقی - خاک به سرشان بکنند...)

میلشان کشید یک یا چند تا تلکراف بکنند و این اسباب نگرانی همه آقایان شده است (صحیح است) (جمال امامی - اسباب نفرت شده است) نفرت نگرانی انزجار هر چه می‌خواهید بگویید (صحیح است) که چرا؟ اینها کی هستند از جانب یکی تلگراف می‌کنند (صحیح است) و من چون وزیر خارجه بودم یا الان هستم تا حالا مجبورم تلگراف کردم به مامورین خودم که یک چنین تلگرافی یک اشخاصی می‌کنند که آن اشخاص معلوم نیست کی هستند و در آن محافل و مجالس آنها را نمی‌شناسند یک تلگرافاتی هم خوشبختانه از خارج شد اما دنیا این طور که ‌اینها تصور می‌کنند نیست؟ (صحیح است - احسنت) دنیا این طور که‌اینها تصور می‌کنند نیست! یک مردمان بزرگی که می‌نشینند در کارهای بزرگ عالم حرف می‌زنند با این حرف‌ها گوش نمی‌دهند  (صحیح است) به‌این پرت و پلاها که یکی توی خانه‌شان نشسته است آن هم به یک عبارتی که فارسی و فرانسه اش همه غلط است آنها اعتنا نمی‌کنند و اهمیتی نمی‌دهند. (صحیح است) این را من پرسیدم حالا برای این که بگوییم که حرف من یک کلمه کم و زیاد شده است من آن تلگرافی را که در جواب من یک مرد محترمی داده که آقا اینها کی هستند یک جا تلگراف کرده‌اند می‌خوانم گفتم مردمان بزرگی که در آنجا نشسته‌اند و دنیا را می‌خواهند روی یک اساس صحیح قرار بدهند می‌دانند به چه تلگرافی گوش بدهند و می‌دانند که چه بکنند و چه نکنند (صحیح است) اگرچه چیزی که نماینده رویتر از آنجا راجع به آذربایجان نقل کرده است به قدری که حاکی بوده است ابداً درش اساسی نمی‌دادم معذلک چون استقسار فرموده بودید چاره جز تحقیق نبود ناچار مراجعه به مقدمات عالیه کردم و موضوع را پرسیدم باعث خنده زیاد حضرات شد به قدری که من خجالت کشیدم (احسنت - خنده نمایندگان) و به طور قطعی به من اطمینان دادند که

+++

اصلاً ذکر کلمه آذربایجان در آنجا نشده است (احسنت - کف زدن حضار)

جمعی از نمایندگان - رأی اعتماد بگیرید.

یمین اسفندیاری - آقا بنده اخطار داشتم نوبت بنده است (پشت تریبون رفتند)

جمعی از نمایندگان - آقای یمین بگذارید رأی اعتماد بگیرید بعد بفرمایید

یمین اسفندیاری - ممکن نیست آقای صدر یک گزارشی فرمودند که در آن اسم بنده برده شده است باید با حضور خودشان عرض کنم بعد ممکن است ایشان رأی نداشته باشند حرف من بماند (جمعی از نمایندگان با همهمه - آقای یمین بگذارید برای بعد) تأمل کنید آقا اگر شما مردمانی هستید که عقیده دارید و در عقیده تان ثابت هستید حالا و نیم ساعت دیگر و یک ساعت دیگر فرق نمی‌کند آقای صدر نخست وزیر در پشت تریبون یک گزارشی فرمودند که اسم من در آنجا بود و بنده حالا تا ایشان نخست وزیر هستند باید جواب بگویم (جمعی از نمایندگان با همهمه - آقای یمین بگذارید بعد خواهش همه رفقا همین است) آقا بعد دیگر شماها را کجا ببینیم؟ (خنده نمایندگان رأی رأی)

جمعی از نمایندگان - آقا اعلام رأی بفرمایید

رئیس - تا ساکت نشوید که بنده نمی‌توانم حرف بزنم. آقای دکتر مصدق اجازه خواسته‌اند صحبت بفرمایند (جمعی از نمایندگان - رأی رأی)

یمین اسفندیاری - هر کس بخواهد حرف بزند بنده اول هستم .

دکتر مصدق - آقا برخلاف نظامنامه است بنده اخطار قانون اساسی دارم و مقدم بر هر چیز است .

نخست وزیر - اجازه می‌فرمایید البته مذاکره به اختیار مجلس و خود نمایندگان و رئیس مجلس ولی بنده امروز در مجلس و بیرون مجلس استدعا کردم که به زودی باید تکلیف دولت را معین بفرمایید که دولت چه کاره است و چه باید بکند حالا دو مرتبه آن استدعا را تجدید می‌کنم .

رئیس - آقای دکتر مصدق و دو نفر دیگر اخطار دارند و می‌فرمایند که قبل از رای باید بگویند.

جمعی از نمایندگان - رأی رأی

حاذقی - ما شما را از ریاست خلع می‌کنیم .

دکتر مصدق - اخطار قانون اساسی بر همه چیز مقدم است.

رفیع - آقایان اخطار اول است آقا بفرمایید حرفتان را بزنید.

دکتر مصدق - شما آزادید هر کاری را می‌خواهید می‌کنید عقیده من بر این است که هیچ وقت اقلیت و مخالف دولت هیچ صحت نکند اگر می‌خواهید ما صحبت نکنیم چرا ما آمده‌ایم آقا من اخطار قانون اساسی دارم احترام قانون اساسی قبل از همه چیز لازم است.

جمعی از نمایندگان  - آقا رأی اعتماد

جمعی دیگر از نمایندگان - آقایان اجازه بدهید صحبت بکنند.

رئیس - بعضی از آقایان می‌گویند بگذارید صحبت کنند (بعضی از نمایندگان - رای رای) آخر آقا اجازه خواسته اند

دکتر معظمی - بنده اخطار نظامنامه‌ای دارم

رئیس - بفرمایید

دکتر معظمی - مطابق مقررات مجلس تمنی می‌کنم موافقت بفرمایند بگذارند آقای دکتر مصدق حرفشان را بزنند. آقایان یک سال و نیم سابقه دارند انتظار نظامنامه همیشه مقدم است آقای رئیس مجلس اجازه بفرمایید ایشان صحبت بکنند.

رئیس - آقای دکتر مصدق شما مخالفید یا رأی اعتماد؟

دکتر مصدق - بعد از عرض بنده فوراً رأی اعتماد بگیرید.

رئیس - بفرمایید

5 - بیانات آقایان دکتر مصدق و وزیر دارایی و وزیر دادگستری

دکتر مصدق - چون آقای نصرالملک هدایت که واضع قانون اساسی هستند فرمودند که عزل و نصب وزرا به اشخاص پادشاه است باید مطالب روشن بشود و محرز باشد چون یک مطلب که در این مجلس صحبت می‌شود باید جواب گفته شود که حقیقتاً مطلب روشن بشود این طور فرمودند که عزل و نصب وزرا با شخص پادشاه است ولی از آنجا که ناصرالملک می‌خواست یک احتراماتی به انتخاب شخصی پادشاه بگذارد این کار را معمول کرد خیر آقا این اصل قانون اساسی یک اصل تشریفاتی است برای این که وقتی رئیس دولت را شاه معین می‌کند وزرا را خود رئیس دولت معین می‌کند اگر بنا بود عزل و نصب وزرا با شاه باشد باید وزرا را هم شاه معین کند و رئیس دولت هم دیگر مسئول نباشد این یکی که راجع به نصب است ولی راجع به عزل وزرا اصل 67 می‌گوید در صورتی که مجلس شورای ملی یا مجلس صنا به اکثریت نامه عدم رضایت خود را از هیئت وزرا یا وزیری اظهار نمایند آن هیئت یا آن وزیر از مقام وزارت متعزل می‌شود این راجع به عزل وزرا است وقتی که به یک نخست وزیری رای عدم اعتماد به کابینه اش داده شد شاه آن وزرا را نمی‌تواند معزول کند باید مجلس این کار را بکند این حق مجلس است (صحیح است) اما راجع به‌این که عرایض بنده را یک طوری دیگر جلوه دادند من چه می‌گویم آقا؟ من از وقتی که‌این یک سال و نیم آمده‌ام در اینجا می‌گویم که هیچ وقت وضع مملکت از این بدتر نبوده است شما ببینید وضعیت مملکت از حیث زندگی از حیث فساد اخلاق و از حیث ارتشاء از حیث هر چیزی که حساب بفرمایید هیچ وقت بدتر از این نبود حالا دولت‌ها کی‌ها بوده‌اند؟ همین آقایان بوده‌اند آن کابینه جنابعالی بودید این کابینه هم جنابعالی هستید آن کابینه شهریور ماه دیگری بوده بالأخره‌این وضعیت زاده فکر این وزرایی است که در این دوره یکی آمده یکی رفته و باز هم آمده است و باز رفته است عقیده شخصی بنده‌این است که باید هیئت دولت از یک اشخاصی که غیر از این وزرا باید تشکیل بشود و ما نباید همیشه امتحانات خودمان را روی یک نفر دو نفر بکنم بس است آقا این مملکت متضرر شد خسارت برد بدبختی برد ما باید برای این مملکت یک رجالی تهیه بکنیم اشخاصی که تا به حال وزیر نشده اند اشخاصی که به تمام معنی حسن نیت دارند باید در کابینه‌های بعد بیایند بلکه بتوانیم یک عده وزیر پیدا کنیم که در حقیقت قابل باشند به‌این که مملکت را اداره کنند این اشخاص لایق این که مملکت را بتوانند اداره کنند نیستند چرا؟ برای این که می‌بینید وضع مملکت بد است. چرا؟ برای این که اگر وضعیت مملکت خوب بود بنده یک تصدیق هم می‌دادم و آخرش هم می‌گفتم که آفرین این وزرا هستند که‌این مملکت را خوب اداره کردند ولی آقا از هر کسی می‌خواهید بپرسید شما از یک بدبختی که توی کوچه خوابیده بپرسید که‌ایا این مملکت خوب اداره می‌شود می‌گوید خدا شاهد است خوب اداره نمی‌شود. من دیروز شنیدم که به هیئت دولت یک تصویب‌نامه صادر کرده است، تصویب‌نامه چه بوده است؟ این بوده است که یک شخصی در سمیرم علیا ملکی را در نوزده هزار تومان خریده است بعد قشقایی‌ها این ملک را در نوزده هزار تومان خریده است بعد قشقایی‌ها این ملک را تصرف کرده‌اند دولت گفته عوض می‌دهم بعد چه را عوض می‌دهیم خیرآباد ورامین را چون این شخص این ملت را در 1313 خریده به نوزده هزار تومان آمده گفته است عوض بدهید خیرآباد ورامین را که برای رضاشاه قیمت کرده‌اند در 1317 به  هیجده هزار تومان و این هم نوزده هزار تومان است حالا یک تصویب‌نامه صادر کرده‌اند که در مقابل آن نوزده هزار تومان ملک سمیرم علیا این ملک خیرآباد ورامین را بدهند این آقایان این تصویب نامه را صادر کرده‌اند تصویب‌نامه روی چه اصلی صادر شده است؟ یک وقتی یک قانونی آورده‌اند به مجلس برای معاوضه املاک عشایر و تصویب هم نشده است و دولت در صورتی که حق صدور این تصویب نامه را نداشته صادر کرده است (محمد طباطبایی - البته حق نداشته است) آن وقت چه کرده‌این تصویب‌نامه وقتی از هیئت دولت رفته است کی جلو این تصویبنامه را گرفته است؟ مجیدزاده یک نفر مستخدم درست و همان آدمی که در آذربایجان با کار تدین مخالفت کرد زیرا آن تصویب‌نامه نوشته است که آقایان شما اشتباه کرده‌اید خیرآباد ششصد هزار تومان قیمتش است (نمایندگان - احسنت) خیرآباد 1322 شصت هزار تومان عمل کرده است این را نمی‌شود با هیجده هزار تومان عوض کرد این رئیس اداره حق‌شناس این رئیس اداره درست و وظیفه شناس در مقابل هیئت دولت اعتراض کرده است و رد کرده است (کام‌بخش - فردا منتظر خدمت می‌شود) خدا شاهد است اگر این مجیدزاده یک ملغی هم پول گرفت این کار می‌گذشت و می‌داند مملکت ما خراب است! دولت ما خراب است باید این دولت‌ها بروند یک دولتی مطابق مصالح مملکت بیاید خرابی کارهای این دولت یکی و دو تا و سه تا و چهار تا نیست ما استیضاح می‌کنیم ما آقا آدم‌هایی هستیم بیکار ما داخل در کار نیستیم من وقتی که‌این کارها را می‌بینم و این حرف مجیدزاده را می‌شنوم تا شخصاً جزییات آن را ندانم نمی‌گویم الان وزیر دارایی بگوبند که کجایش غلط است من آدمی نیستم که حرف غلط بگویم هزار معامله راجع به جای کرده‌اند اینها همه هست من وقتی که در مجلس حرفی را می‌زنم باید دلیل بگویم من باید بروم دنبال کار این هیئت دولت را بگیرم (بعضی از نمایندگان - با همهمه - آقا موضوع چای را بفرمایید) ما سی و دو نفر بودیم با این دولت که تصور نمی‌کردیم بتواند منافع دولت را حفظ کند مخالفت می‌کردیم بعد از آن هم 16 نفر از آقایان نمایندگان که خیرخواه هستند از آن جمله آقای‌ هاشمی آقای تجدد آقای دکتر معاون آقای دولت‌آبادی آقای نبوی (محمد طباطبایی - آقا اینها که خارج از موضوع است) (مهندس فریور - به شما چه بگذار حرفش را بزند) این پنج نفر اصالتاً از طرف خود شان و وکالت از طرف یازده نفر دیگر آقای شجاع آقای رفیعی آقای مجد ضیایی آقای روحی آقای

+++

دکتر آقایان آقای اعتماد آقای ذوالفقاری آقای مؤید ثابتی آقای مرآت اسفندیاری آقای گیو آقای سلطانی آمدند ما را دعوت کردند و گفتند شما سی و دو نفر هستید و خود آقای صدر هم به ما قول دادند گفتید که من سید اولاد پیغمبر هستم استرحام می‌کنم به من ترحم کنید آقا گفتم چه بکنیم برای شما؟ فرمودند که بیایند آبروی من را نریزند حیثیت ما را حفظ کنید (نخست وزیر - آقا من کی این حرف‌ها را زدم؟) بیایید به برنامه من رأی بدهید من اگر چهل نفر مخالف داشتم می‌روم و استعفا می‌دهم ما هم قبول کردیم آن وقت عده ما در مجلس سی و دو نفر بود شانزده نفر دیگر هم اضافه شده است می‌شود چهل و هشت نفر آن چه را که ‌ایشان تعهد کردند و من هم دروغ نمی‌گویم چهل نفر بود و حالا هشت نفر هم بیش‌تر داریم و الان هم رأی بگیرید اگر آقا ماندند ما از فردا تمام عملیات این دولت را استیضاح می‌کنیم اگر دولت یک کار خلاف قانون بکند فوراً استیضاح می‌کنیم ولی اگر آقا به قول خودشان وفا کردند و رفتند ما با این اکثریت کوچک و اکثریت بزرگ اکثریت خادم به مملکت ایران هستیم همه با هم متحد می‌شویم که انشاءالله به قول معروف بتوانیم کشتی این مملکت را به ساحل نجات رسانیم و بلکه بتوانیم کاری برای مملکت انجام بدهیم.

وزیر دادگستری - بنده دفعه قبل چون جناب آقای نخست وزیر حضور نداشتند به خودم حق دادم که بیایم اینجا و به نام ایشان صحبت کنم ولی این دفعه چون یک راه حلی به نظرم رسید خواستم فرض کنم.

چون بنده‌این طور استنباط می‌کنم که منظور نظر آقای دکتر مصدق این است که کار این مملکت به صلاح شود ما هم که همه مایل هستیم کار مملکت اصلاح شود و تصور می‌فرمایند که فقط و فقط این چند نفری که‌اینجا نشسته‌اند و اسمشان وزیر است اینها فقط قفل شده‌اند. بنده از طرف خودم و به نام رئیس راه عرض می‌کنم که اگر تفوه شود که خدای نخواسته کوچکترین آنتراو باشد و یک صدی از بودن ما در جلوی پیشرفت مملکت باشد ما همه مان حاضر خواهیم بود خودمان را فدا کنیم و بنده فعلاً یک راه حلی پیدا کردم و تصور می‌کنم که اگر آقایان موافقت بفرمایند تمام اصلاحات مملکت دراین است بنده‌این طور فرض می‌کنم فکری است ممکن است اشتباه کنم و آقایان ممکن است بنده را از اشتباه بیرون بیاورند. عرض کنم بنده نظرم این است که آقایان رأی ندهند به هیئت دولت و دولت ساقط شود ما هم فکر می‌کنیم و از این در خارج می‌شویم و جناب آقای دکتر مصدق قبول کنند ریاست دولت را و آن اشخاص لایقی را که در نظر دارند و آنهایی را که بدانند و جوآنهای پاکی را که در نظر دارند به جای اشخاص ناپاک بیاورند و با هم بنشینند و دولت تشکیل بدهند و مملکت را اصلا ح بکنند. اما راجع به موضوع تصویب‌نامه که فرمودند آقای وزیر الان توضیح می‌دهند. (دکتر مصدق - صحیح است)

وزیر دارایی - مطالبی را که آقای دکتر مصدق می‌فرمایند اغلب یا بهشان اطلاع غلط می‌رسد نکرده می‌خواهند اظهاراتی بکنند که افکار آشوب کنند. عرض کنم خدمتتان این تفصیلی را که راجع به معاوضه املاک فرمودند اولاً قانون تعویض املاک سابق مدتی است نقض شده و پیشنهادش به مجلس آمده و تا تصویب نشود هیچ ملکی را در مقابلش ملکی عوض داد نمی‌شود این اولاً و اما این که فرمودند این بوده است.

پیشنهادی شده است راجع به‌این که یکی از املاک قشقایی‌ها را که آقای شیروانی خریده بود نه (حالا نمی‌دانم آقا روابطشان یا شیروانی چه بوده است) این ملکی بوده است که سابق که املاک قشقایی‌ها را تصرف کردند و می‌خواستند بفروشند آقای شیروانی به نوزده هزار تومان در هشت سال پیش خریده است مبالغی هم خرج کردند و در این مدت زحمت در این ملک کشیده است چون دولت موافق است که املاک قشقایی‌ها به خودشان مسترد شود در نظر گرفته شد که یک ماکی مشابه به آن و در حدود آن در عوض بدهند یک گزارشی اداره مربوطه داده است و در هیئت هم رفته است هیئت وزرا هم نظرشان این بود که مادام که قانون از مجلس نگذرد همچو کاری نمی‌توانیم بکنیم و بنده هم نوشتم تمام معارضاتی که صحیح باشد یا غلط باشد تا قانون نگذرد و قانون به تصویب مجلس نرسد هیچ کاری نمی‌شود کرد و موافقت نمی‌شود (دکتر مصدق - الان مجیدزاده را بفرستید بیاید اینجا تا معلوم شود که من دروغ نمی‌گویم) (فریور - خودش تصدیق می‌کند که می‌خواستند بکنند منتهی مجید زاده مخالفت کرده است) اجازه بفرمایید عرض کنم حضورتان تصویب‌نامه صادر شده که املاک را بعد از گذشتن قانون و رسیدگی تعویض کنند (بعضی از نمایندگان - پس شده است) تعویض  نشده است (همهمه نمایندگان - زنگ رئیس) آقای دکتر مصدق راجع به چای گفتند (دکتر مصدق - عملیات شما همه‌این طور بوده است)

رئیس - آقای دکتر مصدق اجازه بفرمایید حرف‌شان را بزنند

دکتر مصدق - بنده استدعا می‌کنم مجید‌زاده را بفرمایید بیاید اینجا تا ثابت شود من دروغ می‌گویم یا ایشان

وزیر دارایی - اجازه چای در زمان این کابینه به کسی داده نشده است و اگر اجازه هم داده شده است شاید در زمان کابینه آقای بیات بوده است و تعویض ملکی هم به هیچ ‌وجه نشده است و قبل از گذشتن قانون نه تعویض شده و نه خواهد شد و هر چه را هم که آقا راجع به‌این موضوع بفرمایند بنده تکذیب می‌کنم.

6 - اخذ رأی اعتماد نسبت به هیئت دولت

جمعی از نمایندگان - رأی رأی

رئیس - آقایان موافقند که رأی بگیریم؟ (گفته شد - بلی) رأی می‌گیرم آقایانی که موافقند ورقه سفید می‌دهند آقایان مخالفین ورقه آبی می‌دهند (مهندس فریور - عده حاضر را هم اعلام بفرمایید) فعلاً عدهحاضر 113 نفر است (هاشمی - آقایانی که موافقند ورقه سفید با اسم می‌دهند) عده 114 نفر شد ورقه اگر اسم نداشته باشد محسوب نمی‌شود.

اخد آرا به عمل آمد

رئیس - آقای صادقی و آقای مسعودی هر دو می‌شمارند.

(شماره آرا به عمل آمده 69 ورقه سفید و 40 ورقه کبود و دو ورقه سفید بی اسم شماره شد)

دکتر مصدق - چهل رأی ما حاضر شد آقای صدر خودشان تکلیف خودشان را بدانند

رئیس - عده حضار 114 نفر ورقه سفید علامت قبول 69 ورقه کبود علامت زد 40 (دکتر کشاورز - یک رأی اشتباه شده است) کجا اشتباه شده است؟

شماره شد و همین طور است اشتباهی ندارد بنابراین با 69 رأی اعتماد به هیئت دولت داده شد.

اسامی موافقین آقایان: مرآت اسفندیاری - فرهودی - حاذقی - دکتر آقایان - خلعتبری - عماد تربتی - فرود - ملایری - اخوان - امام جمعه شیراز - فرج‌الله آصف - روحی - بوشهری - فولادوند - ساسان - سید ضیاء‌الدین طباطبایی - بهبهانی - دهستانی - صدریه - گیو - مخبر فرهمند - فیروزآبادی - یمین اسفندیاری - تولیت - اسعد - دشتی - جواد مسعودی - عباس مسعودی - دکتر کیان - فرخ - فاطمی - دکتر طاهری - خلیل دشتی - کاظم جلیلی - پوررضا - آریه - محمدعلی - مجید - مؤید ثابتی - ملک‌مدنی - سنندجی - ماظمی - قبادیان - ظفری - جمال امامی - علی اقبال - حیدرعلی امامی - ذوالقدر صفوی - ذوالفقاری - سرتیپ زاده - نقابت - نمازی - حشمتی - محمد طباطبایی - امیر تیمور - شریعت‌زاده - اردلان - سیف‌پور - فاطمی - معدل - دولت‌آبادی -  مجد ضیایی - دکتر مجتهدی - دهقان - دکتر معاون - اعتماد - تهرانی - نجومی - گله‌داری - ثقة‌الاسلامی

اسامی مخالفین آقایان: فتحعلی اپیکچیان - مهندس فریور - دری - طوسی - فتوحی - دکتر رادمنش - رفیع - مهندس پناهی - حکمت - عدل - افشار صادقی - مظفرزاده - اسکندری - تیموری - لنگرانی - عزت‌الله بیات - دکتر زنگنه - عامری - دکتر کشاورز - دکتر معظمی - اکبر - فداکار - تهرانچی - مقدم - دکتر مصدق - اوانسیان - شهاب - فردوسی - گرگانی - ذکایی - دکتر فلسفی - افخمی - رحیمیان - کامبخش - ایرج اسکندری - ابوالحسن صادقی - فرمانفرماییان - آشتیانی - صدر‌قاضی - بهادری - پروین گنابادی

ورقه سفید بی‌امضا دو برگ

نخست وزیر - با تشکر از حسن ظن آقایانی که رأی موافق داده‌اند و به‌این بنده و به ‌این دولت رأی اعتماد داده‌اند و موافقت فرمودند می‌خواستم دو کلمه عرض کنم و طرف خطاب بنده هم جناب آقای دکتر مصدق هستند. بنده نمی‌خواهم هیچ وقت بدون نزاکت به‌ایشان عرضی کرده باشم  و ایشان را همیشه محترم دانسته و می‌دانم لیکن توقع دارم که‌ ایشان فرمایشاتشان را تا یک اندازه و طوری بفرمایند که صحت داشته باشد و اشتباه نکنند اولاً آقا هرچه می‌خواهند استیضاح بفرمایند سؤال بفرمایند خیلی خوب بفرمایند بنده هم خیلی خوشوقت هستم که آقایان استیضاح بکنند و سؤال بکنند بلکه دولت بتواند با یک عزم و جد وافی و کافی کار بکند (صحیح است) و این را هم ضمناً عرض می‌کنم که بنده شخصاً اهل مبارزه نیستم آمده ام کار کنم اگر کار پیشرفت کرد آقایان هم موافقت می‌فرمایند همراهی می‌فرمایند برای مملکت کار می‌کنیم مخالفت با این گفتگوها فعلاً

+++

مقتضی نیست نیت بنده هم این نیست و نمی‌خواهم یک چنین شهرتی در مبارزه پیدا کنم در زندگانی خودم اصلاً اهل مبارزه نیستم. اما این که فرمودند بنده استرحام کرده‌ام کی بنده استرحام کردم؟ بنده گفتم به من رحم کنید؟ بنده بیزارم از یک چنین کاری بنده از فلک هم توقع ندارم بنده وکیل کارهای مجلس هستم این طور به من رای دادید حالا بنده از طرف مجلس وکالت دارم هرچه مجلس بگوید اجرا می‌کنم اوامر این مجلس را اجرا می‌کنم میل دارید می‌کنم میل ندارید نمی‌کنم توقع چه چیز است؟ استرحام چه چیز است؟ کی بنده همچو عرضی را کردم که می‌فرمایید؟ دوم این که فرمودند من استعفا بدهم (دکتر مصدق - صحیح است)  مطلب این بود وقتی که شما فرمودید که اگر از چهل متجاوز تا چهل و پنج تا پنجاه رأی مخالف داشته باشید می‌توانید کار بکنید گفتم خیر فرمودید آن وقت چه می‌کنید گفتم که استعفا می‌کنم کی گفتم تعهد می‌کنم اگر چهل مخالف داشتم استعفا بکنم؟ با آقای تهرانچی یا یکی از آقایان دیگر که صحبت فرمودند گفتم آقا موقع این مملکت موقعی نیست که هر روز دولت بیفتد من برای خودم نمی‌گویم برای مملکت می‌گویم بهتر این است که آقایان بنشینند اکثریت و اقلیت (من از هر دو طرف تقاضا می‌کنم) و توافق کنند و یک شخص دیگری را که مناسب تر و قادرتر برای پیشرفت کار باشد او را انتخاب کنند و بنده هم استعفا می‌دهم هم حالا هم همین استدعا را می‌کنم و خواهش می‌کنم آقایان نسبت به یک نفر دیگری موافقت بفرمایند و بنده را هم معاف بفرمایند خیلی هم ممنون می‌شوم (احسنت - کف زدن حضار)

7 - موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

رئیس - اگر موافقت می‌فرمایید جلسه را ختم کنیم (صحیح است) جلسه آتیه روز یکشنبه 8 مهر ماه سه ساعت پیش از ظهر دستور لوایح موجوده .

(مجلس یک ساعت و ربع بعد از ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شورای ملی - سید محمد‌صادق طباطبایی

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

اخبار مجلس

گزارش کمیسیون عرایض و مرخصی

کمیسیون عرایض و مرخصی در این هفته روزهای یک شنبه 17 و سه‌شنبه 3/7 و پنج شنبه 5/7/24 به ریاست آقای محمدعلی امام جمعه شیراز و عضویت سایر آقایان در ساعت 8 صبح تشکیل و به تعداد 260 برگ عرایض رسیدگی و به وزارتخانه‌های مربوطه رجوع شد ضمناً 48 پاسخنامه مرجوعات مجلس که از وزارتخانه‌ها رسیده بود از اداره دبیرخانه قانونگذاری برای رفع نگرانی به متظلمین ابلاغ گردید.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

سؤالات نمایندگان

ریاست مجلس شورای ملی

راجع به علل و قضایایی که منجر به تشدید حکومت نظامی شد و اقداماتی که اخیراً حکومت نظامی کرده است سوالی از جناب آقای نخست وزیر دارم خواهشمندم مراتب را به‌ایشان اعلام فرمایند که برای جواب در مجلس شورای ملی حضور یابند

6 مهر 1324                                             فرهودی

اصلاح آیین نامه

ماده 36 آیین نامه اصلاحی قانون دفاتر اسناد رسمی مصوب 24/2/1323 به شرح زیر اصلاح می‌شود

ماده 36 - بعد از تنظیم سند سردفتر مکلف است خلاصه معامله را که نزد او واقع شده روی برگ‌های مخصوص این کار نوشته منتهی در ظرف پنج روز به اداره ثبت بفرستد خلاصه نامبرده باید حاوی نام پدر و شماره شناسنامه متعاملین نیز بوده و علاوه بر امضای آنان به امضای سردفتر و نماینده ثبت در صورتی که دارای نماینده باشد معضی باشد. تخلف از دستور این ماده مستلزم کیفر انتظامی شدید خواهد بود.

م - 4465                                                وزیر دادگستری

+++

 

 

 

 

 

یادداشت ها
Parameter:294259!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)