کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره چهاردهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملی دوره 14
[1396/05/24]

جلسه: 143 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز چهار‌‌شنبه چهارم مهر ماه 1324  

فهرست مطالب :

1 - قرائت و تصویب صورت مجلس

2 - بیانات آقایان نخست وزیر و دکتر مصدق

3 - مذاکره راجع به دستور

4 - بیانات قبل از دستور آقای مصدق

5 - تصدیب اجازه پرداخت دو دوازدهم حقوق مرداد و شهریور 1324

6 - موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس ملی دوره 14

 

 

جلسه: 143

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز چهار‌‌شنبه چهارم مهر ماه 1324

 

فهرست مطالب :

1 - قرائت و تصویب صورت مجلس

2 - بیانات آقایان نخست وزیر و دکتر مصدق

3 - مذاکره راجع به دستور

4 - بیانات قبل از دستور آقای مصدق

5 - تصدیب اجازه پرداخت دو دوازدهم حقوق مرداد و شهریور 1324

6 - موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

 

مجلس یک ربع ساعت بعد از ظهر به ریاست آقای سید محمد‌صادق طباطبایی تشکیل گردید.

 

1 - قرائت و تصویب صورت مجلس

صورت مجلس روز سه‌‌شنبه سوم مهر ماه را آقای طوسی (منشی) به شرح زیر قرائت نمودند

 

مجلس یک ربع ساعت بعد ‌از ظهر به ریاست آقای سید محمد‌صادق طباطبایی تشکیل و صورت جلسه قبل قرائت تصویب شد.

اسامی‌غایبین روز 3/7/24

غایب با اجازه: آقای شجاع 

غایبین بی اجازه روز - آقایان: فرمند - امینی - دکتر اعتبار - مؤید قوامی‌- کفایی - امیر ابراهیمی‌- صمصام - منصف - تولیت - تیمور تاش - حسن اکبر - دکتر شفق - دکتر عبده - رفیعی - قشقایی

دیرآمده با اجازه : آقای اقبال

دیرآمدگان بی اجازه - آقایان: امیر تیمور - عماد تربتی - مؤید ثابتی - خاکباز - فولادوند - گیو - نبوی - دولت‌آبادی - کاظمی‌- حیدر‌علی امامی‌- سنندجی - شهاب - گرگانی - سید ضیاءالدین طباطبایی - علی دشتی - سید محمد طباطبایی - یمین اسفندیاری - تهرانی - نمازی - معدل - مجد - ایرج اسکندری - مهندس پناهی - دکتر آقایان - جمال امامی‌- دکتر کیان - دکتر فلسفی - ایپکچیان - آریه - پوررضا.

پس از بیانات مقام ریاست دایر به توجه آقایان نمایندگان به حضور در موقع معینه برای تشکیل جلسات و تعیین تکلیف امور معوقه و همچنین قرائت مواد 142 و 143 آیین‌نامه داخلی راجع به حدود وظایف و تکالیف تماشاچیان و مخبرین جراید.

آقای دکتر کشاورز با موافقت آقایان نمایندگان محترم به نطق قبل از دستور پرداخته بدواً اصل 12 قانون اساسی را راجع به مصونیت نمایندگان مجلس شورای ملی قرائت سپس با اشاره به اوضاع بحرانی کشور و ضرورت تشریح اوضاع برای ملت به منظور انجام مسئولیت نمایندگی به مقدمات استقرار رژیم دیکتاتوری در بیست سال قبل به دست فرمانداری نظامی ‌و عدم رعایت احترامات و مصونیت نمایندگان مجلس شورای ملی و توقیف جراید و اختناق آزادی و بالأخره فجایع حاصله از رژیم نامبرهد و ایجاد حس عدم اعتماد عمومی ‌و اعاده همان مقدمات و اوضاع به وسیله فرمانداری نظامی‌فعلی و عدم تعقیب خائنین و مجرمین رژیم سابق و یاس عمومی‌از آزادی عقیده و قلم پرداخته و با تذکار ضرورت وجود احزاب مختلفه در حکومت دمکراسی و لزوم جلوگیری از خطر استیلای قوای نظامی ‌و دخالت قوه مجریه در امور قوای مقننه و قضاییه به جریان روز یکشنبه گذشته در خیابان فردوسی و توهین و ضرب و جرح وارده به ایشان از طرف یکی از افسران با علم به مقام نمایندگی و مصونیت ایشان و ضرورت تعقیب موضوع برای حفظ اصول بدون رعایت مناسبات حزبی و ملکی اشاره نموده و بالأخره با لزوم جلوگیری از مندرجات آن دسته از جرایدی که برخلاف اخلاق و عفت عمومی‌و مبانی مقدسه مذهبی قلمفرسایی نموده و همچنین با تایید احترام و عقیده قلبی خود و جمعیتشان به حفظ اصول مالکیت و احترام مقام سلطنت و ضرورت تخلیه خاک کشور از قوای بیگانه و اظهار تنفر از کسانی که به دخالت یا اعمال نفوذ اجانب موافقت دارند به بیانات خود خاتمه داده و پس از آن آقای زند وزیر جنگ با اشاره به مقامات علمی‌و اجتماعی و خدمات آقای دکتر کشاورز به بهداشت عمومی‌ و اظهار تأسف از پیش‌آمد اخیراً اظهار داشتند مقررات حکومت نظامی‌بر طبق قانون بوده و رفع آن نیز برحسب تمایل نمایندگان محترم و قانون باید به عمل آید و علل تشدید عمل فرمانداری نظامی ‌را با اعلامیه‌های ستاد ارتش و فرمانداری نظامی‌ احاله نموده و تذکار دادند رسیدگی و تحقیقات لازمه در این باب به عمل خواهد آمد.

ضمناً عمل سربازان را مربوط به انضباط نظامی‌ و حفظ نظم و آرامش عمومی‌ دانسته و تکذیب افسر مورد نظر را در قسمت توهین و ضرب و جرح به عرض مجلس شورای ملی رساند و برای قضاوت بیطرفانه کشف حقیقت تقاضا نمودند موضوع به دادرسان دیوان کشور احاله شود و نیز خاطر‌نشان نمودند مصونیت و احترام نمایندگان مجلس شورای ملی طبق قانون اساسی محرز و محترم بوده و از طرف قوه مجریه هیچ نوع مداخله در شئون قوای مقننه و قضاییه به عمل نیامده و از طرف ستاد ارتش دستوری برخلاف قانون اساسی صادر نگردیده و در صورت بروز خلاف از طرف

+++

یکی از مأمورین شدیداً به کیفر قانونی خواهد رسید پس از توضیح مختصر به نام ریاست دایر به انجام وظایف مقرره

آقای دکتر طاهری پیشنهاد نمودند کمیسیونی مرکب از دو نفر از هر شعبه انتخاب و نسبت به موضوع رسیدگی به عمل آید - آقای محمد طباطبایی با این پیشنهاد مخالف و عقیده داشتند طبق آیین نامه داخلی و اختیارات خود مقام ریاست موضوع به کمیسیون تحقیق معینه از طرف آقای مقام ریاست رجوع شود - آقای دکتر طاهری با این نظر موافقت نموده و طبق دستور مقام ریاست مقرر گردید از هر شعبه دو نفر انتخاب و رسیدگی به عمل آوردند و آقای لنکرانی عقیده داشتند انتخاب کمیسیون نامبرده با قرعه به عمل آید.

عده از آقایان نمایندگان ورود در دستور را تقاضا و چون آقای دکتر مصدق مخالف بودند به ورود در دستور رأی گرفته شده تصویب و لایحه دو دوازدهم مطرح و آقای دکتر معظمی‌ پیشنهاد جلسه اسبق خود را نسبت به اعتبار تنخواه گردان مسترد نموده و راجع به دیوان محاسبات و اعاده حق تسحیل او در قبال اخطار نظامنامه آقای شریعت زاده شرحی توضیحاً ایراد و تأیید پیشنهاد خود را تقاضا نمودند آقای بدر وزیر دارایی حق تسجیل را جزو وظایف مقرره دیوان محاسبات در قانون اساسی ندانسته و چون عده برای مذاکره کافی نبود بقیه مذاکرات به جلسه روز 4 شنبه چهارم مهر ماه 3 ساعت قبل از ظهر موکول و مجلس دو ساعت بعد از ظهر ختم شد.

رئیس - آقای فولادوند

فولادوند - دو سه روز است بنده را دیرآمده بی‌اجازه می‌نویسند در صورتی که بنده هر روز ابتدای تشکیل جلسه حاضر بوده‌ام امروز معلوم شد یعنی آقای سیف‌پور معلوم فرمودند بعضی آقایانی که کلاه ندارند در حسب نمی‌آیند در صورتی که ما هر روز قبل از این که جلسه تشکیل شود در مجلس شورای ملی حاضر بوده این خواستم این را تذکر بدهم.

رئیس  - آقای معدل هم نوشته‌اند که حاضر بوده‌اند اینها اصلاح می‌شود. یکی هم این که آقای سیف‌پور را اشاره کردند مثلاً آقایانی که کلاه ندارند به حساب نمی‌آیند این مقصود را باید درست فهمید آقایانی که کلاه و عصا دارند آن جا می‌گذارند و به آن کسی که مسئول است می‌گویند اسمشان ثبت می‌شود ولی آنهایی که کلاهی چیزی ندارند که از روی آن ورودشان معلوم شود و از جلوی آن کسی که مسئول است و آن جا ایستاده است رد شوند که اسمشان ثبت شود از این جهت این طور می‌شود. آقای سیف‌پور

سیف‌پور - بنده در صورت مجلس اغلب دیده‌ام که بنده را جزو دیرآمدگان بدون اجازه می‌نویسند البته بنده به اصل موضوع اهمیت نمی‌دهم چون حقوق بنده تمام به مصرف بیمارستان شمس آباد می‌رسد بنده معتقدم که باید درست توجه شود در این موضوع بنده مخصوصاً امروز درست سر ساعت نه و نیم آمدم رفتم در فراکسیون میهن نشستم بعد معلوم شد که چون بنده کلاه نداشتم اسم بنده را ننوشته‌اند خواستم مقرر فرمایید توجه بیش‌تری بشود یا این که در اطاق اسامی ‌را بنویسند که این پیش‌آمد نشود.

رئیس - در صورت مجلس نظر نیست؟ (خیر) صورت مجلس تصویب شد.

جمعی از نمایندگان - دستور

رئیس - آقای دکتر مصدق چند جلسه است که اجازه نطق قبل از دستور خواسته‌اند آقای مجد هم می‌خواهند راجع به این حادثه اخیر قزوین صحبت کنند.

نقابت - آقا مستخدمین حقوق ندارند

2 - بیانات آقایان نخست وزیر و دکتر مصدق

نخست وزیر (آقای صدر) - چون مقتضی نمی‌دانم که وقت پرقیمت مجلس را بیانات مفصل مصروف دارم پیش از حد ضرورت مصدع شوم به طور اختصار عرض می‌کنم.

از مدتی قبل که دولت به مجلس معرفی شد هر روز انتظار داشتم که زودتر رأی به برنامه دولت گرفته شود و تکلیف دولت معلوم گردد و هر چند معتقد بودم که دولت اکثریت رأی موافق دارد ولی اصولاً لازم بوده است که با گرفتن رای عده آرا موافق و مخالف صریحاً معلوم و دولت از تزلزل خارج و یا از کار برکنار شود چه آن که با تزلزل و عدم ثبات اقدام به کارهای مشکل و موانع زیادتر خواهد بود متاسفانه به واسطه اوضاعی که مشهود نظر آقایان است این امر ضروری و فوری مدتی است دچار تعویق گردیده و گذشته از این که اصل برنامه هنوز به تصویب مجلس نرسیده مقدمات اجرای مواد آن که عبارت از تصویب لوایح مربوطه است نیز تهیه نشده و این است که تمنا دارم آقایان موافقت فرمایند رأی اعتماد گرفته شود خصوصاً که کارهای فوری و فوتی در پیش است و بی‌تکلیفی دولت ممکن است موجب ضررهای جبران‌ناپذیر شود.

و هر چند مقتضی بود راجع به جهات مخالفت آقای دکتر مصدق که در بیانیه سابق خودشان و اظهاراتی که چند روز قبل در مجلس ایراد فرمودند جواب مقتضی عرض کنم ولی باز ترجیح می‌دهم که از تفصیل صرف نظر کرده به اختصار اکتفا نمایم.

بیانات ایشان قسمتی راجع به شخص بنده بود که سوابق مرا خوب ندانستند البته نظر ایشان معطوف به سوابق این جانب در خدمات رسمی‌و دولتی بوده نه مربوط به‌امور شخصی چه هر کس دارای شخصیت مخصوص به خود است و کسی حق مداخله در آن ندارد من اگر نیکم اگر بد تو برو خود را باش که گناه دیگری بر تو نخواهد نوشت اما خدمات رسمی‌ من در مدتی قریب به چهل سال در مراحل مختلفه قضاییه و مجریه و مقننه کنم و تزکیه المرء لنفسه قبیحه ولی این‌ اندازه را ناچارم در مقام مدافعه عرض کنم که تصدی این جانب در این مدت به خدماتی بوده که ارتباط به عامه مردم داشته و در این شهر بوده است و تصور نمی‌کنم که هیچ وقت افکار عمومی ‌مرا قاصر یا مقصر در انجام خدمت دانسته باشد مگر آن که در این چند ماهه زمامداری تهمت‌های ناروا بر من زده شد که گویا این تیرهای تهمت در این مدت مدید در ترکش مخالفین نبوده و حالا که عهده‌دار خدمتگزاری مهم در این موقع مشکل شده‌ام تهیه و به طرف من پرتاب گردید.

کاش یک محکمه ملی و یک هیئت منصفه تشکیل بود و به سوابق کلیه کارکنان کشور رسیدگی می‌کرد تا حقیقت حال هر کس مکشوف می‌شد.

من خدای تعالی را شاهد می‌گیریم که همیشه از روی عقیدت طرفدار حق و عدالت بوده و پیوسته سعی کرده‌ام که در خدمتگذاری صادق و عادل باشم و به این جهت هیچ نفوذی مرا از راه راست منصرف نکرده و چون در زندگانی مادی هم قانع و پرهیز کار بوده‌ام هیچ وقت حب مال مرا به زحمت نینداخته و جمعی خاطرم را پریشان نساخته است من بسیار تعجب می‌کنم از این که آقای دکتر مصدق گفتند بنده در دوره حکومت سابق کالمیت بین بدی التصال بوده‌ام و خیال می‌کنم چون از اوضاع آن زمان به کلی دور بوده‌اند نشنیده‌اند که سبب کناره گیری و به عبارت آخری عزل من از وزارت دادگستری چه بود و یقین دارم اغلب بلکه همه می‌دانند که در آن دوره من یگانه کسی بودم که برای حفظ عدالت و قانون و اصول مشروطیت و استقلال قضات پافشاری و ایستادگی نمودم و دانسته خود را به آتش‌ انداختم و نهایت خداوند به پاداش راستی مرا محافظت کرد تا این جا که خدمت شما ایستاده و کمر خدمت بسته و به این گذشته روشن خود افتخار می‌کنم و اما راجع به سیاست خارجی دولت آقای دکتر مصدق کلیاتی فرمودند که همه به جای خود صحیح است و همه تصدیق دارند ولی خو بود بفرمایند کدام عمل این دولت مخالف آن رویه و حفظ موازنه بوده بنده با کمال قدرت ادعا می‌کنم که در دوره زمامداری اینجانب هیچ عملی که مخالف با رویه بی‌طرفی منفی باشد نشده است و اگر اشخاص بخواهند پاره عملیات دولت را که حفظ و امنیت و رفع تشویش خاطر عامه و مقتضیات وقت ایجاب کرده است به حساب مناسبات خارجی دولت بگذارند دور از انصاف و منطق است و هر چند به جهتی اقتضا داشت در این موضوع که به طور اشاره بیان کردم اشاره کردم به طور واضح و مفصل و دلایل مقتضی صحبت می‌شد ولی نظر به جهات دیگر امروز مقتضی نمی‌دانم در صورتی که دولت بر سر کار بماند در موقع خود حقایق را به تفصیل عرض خواهم کرد و عجالتاً تمنا دارم اجازه فرمایند امروز رأی به برنامه دولت گرفته شود خصوصاً که بودجه دو دوازدهم مطرح است و باید زودتر حقوق مستخدمین پرداخت شود.

جمعی از نمایندگان - باید رأی اعتماد بگیریم.

دکتر مصدق - بنده اجازه می‌خواهم .

کام‌بخش - آقا بنده مخالفم در صورتی که بخواهید وارد دستور شوید بنده دو کلمه عرض دارم.

رئیس - چون هنوز وارد دستور نشده‌ایم بفرمایید.

کام‌بخش - بنده دو کلمه بیش‌تر عرض ندارم (همهمه معتمد نمایندگان صدای زنگ رئیس)

طباطبایی - آقا نمی‌شود صحبت کرد.

کام‌بخش - بنده اخطار نظامنامه دارم آقای طباطبایی دلواپس نباشید.

رئیس - خطاب به آقای طباطبایی آقا بگذارید مخالفت خودشان بکنند .

(همهمه نمایندگان - صدای زنگ رئیس)

کام‌بخش - آقا بنده مخالف با ورود در دستور هستم چرا نمی‌گذارید عرضم را بکنم بنده می‌خواهم بگویم که یک حریقی در قزوین اتفاق افتاده است که قریب ششصد هفتصد دکان سوخته است بنده می‌خواهم این را عرض کنم این که چیزی نیست این که

+++

می‌خواهم عرض کنم مورد علاقه عموم نمایندگان است (همهمه نمایندگان - صدای زنگ رئیس)

محمد طباطبایی - چون آقا نخست وزیر تقاضای رأی اعتماد کرده‌اند باید رأی گرفته شود بعد ایشان صحبت کنند.

کام‌بخش - آقا بنده با ورود در دستور مخالفم.

رئیس - (خطاب به آقای کام‌بخش) اگر مجلس به تقاضای دولت رأی بدهد مانعی ندارد که بعد از این هم شما صحبت کنید.

کام‌بخش - مخالفت بنده برای همین قسمت بود که می‌خواستم عرض کنم.

یمین اسفندیاری - آقای رئیس این طور که نمی‌شود ما الان چندین جلسه است که می‌خواهیم راجع به مازندران صحبت کنیم (صدای زنگ رئیس)

رئیس - آقایان نظم مجلس را بر هم نزنید آقای نخست وزیر یک تقاضایی کرده‌اند و عده هم کافی نیست.

سیف‌پور - عده کافی بود نگذاشتند.

فرود - من اخطار نظامنامه دارم.

رئیس - بفرمایید

فرود - عرض می‌کنم که دولت الان تقاضای رای اعتماد کرده یعنی صحبت کرد مقصود این است که باید صحبت در اطراف برنامه دولت بشود (بعضی از نمایندگان - با همهمه - این طور نیست آقا) اجازه بدهید عرض می‌کنم در برنامه دولت دو نفر موافق حرف زده است و سه نفر مخالف صحبت کرده است یک موافق دیگر هم باید صحبت کند (همهمه نمایندگان) اجازه بفرمایید آقایان عرض کردم دو نفر موافق و سه نفر مخالف صحبت کرده است اگر هم بخواهند رأی بگیرند باید یک نفر موافق دیگر صحبت کند بعد به کفایت مذاکرات رأی گرفت اگر تصویب شد بعد باید رأی اعتماد گرفت.

رئیس - عده برای رای کافی نیست

دکتر مصدق - بنده مطابق ماده 109 اخطار نظامنامه دارم .

رئیس - بفرمایید .

سیف‌پور - آنهایی که می‌گویند دولت اکثریت ندارد باز ابستروکسیون کردند.

دکتر مصدق - بنده قبل از دستور یک عرایضی دارم که مورد علاقه عموم است (همهمه نمایندگان) عرض می‌کنم بنده قبل از دستور عرایضی دارم که خیلی لازم است و با حال کسالت پنج جلسه است که می‌آیم عرایض خودم را بکنم اجازه نمی‌دهند بنده گمان نمی‌کنم که آقایان نمایندگان نسبت به مصالح مملکت این قدر بی‌علاقه باشند که نگذارند به‌ اندازه پنج دقیقه صحبت کنم (جمعی از نمایندگان - بفرمایید آقا) این یکی و یکی دیگر هم بنده یک پیشنهادی دارم راجع به یک دوازدهم شهریور بعد هم مطالبی دارم که طبق ماده 109 باید عرض کنم چون گوش بنده خیلی سنگین است و فرمایشات آقای صدر را ملتفت نشدم همین قدر شنیدم که مسئله کالمیت بین یدی‌الغسال را فرمودند بنده می‌خواهم وضیح بدهم که ایشان چطور کالمیت بین یدی‌الغسال بودند (همهمه نمایندگان - صدای زنگ رئیس)

من به موجب ماده 109 حق دارم توضیح بدهم چون ایشان عرایض مرا برخلاف جلوه دادند.

فاطمی‌- آقا مانعی ندارد فرمایشاتتان را بفرمایید

دکتر مصدق - بنده به موجب ماده 109 باید صحبت کنم .

رئیس - بفرمایید راجع به ماده 109 صحبت کنید .

دکتر مصدق - حالا هر کدام را اجازه می‌فرمایید یعنی نطق قبل از دستور را بکنم که راجع به مصالح مملکت است پنج دقیقه هم بیش‌تر طول نمی‌کشد یا راجع به یک دوازدهم (همهمه نمایندگان - صدای زنگ رئیس) یا طبق ماده 109 عرایضم را بکنم هر کدام را می‌فرمایید.

رئیس - ماده 109 مقدم بدارید.

دکتر مصدق - اولاً این عرایضی که من می‌کنم حمل بر ارتجاع نکنند بنده شخصی هستم که در مدت عمر خودم به آزادی خواهی معروفم (صحیح است) و هر صدمه هم کشیده‌ام روی عقیده خودم بوده است من یک آدمی ‌بودم که در دوره رضا شاه معتقد بودم که شئون ملی ما باید به دست ملت ایران باشد نه به دست یک نفر و می‌گفتم یک نفر آدم نمی‌تواند در مسائل اجتماعی و در مسائل دیگر مملکت به طور اجبار مردم را مجبور بکند در موقعی که کلاه پهلوی قرار بود سر گذاشته شود با این که من سال‌ها در اروپا شاپو سر می‌گذاشتم وقتی که بنا شد کلاه پهلوی سر بگذارند من هشت ماه در منزل ناخوش شده و از منزل بیرون نیامدم بعد یک قانونی وضع شد اگر چه قانون هم صورت ظاهری بود آن وقت بنده کلاه پهلوی گذاشتم و بیرون آمدم حالا البته خانم‌ها به بنده اعتراض نکنند زیرا قبل از این که بانوان محترم کشف حجاب کنند من در اروپا با خانواده خودم کشف حجاب کردم و هیچ کس با کشف حجاب مخالف نبود ولی من مخالف بودم چون معتقد بودم که کشف حجاب باید به واسطه اولسیون و به واسطه تکامل اهل مملکت باشد نه به واسطه تکامل اهل مملکت باشد نه به واسطه یک کسی که یک قدرتی پیدا کرده و یک زوری پیدا کرده که من این جور می‌خواهم و باید این جور بشود من این را معتقد نیستم به هیچ ‌وجه و مخالف هم بودم روزی یکی از اعضای دیوان کشور منزل من آمد و گفت این دیگر نمی‌شود گفتم چطور نمی‌شود گفت این که رضاشاه می‌خواهد کشف مجلس حجاب بکند این دیگر نمی‌شود و من خودم را خواهم گشت گفتم چطور؟ گفت همه چیز را تحمل کردیم برخلاف حقوق مالکیت اقدام کردند تحمل ما کردیم برخلاف آزادی مطبوعات برخلاف اجتماعات بالأخره هرچه کردند تحمل کردیم این یکی دیگر قابل تحمل نیست و اگر بشود من خودم را می‌کشم و رفت بعد دعوت شد که بیایید با خانم‌ها در وزارتخانه‌ها و همه آن وقایع که آقایان مستحضرند بعد یک وقت دعوت کردند در زمان رضا شاه که بیایید در وزارت دادگستری آقایان وزرا و قضات و رؤسا خانم‌های خودشان را بیاورند این آقا هم رفت بعد به او گفتم که چطور شد شما که آن طور مخالف بودید گفت خوب وقتی که آقای صدر آقای حاج سید نصرالله این کار را بکنند دیگر من چه می‌توانم بکنم حالا هم این است معنی کالمیت بین یدی‌الغسال (همهمه نمایندگان) - هیچ کس حاضر نمی‌شد به هیچ وجه حاضر نمی‌شد و این بدترین کاری بود که یک نفر آدم آن هم عرض کنم خدمت سرکار که از طبقه روحانیون ممکن بود بکند عرض کنم که خدا بیامرزد آقا شیخ محمد‌علی رئیس محکمه شرع را وقتی که خواستند عمامه را عوض بکنند دو سال خانه نشین شد و عمامه را برنداشت هر کس باید در خط مشی خودش به ایران سبب باشد دارای مسلک باشد. باید انسان شخصیت داشته باشد نه این که مطیع یک چوب و چماق باشد ما می‌خواهیم مملکت ما وزیری داشته باشد که در پای مصالح مملکت ایستادگی کند نه این که کالمیت بین یدی‌الغسال باشد این عرایض بنده است.

(در این موقع آقای دکتر مصدق از مجلس خارج شدند)

آقای نخست وزیر - خوب بود آقای دکتر مصدق اجازه می‌دادند که بنده جوابشان را عرض کنم بنده ادعا نکردم که هیچ وقت در زندگانی خطایی نکرده‌ام و هیچ کس هم نمی‌تواند که در زندگانی این ادعا را بکند (صحیح است) ولی ادعای من در خدمتگزاری به مملکت و کارهایی است که تاکنون متصدی آن بوده‌ام و چون البته ایشان وکیل هستند من جواب ایشان را عرض می‌کنم من هیچ وقت در زندگانی خودم در حکومت گذشته خطایی در امور مملکت و در کارهایی که موظف بوده‌ام نکرده‌ام ادعای بنده در این قسمت است اما آن دوره اولاً این مسئله را عرض کنم که در موقع تغییر لباس مرحوم داور آمد پهلوی من و گفت باید کلاه پهلوی سرت بگذاری و حکم این است چون من در آن موقع معمم بودم من گفتم که این کار را نخواهم کرد و استعفا خواهم داد گفت اگر استعفا هم بدهی باید بکنی گفتم من نخواهم کرد و استعفا هم می‌دهم التماس کرد که پس چه باید کرد گفتم آقا یک قانونی وضع کنند من مطبع قانون هستم و مطیع شخص نخواهم بود (بعضی از نمایندگان - صحیح است - احسنت) این موضوع را همه هم می‌دانند اما راجع به کشف حجاب یک کلمه کافی است عرض کنم که با وقایع مشهد هیچ کس قدرت نداشت مخالفت بکند معذلک بنده کردم در هر حال به هر جهتی و به هر وسیله بود همه توافق کردند بنده هم کردم و اگر خطا هم هست بنده این خطا را کرده‌ام .

رئیس - چون عده برای رأی کافی نیست اجازه بدهید آقای مجد صحبت کند بفرمایید آقای مجد.

محمدعلی مجد - با نهایت تأثر به عرض نمایندگان محترم می‌رساند که پریشب در قزوین ساعت یک و نیم بعد از نصف شب حریق مدهشی واقع و طبق تلگرافات واصله قریب ششصد دکان دچار حریق و چندین هزار خانواده بی‌چیز و بی‌خانمان شده‌اند و مشکلی بر مشکلات مجلس و دولت اضافه شده است از تلگرافات واصله این طور استنباط و یا لااقل حدس زده می‌شود که در این کار دستی در کار بوده است و از این جهت از دولت تقاضا کرده‌اند مأموریتی معین و فوری به قزوین بروند تا موجبات و علل حریق را معین نمایند سه نفر هم از طرف وزارت کشور و وزارت دادگستری و اداره کل شهربانی معین و قرار است صبح جمعه حرکت کنند چون مردم قزوین عموماً فقیر می‌باشند و این حریق بر فقر و فاقه آنها اضاف کرده از این جهت از پیشگاه مبارک اعلیحضرت همایون شاهنشاهی و مجلس شورای ملی و هیت دولت استدعا دارم توجهی به حال خسارت دیدگان قزوین مبذول فرمایند تا این بیچاره‌ها از بین نروند. (صحیح است)

+++

3 - مذاکره راجع به دستور

فاطمی‌- آقا بنده عرض دارم اجازه می‌فرمایید؟

رئیس - بفرمایید

فاطمی‌- بنده مقصود عرضم... (جمعی از نمایندگان - آقا بلندتر بفرمایید)... چشم البته به طوری که خاطر محترم آقایان مسبوق است در این دو سه روز در خارج یک مذاکراتی داشتیم. با آقایان اقلیت و رفقای دیگر بنده خیلی احتراز دارم از این که کلمه اکثریت و اقلیت را بگویم و خیلی میل دارم که‌امروزه در مجلس این عنوان گفته نشود و امروز هم ما محتاج به اقلیت و هم به اکثریت هستیم و محتاج به این هستیم که وحدت کلم در مجلس باشد ولی یک مذاکراتی شد راجع به این که لایحه بودجه مقدم باشد یا این که رأی اعتماد به دولت و دیروز در جلسه اکثریت مذاکره شد به طور خصوصی و بالأخره آقایان رفقای ما تسلیم شدند و گفتند که هر طوری...

(سید ضیاءالدین طباطبایی - بفرمایید کی تسلیم شد) ما تسلیم شدیم به نظر آقایان و گفتیم هر طوری که میل دارند به همان صورت ما حاضریم اگر میل دارند اول رأی اعتماد گرفته شود و بعد رأی اعتماد همین طور راجع به بودجه هم یک اشکالی در بعضی از موادش بود و آقای دکتر مصدق هم یک اشکالی در بعضی از موادش بود و آقای دکتر مصدق هم یک پیشنهاد راجع به یک دوازدهم کرده‌اند (دکتر مصدق - یک دوازدهم شهریور پیشنهاد شده)... و راجع به آن هم موافقت کردیم به طوری که نظر همه بود و به همان صورت جریان پیدا کرد بنده حالا حس می‌کنم که یک اشکالی باز در کار پیش آمده است و بعضی از آقایان بیرون هستند خواستم تقاضا بکنم استرحام بکنم که آقایانی که بیرون هستند تشریف بیاورند اگر همان طور که آقای نخست وزیر تقاضا کردند موافق هستند که اول رأی اعتماد به دولت گرفته شود و در این موضوع هم هیچ مذاکره نشود (صحیح است) و مذاکرات را هم آقایان کافی بدانند که رأی گرفته شود اگر هم بودجه را صلاح می‌دانند مطرح بشود اول بودجه مطرح شود توافق هم که حاصل شده است بنابراین آقایان را که بیرون هستند تمنا می‌کنم امر بفرمایید که بیایند و آقایان هم موافقت بکنند مستخدمین دولت هم در ولایات و هم در اینجا واقعاً بیچاره هستند بعضی‌ها هستند که نمی‌توانند زندگانی کنند الان چهار روز از ماه گذشته است که دو روز دیگر هم تشریفش طول می‌کشد تا چیزی به دستشان برسد این می‌شود شش روز این مستخدمین نمی‌توانند کرایه خانه‌شان را باید بدهند خرج خودشان را باید تأمین کنند به کسی که بدهکارند باید بدهند (صحیح است) هزار زحمت و بیچارگی دارند ما هم که باید حقوق آنها را بدهیم دیگر تأخیر چرا تازه اگر عده‌ای هم با دولت مخالف باشند مستخدمین که گناهی ندارند (صحیح است) و خود آقای دکتر مصدق را هم می‌دانم خیلی جدیت دارند که بودجه بگذرد و پول مردم داده شود.

رئیس - خود آقای فاطمی‌اگر تشریف ببرید بیرون با آقایانی که بیرون هستند همین حرف‌ها را بزنید بلکه بیایند (خنده نمایندگان) بهتر است.

رئیس - آقای ملک‌مدنی

ملک‌مدنی - بنده مدتی است به شهادت آقایان در این مجلس الان دو سه ماه است هیچ عرضی نکرده‌ام و در این کشاکش اقلیت و اکثریت هم که بوده گمان می‌کنم وجداناً و انصافاً آقایان اقلیت توجه داشته باشند بنده همیشه سعی کرده‌ام که این اختلاف را برداریم و بنده عقیده‌ام این است که در این موقع شخصیت‌های کشور مخصوصاً آنهایی که در مجلس هستند بیش‌تر وظیفه دارند که نگذارند اختلافاتی حاصل شود. (صحیح است) برای این که موقعیت مملکت ما آقا بر کسی پوشیده نیست بنده تعجب می‌کنم متاسف و متأثرم که چرا اوضاع و احوال مملکت و ولایات ایران را در نظر نمی‌گیریم (صحیح است) و توجه نمی‌کنیم که این مردمی‌که در ایالات و ولایات نشسته‌اند و چشم امیدشان به مجلس شورای ملی است  و از این جا انتظار دارند که هر روز و هر ساعت فعالیت بکنند و اصلاحات بکنند و بدبختی‌های آنها را درنظر بگیرند بدبختانه ما گرفتار این گشایش شدیم که همه آقایان مطلع هستند و می‌دانند که در این سه چهار روزه اخیر یک حسن تفاهمی‌ بین اقلیت و اکثریت پیدا شده بود که ما خوش‌وقتانه‌امیدوار بودیم که این کار حل شود بنده روی سخنم به جناب آقای دکتر مصدق است و خودشان هم ‌می‌دانند که همیشه بنده به ایشان احترام کرده‌ام و ایشان را یک مرد ملی می‌دانم (صحیح است) از اشخاصی هستند که بنده به ایشان اعتقاد دارم و ایشان در گذشته به ملت خدمت کرده‌اند و باید در آینده هم یک خدماتی را انجام بدهند (صحیح است) و امروز مقتضیات کشور ما ایجاب نمی‌کند در مجلس این احوال و اوضاع باشد (صحیح است) و این وضعیت البته بر ضرر مملکت است (صحیح است) ما در برابر نسل آتیه گناهکار هستیم بنده این را خدا می‌داند به شرافتم صمیمانه دارم عرض می‌کنم (صحیح است) آقا  این چه بساطی است که درست شده است یک مشت مردم بیگناه نشسته‌اند توی ادارات از پای ماشین صبح ساعت 6 آمده‌اند به اداره کارشان را انجام داده‌اند به ‌امید این که حقوق بگیرند و با زن و بچه شان زندگی کنند عرض کنم که الان چندین روز است که از ماه مهر می‌گذرد و حقوق آنها داده نشده است عرض کنم حضورتان که وضعیت ایالات را هم بنده نمی‌خواهم تشریح کنم و توضیح بدهم چون همه می‌دانند هر روز یک حادثه و یک بدبختی در آن مملکت پیدا می‌شود که یکی از آنها همین قضیه قزوین است که الان آقای مجد بلند شدند صحبت کردند (یکی از نمایندگان - موضوع آذربایجان)... موضوع آذربایجان که بر هیچکدام از آقایان پوشیده نیست (یمین اسفندیاری - مازندران را هم فراموش نفرمایید)(خنده نمایندگان)... حالا بنده کاری به آنها ندارم به عقیده بنده آقایانی که وظایف بیش‌تری دارند و جامعه به آنها بیش‌تر احترام می‌گذارد آنها امروز وظیفه دارند که این اختلافات را رفع کنند (صحیح است) بنابراین بنده استدعا می‌کنم آقایانی که بیرون رفته‌اند از مجلس آنها را دعوت کنند که به مجلس برگردند و راجع به دولت که گفته شد این دولت اکثریت ندارد خود آقای نخست وزیر بلند شد گفتند رأی اعتماد بدهید تا تکلیف دولت معلوم شود اگر من رأی دارم بمانم و اگر ندارم بروم دنبال کارم حرف به این حسابی و محکمی‌ و متفقی را چرا باید رد کنیم و و ابتروکسیون کنیم و مجلس را از اکثریت بیندازیم (صحیح است) که نتوانند رای بگیرند (افخمی‌- پنج روز پیش هم اکثریت این کار را کرد)... موضوع دیگر موضوع حقوق است حقوق مستخدمین را باید پرداخت آنها نباید آلت دست ما بشوند که با هم گشایش دارم بنابراین بنده استدعا می‌کنم از آقایانی که فرمایشاتشان در دیگران مؤثر است و اشخاصی هستند که در دیگران تاثیر دارند و باید همیشه در مواقع مشکل اقدام بکنند و حل مشکلات را بکنند در این موقع هم اقدام کنند (صحیح است) آقا که هم وضع دولت معلوم بشود و مملکت هو از این آشفتگی یک قدری خلاف بشود و ببینم این آقای صدر رئیس دولت اگر در مجلس اکثریت دارد بماند و اگر اکثریت ندارد استعفا بنویسید و به اعلیحضرت بدهد و یک دولت دیگری بیاید و در موضوع پرداخت حقوق‌ها به عقیده من ولو بعد از ظهر جلسه کردیم باید تکلیف پرداخت حقوق را معلوم کنیم (صحیح است) که مردم از این بی تکلیفی خلاص شوند (صحیح است) این عرایض را بنده با کمال صمیمیت و از روی صداقت خواستم به عرض مجلس و مخصوصاً جناب آقای دکتر مصدق برسانم. (صحیح است - احسنت)

جمعی از نمایندگان - دستور، دستور

فاطمی‌- اجازه می‌فرمایید بنده عرضی دارم من جواب آقای رئیس را دو کلمه می‌خواهم عرض کنم.

رئیس - بفرمایید

فاطمی‌- ... راجع به این که فرمودید با آقایان صحبت بکنم بنده رفتم عده‌ای قریب 20 نفر بیرون هستند بنده تمنا کردم تشریف نیاوردند تو و الان هم در خارج صحبت کردیم که هر طوری که می‌خواهند بکنند و آنها اظهاراتشان این بود که چون امروز چهارشنبه بود و بعضی از رفقا نمی‌دانستند (محمد طباطبایی - چهارشنبه‌ها به مجلس نمی‌آیند؟) اجازه بفرمایید آقا گفتند ... به این جهت چند نفر از رفقای ما امروز نیستند و شما می‌روید در مجلس و از طرف همه ما‌ها قول بدهید که ما فردا صبح در مجلس حاضرم می‌شویم اول هم رأی اعتماد می‌دهیم بعد بودجه را مطرح می‌کنیم.

دکتر مصدق - همین امروز باید بفرمایید اجازه بدهید.

رئیس - آقای دکتر مصدق

دکتر مصدق - دیروز وقتی که از اینجا رفتیم جناب آقای دکتر طاهری با رئیس صحبت کردند که فردا خوب است مجلس تشکیل ندهیم (این عین حقیقت است هیچ کم و زیاد ندارد گفتند امروز روز چهارشنبه است روز فوق‌العاده است آقای دکتر طاهری به آقای دکتر طاهری به آقای رئیس اظهار کردند که فردا مجلس بشود ما با اقلیت یک موافقت تامی‌ حاصل کنیم که روز پنجشنبه مجلس تشکیل بشود این حرف ایشان بود حالا حرف‌های مجلس همه‌اش جنبه سیاسی دارد. این عده اقلیت هم از نظر این که گفتند امروز مجلس نمی‌شود یک عده‌شان نیامدند (صفوی - صد و هشت نفر در مجلس هستند) (محمد طباطبایی - آمده‌اند آقا) (زنگ رئیس) اجازه بدهید یک عده

+++

نیامده‌اند در خارج قرار شد ما یک دوازدهم شهریور را پیشنهاد بکنیم که حقوق مستخدمین امروز تصویب شود که از بابت حقوق مستخدمین به کلی نگرانی رفع شود بعد فردا که روز پنجشنبه است در برنامه دولت همان طور که چند نفر صحبت کردند ما هم صحبتمان را می‌کنیم و اگر وقت شد راجع ه فروش اموال آمریکایی هم صحبت خواهد کرد فعلاً اگر اجازه می‌فرمایید وقت مجلس را بیش از این تضییع نفرمایید البته آقایانی که هستند باید بیایند اجازه بفرمایید که بنده مطالبی که قبل از دستور دارم عرض کنم بعد هم یک دوازدهم را بگذرانیم همه می‌خواهم با با هم کار بکنیم باید برای این مملکت خدمت بکنیم می‌خواهیم وقت مملکت را یک ساعت بیهوده صرف کنیم پس باید با هم موافقت کنیم اجازه بفرمایید من قبل از دستور بشود فردا هم برنامه دولت مطرح شود که آقایان هم بیایند.

فاطمی‌- اجازه می‌فرمایید؟

رئیس - نوبت آقای دکتر طاهری است بعد جنابعالی آقای وزیر دارایی

وزیر دارایی - آقای دکتر مصدق فرمودند که پیشنهادشان برای یک دوازدهم شهریور است بلی تصمیمشان این طور است عرض کنم که ما 1 مرداد را به عنوان مساعده دادیم و اگر بودجه شهریور تصویب بشود آن مساعده طبعاً کسر می‌شود و مستخدمین برای شهریور چیزی دریافت خواهند کرد و معمول هم نبوده است که مجلس یک ماه را معوق بگذارد خواستم عرض کنم که بر فرض شهریور هم تصویب شود به کارمندان چیزی نخواهد رسید این را فقط به عنوان تذکر عرض کردم.

رئیس - آقای دکتر طاهری

دکتر طاهری - عرض کنم همان طور که آقای بدر فرمودند چند روز بود خود آقایان مسبوق بودند که مذاکره می‌کردیم برای توافق و امیدوار هم بودیم که موافقت حاصل بشود بنده هم با آقای دکتر مصدق صحبت کردم با بنده هم مساعدت فرمودند و حسن نیت هم داشتند دیروز که مذاکره مان به جایی نرسید و جلسه طول کشید فرمودند باشد که یک توافقی بشود و جلسه بعد بیاییم مجلس و توافقی پیدا کنیم در جلسه اکثریت هم که صحبت کردیم موافقت شد که برای خاتمه موضوع و برای وحدت و پیشرفت کار مملکت و مخصوصاً برای این که پرداخت حقوق کارکنان به تعویق نیفتد ما صرف نظر کردیم از نظرهای سابق و هرچه آقایان بگویند ما قبول کنیم مذاکره در این بود که اول به دولت رأی گرفته شود یا این که اول به دو دوازدهم گفتیم هر طور که بخواهید گفتند حاضریم راجع به کار بودجه (آقای دکتر معظمی‌ نیستند در اینجا) ایشان آمدند مذاکره کردند که یک نظری داریم در بعضی از موادی که دولت پیشنهاد کرده است یا در بعضی از موادی که مجلس پیشنهاد کرده و دولت قبول کرده ما بیاییم صحبت کنیم که یک توافقی بشود که دیگر در مجلس صحبت نشود پیشنهادات هم از طرفین پس گرفته شود گفتیم حاضریم آخر وقت گفتند امروز فرصت نیست باشد برای فردا گفتیم باشد باید فردا که‌امروز باشد بعد اختلاف نظر شد که جلسه‌امروز بشود یا فردا بعضی از آقایان عقیده‌شان این بود که چون چهارشنبه‌ها کمتر جلسه شده است و آقایان شاید نیایند باشد برای پنجشنبه گفتیم باشد برای پنجشنبه و چهارشنبه می‌نشینیم توافق حاصل کنیم خدمت آقای رئیس هم عرض کردیم آقای رئیس فرمودند خیر ما ابلاغ کرده‌ایم برای چهارشنبه بعد هم احتیاطاً‌ تلفن شد به تمام آقایان نمایندگان که تشریف بیاورند تشریف هم آوردند و وقتی که‌امدند عده را رسیدگی کردیم گفتند صد و هشت نفر که کمتر روزی هم هست که این طور باشد (روحی - صد و یازده نفر) (طباطبایی - صد و یازده نفر) بعدها نشستیم برای توافق نظر با آقای دکتر زنگنه هم توافق نظر کردیم هم در مواردی که دولت پیشنهاد کرده بود و هم در مواردی که مجلس پیشنهاد کرده بو و یا رای دادهد بود و یا دولت کرده بود با هم توافق کردیم و هیچ اختلافی ما بین ما و ایشان نبود آقای دکتر معظمی‌گفتند من می‌روم با این نظر خدمت رفقای خودمان و ایشان را مطلع می‌کنم و بر‌می‌گردم نشستیم یک ساعت تا حالا و حالا که‌امدیم مجلس دیدیم که دوباره تردید حاصل شده است البته آقای دکتر معظمی‌ را نمی‌گویم ایشان خودشان قبول کردند این توافق را (یمین اسفندیاری - خودشان اصرار داشته‌اند که در برنامه دولت حرف بزنند) بعد گفتند که اول برنامه مطرح بشود گفتم باشد اول برنامه مطرح بشود که چنانچه آقای نخست وزیر هم تقاضای رأی اعتماد کرد از این جهت مقصودم این است که از طرف ما کمال مساعدت شده است برای این که این اختلافات تمام بشود و دولت تکلیفش معلوم بشود در درجه اول و در درجه بعد هم جریان بودجه تمام بشود و حقوق مستخدمین ادارات پرداخت شود ما خجالت می‌کشیم که حقوق بگیریم و حقوق مستخدمین ادارات به تعویق بیفتد باید آقای رئیس بفرمایند که حقوق وکلا را ندهند (صحیح است) برای این که برای ما خجالت‌آور است که ما بیاییم حقوق بگیریم و آن کسی که صد تومان حقوقش است نگیرد.

رئیس - آقای فرخ

فرخ - بنده منظورم همین بود که با این که توافق شد و مذاکرات هم شد علت این که آقایان اوبستروکسیون کردند و نیامدند چیست؟ مذاکره کردند که رای به دولت گرفته شودو بعد بودجه مطرح شود والله آقا واقعاً خجلت‌آور است و از آن طرف همان طور که آقای دکتر طاهری فرمودند چقدر خجلت‌آور است که مستخدمین وزارتخانه‌ها حقوق‌شان را بگیرند و بگویند که وکلا حقوق گرفته‌اند و آن وقت بنشینیم هر روز سر یک چیزهایی صحبت بکنیم که اصلاً موضوع ندارد.

رئیس - ما می‌گوییم ندهند اشکالی ندارد

یمین اسفندیاری - اجازه می‌فرمایید؟ بنده هم عرض دارم.

رئیس - جنابعالی که در این زمینه حرفی ندارید.

یمین اسفندیاری - چند جلسه است بنده از جنابعالی تقاضا کرده‌ام که عرایضی دارم عرض کنم شما اجازه نمی‌فرمایید.

دکتر مصدق - بنده عرض کردم که نطق قبل از دستور و دو دوازدهم مطرح بشود و برنامه فردا صبح

بعضی از نمایندگان - بسیار خوب قبول می‌کنیم موافقم

رئیس - آقای دولت‌آبادی

بعضی از نمایندگان - مختصر بفرمایید

دولت‌آبادی - این که بنده می‌خواستم عرض کنم این بود که آقای دکتر مصدق فرمودند که با رفقاشان صحبت کردند و توافق هم حاصل کردند اما این نکته قابل توجه است. پرداخت حقوق مستخدمین و هزینه بنگاه‌های دولتی مطلقاً حسابش با صحبت‌های اختلافات جدا است این یک امری است که باید مورد توجه همه آقایان نمایندگان باشد مخصوصاً یک نکته قابل توجه این است که من فکر می‌کنم که وقتی که آقایان می‌گویند که چرا دولت بدون تصویب مجلس پرداختی کرده است و دولت خلاف قانون کرده است انصاف اقتضا دارد که راه را باز کنند و با تصویب بودجه این مشکلی که تلقی می‌شود از بین برداشته شود و راه را باز کنند و حالا هم که آقایان تشریف آورده‌اند بنده استدعای دیگر دارم و آن این است که حالا که بودجه مطرح می‌شود آقایان حسن نیت خودشان را این طور ثابت کنند که پیشنهاداتشان را تمام مسترد کنند استدعای بنده این است.

هاشمی‌- پیشنهادی رسیده است اجازه می‌فرمایید؟

دکتر مصدق - اجازه می‌فرمایید بنده پیشنهادم را تقدیم کنم؟

رئیس - آقای دکتر مصدق گفتند که نطق قبل از دستور دارند بکنند بعد دو دوازدهم مطرح شود

محمد طباطبایی - بعد از دستور

فاطمی‌- اجازه می‌فرمایید

رئیس - بفرمایید

فاطمی‌- بنده استدعا می‌کنم آقایان امروز را یک قدری مرافقت بفرمایند و از آقای دکتر مصدق هم من استدعا کردم و قبول فرمودند که یک قدری مختصرتر فرمایشاتشان را بفرماید.

دکتر مصدق -  فقط پنج دقیقه است.

4 - بیانات قبل از دستور آقای دکتر مصدق

فاطمی‌- بسیار خوب بفرمایید

دکتر مصدق - بنده خیلی متأسفم که با ارادت و دوستی که با مرحوم نصیرالدوله داشتم امروز باید به فرزند محترمشان جناب آقای بدر وزیر دارایی اعتراض کنم (فاطمی‌- سیاست دوستی و دشمنی نمی‌فهمد) و حقیقت از بین وزیر بنده خیلی متأثر هستم زیرا عملیات ایشان یک طوری بوده است که بنده را وادار کرده است که به ایشان اعتراض کنم موضوع عرایض روز من پیمان سه گانه و طرز اجرای آن و اشیایی است که اکنون این دولت بدون تصویب مجلس می‌خواهد خریداری کند بندد و از فصل چهارم پیمان می‌گوید:

هرچه زودتر ممکن شود بعد از اعتبار یافتن این پیمان یک یا چند قرارداد راجع به تعهدات مالی که دول متحده به سبب مقررات این فصل و فقره (ب - ج - د) از بند دوم فصل سوم بر عهده خواهند داشت در اموری از قبیل خریدهای محلی و اجاره ابنیه و تأسیسات صنعتی و به کار گرفتن کارگران و مخارج حمل و نقل و امثال آن

+++

فیمابین منعقد خواهد شد قرارداد مخصوصی منعقد خواهد شد ما بین دول متحده و دولت شاهنشاهی ایران که معین خواهد کرد که بعد از جنگ ابنیه و اصلاحات دیگری که دول متحده در خاک ایران انجام داده باشند به چه شرایط به دولت شاهنشاهی ایران واگذار می‌شود در قراردادهای مزبور مصونیت‌هایی هم که قوای دول متحده در ایران از آن برخوردار خواهند بود مقرر خواهد گردید و فقره ب و ج و د از فصل سوم نیز از این قرار است ب، برای عبور لشکریان یا مهمات از یک دولت متحد به دولت متحد دیگر یا برای مقاصد مشابه دیگر به دول متحده حق غیر محدود بدهند  که آنها جمیع وسایل ارتباط را در خاک ایران به کار ببرند و نگاهداری کنند و حفظ بنمایند و در صورتی که ضرورت نظامی‌ایجاب نماید به هر نحوی که مقتضی بدانند در دست بگیرند راه‌های آهن و راه‌ها و رودخانه‌ها و میدان‌های هواپیمایی و بنادر و لوله‌های نفت و تأسیسات تلفنی و تلگرافی و بی‌سیم مشمول این فقره می‌باشد.

ج - هر نوع مساعدت و تسهیلات ممکنه بنمایند که برای منظور نگاهداری و بهبود وسایل ارتباطیه مذکور در فقره به مصالح و کارگر فراهم شود.

د - به اتفاق دول متحده هرگونه عملیات سانسوری که نسبت به وسایل ارتباطیه مذکور در فقره ب لازم بدانند برقرار کنند و نگاهدارند) بر طبق آن چه قرائت شد طرفین متعهد شدند قراردادهایی منعقد کنند از آن جمله قرارداد مالی و قراردادی برای این که بعد از جنگ ابنیه و اصلاحات دیگری که دول متحد در خاک ایران انجام داد باشند به چه شرایط به دولت ایران واگذار شود و همچنین قراردادهایی برای وسایل ارتباطی که فقط از بین تمام قراردادها همان لایحه قرارداد مالی که صرفاً در منافع متفقین بود تنظیم و از مجلس گذشت و راجع به سایر قراردادها چون متفقین نخواستند وزرای ما هم تا امروز که جنگ تمام شده ساکت نشستند.

من از متفقین خودمان تشکر می‌کنم که از ما بیش از تعهداتی که گرفتند چیزی مطالبه نکردند و الا بعضی از وزرا با شرایطی که روی کار آمده‌اند از قبیل هرگونه تعهد خودداری نکردند. قرارداد مالی را قبل از این که به مجلس پیشنهاد شود یکی از متخصصین اقتصادی مملکت یعنی آقای دکتر مشرف نفیسی در کابینه فروغی به موقع عمل گذاشت یعنی نرخ رسمی‌لیره که در آیین وقت کمتر از 8 تومان بود به 13 تومان رسانید و بعد یکی از متخصصین دیگر آقای بدر وزیر دارایی کابینه سهیلی و کابینه فعلی در تاریخ 3 خرداد 1321 لایحه آن را تقدیم مجلس کرد (آقای محترم در نظر نگرفت که اگر تادیه ریالی به متفقین محدود نشود و ضعیات ما این طور می‌شود که شده است همه می‌دانند که دو چیز در ارزش پول کاغذ مؤثر است پشتوانه و حجم آن قبل از ورود متفقین به ایران با جدیتی که دولت در امور اقتصادی داشت صد و هشتاد میلیون تومان اسکناس جریان پولی را اداره می‌کرد ولی پس از ورود آنها حجم اسکناس به هفتصد میلیون تومان بالغ گشت چون قشون متفقین تولید کننده نبود که در مقابل کار وجهی به دست آورده خرج کند و فقط مصرف کننده و با اسکناس بانک ملی خود را اداره می‌نمود وضعیات اقتصادی ما را متلاشی کرد و قیمت زندگانی را 10 برابر ترقی داد و چون پول ما فوق‌العاده تنزل نمود واجرای قرارداد مالی برای متفقنین صرف نمی‌کرد به جای این که به ما دو لیر و چهار شلینگ بدهند و دویست و هشتاد ریال بگیرند دو لیره و 4 شلینگ در خارج طلا می‌خریدند و آن را در ضرابخانه ما سکه می‌کردند و در بازار آزاد 560 ریال یعنی دو مقابل می‌فروختند و متفقین احتیاج نداشتند که  از ما اسکناس بخواهند و الا قرارداد مالی را ادامه می‌دادند و ما را به تمام معنی دچار انفلاسیون می‌شوند بنابرآنچه عرض شد بین دولت ایران و متفقین محترم اکنون غیر از قرارداد مالی که آن هم فقط بین ما و دولت انگلیس منعقد شده و متفقین دیگر از آن استفاده نموده‌اند قراردادی نیست و مذاکرات بین ما و متفقین که ناشی ازین پیمان می‌شود ناچار باید به حکمیت خاتمه یابد.

راجع به استفاده که از راه‌آهن نموده‌اند به حساب من که هیچ اغراق ندارد متفقین محترم به ما هفتصد میلیون تومان مقروضند صرف‌نظر از این که راه‌آهن ما قبل از ورود آنها چقدر بار حمل می‌کرد و پس از ورودشان به چه مقدار بالغ گردید آنها  هر زحمتی که متحمل شده و از آن هر استفاده که کرده‌اند نفع و ضرر آن مربوط به خودشان است.

راه‌آهن در هر روز هزار تن بیش‌تر حمل نمی‌کرده ما رساندیم به سیزده هزار تن بسیار خوب ما حرفی نداریم خوب این استفاده را کی برده است؟ خود متفقین برده‌اند ما از این استفاده هیچ بهره نبرده‌ایم حالا ما امروز از متفقین چه می‌خواهیم؟ همان راه‌آهنی را که از ما گرفته‌اند به ما تحویل بدهند و اگر اقدامی ‌و اصلاحی کرده‌اند به ما هیچ منتی ندارند از سال 1307 به بعد که لیره 60 ریال قیمت داشت ما 400 میلیون تومان خرج راه‌آهن کرده‌ایم و بعد از جنگ که قیمت لیره در بازار آزاد چند برابر شده سرمایه ما به حداقل دو میلیارد است و از هر کس که سوال کنند در ممالک دیگر از بابت سود و استهلاک این سرمایه چه مبلغ باید حساب کرد به حداقل آن را صدی 10 معین می‌کند که صدی 6 از بابت سود و صدی 4 از بابت استهلاک حساب شود که در هر سال دویست میلیون تومان و برای سه سال و نیم که متفقین از آن استفاده کرده‌اند 700 میلیون تومان خواهد شد اگر بین قوی و ضعیف فرق نگذارند و از روی انصاف قضاوت کنند ما به حق خود قایل خواهیم شد هیچ کس نمی‌تواند قبول کند که سه ملت بزرگ متفق برای استفاده ای که از راه ایران کرده‌اند یعنی آن راه‌آهنی که بزرگ‌ترین خدمت را در راه پیروزی آنها نموده است 26 میلیون تومان تأدیه نمایند و بهتر آن است که متفقین محترم ما وجهی را هم که تا کنون پرداخته‌اند پس بگیرند و از راه‌آهن و سیم‌های تلگرافی ایران مجاناً و بلاعوض استفاده نمایند و اما راجع به ابنیه که در خاک ما تأسیس و اصلاحاتی که نموده‌اند هیچ چیز غیر از آداب انسانیت حاکم قضیه نیست اکثر کسی به خانه دیگری رفت و مجاناً و بلاعوض در آن سکنی و برای آسایش خود بنایی در آن خانه نمود و ای در بنای موجود اصلاحاتی کرد آداب انسانیت چنین حکم می‌کند که موقع حرکت از صاحب خانه تشکر کند و مخارجی که نموده از او مطالبه ننماید (صحیح است) رعایت این قبیل امور مربوطه به درجه گذشت و سخاوت هر ملت است (صحیح است) و ما انتظار داریم که متفقین محترم در این مدت سه سال و نیم که از همه چیز مملکت استفاده نموده و وضعیت اقتصادی ما را مختل کرده‌اند به ما چیزی گذشت نمایند تاریخ نشان می‌دهد که ملت ایران همیشه میهمان نواز بوده و مزید افتخار ما است که از متفقین خود و در راه پیروزی آنها از هیچ چیز مضایقه ننماییم (صحیح است) متاسفانه اشخاصی که فعلاً با متفقین محترم مذاکره می‌کنند و از منافع ایران دفاع می‌نمایند صلاحیت آن را ندارند که خدمات این مملکت را در راه پیروزی متفقین به آنها تذکر دهند و من یقین دارم که اگر درخواست‌های مشروح و قانونی ما را به آنها توضیح دهند با روح عدالتی که در آنها سراغ داریم از بذل هرگونه مساعدت مضایقه نمی‌کنند (صحیح است) در هر مملکت وقتی که پای منافع عالیه مملکت میان می‌آید مخالف و موافق با هم متفق می‌شوند چه خوب بود پس از آن که اینجانب در کمیسیون مختلط خارجه که هر دو برخلاف مقررات تشکیل شده بود به رویه آقای وزیر دارایی شدیداً اعتراض نمودم و بعضی از نمایندگان اقلیت حاضر در جلسه هم با من از در خارج شدند نمایندگان اکثریت با ما موافقت و آقای وزیر دارایی را از اقدام به چنین معاملات تهی می‌نمودند عقیده من این است که بدون تعیین اعتبار و تصویب مجلس شورای ملی دولت نمی‌تواند بیست و یک میلیون دلار که به نرخ امروز صد میلیون تومان است از بابت لوازم راه‌آهن و کامیون و ماشین‌آلات معامله کند (صحیح است) و هر معامله که دولت بدون تصویب مجلس نموده ارزش قانونی ندارد (صحیح است) دولت باید صورت کلیه اشیا را به مجلس بیاورد و مجلس آن چه را که ضروری بداند اجازه معامله دهد چنانچه بدون نظارت مجلس شورای ملی و به دست اشخاص که صلاحیت آنها مورد تردید است معاملاتی بشود گذشته از این که این عمل برخلاف مقررات قانون اساسی است ممکن است برای ملت قروض هنگفتی تهیه  کند که جبران‌ناپذیر باشد عقیده من این است که دولت باید یک دولتی باشد که شخصیت داشته باشد و وقتی که در مقابل متفقین می‌نشیند بگوید خوب ملت ایران سه سال و نیم برای پیروزی شما همه جور زحمت کشید راه‌آهن خودش را تقدیم کرد آذوقه مملکت را قشون شما در اینجا صرف کردند به خارج رفت آن چه ما می‌توانستیم در حدود امکان کردیم ما در مقدراتمان بیش از این که کردیم نمی‌توانستیم بکنیم در واقع یک ملت فقیری مثل ملت ایران بیش از آن چه که نسبت به متفقین خودش کرد نمی‌توانست بکند باید یک دولتی باشد که با متفقین صحبت کند بگوید خیلی خوب ما سه سال و نیم برای شما خدمت کردیم نتیجه که شما در مقابل این خدمات ملت ایران دادید چیست آن را به ما بگویید نتیجه این است که به ما 26 میلیون کرایه راه‌آهن بدهید راه‌آهن ما 400 میلیون لیره با لیره شش تومانی برای ما تمام شد اول این را عرض کنم که این راه‌آهن‌ها راه‌آهن استراتژیکی بوده و من در این مجلس به کرات و مرات در این باب صحبت کرده و نطق کرده‌ام و همه آقایانی که در دوره پنجم و ششم بوده‌اند می‌دانند که من صحبت کرده‌ام به خاطرشان می‌آید و ورقه کبود هم دادم من گفتم این راه‌آهن راه‌آهنی است استراتژیکی دولت ایران اگر راه‌آهن می‌خواست بکشد باید راه‌آهن باشد که غرب ایران را به شرق ایران مربوط کند که ترانزیت هم داشته باشد و مال‌التجاره و مسافرین اروپا دیگر نباید از بحر احمر و

+++

دریای هند بروند و به بمبیی بلکه از این راه سه روزه آنها را ببرند به هندوستان ولی راه‌آهن شمالی جنوبی ساختند و آن راهی که مفید بود که زاهدان را به غرب ایران متصل کند کشیده نشد و این نظر عملی نشد و من می‌دانستم که این خرجی که می‌شود برخلاف مصالح مملکت است یک خرجی شد و راه‌آهن فعلی را کشیدند به هر صورت 400 میلیون لیره به لیره 6 تومان و بعد که یک قدری واردات مملکت به واسطه مصارف صنعتی ایران ترقی کرد به لیره 8 تومان خرج راه‌آهن کردیم و امروز با نرخ لیره که بعد از جنگ تنزل هم کرده ملت ایران دو میلیارد خرج این راه‌آهن کرده ملت ایران دو میلیارد خرج این راه‌آهن کرده خوب این راه‌آهن در مدت 3 سال و نیم که متفقین ما یعنی هر سه دولت آمدند و استفاده کردند عرض کنم آیا سزاوار است که حالا به ملت ایران بگویند ما قرار دادی راجع به راه‌آهن نداریم این وزرای ما شخصیت نداشتند که در آن موقع یعنی روزی که پیمان بسته شد با آنها قرارداد ببندند یکی از اعتراضات من به این پیمان این بود که پیمان وقتی که از مجلس گذشت تمام وظایف و تکالیف بعد از جنگ ایران را معین نکرد و گفتند بعضی قراردادها بعداً منعقد می‌شود و فقط قرارداد مالی بود که بسته شد آن هم به ترتیبی که برخلاف مصالح مملکت بود آن هم با دولت انگلستان و ما امروز در مقابل متفقین دیگر هم قرارداد مالی نداریم شما از هر کس بپرسید و انصاف بخواهید بنده خودم بنده را یک نفر آدم دوتا پولی حساب کنید در یک خانه ای که بروم و مجاناً ده روز در آن جا بنشینم و آشپزخانه آنجا را به خرج خودم تعمیر بکنم و یک پنجره هم بهش بگذارم وقتی که از آن خانه می‌روم باید بگویم صاحبخانه پول این پنجره‌ای را که من ساخته‌ام بده؟ ابداً من همچو حرفی نمی‌زنم می‌گویم صاحبخانه خیلی از خدمات شما از انسانیت شما متشکرم این پنجره را من تعمیر کردم و به شما تقدیم می‌کنم و مرخص می‌شوم آداب انسانیت این طور حکم می‌کند که یک اشخاصی که‌امدند در این مملکت با ملت ضعیف ایران این طور معامله کنند نه این که آقای بدر بیایند بگویند آقای دکتر این امیرآباد را اگر ما 20% کم بکنیم و بخریم چطور است؟ خیلی خوب است، بسیار خوب است! (خنده نمایندگان) این عرایضم بود حالا راجع به پیشنهاد خودم و خیلی خجل هستم و اگر بخواهیم پیشنهاداتی که در لایحه دو دوازدهم دولت شده است در آنها بحث کنیم چند روز طول می‌کشد و مستخدمین دولت که واقعاً بیچاره هستند معطل می‌مانند از آن طرف هیچ کس نمی‌تواند نمایندگان اقلیت را مجبور کند که پیشنهاد ندهند هر کس آزاد است و حق دارد پیشنهاد بدهد و صحبت کند (فاطمی‌- اکثریت هم پیشنهاد داده‌اند) بسیار خوب صحیح است ولی صلاح ما و صلاح مجلس شورای ملی این است که بیش از این حقوق مستخدمین که با نهایت درستی و صداقت و با این حقوق دلیل دارند خدمت می‌کنند بیش از این به عهده تعویق نیفتد و ما با کمال افتخار پیشنهاد می‌کنیم که از بابت مرداد و شهریور دو دوازدهم تصویب شود بعد لایح دولت و پیشنهاداتی که شده بماند تا بیفتد به جریان عادی مجلس و هر کس هرچه می‌خواهد بگوید و هر کس هر چه می‌خواهد بکند این است پیشنهاد بنده که به وزارت دارایی اجازه داده می‌شود که کلیه حقوق و هزینه‌های وزارتخانه و بنگاه‌های دولتی را برای مرداد و شهریور 1324 در حدود دو دوازدهم اعتبارات مصوب 1323 پرداخت نماید و چون وقت گذشته است استدعا می‌کنم در این موضوع خیلی صحبت نشود که این دو دوازدهم تصویب بشود آن وقت از فردا ما بنشینیم در باب برنامه و سایر چیزها صحبت کنیم.

هاشمی‌- ترتیب اجازه بهم خورد یعنی دو پیشنهاد راجع به دستور رسیده است (همهمه نمایندگان ) - آقا رأی بگیرید رأی بگیرید

وزیر دارایی - اجازه بفرمایید بنده بر حسب توسعه رفقا و البته وظیفه‌ای که دارم برای این که حقوق مستخدمین دولت برسد جواب آقای دکتر مصدق را فعلاً به تفصل عرض نمی‌کنم و فقط دو سه کلمه توضیحاً عرض می‌کنم اولاً این که اظهار تاسف فرمودند که اعتراض به بنده می‌کنند با سابقه دوستی که با پدرم داشتند البته در سیاست این حرف‌ها نیست ولی بنده ندیدم که اعتراضی بر بنده وارد باشد به علت این که اعتراضی که ایشان چه در جلسه کمیسیون بودجه کردند و چه‌امروز تمام مربوط به دولت‌های گذشته بوده است و الان هم کاری این دولت نکرده قراردادی بسته نشده است و الان هم داریم مذاکره می‌کنیم ایشان روی چه اعتراض می‌کنند؟ کی قرارداد بسته شده؟ فعلاً‌ مشغول مذاکره هستیم و البته دولت هم مطابق قانون و اختیاراتی که دارد اقدام خواهد کرد و بعد هم در مجلس دفاع خواهد نمود پس بنده اعتراضی ندیدم فقط ایشان به دولت‌های قبل از کابینه مرحوم فروغی به بعد ناسزا گفتند به ما هم ناسزا گفتند و مطلبی هم نگفتند بعد هم تشریف بردند که جوابی نشنوند ولی متاسفانه با این که بنده خیلی میل داشتم تمام مطالب را همین ‌الان جواب بدهم ولی برای خاطر این که این دو دوازدهم بگذرد و مردم معطل نشوند بعد در اولین فرصت جواب‌هایشان را تقدیم خواهم کرد.

5 - تصویب اجازه پرداخت دو دوازدهم حقوق و هزینه‌های مرداد و شهریور ماه

رئیس - آقای فاطمی‌

فاطمی‌- بنده این عرض را که می‌کنم مقصودم این است که هم موافق میل آقایان باشد و هم به نفع کشور باشد عرض کنم همان طور که آقای دکتر مصدق پیشنهاد فرمودند بنده موافقم که دو دوازدهم بگذرد ولی در اینجا یک پیشنهاداتی شده بود (دکتر مصدق - بنده موافقم به شرط این که دو دوازدهم بگذرد بعد بفرمایید) (جمعی از نمایندگان - آقا مجلس تصویب کرده) آقا اجازه بدهید پیشنهادات زیادی شده البته همان طوری که آقای دکتر مصدق فرمودند هیچ کس را نمی‌شود مجبور کرد پیشنهادش را پس بگیرد حالا ما تقاضایی که داریم این است اگر آقای وزیر دارایی موافقت بفرمایند دو دوازدهم حالا تصویب بشود بدون حرف و کلیه پیشنهاداتی که شده است مراجعه شود به کمیسیون بودجه (اردلان - نمی‌شود آقا) و در کمیسیون بودجه روی آنها مطالعاتی بشود (همهمه نمایندگان - آقا مجلس تصویب کرده است) آقا این که وضع مجلس نیست وقتی یک کلمه می‌آییم حرف بزنیم ده نفر حرف می‌زنند آقا گوش بدهید این برای خودتان خوب نیست این پیشنهادات بعضی در مجلس تصویب شده است و بعضی‌هایش را هم دولت موافقت کرده می‌خواهم عرض کنم که وزارت دارایی یک دستگاهی است یک شخص وزیر تنها که نیست هر کدام یک سوابقی دارد یک اداراتی مسئولش است بنده مقصودم این است که وقتی این پیشنهادات در کمیسیون بودجه مطرح بشود اگر آقای وزیر دارایی چیزی یادشان نیست رئیس محاسبات را بخواهند آن یکی را بخواهند این کار با مشورت باشد و یک چیز غلطی در مجلس تصویب نشود (اردلان - در مجلس چیز غلط تصویب نشود) این پیشنهادهایی هم که موافقت شده اینها را هم موافقت بفرمایند بیاورند در کمیسیون و یک جلسه در حضور پیشنهاد کنندگان به عمل بیاید آقای وزیر دارایی هم تشریف دارند آن وقت گزارش تهیه بشود و به عرض مجلس برسد.

اردلان - این طور نیست آقا

هاشمی‌- اجازه می‌فرمایید پیشنهادهای راجع به دستور دو سه تا است خوانده شود بعد تصمیم گرفته شود.

اردلان - بنده اخطار نظامنامه‌ای دارم .

ملک‌مدنی - بنده هم اخطار دارم .

رئیس - راجع به چه ماده است بفرمایید.

ملک‌مدنی - بیانات آقای فاطمی‌راجع به دو دوازدهم صحیح است ولی پیشنهادهایی که در مجلس تصویب شده دیگر احتیاجی به رفتن به کمیسیون ندارد (صحیح است) یکی هم همین را می‌خواستم عرض کنم که دو دوازدهم تصویب بشود با پیشنهاداتی که در مجلس تصویب شده و باقی پیشنهادات را اگر آقایان میل داشته باشند برود به کمیسیون.

رئیس - راه حل قضیه این است که آقای دکتر مصدق و آقای فاطمی‌ و آقای ملک‌مدنی گفتند والا با این پیشنهادات تا ده روز دیگر هم دو دوازدهم تصویب نمی‌شود.

جمعی از نمایندگان - رأی، رأی

اردلان - آقا بنده اخطار نظامنامه‌ای داشتم تبعیض می‌کنید آقا

جمعی از نمایندگان - آقا لایحه دولت مطرح کنید رای بگیرید

رئیس - آقای صادقی با این ترتیب مخالفید؟ بفرمایید

اردلان - آقا بنده اخطار نظامنامه‌ای دارم .

رئیس - آقا ایشان هم با نظر شما موافقند .

صادقی - آقایان عادت کرده‌اند (طباطبایی - کی آقا؟) یکی هم آقا هستید مثل این که عادت کرده اید که گفتار مجلس را منحصر به خودتان بکنید هر موضوعی که مطرح شود ولو این که داخل در تخصص یا در خارج تخصص خودتان باشد می‌خواهید توضیحات بدهید. مخالفت بنده با اصل تصویب دو دوازدهم یا یک دوازدهم نبود پرداخت دولت در مراد ماه غیر قانونی بود و بنده عرایضی دارم و مطالبم را می‌گویم و ثابت می‌کنم که این تنخواه‌گردان که مورد استفاده پرداخت حقوق مرداد ماه شده است برای این نبوده است (عده از نمایندگان - این طور نیست) و بنده ثابت می‌کنم که این کاری که شده است غلط بوده است.

رئیس - آقای اردلان اخطار نظامنامه‌ای دارند. بفرمایید.

اردلان - عرض کنم پیشنهادی که آقای دکتر مصدق فرمودند اگر به عنوان طرح باشد باید پانزده‌امضا داشته باشد (جمعی از نمایندگان - طرح نیست - پیشنهاد اصلاحی است) اجازه بفرمایید ما

+++

در دستور مجلس بودجه داریم که دولت پیشنهاد کرده است اگر آقای دکتر مصدق می‌خواهند آن لایحه مطرح نشود باید پیشنهاد بفرمایند که این از دستور خارج شود بعد آن پیشنهاد خودشان را بدهند به عنوان طرح و الا فعلاً باید به پیشنهاد دولت رای گرفته شود بنده در این قسمت فعلاً باید به پیشنهاد دولت رای گرفته شود بنده در این قسمت فعلاً نظری ندارم فقط نظرم این است که ما چندین جلسه است که وقت مجلس را تلف کرده‌ایم و یک تبصره‌های مفیدی با خون جگر تصویب شده است و یک سال است که بنده خودم جان می‌کنم که اینها تصویب شود بنده نظر آقای ملک‌مدنی را قبول دارم اگر آن تبصره‌هایی که مجلس تصویب کرده است آنها هم جزو این پیشنهاد هست که بنده عرضی ندارم (بعضی از نمایندگان - آنها هم هست) اگر هست که بنده مخالفتی ندارم.

رئیس - نظر آقای اردلان در ضمن پیشنهاد تأمین شده است (صحیح است) رأی می‌گیریم به دو دوازدهم به طوری که پیشنهاد شده است.

مهندس فریور - بخوانید آقا ببینیم به چه رأی می‌دهیم.

رئیس - پیشنهاد آقای دکتر مصدق است به اضافه پیشنهاداتی که قبلاً در مجلس تصویب شده است.

هاشمی‌- دو پیشنهاد رسیده است در موضوع دستور (بعضی از نمایندگان - نمی‌شود خواند اعلام رأی شده است) آخر بنده هم یک وظیفه دارم مثل این که آقایان همه چیز را فراموش می‌فرمایند - دو پیشنهاد رسیده است در موضوعی که الان مطرح است و باید به آن رای گرفت یک پیشنهادی مقدم است که حقاً باید اول آن خوانده شود و رأی گرفته شود یکی هم همین پیشنهاد آقای دکتر مصدق است این دوتا با هم بینونت دارد اگر این را مقدم بدارید حق آن کسی که قبلاً پیشنهاد داده است و برخلاف این پیشنهاد است پایمال کرده‌اید (جمعی از نمایندگان - نمی‌شود اعلام رای شده است) (سید ضیاءالدین - پیشنهاد آقای دکتر مصدق خوانده شده و قبول شد)(ملک‌مدنی - دولت هم همین طور قبول کرده است)(وزیر دارایی - صحیح است - بنده هم قبول می‌کنم)

رئیس - پیشنهاد آقای دکتر مصدق را دولت قبول کرده است اگر آقایان با این پیشنهاد موافقند اشکالی ندارد هر پیشنهاد دیگر بشود موافقت نفرمایند و رد کنند.

اقبال - اشکالی ندارد هر کس موافق نیست رأی ندهد پیشنهاد آقای دکتر مصدق

فاطمی‌- آقای‌ هاشمی‌ بخوانید آن پیشنهاد را

هاشمی‌- من نمی‌دانم اطاعت که را بکنم آقای رئیس باید بفرمایند.

رئیس - پیشنهاد آقای دکتر مصدق قرائت می‌شود و رأی می‌گیریم.

نظر به این که ماه شهریور مقتضی شده و مستخدمین باید حقوق خود را دریافت نمایند و نظر به این که لایحه پیشنهادی دولت شامل مطالب زیادی که مستلزم وقت زیاد خواهد بود و دولت نیز پرداخت دو دوازدهم مرداد و شهریور را در لایحه خود پیشنهاد نموده است اینجانب ماده واحده ذیل را پیشنهاد می‌نمایم:

به وزارت دارایی اجازه داده می‌شود که کلیه حقوق و هزینه‌های وزارتخانه‌ها و بنگاه‌های دولتی را برای شهریور ... (جمعی از نمایندگان - برای مرداد و شهریور) برای مرداد و شهریور مصوب 1323 پرداخت نماید.

(اردلان - با تبصره‌ها) - (بعضی از نمایندگان - رای رای)

رئیس - آقای وزیر دارایی

وزیر دارایی - گویا مقصود آقای دکتر مصدق این است که آن  دو دوازدهمی‌ که مطابق بودجه مصوبه 1322 است (یکی از نمایندگان - 23) در 23 بودجه نگذشته است. این قسمت را اصلاح بفرمایید که 1323 - 1322 بشود (صحیح است) آن ملحقات دولت را هم قرائت بفرمایید آن هم باید اضافه شود.

رئیس - آقای‌ هاشمی‌

هاشمی- فعلاً در این پیشنهاد یک مخالف باید صحبت کند بعد رأی گرفته شود (فاطمی‌- مخالفی ندارد) چرا بنده مخالفم و حق حرف زدن هم دارم و آقای طباطبایی هم اجازه خواسته‌اند (فاطمی‌- آقایان می‌روند بیرون بودجه نمی‌گذرد)

رئیس - آقای طباطبایی

محمد طباطبایی - من خیلی خلاصه عرض می‌کنم خود آقای مصدق‌السلطنه هم توجه بفرمایند اینجا مرقوم فرموده‌اند. اینجانب ماده واحده ذیل را پیشنهاد می‌نمایم. ماده واحده اجازه پرداخت دو ماهه به دولت است آقا؟ ماده واحده اجازه خرج دو ماهه مرداد و شهریور است آقا وکیل هستند مطابق ذیل نظامنامه اجازه پیشنهاد خرج ندارند. (بعضی از نمایندگان - دولت قبول کرد) ... دولت می‌خواهد قبول کند یا نکند وکیل حق پیشنهاد خرج ندارد. این جا می‌نویسند این جانب ماده واحده ذیل را پیشنهاد می‌نمایم و امضا هم کرده‌اند دکتر مصدق این مخالف قانون است مخالف نظامنامه است وکیل حق پیشنهاد خرج ندارد.

رئیس - آقا این پیشنهاد خرج نیست آقای فاطمی.

فاطمی‌- این پیشنهاد آقا پیشنهاد خرج نیست پیشنهاد اصلاحی است یعنی دولت یک پیشنهادی کرده بود آقای دکتر مصدق اصلاح کردند و آقای وزیر دارایی هم این پیشنهاد را قبول کردند و به علاوه ما نظرمان اصلاح کار است و می‌خواهیم کار بگذرد علاوه بر این در موقع دیگر بدون اطلاع دولت ما طرحی تهیه کردیم و بودجه را تصویب کردیم (بعضی از نمایندگان - رأی رأی)

رئیس - آقای دکتر مصدق

دکتر مصدق - این را خواستم تذکر بدهم که این رأیی که به بودجه می‌دهیم به هیچ‌وجه در مسئله دولت دخالت ندارد و مربوط به دولت نیست (صحیح است) (بعضی از  نمایندگان - رای رای)

رئیس - مطابق نظامنامه آقا ما مجبوریم پیشنهادها را بخوانیم و به علاوه می‌خواهم عرض بکنم که چون این پیشنهاد بر پیشنهاد است و دولت هم قبول کرده شاید پیشنهادات دیگر موقع نداشته باشد و پیشنهادات دیگر برای پیشنهاد آقای دکتر مصدق است (اقبال - آقای وزیر مالیه هم پیشنهاد را قبول کردن رأی بگیرید با ورثه... (طوسی - رای باید گرفته شود با ورقه)

رئیس - رأی می‌گیریم با ورقه به ماده واحده پیشنهاد آقای دکتر مصدق (اردلان - تبصره‌ها) باز صریحاً (فریور - نشد آقا با کدام تبصره‌ها؟) تبصره‌هایی که در مجلس قبول شد و مجلس رأی داد (مهندس فریور - تبصره‌ها را بخوانید آقا ببینم چیست؟)

رئیس - آقای‌ هاشمی ‌تبصره‌ها را بخوانید .

هاشمی‌- تبصره راجه به فرهنگ و بهداری و شهرداری است (اردلان - و مستخدمین خارجی)

رئیس - آقایانی که موافقند ورقه سفید و آقایانی که مخالفند ورقه آبی می‌دهند.

(اخذ و شماره آرا به عمل آمده 85 ورقه سفید و 30 ورقه آبی بود و سیزده ورقه سفید بی‌اسم شماره شد)

اسامی ‌موافقین - آقایان : نبوی - نقابت - تربتی - حاذقی - تولیت - حشمتی - رضا تجدد - فتوحی - فرهودی - امام جمعه - صدر‌فاضلی - ذوالقدر - افشار صادقی - دهستانی - اسکندر مقدم - گرگانی - فولادوند - دکتر آقایان - خلعتبری - یمین اسفندیاری - جواد مسعودی - فیروزآبادی - آصف - محمد‌صادق طباطبایی - مرآت اسفندیاری صفوی - روحی - طوسی - کاظمی‌- دکتر طاهری - مؤید ثابتی - سید ضیاءالدین  طباطبایی - مجد - اخوان - مجد ضیایی - دکتر معاون - ذوالفقاری- مهندس پناهی- عباس مسعودی - خاکباز - اسکندری - دکتر کیان - صدریه - گیو - مخبر فرهمند - جلیلی - بوشهری - خلیل دشتی - حیدرعلی امامی‌- بهبهانی - سرتیپ زاده - فاطمی‌- ساسان - سنندجی - ظفری - محمد علی اعتماد - پوررضا - دولت‌آبادی - سیف‌پور فاطمی‌- تهرانی - گله داری -‌هاشمی‌- نمازی - محمد طباطبایی - جمال امامی‌- عدل - نجومی‌- معدل - دشتی - اردلان - ملایری - دکتر مجتهدی - دهقان - تیموری - دکتر مصدق - ملک‌مدنی - قبادیان - اسعد - فرخ - اقبال - امیر تیمور - شریعت‌زاده - ثقة‌الاسلامی‌- دری - فرود

 

اسامی‌مخالفین - آقایان : مهندس فریور - ابوالحسن صادقی - دکتر معظمی‌

یمین اسفندیاری - ممتنع چندتا است بشمارید آقا

(جواد مسعودی - سیزده تا است)

رئیس - عده حاضرین در موقع اعلام رأی 105 موافقین با طرح 85 مخالف سه بقیه هم ممتنع است .

6 - موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

رئیس - موافقین می‌فرمایید جلسه را ختم کنیم (صحیح است) جلسه آتیه فردا صبح سه ساعت پیش از ظهر و دستور هم برنامه دولت است.

( مجلس یک ساعت و نیم بعد از ظهر ختم شد )

رئیس مجلس شورای ملی - سید محمد‌صادق طباطبایی

+++

یادداشت ها
Parameter:294258!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)