کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره شانزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏ 16
[1396/05/29]

جلسه: 142 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه دوازدهم اردیبهشت ماه 1330  

فهرست مطالب:

1 - تصویب صورت مجلس جلسات 5 و 7 اردیبهشت 1330

2 - بیانات قبل از دستور آقایان: موقر - دکتر مجتهدی و امینی

3 - مذاکره در گزارش کمیسیون حسابداری راجع به فروش زمین به مجلس سنا

4 - معرفی هیئت وزیران و تقدیم برنامه دولت به وسیله آقای دکتر مصدق نخست وزیر

5 -بقیه مذاکره در گزارش کمیسیون حسابداری راجع به فروش زمین به مجلس سنا

6 -ختم جلسه به عنوان تنفس

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏ 16

 

 

جلسه: 142

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه دوازدهم اردیبهشت ماه 1330

 

فهرست مطالب:

1 - تصویب صورت مجلس جلسات 5 و 7 اردیبهشت 1330

2 - بیانات قبل از دستور آقایان: موقر - دکتر مجتهدی و امینی

3 - مذاکره در گزارش کمیسیون حسابداری راجع به فروش زمین به مجلس سنا

4 - معرفی هیئت وزیران و تقدیم برنامه دولت به وسیله آقای دکتر مصدق نخست وزیر

5 -بقیه مذاکره در گزارش کمیسیون حسابداری راجع به فروش زمین به مجلس سنا

6 -ختم جلسه به عنوان تنفس

 

مجلس دو ساعت و نیم قبل از ظهر به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید.

1 - تصویب صورت مجلس جلسات پنجم و هفتم اردیبهشت

رئیس - صورت اسامى غایبین جلسه قبل قرائت مى‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

غایبین با اجازه آقایان. هدایت‌الله پالیزى. دکتر علوى. اورنگ. محمد‌تقى برومند. دکتر عبدالله معظمى. حسین کوراوغلى. طباطبایی. دکتر شایگان. معین‌زاده. دکتر بقایى.

غایبین بى‌اجازه: آقایان حسین خاکباز. محمود محمودى. عباس قبادیان. منصف. نصرتیان. قهرمان ابریشم‌کار. تولیت. اقبال. شهاب خسروانى. دکتر سید ‌امامى. قرشى. عماد تربتى. محسن طاهرى. رضوى. پیراسته. افشار صادقى. امیر افشارى. کهبد. حکیمى.

دیر‌آمدگان با اجازه: آقاى عباس اسلامى یک ساعت آقاى بهبهانى دو ساعت

دیر‌آمدگان بى‌اجازه: آقایان سلطانى حسن اکبرى. مهدى ارباب و تیمور‌تاش یک ساعت آقایان: محمد هراتى و زنگنه 30 دقیقه.

رئیس - آقاى کشاورز‌ صدر.

کشاورز‌ صدر - بنده دیشب به صورت جلسات مذاکرات فقط در دوره 15 مراجعه مى‌کردم بر بنده واجب و لازم شد که استدعا کنم به قدر یک دقیقه به عرض آقایان برسانم که حقیقتاً ملت ایران نسبت به نمایندگان دوره پانزدهم و دوره شانزدهم که تکمیل کرد این امر را سپاسگزار است و خود بنده بى‌اختیار از خود بى‌خود شدم یکى از جمله آن اشخاصى که در این کار خیلى زحمت کشید آقاى مکى بود که 5 روز تمام شب و روز اینجا فداکارى کرد و بر بنده لازم است و استدعا مى‌کنم آقایان هم تأیید بفرمایند که از خدمات ایشان تشویق بشود و من تشکرات خودم را از آن فداکاری‌هایى که ایشان کرده‌اند در پشت این تربیون عرض می‌کنم.

رئیس - هر چند مطلب صحیحى بود ولى خواهش مى‌کنم رعایت نظامنامه را بفرمایید و از جریان خارج نشوید. براى این که حفظ نظم لازم است در حدود اصلاح صورت مجلس مذاکره باید بشود. آقاى اسلامى نسبت به صورت جلسه بیانى دارید یا خارج از صورت مجلس است؟

اسلامى - یک اشتباهات چاپى در این صورت مذاکرات بود که بنده آنها را اصلاح مى‌کنم و تقدیم می‌کنم و لازم می‌دانم در این موقع به نام ملت ایران از روزنامه‌هاى عراق و پاکستان که با بهترین وجهى از حقوق ملت ایران دفاع کرده‌اند قدردانى کنیم (صحیح است)

رئیس - براى این که کارها پیشرفت کند و بهتر جریان پیدا کند ناچارم تذکر بدهم که آقایانى که از حدود مطالب و صورت مجلس خارج نشوند و الان هم می‌پرسم آقایان اگر نسبت به صورت جلسه نظرى دارند بفرمایند. آقاى شوشترى.

آزاد - آقاى

رئیس - جنابعالى مى‌فرمایید ولى نمى‌کنید.

رئیس - جنابعالى هم آقاى آزاد باید کمک کنید درست می‌شود آقاى شوشترى.

شوشترى - بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم. بنده از موضوع صورت مجلس و اصلاح صورت مجلس و اشتباهى که در صورت مجلس رخ داده است خارج نمی‌شوم. استدعا دارم بگذارید حرفم را بزنم باید بگویم من از صورت مجلس منحرف نیستم و اهل تعقیبم در صورت مجلس در ختام نطق بنده که ساعت 30/ 11 شب بود با حالت کسالت براى تکمیل انجام وظیفه اینجا ماندم و شب را خدا شاهد است با تب خفتم و مریضم اینجا عرض کردم اگر عرض من مهم است و محتمل است که مورد سؤال سایرین قرار گیرد باید توضیح بدهم در اینجا من عرض کردم که اظهارات جناب آقاى مخبر محترم کمیسیون به آقاى اسلامى طورى اینجا بیان شده که ذهن مرا قدرى مشوب ساخته. براى این که جناب آقاى مکى در اظهارى که اینجا فرمودند. فرمودند لااقل لااقل دو مرتبه هم فرمودند که دو برابر از آنچه که نفت شرکت دارسى به ما می‌داد وقتى ما نفت خودمان را ملى کنیم عاید ما خواهد گردید عرض کردم این بیان با محاسبه‌اى که جناب آقاى دکتر مصدق که عین بیانات‌شان اینجا وارد است که حساب کرده‌اند که 32 میلیون تن و هر تنى 5 لیره و حساب کرده‌اند هر تن یک لیره را خارج بگیریم 128 میلیون لیره عواید ملت ایران می‌شود و از فقر و بدبختى این ملت ستم کشیده خلاص می‌شود. حالا در این اظهار اگر بنا بشود ما دو برابر یعنى 14 میلیون عواید پیدا بکنیم وضع به حسن اثر نیست از این جهت باید این معنى را مخبرین محترم جراید هم متوجه

+++

بشوند که در اصل مخالفتى که به عنوان فلسفه قانون در ختام جلسه گفتم مراد این است که ملت ایران در این قانون لااقل به قدر تمام عواید ایران عایدى پیدا کند در غیر این صورت ذهن من مشوب است (کشاورز‌ صدر - و ملت ایران از زیر یوغ بیرون بیاید)

رئیس - آقاى آشتیانى‌زاده.

آشتیانى‌زاده - من وقتی که جلسه تشکیل شد و پشت تریبون آمدم عرض کردم که مخصوصاً با فوریت موضوع مخالفتى ندارم. معتقد بودم که موضوع خیلى فورى است و اهمیت دارد و بایستى هر چه زودتر تکلیفش معلوم بشود (نمایندگان - صحیح است) الّا این که عرض کردم ممکن است یک بازی‌هایى بشود و مجلس یک جریانى به خودش بگیرد که بنده نتوانم حرف‌هایم را بزنم پس بنده با فورى بودن موضوع مخالفتى نداشتم. با اصل لایحه با اصل پیشنهاد کمیسیون محترم نفت مخالف بودم (فرامرزى - به چه اسمى آنجا تشریف آورده‌اید؟) بهانه کردم فوریت را براى این که بحث و صحبت بکنم (یکى از نمایندگان - شما با فوریت مخالف بودید) به این عنوان خواستم صحبت کنم چون اغلب آقایان عنوان را بهانه مى‌کنند و صحبت مى‌کنند بنده هم مثل سایر آقایان هستم همچنین در موقعى که راجع به ماده 7 پیشنهاد داده بودم اینجا عرض کردم ضمن پیشنهاد صحبت شد و عرض کردم در جواب فرمایش استاد محترم آقاى دکتر شایگان که فرموده بودند ادعا با حق تفاوت دارد بنده هم تصدیق دارم این موضوع را و ضمن عرایضم عرض کردم که اول ممکن است ادعا باشد و بعد ادعا حق بشود چنانچه در هر محکمه‌اى همین طور است کسى که پولى طلب دارد اول طلب را ادعا مى‌کند بعد محکمه رأى مى‌دهد و تشخیص می‌دهد که ادعاى او حق است یا باطل این دو موضوع

موضوع سوم بنده از دولت جناب آقاى دکتر مصدق استدعا دارم و همین طور از آقایان محترم جبهه ملى که به پارتیزان‌ها و طرفدارانشان مخصوصاً توصیه بکنند که با چاقو تهدید کردن وکلا و حمله به وکلا و یا به اتومبیل آنها و یا در خانه آنها رفتن خوب نیست این را استدعا دارم توجه بفرمایند.

رئیس - راجع به صورت مجلس بفرمایید اگر مطالبى دارید ممکن است قبل از دستور یک ربع هم صحبت بفرمایید اینها راجع به صورت مجلس نیست.

آشتیانى‌زاده - در هر صورت بنده با ملى شدن نفت مخالف نبودم الا این که معتقد بودم که در ضمن ملى کردن نفت باید عایدى بیش‌ترى براى ملت ایران تأمین کرد (آزاد - آقا آن که حالا دیگر گذشته است) این طور نیست آقا چون ابقا شبهه شده بود که بنده با ملى شدن نفت مخالفم مثل این که این طور شده که هر کس حرف زد در مجلس به او حمله مى‌کنند و پلیس هم جلوگیرى نمی‌کند این رویه مطلوب نیست و براى شخصیت وکلا بد است.

آزاد - جناب آقاى رئیس بفرمایید هر کس راجع به صورت جلسه می‌خواهد صحبت کند همین جا بگوید و پشت تریبون نرود.

رئیس - آقاى مخبر فرهمند.

مخبر فرهمند - عرض کنم بنده در پیشنهادى که کرده بودم که از اشخاص فنى و مشاورین ادارى دعوت شود نظر بنده اشخاص داخلى بود و البته اشخاص خارجى باید قراردادشان منعقد بشود اینجا می‌نویسد مخبر فرهمند بنده کى نوشته‌ام استخدام خارجى عرض بنده این است که از مستخدمین داخلى دعوت کنند بنده کى نوشتم استخدام خارجى عرض بنده این است که اصلاح بشود و نظر بنده هم از مشاورین فنى و ادارى داخلى بود که بتوانند هر وقت هر کس را می‌خواهند دعوت کنند و دیگر محتاج به اجازه و مکاتبه و مذاکره نباشد. ضمناً از موقع استفاده می‌کنم چند فقره تلگراف از طبقات مختلف همدان رسیده است و از این رأى تمایلى که مجلس به جناب آقاى دکتر مصدق داده اظهار تشکر و قدردانى کرده‌اند تقدیم می‌کنم.

رئیس - توضیحى که فرمودید اصلاح می‌شود آقاى محمد‌على مسعودى.

محمد‌على مسعودى - بنده اخطار نظامنامه‌اى دارم.

رئیس - بفرمایید.

محمد‌على مسعودى - طبق ماده 169 راجع به سؤالات است از دولت گذشته سؤالى بنده کردم جواب ندادند و همین طور سایر آقایان نمایندگان و یک سؤالى هم بنده همان روز که مجلس رأى تمایل به جناب آقاى دکتر مصدق داده بود کردم راجع به آتش‌سوزى مهماتى که در لشگر فارس ذخیره شده چون جنبه فورى داشت و آن روز هم دولت تشکیل نشده بود و بنده از معاون وزارت جنگ این سؤال را کرده بودم تمنا می‌کنم از طرف مقام ریاست به جناب آقاى وزیر جنگ اطلاع داده شود که فوراً براى جواب این سؤال بیایند چون افکار مردم نگران است.

رئیس - سؤال شما همان روز فرستاده شده و نظریات شما به دولت اطلاع داده شده است و البته تأکید هم می‌شود براى جواب حاضر شوند آقاى ملک‌مدنى.

ملک‌مدنى - بنده یک قسمت از بیاناتم در صورت جلسه اشتباهاتى دارد که بایستى اصلاح بشود اینجا مى‌نویسد هر وقت هر فشارى پیدا شده آنها زودتر از مجلس تحت تأثیر واقع مى‌شدند بنده این طور عرض نکردم بنده عرض کردم که دولت‌ها تحت تأثیر واقع می‌شوند و مجلس تحت تأثیر واقع نمی‌شود. استدعا مى‌کنم اصلاح بشود.

شوشترى - صحیح است.

رئیس - بسیار خوب اصلاح می‌شود. آقاى مکى.

مکى - بنده می‌خواستم از مقام ریاست استدعا کرده باشم که اجازه بدهند این 29 صفحه‌اى که راجع به موضوع نفت و جلسه مهم و تاریخى تصویب لایحه نفت است و در یک صورت جلسه نوشته شده است در خارج از این را آقایان نمایندگان با دقت بخوانند اگر اشکالاتى و ایراداتى دارند آن ایرادات را رو بکنند و بعد تصحیح شده‌اش را بدهند به اداه تند‌نویسى که چاپ بشود (نبوى - قانون و نظامنامه هم همین را می‌گوید) می‌خواستم عرض کنم چون الآن مجال نمی‌شود که بنده تمام آن را بخوانم و اعتراضاتم را نسبت به صورت جلسه عرض کنم این را اجازه بدهند که بعد بخوانیم و باقى بگذارند که در جلسات بعد ما بتوانیم اصلاح کنیم اما مورد دیگرى که می‌خواستم راجع به صورت جلسه عرض کنم راجع به بیانى بود که آقاى شوشترى فرمودند اظهار ایشان درست نقل حسن و حسین هر سه دختران معاویه بود چه موقع و کى بیان بنده با جناب آقاى دکتر مصدق تفاوت و مغایرتى دارد آقاى اسلامى سؤال کردند که اگر مقدار استخراج کم بشود چه صورتى پیدا خواهد کرد اسمى از قرارداد دارسى نبود و به میان نیامده بود بنده عرض کردم اگر استخراج معادن نفتى به یک چهارم مقدارى که فعلاً هست تنزل پیدا می‌کند باز عایدات ملت ایران دو برابر عادیات فعلى است که شرکت با ایران می‌دهد یعنى پس از وضع 20 میلیون لیره خرج ریالی‌شان در این مملکت و پس از مقدارى که به ملت ایران فعلاً داده می‌شود ما اگر 11 میلیون تن استخراج بکنیم مقدار عایداتمان 2 برابر عایدات فعلى است بنده نفهمیدم آقاى شوشترى چظور امتیاز دارسى را پیدا کردند و چطورى این را آمدند و مقایسه کردند با بیان دکتر مصدق اگر عرایضى اینجا می‌شود خوب است آقایان نمایندگان محترم توجه بفرمایند که صورت جلسه را خدشه‌دار نفرمایند بیان بنده این بود و در آتیه هم همین است و در کمیسیون نفت به شهادت آقاى عامرى همین بود تمام اینها را که عرض می‌کنم از روى حساب عرض می‌کنم و همین طور نظرى و گتره نمی‌گویم تمام اینها حساب و رقم دارد و حساب شده است و همه عرایض بنده روى حساب بوده است (عامرى - بنده هم بیانات آقاى مکى را تصدیق می‌کنم)

رئیس - آقاى فولادوند.

غلامرضا فولادوند - بنده تذکرم راجع به صورت جلسه عصر روز شنبه هفتم اردیبهشت است در صفحه 18 ستون دو سطر 35 بنده گفتم پس از خلع ید و اخذ عایدات و اخذ عایدات فرع بر تصرف است و جمله‌ای که نوشته شده است و قرائت آن معلوم می‌شود که اشتباه است نیز بعضى از کلمات در همین صفحه از عرایض من اشتباه نوشته شده است که چون یا از ذکر آن خوددارى می‌شود و از موقع استفاده می‌کنم و تلگرافاتى که از طرف کارگران معدن عباس‌آباد رسیده است به مقام ریاست تقدیم می‌کنم که امر بفرمایند به وزارتخانه مربوطه ارسال بشود.

رئیس - آقاى دکتر شایگان.

دکتر شایگان - بعضى اشتباهات در نطق بنده هست اگر اجازه بفرمایید اصلاح می‌کنم و به تند‌نویس می‌دهم.

رئیس - همه آقایان اگر اشتباهى در صورت مذاکراتشان شده می‌توانند اصلاح کنند و بدهند به اداره تند‌نویسى که قبل از چاپ اصلاح بشود. آقاى صالح.

اللهیار صالحى - راجع به رأیى که در جلسه اخیر مجلس داده شد تلگرافاتى از کلیه دانشجویان تبریز از دبیرستان فردوسى رسیده است که از مجلس شوراى ملى تشکر کرده‌اند.

رئیس - بسیار خوب دیگر نظرى نسبت به صورت جلسه قبل نیست؟

حاذقى - بنده تذکر داشتم و اجازه هم خواستم لطف نفرمودید غلط‌هایى در بیانات بنده هست که همان طور که فرمودید اصلاح می‌شود به اداره تند‌نویسى داده می‌شود ولى در این صورت جلسه اشتباهى است که تاریخ صورت جلسه روز پنجشنبه 5 اردیبهشت را اینجا یکشنبه هشتم اردیبهشت چاپ کرده‌اند در حالی که ما روز یکشنبه اصلاً جلسه نداشتیم نوشته جلسه 140 یکشنبه هشتم اردیبهشت 330 1 در حالی که جلسه شنبه 141 بود و هفتم اردیبهشت ماه 1330 است.

رئیس - آن تاریخ چاپ صورت مجلس است تاریخ تشکیل در متن صورت مجلس درست نوشته شده. حاذقى ملاحظات مى‌فرمایید که تاریخ چاپ نیست و عوضى نوشته شده.

رئیس - اگر اشتباه است اصلاح می‌شود چند نفر از آقایان تقاضاى نطق قبل از دستور کرده‌اند. آقاى موقر.

آشتیانى‌زاده - قبلاً ده نفر را انتخاب کنید براى کمیسیون خلع ید (بعضى از نمایندگان - یکى شما هستید)

2 - بیانات قبل از دستور - آقایان: موقر - دکتر مجتهدى - امینى

موقر - در این موقع که به میمنت و مبارکى صنعت نفت در ایران ملى شده است بنده لازم می‌دانم که دو موضوع را به دولت آقاى دکتر مصدق یادآور شوم یکى لزوم تأمین رفاه و اساس کارگران صنعت

+++

نفت است و دیگر تأسیس یک دانشگاه آبرومندى در خوزستان در این مجلس مقدس مکرراً نسبت به وضع مطلوب کارگران صنعت نفت صحبت شده و اظهار همدردى شد حال که به حمد‌الله و المنه اختیار این بنگاه عظیم و پر برکت به دست صاحبان اصلى آن در آمده است حق این است که شکرانه این توفیق بزرگ که نصیب ملت یران شده و انعکاس آن در سر تا سر جهان ولوله افکنده است نخستین اقدامى‌که مى‌کنیم تأمین آسایش و رفاه حال کارگران صنعت نفت باشد (عده‌اى از نمایندگان - صحیح است) براى این که بیش از پیش متوجه وضع نامطلوب کارگران شرکت باشید. همین قدر عرض می‌کنم که در سایر کشورها هم نفت استخراج می‌شود و حقوق به کارگران می‌دهند نفت همان نفت است که از میلیون‌ها سال که در حفره‌هاى تحت‌الارض به ودیعه سپرده شده است و بازار فروش نفت هم بین‌المللى و ارزش بین‌المللى دارد یعنى نفت ایران به همان قیمت به فروش مى‌رسد که نفت کالیفرنیا را مى‌فروشند عامل اصلى تعیین بهاى نفت خواه ایرانى باشد یا آمریکایى باید یکسان باشد چرا باید مزد کارگر نفت آمریکایى ساعتى یک دلار یعنى بالغ بر 55 ریال باشد و مزد کارگر نفت ایران روزى 40 ریال چرا؟ باید کارگران نفت آمریکایى داراى خانه شخصى و اتومبیل و برق و رادیو. یخچال باشد ولى کارگر ایرانى در سیاه‌چال‌هاى مرطوب و دخمه‌هاى تاریک و در پست‌ترین وضع زندگى کنند و از شرایط اولیه زندگى که مسکن و بهداشت و فرهنگ باشد محروم باشند (ارباب - بلوچستان هم ندارد) آقاى ارباب بلوچستان سر جاى خودش بنده دارم مقایسه می‌کنم حال وظیفه دولت است که هر چه زودتر در وضع کارگران شرکت نفت تجدید نظر کند و به شکرانه موهبت ملى شدن صنعت نفت در تأمین آسایش و رفاه کارگران بکوشند و در درجه اول در صدد ساختن مسکن براى آنها باشند (ارباب - بنده کاملاً موافقم) در نفت خوزستان بالغ بر 60 هزار کارگر مشغول کارند. از آن جمله 35 هزار نفر در آبادان هستند از این 35 هزار نفر فقط براى 5 هزار نفر تهیه مسکن شد و باقى آنها در وضعى زندگى می‌کنند که شایسته بشر قرن بیستم نیست. دولت باید در درجه اول متوجه وضع زندگانى نامطلوب کارگران باشد. و تأمین رفاه و آسایش آنها را که تهیه مسکن در درجه اول است وجهه همت خود قرار دهد.

موضوع دوم. موضوع لزوم تأسیس دانشگاه است. در خوزستان وقتى خوزستان داراى دانشگاه بوده و دانشگاه جندى‌شاهپور مشهور آفاق بوده که اسمى و رسمى از دانشگاه اکسفورد و کمبریج و دانشگاه سوربرن و هاروارد و کلمبیا شنیده نشده بود بزرگ‌ترین استادان جهان متمدن در دانشگاه جندى‌شاهپور تدریس می‌کردند و طالبین علم و ادب از سایر کشورها براى تلمذ رهسپار دانشگاه جندى‌شاهپور مى‌شدند آیا دریغ نیست امروز که هزاران دانشگاه و دانشکده در 5 قطعه عالم در آسیا- اروپا- آفریقا- آمریکا و اقیانوسیه وجود دارد خوزستان که مهد تمدن بشرى است از نعمت دانشگاه محروم باشد خوزستان تا کنون از لحاظ درآمد نفت و گمرکات و مالیات‌ها و غیره قریب یک ثلث بودجه کشور را تأمین می‌کرده و در مقابل آن هیچ نوعى توجهى در عمران و آبادى آن مبذول نشده با ملى شدن صنعت نفت امیدوارى کامل حاصل است که انشاءالله از این به بعد درآمد منابع نفت خوزستان معادل کلیه درآمدهاى کشور باشد.

خوزستان حق دارد و به جا است که توجه بیش‌ترى نسبت به خوزستان بشود (عده‌اى از نمایندگان - صحیح است) دولت اقدامى‌کرد و در تبریز دانشگاه تأسیس کرد در مشهد و اصفهان و شیراز دانشکده پزشکى تأسیس کرد موجبات تأسیس دانشگاهى در آبادان فراهم است یک هنرستانى در آنجا هست دانشکده‌اى هست که متخصصین مکانیک و شیمیست و فیزیسین اینها را تربیت می‌کنند. اینها کافى نیست از وسایل تأسیس دانشگاه فنى در درجه اول تأسیس آزمایشگاه است تمام کارخانه‌هاى عظیمى‌که راجع به شرکت نفت هست در آبادان وجود دارد این آزمایشگاه مجهزى است که با تأسیس دانشکده فنى در اختیار دانشکده گذاشته می‌شود و می‌توانند با استفاده از این دستگاه عظیم براى دانشکده استفاده کنند بنده توجه دولت را جلب می‌کنم به این موضوع و استدعا می‌کنم که توجه مخصوص مبذول فرمایند زیرا خوزستانى حق دارد که تعمیم معارف آنجا مورد توجه قرار گیرد. تعمیم معارف خوزستان از دو جهت لازم است یکى براى فراهم نمودن موجبات به زبان فارسى در خوزستان که این امر بسیار مهم و ضرورى است جاهایى ما داریم که همه آشنا به زبان فارسى نیستند و این براى ما شرم‌آور است چند دفعه بنده راجع به دشت میشان عرایضى کردم که مردمانى آنجا زندگى می‌کنند که واقعاً شرم‌آور است یک نفر را مى‌بینید که هم فراش است و هم معلم است و هم مدیر است در مرز ایران و عراق دبستان‌هاى آبرومندى تأسیس کردند و مردم دشت میشان اولادشان را براى تربیت به مدارس عراق می‌فرستند که این کار تصدیق می‌فرمایید زیبنده و شایسته نیست. حتى یک قضیه‌اى را می‌خواهم عرض کنم که آقایان متأثر می‌شوند. یکى از این کپرها آتش گرفت این کپرى که محل زندگانى معلم است که هم معلم است و هم مستخدم است. تمام اثاثیه او سوخت و آتش گرفت امروز روزى است که باید دولت از عواید سرشارى که انشاءالله از منابع نفت حاصل خواهد کرد مبالغى اختصاص بدهند براى معارف خوزستان که به مردم آنجا رسیدگى بشود. ضمناً بنده از موقع استفاده نموده اجازه می‌خواهم خوشنودى مردم خوزستان را از آغاز ساختمان سد کرخه به عرض رسم سه‌شنبه گذشته جشن آغاز ساختمان سد کرخه در محل کرخه به عمل آمد قرار بود والاحضرات شاهپور عبدالرضا به خوزستان تشریف آورده اولین انفجار به دست ایشان عملى شود ولى متأسفانه شب قبل از پرواز اتفاقى براى ایشان رخ داد که مانع پرواز شد سپهبد شاه‌بختى به نیابت این افتخار را بر عهده گرفت و عملیات ساختمان سد از روز سه‌شنبه گذشته آغاز شد و مردم خوزستان را به توجهات دولت بیش از پیش امیدوار ساخت با ساختن این سد 160000 هکتار بر سطح مزروعى خوزستان افزوده می‌شود و هزاران کشاورز مشغول کشت و زرع خواهند شد به طوری که آقایان می‌دانند خوزستان داراى آب‌هاى فراوان و اراضى قابل فراوانى است. خوزستان داراى صدها متر مکعب آب و 4 میلیون هکتار اراضى قابل کشت. حیف است این آبها رد تیره باتلاق‌ها یا در دریا فرو ریزد. این اراضى بایر و لم یزرع و تشنه آب و مردم آن گرسنه نان باشند این آب‌ها و این اراضى و این مردم گرسنه حقاً بر ما که مسئولیت داریم نفرین می‌فرستند که چرا باید این وضع ناگوار حکمفرما باشد وقتى با هواپیما بر فراز خوزستان پرواز می‌کردیم رودهاى متعدد خوزستان را از قبیل کارون - دز و شطیط و گرگروشاهپور و کرخه را می‌دیدیم که چگونه در میان اراضى بایر و لم یزرع می‌گذرد و هر بیننده‌اى را متأثر می‌سازد. پدران ما در قرن ها پیش از تمام این آب‌ها و این اراضى به حداکثر و اتم استفاده می‌کردند سدها بسته بودند که آثار آنها هنوز پدیدار است. آیا سزاوار است در این زمان که در حبشه و زنگبار کشاورزى ترقى کرده ما هنوز این اندازه لاقید باشیم؟

بنده وقتى که یک ماه در خوزستان بودم و از هویزه به اهواز می‌آمدم و قدم قدم آثار نهر می‌دیدم در تواریخ مندرج است که از هویزه تا بصره به قدرى زراعت بوده و مشجر بوده که از کثرت اشجار آفتاب دیده نمی‌شد. بدبختانه نه تنها امروزه کم‌ترین اثرى از این آبادى وجود ندارد بلکه مردم بدبخت هویزه آب آشامیدنى ندارند و از چاه آب می‌گیرند و مسافرینى که از اهواز به هویزه می‌روند براى سوغاتى آب با خود مى‌برند آیا انحطاط از این بدتر متصور هست؟ حتى کشورهاى همجوار ما از قبیل پاکستان و افغانستان و عراق و ترکیه و غیره در امر کشاورزى بذل توجه نموده و به ترقیاتى نائل شده‌اند همین عراق حداکثر استفاده را از کشاورزى نموده و مى‌نماید.

نتیجه توجه عراق به امور کشاورزى این شد که عراق سال گذشته بالغ بر 600 هزار تن گندم و جو صادر کرد و ایران 200 هزار تن وارد کرد اگر از آب‌ها و اراضى خوزستان استفاده شود خوزستان می‌تواند تمام بودجه کشور را به تنهایی تأمین کند به طوری که اگر این مالیات‌هاى سنگین را حذف کنیم درآمدهاى حاصله از کشاورزى و معادن نفت خوزستان تمام ایران را بى‌نیاز خواهد ساخت بنده لازم می‌دانم توجه آقاى دکتر مصدق را به لزوم اصلاح فورى کشاورزى خوزستان جلب کنم زیرا متأسفانه خوزستان تا کنون مورد توجه دولت قرار نگرفته است و توجهى به آنجا نشده است خوزستان سرزمینى است که می‌تواند تمام ایران را اداره کند و آباد نماید اگر حداکثر استفاده از خوزستان بشود دولت می‌تواند تمام مملکت را آباد کند ما تقاضا می‌کنیم که دولت به این موضوع توجه مخصوص بکند و از منابع خوزستان وسایل آسایش مردم را فراهم بکند و کشاورزى آنجا را توسعه بدهد و با این وسایل از فقر و فاقه مردم آنجا جلوگیرى بکند چندى قبل آقاى فرهودى در اینجا راجع به عدالت اجتماعى صحبتى کردند که مورد توجه قرار گرفت عدالت اجتماعى همین است که به کشاورزى و منابع ثروت مملکت توجه بشود.

رئیس - آقاى دکتر مجتهدى.

دکتر مجتهدى - در جلسه گذشته جناب آقاى حاذقى ضمن مخالفت با ترتیب انتخابات کمیسیون‌ها فرمودند علاوه بر این که این انتخاب را صحیح ندانستند فرمودند: که نمایندگان آذربایجان بند و بست کردند و یک عده زیادى در کمیسیون‌ها انتخاب شدند (اردلان - منظورى نداشتند) اصلاً من نمی‌دانم بعضى از اشخاص اینجا پشت این تربیون همیشه از اصلاحات دم می‌زنند و وقتى که یک قدم به اصلاحات نزدیک مى‌شویم مى‌بینیم که وانفسا و واویلا آنها بلند می‌شود آقایان می‌دانند که سابقاً این کمیسیون‌ها چطور انتخاب می‌شد از هر شعبه‌اى دو نفر انتخاب مى‌کردند آقایان هم می‌رفتند آنجا یک عده‌اى را مى‌نوشتند و بعد هم براى حفظ ظاهر مى‌آوردند آن لیست‌ها را دست نمایندگان مى‌دادند و

+++

همین طور انتخابات می‌شد در صورتى که تصور مى‌کنم با این ترتیبى که حالا انتخاب شده از آن ترتیب سابق بند و بست تا اندازه‌اى کم‌تر باشد آقاى حاذقى فرمودند که در کمیسیون برنامه شش نفر از آذربایجانى‌ها انتخاب شده است و یک نفر از فارسى‌ها انتخاب نشده است.

در صورتی که کمیسیون‌هایى هم هست که یک نفر از آذربایجانى‌ها انتخاب نشده‌اند این طرز فکر و این صحبت‌ها را در این مجلس کردن من خیلى تعجب کردم این موضوع استان‌ها را به میان آوردند در این اواخر کمیسیون بودجه هم این طور شد در صورتی که گفته شد که بودجه را تقسیم استان‌ها می‌کردند این اواخر هم براى ساختمان‌هاى فرهنگى و بهداشتى یک مبلغى گذاشتند و تمام استان‌ها را مساوى کردند و حتى این اواخر هم در برنامه این کار را کردند در صورتی که ما نمایندگان آذربایجان به این طرز شدیداً اعتراض کردیم رأى این که نه عمده بودجه مملکتى را معمولاً مالیات‌هاى غیر مستقیم می‌دهد و این مالیات‌هاى غیر مستقیم را هم معمولاً مصرف کننده مى‌دهد بنابراین آن ایالتى که مصرف کننده‌اش بیش‌تر است باید این بودجه به مصرف آنجا برسد این طور فرض کردن هر استان را با استان دیگر و از نظر بودجه‌اى مترادف قرار دادن غیر عادلانه است. (اردلان - جناب آقاى دکتر مجتهدى آقاى حاذقى هیچ نظرى نداشتند) اصلاً اگر کسى غیر از آقاى حاذقى این حرف را می‌زدند من عرضى نمى‌کردم ولى این صحبت در مجلس در پشت این تربیون که این استان با آن استان ترک و فارس و بلوچ و کرمان خوب نیست. آقا سابقاً بعضى از زمامداران کوته‌بین بودند که یکى از آنها هم این اواخر مرحوم شد این حرف‌ها را می‌زدند از نظر ما تمام استان‌ها به منزله یک خانواده هستند و هیچ فرقى ندارد (صحیح است) آذربایجان‌ها یا جهرم یا تبریز همه یکى هستند (صحیح است) در واقع مى‌خواهم عرض کنم اگر جناب آقاى حاذقى دلتنگىمى‌فرمایند که چرا در کمیسیون برنامه از فارس انتخاب نشده است ما آذربایجانى‌ها خیلى گلایه‌ها داریم یکى همان موضوع بودجه است که عرض کردم که خیلى به ما تحمیل شده است و ما صدایمان در نیامده است در کابینه آقاى علاء و یا رزم‌آرا یک نفر از آذربایجانى‌ها وزیر نشد. آقاى دکتر مصدق اینجا تشریف ندارند تا ما خواهش کنیم (آزاد - اگر شما راضى بودید چرا بهش رأى می‌دادید) یک موضوع دیگرى هم هست که می‌خواهم نماینده محترم جهرم التفات بفرمایند اصلاً یک موضوعى هست که در ایران ممکن است یک ولایتى یا یک استانى از نقطه نظر جغرافیایی و یا فرهنگى یا از نقطه نظر سیاسى یک وضع و موقعیت خاصى در مواقعى پیدا کند مثلاً امروز اگر شما بخواهید صد میلیون تومان به آرامگاه سعدى خرج بکنید ما با جان و دل قبول می‌کنیم. (حاذقى - تشکر مى‌کنم) این بود عرایض بنده ضمناً الآن این روزنامه باختر را خواندم. دیدم که دیروز وزیر خارجه انگلستان نطقى کرده‌اند که چون زیاد است نمی‌خواهم وقت مجلس را بگیرم یک جمله را اینجا بنده یادداشت کردم که می‌گوید: که آرزوى ما آن است که ایران را قوى و سعادتمند و مستقل ببینیم و براى رسیدن به این هدف ما تا آن حدى است که قابل همکار باشد همکارى می‌کنیم) و من امیدوارم که دولت انگلستان این صحبت وزیر امور خارجه را کامل و عملاً به اثبات رساند و از نفوذ معنوى خود استفاده بکنند و به آن شرکت سابق توصیه‌هایی بفرمایند که در این کار با ما همکارى بکنند ضمناً این نامه‌ای است از اهالى تبریز که دیشب به بنده رسید و اعتراض به نمایندگان آذربایجان است که در این اواخر در بعضى از روزنامه‌ها براى آذربایجان دلسوزى می‌فرمایند و بعضى اراجیف و اکاذیب مى‌نویسند و بنده آخرش را عرض می‌کنم که می‌نویسند: آذربایجانى هرگز راضى نیست و نمی‌خواهد فلان و فلان روزنامه و امثال آن با انتشار اکاذیب به ما دلسوزى نموده و کاسه داغ‌تر از آش باشد و فلان و بالأخره گفته‌اند حرف‌هایى که مى‌زنند جداً تکذیب بکنیم (صحیح است) یک نامه دیگر هم هست که فرستاده‌اند راجع به این است که وزارت دارایی یک بخشنامه‌اى صادر کرده گویا آنجا یک تبعیضاتى براى ترفیعات و اضافات کارمندان آنجا شده است این را کارمندان اداره غله آذربایجان فرستاده‌اند ضمناً یک تلگرافى هم هست که اهالى از رئیس ژاندارمرى آنجا اظهار تشکر می‌کنند.

رئیس - آقاى امینى.

امینى - آقایان نمایندگان محترم همدردى و همکارى اکثر جراید دنیا را نسبت با حقایق حق ایران در ملى کردن صنعت نفت ملاحظه فرموده‌اند. مجلس ایران در روزنامه‌هاى کشور هم‌فکرى آنان را تکریم و تقدیر نموده و خواهند نمود.

آنچه بیش از همه جلب توجه می‌کند جراید جمهورى ایرلند است که با اشکال نزدیکى و بستى و با مجاورت و همسایگى با انگلستان برحسب معمول ایرلند و بنا بر زوال و سنت دیرینه آن کشور براى پیشرفت فکر مقدس آزادى و احقاق حق با سرسختى و شجاعت کامل مبارزه می‌کنند و با نهایت صداقت از اقدامات ملت و مجلس ایران ستایش می‌نمایند. (صحیح است)

ملت ایرلند نه تنها در راه آزادى خود جهاد کرده و می‌کنند بلکه مردمانى مانند سن مارتن که اصلاً ایرلندى بوده است براى کسب آزادى آرژانتین شیلى و پرو به دنیا تحویل داده است که آن سردار بزرگ آن قدم به قدم تمام آن ممالک از یوغ اسارت رهایی داده.

مرد دیگرى مانند اوبریت که دوش به دوش سن مارتین در راه مقدس آزادى مبازره نموده است تربیت نموده نماینده‌اى مانند دوارا که هنوز در پارلمان ایرلند به آن نطق‌هایى آتشین و با مبارزات خستگى‌ناپذیر چون صخره سختى سنگر آزادى ایرلند را حفاظت می‌کند پرورده است.

در کنفرانس بین‌المجالس در شهر دوبلن پایتخت ایرلنددر سپتامبر سال گذشته دائر بود و اینجانب افتخار عضویت داشتم نمایندگان ایرلند از جان و دل و با صمیمیت کامل در موقع طرح قراردادهاى غیر عادلانه بر ضد دول بزرگ و به نفع ملل کوچک صحبت می‌کردند و با ما همکارى کامل داشتند. (صحیح است)

چون در پایان کنفرانس فرصت نشد که در مجلس آن کشور شکرگزارى خود را نسبت به آن ملت نجیب ابراز کنم امروز به عنوان مخبر کمیسیون خارجه مجلس مراتب امتنان و تشکر مجلس ایران را تقدیم ملت نجیب و مبارز ایرلند نموده سعادت و عظمت آن را از بارى متعال خواستارم. (صحیح است- احسنت)

یک موضوع داخلى مهمى را که باید به عرض مجلس برسانم مربوط به محصول پیله یعنى ابریشم است چون لغت پیله را آقایان شاید آشنایى نداشته باشند (شوشترى - پیله لغت فرس قدیم است باید بدانند) مقصود ابریشم است که این محصول تا یک ماه دیگر به دست خواهد آمد و متأسفانه آنچه که اطلاع پیدا کرده‌ایم سازمان برنامه پول کافى براى خرید محصول ندارد و این محصول چون در انحصار دولت است و آقایان اطلاع دارند که این محصول مثل سایر محصول کشاورزى قابل نگهدارى نیست (صحیح است) یعنى اگر پنج روز یا یک هفته بگذرد آن شب‌پره از او خارج می‌شود و پیله سوراخ به این صورت نه به درد مردم می‌خورد و نه به درد سازمان برنامه می‌خورد بنابراین توجه کمیسیون برنامه و توجه دولت را به این موضوع معطوف می‌دارم که نگذارند روزى برسد که زارعین ایران از این عدم توجه بیچاره و بدبخت شوند (صحیح است) (شوشترى - راجع به توتون هم بفرمایید)

وضع توتون و توتون‌کاران با استفاده زیادى که دولت از سیگار و محصول توتون مى‌برد واقعا قابل تأسف است با این که کراراً راجع به این موضوع صحبت شده و کراراً خواسته شده بنده که خسته شدم نه فقط در مجلس بله از طرف مقامات دولتى هم اقدام شد ولى نبودن پول مانعى است که در این قسمت ذکر می‌شود در صورتی که بنده عقیده‌ام این بود که بدهى دولت قبل از هر چیزى پرداخته بشود موضوعى را که آقاى دکتر مجتهدى اشکال فرمودند به آقاى حاذقى و با نهایت علاقه نسبت به شخص ایشان تقریر فرمودند چون ایشان در شعبه‌اى بودند که بنده هم بودم و در این باب حق و حقانیت را با آقاى حاذقى دیدم خیلى خوشوقت شدم که جنابعالى این موضوع ا فرمودید تقریر مطلب و اظهار ایشان در آن جلسه این بود که نماینده‌اى هم از فارس در این قسمت باشد چون آن ترتیب نشد نمایندگى آن به بنده واگذار گردید و بنده استدعا دارم که هر مطلبى داشته باشند بنده در کمیسیون بودجه نمی‌خواهم عرض بکنم که بیش‌تر از خودشان علاقمند خواهم بود ولى با نهایت علاقه اقدام خواهم نمود.

3 - مذاکره در گزارش کمیسیون حسابدارى مجلس راجع به فروش زمین به مجلس سنا

رئیس - وارد دستور می‌شویم در جلسه پیش دستور فروش اراضى مجلس به مجلس سنا بود. پیشنهاد آقاى حائرى‌زاده داده بودند که توضیح هم داده‌اند (اسلامى - فروش چه آقا؟) فروش آن پنج قطعه اراضى که مجلس می‌دهد به مجلس سنا و گرفتن وجه آن براى ساختن یک کتابخانه براى مجلس چون این اراضى به درد مجلس نمی‌خورد و متصل به مجلس هم نیست و دور از مجلس است و مورد احتیاج مجلس سنا است. گمان می‌کنم مانعى نداشته باشد که بدهیم به مجلس سنا و بایستى حالا رأى گرفته بشود به پیشنهادى آقاى حائرى‌زاده.

اردلان - آقاى رئیس اجازه بفرمایید بنده مخبر کمیسیون هستم یک توضیح عرض کنم.

رئیس - بفرمایید.

اردلان - در آخر آن جلسه جناب آقاى حائرى‌زاده تقاضا فرمودند که موضوع این گزارش مسکوت بماند ولى بنده خواستم عرض کنم که وقتى مجلس سنا یک تقاضایى از مجلس شوراى ملى کرده شایسته است که ما موافقت کنیم و براى این که مجلس سنا دائماً با ما همکارى می‌کند مجلس سنا درخواست فرموده اند که این اراضى که مجلس شوراى ملى دارد به آنها فروخته بشود و براى خودش جایی

+++

تهیه بکند به نظر بنده وقتى که مجلس سنا این تقاضایى از مجلس شوراى ملى کرده شایسته نیست که ما آن را مسکوت بگذاریم بهتر این است که آقایان محترم موافقت فرمایند و بنده هم از جناب آقاى حائرى‌زاده تقاضا می‌کنم که موافقت بفرمایند این پیشنهادشان را پس بگیرند و این رأى موافق را آقایان بدهند و شایسته نیست که مجلس سنا با این همکارى که مایل هستیم همیشه با هم بکنیم یک موضوعى را که از ما خواهش کرده‌اند ما نمایندگان رأى ندهیم. حالا جناب آقاى حائرى‌زاده هم تشریف ندارند (شوشترى - با این بى‌پولى مملکت چه احتیاجى هست همه کارمان با این کار اصلاح می‌شود) بنده موقع را مغتنم مى‌شمارم و به جناب آقاى دکتر مصدق تبریک مى‌گویم و موفقیت ایشان و همکاران‌شان را خواستارم. چند نفر از آقایان سناتورها هم اینجا هستند عرض بنده این بود که مجلس سنا از مجلس شوراى ملى خواسته است که این زمین واگذار بشود به مجلس سنا و مجلس سنا یک ساختمانى بکند. جناب آقاى حائرى‌زاده پیشنهادى کردند که این موضوع مسکوت بماند و از دستور کار خارج بشود. بنده خواستم آقایان موافقت بفرمایند حالا که مجلس سنا این درخواست را کرده درخواستش قبول شود و این که بعضى از آقایان ایراد مى‌فرمایند خواستم عرض کنم تشخیص این کار با مجلس سنا است. البته مجلس سنا صلاحیت تشخیص دارد و من براى پیشرفت همکارى مجلسین از آقایان همکاران محترم و به نام مخبر کمیسیون محاسبات استدعا می‌کنم موافقت بفرمایند. این لایحه تصویب بشود و مجلس سنا منظورش برآورده شود (صحیح است)

رئیس - رأى گرفته می‌شود به این پیشنهاد آقاى حائرى‌زاده که مسکوت بماند البته با توضیحاتى که آقاى اردلان دادند و این زمین هم به طوری که عرض کردم به درد مجلس نمی‌خورد آقایانی که به این پیشنهاد موافقند قیام کنند (عده کمى برخاستند) تصویب نشد.

4 - معرفى هیئت وزیران و تقدیم برنامه دولت به وسیله آقاى دکتر مصدق نخست وزیر

رئیس - جناب آقاى نخست وزیر بیانى دارند بفرمایند.

نخست وزیر - قبلاً لازم می‌دانم تشکرات خود را از حسن ظنى که آقایان نمایندگان محترم نسبت به بنده اظهار فرموده‌اند تقدیم بکنم و امیدوارم که به کمک و همراهى شما نمایندگان خیرخواه وطن‌پرست من و همکاران محترم خودم بتوانیم به این مملکت خدمتى که شایان تقدیر و تحسین باشد بکنیم و (نمایندگان انشاءالله)

چنانچه اجازه بفرمایند آقایان وزرا را معرفى می‌کنم.

نمایندگان - بفرمایید.

آشتیانى‌زاده - اول سنجابى را بفرمایید که بنده هم طرفدار ایشان هستم.

بعضى از نمایندگان - همه هستند آقا. جناب آقاى حکیم‌الدوله وزیر بهدارى (مبارک است). آقاى یوسف مشاور وزیر پست و تلکراف و تلفن. آقاى باقر کاظمى وزیر امور خارجه. آقاى جواد بوشهرى وزیر راه. آقاى محمد‌على وارسته وزیر دارایی. آقاى هیبت وزیر دادگسترى.

آقاى فرمند وزیر کشاورزى. تیمسار سپهبد نقدى وزیر جنگ. تیمسار سرلشگر زاهدى وزیر کشور. آقاى امیر تیمور کلالى وزیر کار. آقاى دکتر سنجابى وزیر فرهنگ.

آقاى امیر تیمور چون در مشهد هستند به ایشان تلگراف شده است که حرکت بفرمایند. براى وزارت اقتصاد ملى هم تا کنون کسى در نظر گرفته نشده (امینى - کفالت آن با خود جنابعالى است) مقصود این بود که کسى تعیین نشده که بتواند در آنجا کارها را به خوبى انجام بدهد البته با فکر و تأملى وزیر اقتصاد ملى را هم به مجلس شوراى عالى معرفى خواهم کرد و برنامه دولت بسیار مختصر است زیرا تا‌کنون برنامه‌هاى مفصلى به مجلس آمده است و مذاکرات زیادى شده است ولى متأسفانه به واسطه این که دوامى نداشته‌اند برنامه‌هایى که آن اندازه مورد توجه مجلس بوده اصلاً به موقع عمل گذارده نشده است. دولت این طور تصور کرده که ما یک برنامه خیلى مختصرى تقدیم می‌کنیم و اگر آقایان نمایندگان انتظار دارند اصلاحات دیگرى بشود بعد‌ها لوایحى با نظریات آقایان نمایندگان محترم تقدیم می‌کنیم که در مجلس وقت آقایان نمایندگان گرفته نشود و از تصویب مجلس زودتر بگذرد منجمله مثلاً فرض بفرمایید همین اصلاح قانون انتخابات که در این برنامه هست براى این کار نظر دولت این است که لایحه این کار با مشورت و صلاح‌اندیشى نمایندگان تنظیم بشود که در مجلس بحث زیادى نداشته باشد و زودتر تصویب بشود. این است که بنده تقاضا خواهم کرد که آقایان نمایندگان محترم اگر می‌خواهند به ترتیب شعب. یا به ترتیب فراکسیون‌ها به هر ترتیبى که صلاح می‌دانند هیئتى را معین بفرمایند که هر چه زودتر لایحه اصلاحیه قانون انتخابات تقدیم مجلس بشود.

دولت فعلى بدون این که وعده‌هاى دور و دراز بدهد عجالتاً با وضعیات فعلى کشور برنامه خود را منحصر به دو موضوع ذیل می‌نماید:

1 - اجراى قانون ملى شدن صنعت نفت در سراسر کشور بر طبق قانون طرز اجراى اصل ملى شدن صنعت نفت در سراسر کشور مورخه نهم اردیبهشت 1330 و تخصیص عواید حاصله از آن به تقویت بنیه اقتصادى کشور و ایجاد موجبات رفاه و آسایش عمومى.

2 - اصلاح قانون انتخابات مجلس شوراى ملى و شهرداری‌ها.

البته نظریات اصلاحى دولت منحصر به این دو ماده نیست و عجالتاً از ذکر جزئیات صرف‌نظر و در موقع خود لوایح ضرورى را براى اصلاحات لازم تقدیم خواهد نمود و بسیار ممنون و خوشوقت خواهد شد که نمایندگان محترم مجلس شوراى ملى و سنا راهنمایی‌ها و هدایت‌ها لازم به دولت براى اصلاحات بفرمایند.

اساس سیاست خارجى دولت هم مبتنى بر منشور ملل متحد و تقویت این سازمان بین‌المللى و دوستى با کلیه دول و احترام متقابل نسبت به همه ملل مى‌باشد (احسنت احسنت)

رئیس - برنامه دولت براى چاپ فرستاده می‌شود و روز یکشنبه مطرح خواهد شد و البته برگ مخالف و موافق هم در ساعت مقرر گذارده می‌شود.

امینى - کفالت آن دو وزارتخانه را نفرمودند با کیست؟ لازم است معرفى بشوند.

چند نفر از نمایندگان - یک وزارتخانه است.

5 - بقیه مذاکره در گزارش کمیسیون حسابدارى راجع به فروش زمین به مجلس سنا

رئیس - آقاى امامى‌اهرى.

امامى‌اهرى - در مورد فروش و واگذارى زمین که مجلس شوراى ملى در قسمت بالاى باغ دارد در مورد واگذارى این زمین به مجلس سنا بنده موقعى که این لایحه در دستور گذاشته شده بود به نام موافق اسم ثبت کرده بودم بعداً هم که با توجه آقایان افتخار سمت کارپردازى هم پیدا کردم با مذاکره با مقام ریاست و سایر آقایان نمایندگانى که در این مورد اطلاعات بیشترى دارند بیش‌تر جنبه موافقت پیدا کردم و چون عادت ندارم به اطاله. و منظور خودم را میل دارم. اختصار به عرض آقایان نمایندگان برسانم این است که اگر آقایان نمایندگان توجه بفرمایند به طور مختصر عرض می‌کنم قوه مقننه تشکیل شده از و مجلس شورا و مجلس سنا و اینها با یکدیگر یک ارتباط معنوى و ظاهرى دارند و کارهاى قوه مقننه با این دو مجلس است و نتیجه لازم است که محل اینها در یک نقطه باشد که لااقل به هم نزدیک باشد به علاوه چون در آینده در نظر است که عده نمایندگان زیادتر بشود (صحیح است) و به دویست نفر برسد مطابق قانون اساسى و حتى مطابق قانون فعلى که ما داریم مواردى ایجاد خواهد کرد براى تشکیل کنگره که مجلس شوراى ملى اعضاى مجلس شوراى ملى و مجلس سنا با همدیگر تشکیل کنگره بدهند و ما حالا یک چنین جایی براى این کار نداریم (حائرى‌زاده - هنوز قانون براى تشکیل کنگره نداریم هر وقت قانون گذاشت آن وقت) به علاوه آقاى حائرى‌زاده در تمام دنیا مرسوم است که جلسات مجلس شوراى ملى که تشکیل می‌شود در یک محل یک طبقه‌ای است. این رسم است در تمام دنیا به علاوه این مجلس کوچک است البته این یک جنبه تاریخى دارد و باید محفوظ بماند و براى ملت ایران هم ماه بسیار مباهات و افتخار است که اینجا را به طرز آبرومندى نگهدارى بکند ولى باید یک مجلس متناسب و آبرومند و در عین حال بزرگ که براى تماشاچى‌ها و ارباب مطبوعات و سایر قسمت‌ها کاملاً آماده باشد ساخته بشود و روى این اصل و جهاتى که عرض شد بنده معتقدم و موافقم که این محل که الان چند هزار متر زمین است و مجلس شوراى ملى هم احتیاجى ندارد با اجازه آقایان واگذار بشود و آن وجهى که از فروش آن حاصل می‌شود با مبلغى که ترمیم می‌شود از بودجه مجلس صرف تهیه یک محلى براى تشکیل جلسات علنى که کاملاً آبرومند‌تر و مناسب‌تر باشد می‌رسد بنابراین بنده معتقدم آقایان با توجه به این مراتب نظر موافق بدهند و موضوع قابل این نیست که بیش‌تر از این در اطرافش بحث بشود.

رئیس - پیشنهاد کفایت مذاکرات رسیده قرائت می‌شود.

(پیشنهاد آقاى ملک‌مدنى به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم مذاکرات کافى است ملک‌مدنى.

رئیس - آقاى ملک‌مدنى بفرمایید.

ملک‌مدنى - بنده پیشنهاد کفایت مذاکرات دادم ولى اینجا مى‌خواهم یک مطلب اصولى بحث کنم خوشبختانه اولین جلسه‌اى است که هیئت دولت تحت سرپرستى جناب آقاى دکتر مصدق به مجلس آمده‌اند که همیشه خودشان مبشر اصلاحات بوده‌اند بنده می‌خواهم مجلس شوراى ملى را متوجه به یک نکته‌اى بکنم که اینجا مورد دارد و مربوط به این مطلب است. عرض می‌کنم نباید فراموش کنیم که ملت ایران و جامعه‌ای که این کشور را تشکیل می‌دهد انتظار دارد که مجلس شوراى ملى

+++

هیئت دولت براى اصلاح وضع آنها یک قدم‌هایى بردارد (صحیح است) این یک اصلى است که همه قبول دارند اصلاًحات هم با حرف نیست با عمل است مردم این کشور وقتى حساب کنند بدون مبالغه صدى هفتاد خانه و مسکن‌شان قابل سکونت نیست طبقه کشاورز و زحمت‌کش که در ده نشسته خانه‌هاى آنها صدى پنجاه شصت اصلاً قابل سکونت نیست. طبقه کارگر و مستخدم دولت اساساً خانه ندارند ما باید یک اصلى را اتخاذ کنیم و آن اصل این است که از حالا به بعد آنچه اعتبارات داریم و پول داریم مجلس شوراى ملى و دولت هر دو به مصرف این دو طبقه برسانیم اگر چنانچه تا پنج سال دیگر مجلس شوراى ملى بنایش را عوض نکنند مجلس سنا در همین جا تشکیل جلسه بدهد ولى در عوض ما براى مردم ده‌نشین و براى کارگر و براى مستخدم بدبخت دولت خانه درست کنیم. خیلى مستحسن است گمان می‌کنم این امر قابل تردید نباشد ما اگر پول داریم اول باید آن زندگى طبقه را تأمین بکنیم اگر پول نداریم چرا باید این پول را خرج کنیم؟ بنده با این که نهایت احترام را همیشه به مجلس سنا و آقایان سناتورها دارم و همیشه آنها را مفید و مؤثر براى کشور می‌دانم زیرا مردمان تجربه‌دار و مبرز کشور در اینجا جمع شده‌اند. ولى از ذکر این نکته نمی‌توانم در اینجا چشم‌پوشى بکنم و متذکر بشوم که ما باید در این سال 1330 که وضعیت عوض شده و خوشبختانه یک حکومت ملى که طرف اعتماد کامل مجلس و جامعه است روى کار آمده است مجلس شوراى ملى هم تقویت بکند دولت را و خودش هم توجه داشته باشد که خرج‌هاى زائد را ما باید کنار بگذاریم یکى از بدبختى‌هاى کشور ما این زندگى لوکس بى‌اساس است که ما درست کرده‌اى بنده خیال می‌کنم که تمام آقایان موافق باشند و اگر می‌خواهید اصلاحات بکنید اول این اصلاحات از طبقه بالا شروع بشود اگر خاطر آقایان مسبوق باشد یک روز بنده در موقع شرفیابى حضور اعلیحضرت همایون شاهنشاه عرض کردم که اصلاحات کشور اول باید از خود اعلیحضرت شروع بشود و انصافاً هم شروع کردند بعد هم این کار باید از خود مجلس شروع بشود و انصافاً از خود مجلس شروع بشود آقا وقتى پول نداریم لازم نیست 16 میلیون خرج بانک ملى کنیم (صحیح است) این بناى بانک ملى که شما ملاحظه کردید دارد سر به آسمان می‌کشد. با این پول ممکن است خانه ساخته بشود براى طبقه کارگرى که آقاى کشاورز‌صدر همیشه سنگش را به سینه می‌زند و یا طبقه کشاورز و کارمند دولت به این جهت بنده با این پیشنهاد مخالف هستم و اساساً پیشنهاد کفایت مذاکرات را دادم براى این که این تذکرات را بدهم که آقایان توجه کنند آقا ما در بودجه مملکتى هر اعتبارى داریم هر مصرفى داریم اول باید نظرمان روى رفاه جامعه باشد (صحیح است) مردم باید خانه و فرهنگ داشته باشند و حالا عمارات لوکس که فرض بفرمایید شوفاژ سانترال داشته باشد‌، نداشته باشیم. 45 سال است که از مشروطیت ما گذشته ما اینجا کار کرده این آقایان سناتورها و وکلاى مجلس در همین بنا وظایف‌شان را انجام می‌دهند و هر وقت پول داشتیم بناى صحیح و حسابى می‌سازیم براى مجلس و براى مجلس سنا به این جهت بنده اساسا با این فکر موافق نیستم و این کار را ضرورت برایش قایل نیستم.

رئیس - آقاى شوشترى مخالف هستید،، بفرمایید.

شوشترى - بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم بیانات جناب آقاى امامى‌اهرى را بنده نفهمیدم از یک طرف موافقت فرمودند که آن طرف را روى مساعدت و همفکرى با آقایان محترم سناتورها موافقت بکنیم از یک طرف فرمودند که آن مجلس گنجایش 200 نفر نماینده را ندارد و باید خراب بکنیم و از سر بسازیم آقایان محترم اینجا آن اطاق یک قدرى بزرگ‌تر بود نمایندگان مى‌آمدند روى زمین مى‌نشستند رئیس مجلس هم یک دانه جعبه جلویش مى‌گذاشت و روى زمین مى‌نشست صحیح است که کل یوم هو فى ان ولى نسبت به مالیه مملکت و فقر عمومى توجه کنید. یک دانه میز مى‌گذاشتند تماشاچى‌ها هم پشت نرده مى‌نشستند گاهى هم شرکت می‌کردند ما هم که جوان بودیم گاهى فضولى می‌کردیم نمایندگان روى زمین مى‌نشستند آن همه خدمات کردند. این صورت‌سازی‌ها و این درخواست‌هاى بى‌معنى و این چیزهایى که خدا شاهد است هر یک از افراد ملت را قلوب‌شان را جریحه‌دار می‌کند و می‌گویند ما به فقر و مسکنت و بیچارگى نشسته‌ایم آقایان مى‌خواهند عمارت بسازند بیان آقاى ملک‌مدنى صد در صد صحیح بود.

رئیس - پس شما موافقید.

شوشترى - نخیر،‌ بنده مخالفم.

رئیس - مخالفت با پیشنهاد بنده مى‌پرسم.

شوشترى - بنده مخالفم با پیشنهاد کفایت مذاکرات،، اجازه بفرمایید از این جهت مخالفم که آقایان رأى ندهند اجازه بدهند این حرف‌ها را بزنیم و این طرح را بشود یا همان طور که آقاى حائرى‌زاده گفتند لا اقل مسکوت بماند.

رئیس - رأى گرفته می‌شود به کفایت مذاکرات آقایانى که با مذاکرات موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد پیشنهادى نرسیده است همین ماده واحده قرائت می‌شود.

کشاورز‌ صدر - بنده پیشنهادى دارم.

رئیس - این پیشنهاد وارد نیست.

کشاورز ‌صدر - اجازه بفرمایید قرائت بشود.

رئیس - مجلس نمى‌تواند رأى بدهد که سنا برود توى ساختمان دولتى،، ما یک زمینى داریم می‌خواهیم بفروشیم این پیشنهاد شما مربوط به این گزارش نیست.

کشاورز‌ صدر - توى این ساختمان‌هایى که الان داریم بمانند آنها بیایند اینجا ما می‌رویم در آن زیر‌زمین پول مردم بدبخت را که نمی‌شود بیهوده خرج کرد.

رئیس - پیشنهاد آقاى کشاورز‌صدر قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم مجلس سنا در یکى از ساختمان‌هاى دولتى تشکیل بشود.

کشاورز‌ صدر - اجازه بفرمایید توضیح بدهم.

رئیس - توضیح ندارد این پیشنهاد وارد نیست. می‌خواهید توضیح بدهید،، بفرمایید.

کشاورز‌ صدر - بنده می‌خواهم سوءاستفاده نشود من نمی‌خواهم به مجلس سنا اهانتى بکنم الآن جناب آقاى ملک‌مدنى آمدند اینجا و اظهار کردند که ما باید از ساختمان‌هاى لوکس و از اقدام به امورى که اعتبارات این مملکت را به مصرف آن می‌رسانند و نمی‌رسند به بدبختى مردم بیچاره کارگر،‌ کشاورز،‌ کارمند دولت مستخدم جزء خوددارى بکنیم همه هم تصدیق کردید من نمی‌دانم اگر تصدیق واقعاً درست بوده است که ما باید استدعا و خواهش بکنیم از مجلس سنا که والله این عمارت هم الان زیاد است براى ما،‌ الان اگر این بنا ساخته نشده بود موافق نبودم برای مجلس شوراى ملى هم ساخته بشود. اعتقادم این است که از این بناهایى که الان هست نه این که مجلس سنا توى بناى دولتى برود از این بناهاى موجود دولت انتقال بدهد به سنا یک بنایى را ما الان در کاخ دادگسترى در عمارت‌هاى دیگر سالن‌هاى بزرگ داریم اگر هم نیست ما که مجلس شوراى ملى هستیم در این بناى پایین می‌رویم آقایان تاج سر ما هستند بیایند اینجا الان یک روز مجلس سنا می‌شود و یک روز شورا چه داعى دارد که ساختمان بکنیم؟ این دنباله‌دار است این به شما اطمینان می‌دهم که براى دستگاه گرم کردنش یک میلیون تومان براى سرد کردنش 2 میلیون براى مبلش 500 هزار تومان براى فلان تمام این مخارج پیش خواهد آمد شما به جاى این خرج این را بردارید براى 5 نفر پیشخدمت که هر کدام 10 نفر عائله دارند این را اختصاص بدهید خانه بسازند به خداى واحد هم سناتورها راضى هستند هم ما. ما که نباید دروغى تصدیق بکنیم عملاً باید تصدیق بکنیم.

مخبر (اردلان) - یک توضیحى اجازه می‌فرمایید بدهم.

رئیس - این پیشنهاد قابل رأى نیست ولى چون شما مخبرید بفرمایید.

اردلان - بنده باید به جناب آقاى ملک‌مدنى عرض کنم همچنین جناب آقاى کشاورز‌صدر توجه بفرمایند که موضوع ساختمانى در کار نیست یک قانونى از مجلس گذشت که پول‌هاى جرایم را زمین بخرند براى کتابخانه مجلس سنا این زمین را لازم دارد این پول را می‌دهد به مجلس شوراى ملى این زمین را می‌خرد اصلاً موضوع ساختمان نیست چرا اشتباه می‌فرمایید آقاى کشاورز‌صدر؟ اصلاً موضوع ساختمان نیست یک زمینى است در تصرف مجلس شوراى ملى این زمین را می‌دهند به مجلس سنا شاید همان طور که آقاى ملک‌مدنى فرمودند اگر یک وقتى مقتضیات مملکتى ایجاب کرد آن وقت ساختمان مى‌کنند الان صحبت ساختمانى نیست بنده استدعا مى‌کنم که براى همکارى با مجلس سنا کمک بکنید این زمین را می‌دهیم به مجلس سنا پولش را می‌گیریم ساختمانى هم در کار نیست.

رئیس - پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود.

(پیشنهاد آقاى معدل به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد مى‌کنم بهاى زمینى که به فروش می‌رسد اختصاص به ساختمان تالار مخصوص مجلس شوراى ملى داده شود معدل.

اردلان - آقا قانونى دارد این کار.

رئیس - آقاى معدل بفرمایید.

معدل - مجلس سنا حق دارد که در امور داخلى خودش هر تصمیمى می‌خواهد اتخاذ بکند (صحیح است) حالا ما که مصلحت‌اندیشى کار آنها را نمی‌توانیم بکنیم آنها می‌توانند با این پولى که دارند از ما زمین بخرند یا بروند از کسان دیگر بخرند براى این که ما همکارى نزدیک داشته باشیم و از دستگاه ادارى یکدیگر استفاده کنیم بهتر دیده‌اند که مجلس سنا در آتیه در مجاورت عمارت مجلس شوراى ملى باشد به ما گفته‌اند شما زمین زائدى دارید این را به ما بفروشید اگر مقصودمان این است که برویم به مجلس سنا بگوییم که شما چرا می‌خواهید پول خرج بکنید و پولتان را این طور مصرف کنید. آن طور مصرف کنید من تصور می‌کنم این از آداب متداوله خارج باشد و اگر هم همچو صحبتى باشد می‌بایستى دو هیئت رئیسه مجلس با هم مذاکره خصوصى بکنند ولى ما مختاریم که امروز تصمیم بگیریم که زمینى

+++

که متعلق به مجلس است فروشنده هستیم و یا نیستیم اگر نیستیم جواب بدهیم که ما زمینمان را نمى‌فروشیم ما امروز بحث نداریم که آیا سنا ساختمان بکند یا نکند پیشنهادى کرده‌اند که زمینتان را مى‌فروشید یا نمى‌فروشید؟ به این جهت ما باید رعایت این نکات را بکنیم که بى‌جهت آنها را نرنجانیم و به یک خصوصیات کوچکى دست نزنیم هر چیزى را که مى‌شود گفت نباید گفت به نظر بنده پیشنهادى که بنده کرده‌ام این است که این پول از جیبى در مى‌آید به جیبى ریخته مى‌شود یعنى حالا در بانک به نام سنا است فردا در بانک گذاشته می‌شود به نام مجلس شوراى ملى این پول را از آنها می‌گیرید اسمش عوض می‌شود می‌شود به نام مجلس شوراى ملى آن زمین هم عنوانش عوض می‌شود می‌شود مال مجلس سنا. منظور از پیشنهاد بنده این است به این نکته توجه بفرمایید. آقایان مجلس شوراى ملى تشکیل می‌شود از نمایندگان مجلس و از وزیران و اینها نخبه رجال کشور هستند و حفظ و حراست آنها در مواقعى که مورد مخاطره هستند فوق‌العاده لازم است اینها می‌بایستى این بنا را که ساختمان مى‌کنند بناى حسابى و اساسى باشد زیرش خالى نباشد براى ارباب جراید جاى متناسب داشته باشد الان ملاحظه می‌کنید که روزنامه‌ها درست نمی‌توانند اخبار مجلسین را نشر کنند علتش این است که آنها را دور از تریبون برایشان جا معین کرده‌اند وضعیت‌شان مرتب نیست سیم‌کشى ندارند. تلفن ندارند اسباب کار ندارند خواه نا‌خواه باید این نقطه که مرکز ثقل مملکت است و مرکز قانونگذارى است ترتیب اساسى‌تر پیدا بکند آن پول را از آنجا بگیرند و به نام مجلس یک جا بگذارید و اختصاص بدهید به ساختن یک تالارى مخصوص مجلس شوراى ملى.

اردلان - برخلاف قانون است این پیشنهاد.

رئیس - آقاى مخبر فرهمند (یکى از نمایندگان نیستند) آقاى ملک‌مدنى بفرمایید.

ملک‌مدنى - عرض کنم بیانات آقاى معدل رفیق عزیز بنده اگر ما استعداد مالى داشتیم بیاناتى که ایشان می‌کردند صحیح بود که الان وقتى ما برخوردیم به این مطلبى که الان هم بنده نمى‌دانم جناب آقاى وزیر دارایى آقاى وارسته که مردى است طرف اعتماد همه (صحیح است) حضور دارند حقوق فروردین پرداخت شده و یا این که از اسفند در جایى باقی‌مانده است یا نه؟

باید یک قدرى مراعات کنیم مى‌فرمایید پولى است مال مجلس سنا به ما چه ربطى دارد که مداخله بکنیم. پول ما مال ملت ایران است مجلس شوراى ملى هم در تمام دخل و خرج مملکت حق نظارت دارد.

این بیان را من ناچارم اینجا عرض کنم. بنده عرض کردم کمال احترام و تکریم و تعظیم به آقایان سناتورها را دارم ولى من هیچ وقت نمی‌توانم از حق مجلس شوراى ملى از حقوقى که نمایندگان ملت دارند چشم‌پوشى بکنم،، این را همیشه عرض کرده‌ام و حالا هم عرض می‌کنم توى این کابینه سه نفر از سناتورها هستند همه‌شان هم مردمان برجسته و شایسته و مورد احترام همه هستند (صحیح است) ولى این دلیل این نیست که بنده که وکیل مجلس هستم از حق نمایندگى چشم‌پوشى بکنم و حرف نزنم.

ما آقا وقتى پول نداریم هیچ حق خرج کردن نداریم سنا پولش را مجلس باید تصویب بکند حقوق را ملت ایران می‌دهد ما تکلیف داریم در برابر این وضعیت بد مالى که داریم به قدرى دست به عصا راه برویم یک قدرى انصاف بدهید بنده این توضیحاتى که عرض می‌کنم از نقطه نظر وجدانى است که دارم و امساک نمی‌کنم براى این که می‌دانم همیشه آقایان سناتورها به این مسائل توجه دارند آنها هم مثل مجلس با ما همکار و تشریک مساعى می‌کنند جناب آقاى اردلان آقا پول نیست این گشادبازی‌هاى سى ساله مملکت را به این روز انداخته است که تمام پریشان و بدبخت شده‌اند اگر می‌خواهید من یک قدرى از بالاتر حرف بزنم می‌گویم همه حرف‌ها را همین راه‌آهن پدر این مملکت را در آورد و مردم را بدبخت و بیچاره کرد بنده فراموش نمی‌کنم وقتى که لایحه راه‌آهن اینجا مطرح شد یکى از کسانى که اینجا مخالفت کرد همین جناب آقاى دکتر مصدق بود درست هم بود راه‌آهنى که کشیده شده صورت ظاهرش تجمل بود ولى معنا مملکت را به فقر و بیچارگى کشانید چقدر مالیات غیر مستقیم می‌خواهید از مردم بگیرید! چقدر ملت ایران قند کیلویى چهار ریال را دو تومان مصرف بکند. براى چه این کارها را می‌کنید اگر می‌خواهید بنیه اقتصادى مملکت درست بشود مردم از فقر و مسکنت بشوند باید این مالیات غیر مستقیم را از دوش این مردم بیچاره برداشت یک قدرى مخارجات را کم کنید مثل دنیاى امروزه راه بروید بنده خیلى خوشوقت شدم که دیدم دستورى داده شده که لباس پارچه وطنى بپوشند به خدا والله به شرفم قسم من اعتقادم این است که ما باید اتومبیل‌ها را بخوابانیم. لباسمان را پارچه وطنى بکنیم از مخارج لوکس جلوگیرى بکنیم تا کارمان درست بشود. ما باید این مالیات‌هاى زیاد را از بین ببریم.

تا یک قدرى مردم از این بدبختى بیرون بیایند اگر غیر از این باشد و این گشادبازی‌هاى 30 ساله را دنبال کنیم مملکت از بین می‌رود. با این حرف‌ها هم درست نمی‌شودبنده وظیفه‌ام این بود براى آخرین دفعه عرایضى اینجا عرض کنم حالا می‌خواهید عمل کنید می‌خواهید عمل نکنید.

رئیس - آقاى مخبر.

اردلان - عرض کنم آقاى معدل پیشنهاد فرمودند که این پول را صرف ساختمان مجلس بکنیم لازم است توضیح عرض کنم که این یک قانون خاصى دارد که این پول باید صرف کتابخانه بشود بنابراین پول از مجلس سنا به حساب مجلس شوراى ملى گذارده می‌شود مجلس شوراى ملى پول را هر طور آقایان (آقاى ملک می‌فرمایند خرج می‌کنند الان یک زمینى است که هست و ما خودمان در کمیسیون محاسبات گفتیم که مجلس شوراى ملى این زمین را واگذار کند به مجلس سنا بدون این که هیچ پولى بگیرد چه مانعى دارد گفتیم چون این زمین افتاده است و پولش باید صرف ساختمان کتابخانه بشود این پول را ما از مجلس سنا می‌گیریم به حساب می‌گذاریم براى ساختمان کتابخانه حالا آقایان می‌فرمایند کتابخانه لازم نیست براى کار دیگرى اختصاص بدهیم مانعى نخواهد داشت و این که آقاى معدل پیشنهاد فرمودند وارد نیست و باید صرف ساختمان کتابخانه بشود.

معدل - بنده پیشنهادم را مستردکردم.

رئیس - پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم از محل قیمت زمین براى کارگران چاپخانه منزل ساختمان نمایند کشاورز‌صدر.

اردلان (مخبر کمیسیون محاسبات) - برخلاف قانون است.

کشاورز‌صدر - هر وقت کارى براى طبقه بدبخت و بیچاره است خلاف قانون است بنده که عرض کردم لازم نیست این زمین را حالا بفروشیم می‌فرمایید که به ما ارتباطى ندارد. ما زمین را می‌دهیم خود آقایان سناتورها نسازند مانعى ندارد اما این زمین را که می‌خواهید بفروشید و پولش را به مصرف ساختمان کتابخانه برسانید چه کتابخانه‌اى؟ کتابخانه الان اینجا داریم و درست هم هست مگر ما همیشه باید برویم و آن آخرین مد را بگیریم هر جا که هست الان بروند آنجا بخوانند بنده پیشنهاد کردم که پولى که از این راه به دست می‌آید براى کارگران چاپخانه مجلس یک منزل‌هاى کوچک کوچک بسازند آپارتمان‌هایى که آسایش داشته باشد این چند حسن دارد یکى این که مجلس پیش‌قدم می‌شود براى این کار و به دولت نشان می‌دهد که ما حاضریم در این قبیل کارهاى دولت قدم برداریم و نکته دیگر این که یک دسته مردم بیچاره و بدبخت داراى خانه و زندگى می‌شوند حالا بنده وقتى که می‌روم کتابخانه لازم نیست که در روى مبلى که از پر قو باشد بنشینم این حرف‌ها چیست؟ صندلى فنرى می‌خواهد چه کند؟ مگر ابوعلى سینا می‌رفت در کتابخانه و روى مبل مى‌نشست و چیز مى‌فهمید،، اما یک چیزى که من امیدوارم این است که آقایان به این پیشنهاد رأى می‌دهند و به حمد‌الله مجلس دنبال کارهایى که به نفع مملکت است افتاده و قسمت با ارزش این موضوع نفت بود و رأیى بود که داده شد و حسن استقبالى است که آقایان از این دولت صالح و این آقاى دکتر مصدق می‌کنند. بنابراین قدم او‌ل را بردارید. براى این کار رأى بدهید که براى کارگران چاپخانه خانه بسازند. استدعا می‌کنم به این پیشنهاد بنده رأى بدهید.

رئیس - آقاى نورالدین امامى.

نورالدین امامى - بدبختانه بنده با جناب آقاى کشاورز‌صدر یا خوشبختانه در این قسمت کارگران شریک هستم. بنده هم سعادتمندم که یکى از خدمتگزاران کوچک کارگران هستم. علت مخالفت من به پیشنهاد آقاى کشاورز‌صدر دو جهت دارد یکى این که هنوز ما گرفتار این چهارصد دستگاه هستیم که با میلیون‌ها این خانه‌ها را ساخته‌اند و با پنجاه برابر قیمت به آن بدبخت‌ها تحمیل کردند. دولت حالا باید سیصد هزار یا چهار صد هزار تومان بگیرد چهار تا خانه بسازد (کشاورز‌ صدر - مجلس مى‌سازد) هر کس می‌سازد آن وقت با پنجاه برابر تحمیل به این کارگرهاى بدبخت بدهند من راضى نیستم و موافق نیستم. آقایان تشریف بردند و این چهارصد دستگاه را دیدند که ساخته شده و به چندین برابر به کارگران داده‌اند یکى این موضوع و دیگرى این که با خالى بودن خزانه اصلاً من گرفتن این پول‌ها را زائد می‌دانم این زمین مال خودمان است حالا سنا هر جا تشکیل می‌شود باز هم تشکیل بشود تا هر وقت مملکت پولدار شد بسازند سنا این یک ساله که در مجلس تشکیل شده چه عیبى داشته سنا روى سر ما جا دارد اگر تمام روزهاى هفته را می‌خواهند جلسه داشته باشند ما شب‌ها تشکیل جلسه می‌دهیم تا وقتی که پولدار شدیم کاخ‌ها،‌ ابنیه‌ها،‌‌ آپارتمان‌ها و هر چه دلشان می‌خواهند بخرند و یا بسازند پس بگیرید آقا پیشنهادتان را اگر جلسه می‌خواهند تشکیل بدهند آنها روزها بیایند و ما هم شبها.

+++

کشاورز‌صدر - بنده اضافه می‌کنم با نظارت کارپردازى مجلس.

رئیس - آقاى مخبر کمیسیون بفرمایید.

اردلان (مخبر) - یک پیشنهادى نمی‌تواند یک قانون سابق را لغو بکند و برخلاف نظامنامه است بنده می‌خواهم به آقاى کشاورز‌صدر عرض کنم که توجه بفرمایند مطابق نظامنامه پیشنهاد بفرمایند با یک پیشنهاد نمی‌شود یک قانون سابق را لغو کرد اجازه بفرمایید این پول بباید به مجلس وقتى که بودجه مطرح شد جنابعالى می‌توانید پیشنهاد بفرمایید که این پول براى ساختمان خانه جهت کارگران اختصاص داده شود بنده خواستم به آقاى رئیس عرض کنم که این پیشنهاد برخلاف نظامنامه است.

کشاورز‌ صدر - من از آقاى رئیس استدعا می‌کنم که کمک بفرمایند.

اردلان - این پیشنهاد قابل رأى نیست.

کشاورز‌ صدر - جناب رئیس خودشان از همه بیش‌تر به طبقه کارگر علاقه دارند.

رئیس - درست است ولى این کتابخانه‌اى که ما داریم در چند اطاق است از حریق و چیزهاى دیگر مصون نیست همیشه شکایت می‌کنند که این کتابخانه مرطوب است دو سه اطاق است که روى زمین است و هم مرطوب است یک کتابخانه‌اى با اصول فنى باید ساخته شود و براى ساختمان کتابخانه قبلاً هم جزو بودجه مجلس قانونى گذشته است این پول هم البته کافى نیست اگر این طور است پس اصلاً زمین را نفروشید.

کشاورز‌ صدر - این پول را اختصاص بدهید براى ساختن خانه کارگران براى این کار اعتبار می‌گذرانیم.

رئیس - قانون گذشته این پول مال کتابخانه است کما این که آقاى معدل هم که براى ساختن مجلس پیشنهاد کردند بنده تذکر دادم که مخالف قانون است که گذشته و پس گرفتند.

کشاورز ‌صدر - آقاى رئیس استدعا می‌کنم رأى بگیرید مخالفى ندارد.

رئیس - قانونى داریم براى این کار نمی‌شود رأى گرفت.

کشاورز‌ صدر - من قانون ر ا نگفتم این را رأى بگیرید باز آقاى رئیس روى یک دنده افتاده است.

رئیس - اولاً این پیشنهاد برخلاف نظامنامه است و پیشنهاد خرج است و در آن قانون هم براى کتابخانه اختصاص داده است. کشاورز ‌صدر - بنده مى‌گویم این پول را به مصرف کارگران برسانید مال مجلس است براى مجلس بسازند.

رئیس - این پول قانون دارد که به چه مصرفى برسد براى کتابخانه است.

کشاورز‌صدر - خوب شما رئیس هستید و زورتان می‌رسد.

رئیس - اگر می‌خواهید رأى بگیریم.

حاذقى - برخلاف قانون است.

رئیس - آقاى وزیر دارایی بیانى دارید. بفرمایید.

وزیر دارایى (آقاى وارسته) - چون مطالب لازمى هستند که باید هر چه زودتر در هیئت مختلط مأمور نظارت در اجراى ملى شدن صنعت نفت مطرح شود می‌خواستم از مقام ریاست و آقایان نمایندگان محترم استدعا کنم که در اسرع وقت نمایندگان خودشان را انتخاب بفرمایند.

رئیس - آقایان در خارج توافق بفرمایند در جلسه یکشنبه اقدام شود و از طرفى آقاى نخست وزیر نظرى دارند که براى تشریک ساعى در تهیه لایحه اصلاح قانون انتخابات از مجلس یک کمیسیونى معین شود اگر آقایان اجازه می‌دهند از شعب هر شعبه‌اى یک نفر تعیین بشود که با آقاى وزیر دادگسترى و آقاى وزیر کشور همکارى کنند (کشاورز ‌صدر - با کمیسیون کشور) براى تهیه لایحه است البته وقتى لایحه آمد به کمیسیون کشور می‌رود. آقاى محمد‌على مسعودى.

محمد‌على مسعودى - مجلس کمیسیون‌هاى مختلف دارد کمیسیون کشور مربوط به این کار است دولت آقاى منصور هم یک لایحه‌اى آوردند که در آن قید شده بود رأى با باسوادها است در مجلس سنا هم قانون شهردارى‌ها با این قید تصویب شده و الان در کمیسیون کشور است مشورتى لازم نیست جناب آقاى دکتر مصدق هم که موافقند با رأى دادن باسواد‌ها ممکن است لایحه‌اى که در این مورد هست همان را تجدید نظر بکنند و بیاورند (حاذقى - آقاى مسعودى در کمیسیون کشور می‌آید) یک کمیسیون خاصى تشکیل بدهید.

کشاورز‌ صدر - پیشنهاد بنده چطور شد آقا رئیس؟

رئیس - گفتم پیشنهاد شما برخلاف قانون سابق است نمی‌شود رأى گرفت آقاى ملک‌مدنى.

ملک‌مدنى - عرض کنم اصلاح قانون انتخابات از مسائل ضرورى و مهمى است که همیشه مورد نظر مجلس بوده و خود جناب آقاى دکتر مصدق نخست وزیر همیشه روى این کار علاقه داشتند. بنده هم که رئیس کمیسیون کشور هستم نهایت علاقه را دارم که قانون انتخابات زودتر از هر چیزى از تصویب مجلس بگذرد براى این که اگر ما بخواهیم یک قدم براى اصلاحات برداریم همان طورى که جناب آقاى رئیس فرمودند چون نظر آقاى نخست وزیر این است که در واقع مشورت کرده باشند با مجلس براى تهیه آن لایحه بنده فکر می‌کنم که بهتر است که در نخست وزیرى با خود حضرتعالى (اشاره به آقاى نخست وزیر) بنشیند که یک چیزى تهیه شود که مورد قبول اکثریت مجلس باشد و در مجلس تعطیل نشود البته بعد از آن که توافق شد و به مجلس آمد آن وقت به کمیسیون کشور ارجاع می‌شود ولى قبلاً عرض کنم به نظر بنده بهتر است براى تشکیل این کمیسیون که با حضور آقاى وزیر کشور و جنابعالى که نخست وزیر هستید و کاملاً به مسائل واقف هستید راه صحیح این است که از هر شعبه دو نفر انتخاب کنند بیایند اینجا بنشینند این لایحه را تهیه کند و بیاورند اینجا.

رئیس - آقاى وزیر کشور.

وزیر کشور (آقاى سرلشگر زاهدى) - بنده با اجازه جناب آقاى نخست وزیر موافقت مى‌کنم که از هر شعبه‌اى دو نفر تعیین شود و این کار در حضور آقایان انجام شد.

جمال امامى - آقاى رئیس آن لایحه از دستور خارج شد؟

رئیس - نه خارج نشد یک بیانى آقاى وزیر دارایى داشتند که کردند (جمال امامى - بی‌خود بیان کردند) آقاى صدر‌زاده اخطار دارید؟

صدر‌زاده - اخطار نظامنامه‌اى دارم عرض کنم لایحه‌اى دولت قبل به کمیسیون کشور تقدیم کردند و در آنجا هم دارد رسیدگى می‌شود اگر دولت جدید آن لایحه را قبول می‌کند باید نظر خودش را بدهد و بیاید به مجلس نهایت اگر چنانچه کمیسیون در مورد قانونى نظر خودش را نداد رأساً در مجلس طرح می‌شود بدواً لازم است که جناب آقاى دکتر مصدق بفرمایند که آن لایحه را تقدیم می‌خواهند بکنند یا لایحه جدید اگر لایحه جدید مى‌خواهند بیاورند آن وقت است اشاره از نمایندگان بفرمایند.

رئیس - مقصودشان همین است که می‌خواند لایحه جدید بیاورند آن مطلبى را که شما فرمودید همه می‌دانند و توضیحى لازم نداشت و اخطار شما هم وارد نبود.

اسلامى - بنده طبق ماده 168 اخطار دارم و خیلى مهم است.

رئیس - وارد نیست.

اسلامى - اخطار نظامنامه مقدم است و بنده طبق ماده 168 اخطار دارم یک واقعه خیلى مهمى‌در ایران رخ داده یک استانى را آتش زده اند ...

رئیس - چه ربطى به سؤالات دارد!

اسلامى - یک استانى را آتش زدند 16 میلیون دلار از بین رفته باید معلوم شود.

فرامرزى - تکلیف زمین براى مجلس سنا چه شده؟ (خنده نمایندگان)

رئیس - ماده 76 نظامنامه قرائت می‌شود و هیچ یک از آقایان بعد از این جز با این ترتیب نمی‌توانند اخطار کنند و الا بنده هم به آقایان اخطار مى‌کنم .

(ماده 76 به شرح ذیل قرائت شد)

ماده 76 - هر یک از نمایندگان در صورتى که تخلف از اجراى آیین‌نامه مجلس مشاهده نماید حق دارد مورد تخلف را با استناد به ماده مربوطه در همان جلسه بودجه اختصار و بدون خروج از موضوع اخطار کند و در صورتى که از موضوع خارج شود مورد اخطار واقع می‌شود و در صورت ادامه بیانات خارج از موضوع حق نطق او در آن جلسه سلب خواهد شد.

نورالدین امامى - آقاى رئیس مطابق همین ماده اخطار دارم .

رئیس - اخطارتان چیست؟ اگر خارج از موضوع بود مطابق همین ماده به شما اخطار مى‌کنم.

نورالدین امامى - ‌این موضوع انتخاب دو نفر از شعب این یک کارى است مطابق مقررات وظیفه خارجى وسط دستور که نیاید دستور به هم بخورد و مربوط به لایحه فروش زمین به سنا نیست.

فرامرزى - آن که تمام نشد چه شد؟

رئیس - پیشنهاداتى رسیده است خارج از موضوع می‌خواهم تنفس بدهم آقایان که نمى‌خواهند متوجه بشوند که پیشنهادات وارد نیست. مى‌باید صحبت بشود این است که می‌خواهم تنفس بدهم که در خارج حل کنیم مثلاً شما پیشنهاد کردید که زمین را به رایگان به سنا بدهند باید توضیح بدهم که این کار را چرا بکنیم و می‌خواهم بگویم که پیشنهاد شما وارد نیست.

فرامرزى - هر وقت که بفرمایید وارد نیست من حرفى نمى‌زنم.

رئیس - این که نمی‌شود باید آقایان خودشان پیشنهادى که وارد نیست ندهند.

اردلان - آقاى رئیس به لایحه سنا رأى بگیرید.

رئیس - پیشنهادى رسیده باید قرائت شود.

(به شرح ذیل قرائت شد)

پیشنهاد مى‌کنم دولت در بودجه براى ساختمان جدید مجللى براى مجلس شوراى ملى اعتبار لازم را تأمین نماید. جمال امامى.

رئیس - این مربوط به این لایحه نیست و این لایحه مربوط به فروش زمین است.

جمال امامى - باید توضیح بدهم.

رئیس - خوب بفرمایید.

جمال امامى - اگر کسى از خارج به وضعیت مجلس ما نگاه کند تأسف‌آور است

+++

جناب آقاى نخست وزیر تشریف نبرید بفرمایید گوش بدهید.

نخست وزیر - بسیار خوب.

جمال امامى - بنده نمی‌خواستم دخالت در این امر فروش زمین مجلس به سنا بکنم این به من چه مربوط است به دیگرى چه مربوط است ولى اینجا یک چیزهایى گفته می‌شود خارج از موضوع و خنده‌آور و مضحک و ضد و نقیض شما یک دفعه مى‌آیید و می‌گویید بودجه مملکت صرف عطینا می‌شود راست است به مستخدم داده می‌شود ولى بودجه براى این نیست براى کارهاى عمرانى است و یک مخارجاتى که به مصرف امور عمرانى برسد اما این پول که خرج نمی‌شود شما می‌گویید که سرمایه بیفتد و نباید خرج بکنید. یعنى به کارگر ایرانى و به مصالح ایرانى پول ندهیم (ملک‌مدنى - این طور گفته نشده سفسطه نفرمایید بنده حالا جواب می‌دهم) اجازه بدهید جناب آقاى ملک‌مدنى کار ما این است که عوض این که سرمایه را راکد بگذارند باید بیاییم تشویق کنیم. دولت را اگر مجلس سنا یا مجلس شوراى ملى پولى دارد صرف عمران بکند و پنج نفر ازش استفاده بکنند چرا باید بگوییم که زمین راکد بماند و کارى انجام نشود این به کلى نقض غرض است در این بیست ساله جناب آقاى ملک‌مدنى به خوبى و بدى آن کارها کارى ندارم ولى هر کارى که شد تمامش از سرمایه مملکت شد این کار مضر است که سرمایه خارج شود و ما مجبور شویم برویم قرض بکنیم یا از سرمایه مملکت به خارج انتقال بدهیم آن بد است درست است اتومبیل نیاید وسایل لوکس نیاید اما ساختمان یا کارهاى تولیدى پس کى باید بکنیم پس کار عمرانى ما چیست؟ ان وقت وسط قانون آقاى وزیر دارایى می‌گوید که کمیسیون انتخاب بکنید آن مانده کنار آن یکى هم عملى نمی‌شود پس تمام کارهاى ما در بوته اجمال می‌ماند این هم مانده آن هم مانده بنده پیشنهادم را پس می‌گیرم.

رئیس - این پیشنهاد اصلاً وارد نبود براى این که پیشنهاد خرج است پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم که این زمین به رایگان به سنا واگذار شود. فرامرزى.

رئیس - آقاى فرامرزى.

فرامرزى - من اساساً موافقم با نظر آقاى ملک‌مدنى از لحاظ عدم بنا هر ملتى یک مرضى دارد ما مرض بنا داریم یعنى هر کس هر کارى شروع کرد اول فکر یک بنا براى آنجا می‌کند و این مرض بنا به قدرى در طبقه بالاى این مملکت جارى است. یادم هست خیلى پیش از این براى بانک ملى یک عمارت درست کردند در اهواز 7 میلیون تومان خرجش شد. 7 میلون تومان آن زمان که مساوى با 100 میلیون تومان حالا بود بعد هم به دردشان نخورد براى این که بانک باید توى بازار باشد به تجار نزدیک باشد و آن ساختمان در خیابان بود بعد هم اجاره دادند به فرماندارى (حاذقى - استاندارى) این هم جزو امراض ما است که به گریه بگوییم ببر بالأخره خوزستان خوزستان است حکومتش هم حکومت است حالا اسمش را بگذاریم سلطنت فرقى نمی‌کند اما این که من می‌گویم در انگلستان رفتم دیدم که پارلمان انگلستان بناى هشتصد سال پیش است. یعنى مطلقاً آنجا بناى جدید نمی‌کنند پول را خرج تولید می‌کنند (صحیح است). پول را خرج معدن می‌کنند. پول را خرج استخراج و اکتشاف مى‌کنند پول را صرف تجارت و زراعت می‌کنند توى آن خانه اولى که نشسته بودند نشسته‌اند ولى ما براى هر چیزى فوراً بنا می‌کنیم. اما این که پیشنهاد کردم به رایگان به سنا واگذار شود از لحاظ این که آن زمانى که این بناى پارلمان را ساخته‌اند و این قسمت را اختصاص دادند به پارلمان آن موقع مجلس سنا نبوده هم جزء پارلمان است پس این اراضى که مربوط به مجلس شوراى ملى است مربوط به سنا هم هست مگر این که از همدیگر تفکیک بکنیم یک زمین داریم یک پولى هم هست براى آن که آن پول به مصرف عمارتى برسد که حتماً براى سنا لازم هست براى این که آنها هم زندگى می‌خواهند یک دستگاهى می‌خواهند و نمی‌توانند طفیلى بر ما باشند آن را به آنها بدهید تا با پولى که دارند بنا کنند حقیقتش این است که من پیشنهاد کردم که رایگان داده شود حالا اگر آقاى رئیس می‌فرمایند وارد نیست من پس می‌گیریم.

اردلان - قانون دارد آقاى فرامرزى.

رئیس - این در حقیقت یک اجازه داده می‌شود براى فروش زمین و آقایان هم باید بودجه‌شان را براى ساختمان به مجلس بیاورند وقتى که تصویب شد در صورت تصویب اقدام می‌کنند این اجازه است که آنها بدانند اگر این زمین را دارا هستند سایر اراضى را بتوانند بخرند البته باز تصویبش با مجلس شوراى ملى است. پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد.)

پیشنهاد می‌کنم زمین‌هاى مندرج در ماده واحده مورد بحث به ساختمان بناى جدیدى براى محل مجلس شوراى ملى تخصیص داده شود و پس از خاتمه ساختمان آن بناى فعلى مجلس شوراى ملى به مجلس سنا واگذار شود. دکتر کیان.

رئیس - آقاى دکتر کیان توضیح بدهید ولى چون مخالف آن قانون است قابل رأى نیست و این بنا هم که جنبه تاریخى دارد و مجلس شوراى ملى این را ترک نخواهد کرد اینجا بمباران شده است و خود بنده هم این را موافقت نمی‌کنم و گمان هم نمی‌کنم کسى موافق باشد منتها مگر یک سالن بخواهید داشته باشد متصل به این ساخته شود و آنجا تشکیل جلسه بدهیم مانعى ندارد. دکتر کیان عرض کنم نظر من این است که مجلس شوراى ملى با همه آن سوابق تاریخى که دارد آن سوابق را ما نمی‌خواهیم از بین ببریم و محفوظ مى‌ماند ولى خواستم عرض کنم مطابق نظر و طرحى که در کمیسیون کشور هست و با جناب آقاى نخست وزیر هم بنده مذاکره کردم قبل از انتصاب ایشان در نظر داشتند که قانون انتخاباتى تهیه بکنند که بر عده نمایندگان تا میزان قابل ذکرى بیفزاید همه آقایان می‌دانند که این افزایش یک امر ضرورى و طبیعى است و طبق قانون اساسى هم اگر ما به نسبت به صد هزار نفر را یک نفر نماینده تعیین بکنیم که حداقلى است که در کشور‌هاى دنیا تعیین شده یعنى کشورى نیست که یک نماینده نسبت به صد هزار نفر براى مجلس تعیین شود در همه کشورهاى راقیه نسبت یک نماینده بین چهل و پنجاه و شصت هزار نفر است به این ترتیب این تغییر قانون ایران ضرورت دارد و طرح و لایحه‌اش در دست تهیه است و این سالنى که ملاحظه مى‌فرمایید براى دویست و چند نفر مناسب نیست مخصوصاً که در آتیه به نسبت افزایش جمعیت و نفرات و تحولاتى که پیدا می‌شود تا چهارصد جا لازم دارد و مجلس شوراى ملى به ناچار بایستى یک بناى بزرگ و سالن بزرگ براى آتیه خودش در نظر بگیرد و در حال حاضر هم که مجلس سنا بر طبق قانون اساسى عده‌شان شصت و چند نفر است بر فرض افزایش‌هاى که در آتیه بر عده‌شان داده شود بالاخره از حدود صد و شصت و یا صد و هفتاد نفر که گنجایش مجلس شوراى ملى است تجاوز نخواهد کرد به نظر بنده اگر بنا بشود که پولى از بودجه کشور مصرف یک چنین امورى بشود شایسته است که محل جدیدى براى مجلس شوراى ملى با توجه به عهده بیش‌تر نمایندگان که بایستى در نظر گرفته بشوند و مقتضیات فنى جدید در ساختمان در نظر گرفته شود و پس از بناى این ساختمان همین بنا به مجلس سنا داده شود و این سوابق تاریخى هم به هیچ‌وجه من‌الوجوه از بین نخواهد رفت و مجلس شوراى ملى به همین بنا افتخارات خودش را همیشه محفوظ می‌دارد و در تاریخ ایران همیشه ثبت است و به نظر بنده هیچ دلیل احساسى هم در این کار نباید ملاک شخصى باشد و ما باید روى نظریات اصولى و منطقى برویم به این جهت بنده پیشنهاد کردم که زمین مجلس شوراى ملى براى مجلس سنا تشخیص داده نشود و منتزع نشود و اگر چنانچه موقعى موجبات فراهم شد که بنایی براى مجلس شوراى مالى ساخته بشود این بنا به مجلس سنا داده شود حالا در رد و قبولش آقایان مختارند.

6 - ختم جلسه به عنوان تنفس

رئیس - اگر آقایان اجازه بفرمایند ده دقیقه تنفس داده می‌شود (صحیح است)

( در ساعت یازده و بیست و پنج دقیقه صبح جلسه به عنوان تنفس تعطیل و دیگر تشکیل نگردید.

رئیس مجلس شوراى ملى- رضا حکمت‏

+++

 

 

 

یادداشت ها
Parameter:294661!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)