کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره سیزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏13
[1396/05/15]

جلسه: 13 صورت مشروح مجلس روز پنجشنبه یازدهم دی ماه 1320  

فهرست مطالب :

1- تصویب صورت مجلس

2- بقیه شور اول لایحه پیمان بین سه دولت

3- قرائت گزارش شعبه ششم راجع به نمایندگى آقاى منشور

4- موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏13

جلسه: 13

صورت مشروح مجلس روز پنجشنبه یازدهم دی ماه 1320

فهرست مطالب :

1- تصویب صورت مجلس

2- بقیه شور اول لایحه پیمان بین سه دولت

3- قرائت گزارش شعبه ششم راجع به نمایندگى آقاى منشور

4- موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

مجلس یک ساعت و نیم پیش از ظهر به ریاست آقاى اسفند‌یارى تشکیل گردید.

صورت مجلس روز قبل را آقاى طوسى (منشى) خواندند.

1- تصویب صورت مجلس‏

رئیس- در صورت مجلس نظرى نیست؟ (گفته شد- خیر)

صورت مجلس تصویب شد.

2- بقیه شور اول لایحه پیمان بین سه دولت‏

رئیس- بقیه پیشنهادات قرائت می‌شود: پیشنهاد آقاى سزاوار

پیشنهاد دوم- به طوری که در مقدمه این پیمان اشاره شده بناى انعقاد این پیمان بر روى اساس مودت و دوستى و مزید استحکام روابط حسن هم‌جوارى تهیه شده و بنا به همان مناسبات دوستانه وضعیت فعلى اقتضا دارد طبق بند دوم از فصل چهارم یک یا چند قراردادی که راجع به تعهدات مالى به سبب مقررات فصل چهارم و فقره (ب- ج- د) از بند دوم فصل سوم دول متحده در عهده خواهند گرفت تهیه نموده و همراه این پیمان نمایند.

پیشنهاد سوم- قسمت اخیر بند دوم از فصل چهارم به شرح زیر اصلاح و پیشنهاد می‌شود: (بعد از جنگ ابنیه و اصلاحات دیگرى که دول متحده در خاک ایران انجام داده باشند بلاشرط به دولت شاهنشاهى ایران واگذار می‌شود)

طوسى- اجازه می‌فرمایید بنده توضیحى عرض کنم.

این هر دو پیشنهاد مشابه پیشنهادات گذشته است اگر اجازه فرمایید به کمیسیون برود.

سزاوار- به کمیسیون برود.

رئیس- چون مشابه پیشنهادهاى سابق است به کمیسیون می‌رود. پیشنهاد آقاى بهبهانى:

+++

همچنین در قسمت 2 از فصل 4 مقرراتی که بعداً راجع به طرز استفاده دولت از ابنیه و تشکیلات دول متحده در ایران پس از متار که جنگ پیش‌بینى شده لازم است که کلیه این نکات قبل از تصویب این پیمان روشن و واضح گردد چه صرف اشاره به قول دولتین به شروع به مذاکره یا انعقاد پیمان کافى به نظر نرسیده چون عامه مردم و مخصوصاً مجلس میل دارد که از جریان جزئیات امر مسبوق باشد بنده معتقدم که هرگونه پیمانى در این پیمان به آن اشاره شده بایستى قبل از تصویب این پیمان به مجلس عرضه شود.

در این پیمان اشاره شده است که راجع به مصونیت‌هاى قواى نظامى دولتین در ایران بعداً مذاکره خواهد شد البته در صورتی که منظور مصونیت‌هاى قواى اشغال کننده بود ایرادى متوجه نبود لیکن چون پیمان صراحت دارد که وجود نیروى دول متحده در ایران اشغال نظامى نیست معلوم نیست که مراد از این مصونیت چه مصونیتى است و در قواعد بین‌المللى مصونیت مخصوصى براى قواى دول دوست و متحد در کشور یکدیگر پیش‌بینى نشده و چون ممکن است از این جمله در تفسیر استفاده مطلوب گرفته نشده یا تعبیر به مصونیت مخصوص سیاسى یا قضایى شود که با وجود الغا کاپتیولاسیون و مقررات بین‌المللى مصونیت سیاسی نمایندگان دول مغایرت داشته باشد بنده معتقدم که این جمله بالمره حذف و یا لااقل توضیح داده شود که مراد از مصونیتى که قاصد به مذاکره در اطراف آن هستند چیست؟

رئیس- آقاى بهبهانى‏

سید احمد بهبهانى- این قسمت اولى پیشنهاد راجع به همان قسمت‌هایى بود که سایر آقایان هم پیشنهاد کردند و محل توجه هم شده بود و آن راجع به قرار‌دادهایى است که این پیمان آن قراردادها را هم معین می‌کند که بعد از این منعقد بشود و عده‌اى از آقایان عقیده‌شان این بود که این پیمان‌ها قبلاً معلوم بشود که چیست و منضم به همین پیشنهادها بشود و این گویا از طرف چند نفر از آقایان پیشنهاد شد و مذاکره شد و قابل توجه هم شد و به کمیسیون هم رفت ولى این قسمت دوم راجع به مصونیت قواى دول متحده است بنده ندانستم که این مصونیت معنیش چه چیز است اگر قواى متحدین اشغال کرده بودند اینجا را البته باید یک قرار‌دادى هم در مصونیت آنها بنویسند ولى در خود قانون و پیمان مصرح است که این اشغال اشغال نیست و چون اشغال نسبت مثل دو دولت دوستى هستند که قشونشان در مملکت همدیگر است.

در این باب بنده یادم نیست که قانون مخصوصى براى مصونیت آنها گفته شود یا قائل بشویم از آن طرف هم این لفظ یک قدرى ابهام دارد با این که این قوانین سابقه نقض شده است و دیگر دول متحده با اهالى مملکت در قوانین فرقى ندارند ممکن است اینجا یک سوء‌تفاهمى بشود و بعد از این یک چیزهایى تقاضا بشود که مصلحت ممکلت نباشد لهذا بنده معتقد بودم به این که این قوانین معلوم بشود که چه چیز است و مصونیت آنها چیست و در چه مرتبه است و توضیحى در این باب داده شود که معلوم شود.

نخست وزیر- قراردادى که گفته می‌شود بسته می‌شود و در ضمن او این مصونیت‌ها هم معلوم می‌شود براى همین است که می‌فرمایند اگر اینجا معین می‌کردیم دیگر لازم نبود که در قرارداد دیگرى معین شود چون در این که می‌فرمایند قواى آنها اشغال نکرده‌اند و صورت اشغالى نبوده است ولى وجود که دارند یک قوایى از روس و انگلیس ظاهر این است که مادام که جنگ برپا است خواهند بود حالا اینها آیا در معرض هر نوع تعرضى ممکن است که واقع باشند یا خیر البته قدرى مشکل است که بگوییم و بروند مثل آدم‌هاى عادى و هیچ نوع قیدى براى آنها نباشد یعنى نسبت به آنها نباشد و هر کس با آنها هر کارى می‌خواهد بکند این یک قدرى مشکل است از آن طرف هم اگر می‌خواستیم معلوم کنیم که تا چه حد و حدود اینها مصونیت‌هایى دارند محفوظیت‌هایى دارند مصونیت‌هایى از تعرض اشخاص و از قواى دولت ایران دارند در این عهد‌نامه نمی‌شد این بود که توافق شد در این که این مطلب را در یک قراردادى که ما براى کارهاى دیگرمان چنانچه ملاحظه فرمودید باید تهیه بکنیم و به مجلس بیاوریم

+++

و به تصویب هم برسانیم این مسأله هم در آنجا تصریح می‌شود این که می‌گویید تصریح بکنیم نمی‌شود تصریح کرد هنوز بنایى در این باب نگذاشته‌ایم چیزى در این باب قبول نکردیم که بنده عرض بکنم می‌فرمایند هیچ نباید باشد این مشکل است البته آنها تا اندازه‌اى می‌خواهند یک مصونیتى داشته باشند که هر روز دستخوش اقدامات و رفتار هر کس اعم از اشخاص غیر‌ رسمى یا اشخاص رسمی نباشند در آن قرار‌داد می‌شود و باید آن قراردادها هم به مجلس شوراى ملى بیاید البته آقایان می‌توانند مطمئن باشند که به آنها مصونیت‌هایى داده نخواهد شد که مزاحمتى تولید کنند ولى از حالا بنده نمی‌توانم معین بکنم.

رئیس- موافقین با پیشنهاد آقاى بهبهانى برخیزند.

(اکثر برخاستند)

رئیس- تصویب شد. پیشنهادات فصل پنجم

پیشنهاد آقاى طوسى

در فصل پنجم مدت شش ماه زیاد است و باید به حداقل امکان تبدیل گردد.

طوسى- گویا محتاج به توضیح زیاد نباشد همان طور که بدون اجازه با کمال سرعت تشریف آوردند یک قوایى به طرف ایران همان طور هم بنده تصور می‌کنم یا بعد از صلح یا متارکه انشاءالله لازم باشد که تشریف ببرند این حداقل که بنده پیشنهاد کردم سى چهل روز مثلاً گمان می‌کنم براى رفتن کافى باشد.

نخست وزیر- توجه نفرمودند این شش ماه براى این نیست که اگر صلح بشود اگر صلح بشود که گفته شده است می‌روند سى چهل روز هم طول نخواهد کشید گفتگو در این است که اگر متارکه جنگ بشود متارکه جنگ صلح نیست امروز ممکن است دو دولت که وارد جنگ هستند با هم متارکه بکنند شش ماه دیگر هشت ماه دیگر صلح بکنند نظیرش عیناً واقع شده است در جنگ بین‌المللى در نوامبر 1918 متارکه جنگ شد نوامبر، ژانویه، فوریه، مارس، آرویل، مه، ژون، ژویه، اوت هشت ماه بعدش عهدنامه صلح بسته شد. در این مدت هشت ماه معلوم نبود که آیا دوباره جنگ خواهد شد یا این دو دسته‌اى که با هم جنگ داشتند آیا صلح می‌کنند یا مجبور می‌شوند دوباره داخل جنگ شوند حالا نظر به این است که مدت متارکه جنگ که هنوز صلح نشده اینها احتیاطاً بخواهند اینجا باشند که دوباره اگر جنگ شد چیزى از دستشان نرفته باشد منتهى گفته شد که بلکه شما بخواهید یک سال طول بدهید دو سال مذاکرات صلح‌تان را طول بدهید ما که نمی‌توانیم دو سال یا یک مدت مدیدى متحمل نگاهدارى قشون شما باشیم براى این که شما صلح‌تان طول می‌کشد. اگر مذاکرات صلحتان از شش ماه بیشتر طول بکشد دیگر اینجا نمانید می‌خواهد صلح بشود می‌خواهد نشود اینها هم قبول کرده‌اند بنابراین حتم نیست که اینها شش ماه باقى بمانند ممکن است اگر امروز متارکه جنگ شد چهل روز دیگر هم صلح شد البته فوراً خواهند رفت اگر صلح نشد تا شش ماه می‌توانند اینجا بمانند و شش ماه که بیشتر طول کشید خواهند رفت و ملاحظه آن قسمتى که عرض کردم نخواهد شد پس شش ماه براى این نیست که اینها مشغول رفتن بشوند تهیه رفتن ببینند براى این است که تا شش ماه احتیاطاً بتوانند اگر لازم شد بمانند اگر لازم نشد که فوراً می‌روند.

رئیس- موافقین با این پیشنهاد برخیزند (عده کمى برخاستند) تصویب نشد. پیشنهاد آقاى دکتر تاج‌بخش.

پیشنهاد آقاى دکتر تاج‌بخش در فصل پنجم

پس از آن که کلیه مخاصمه ما بین دول متحده و دولت مخاصمى که گمان می‌رود خاک ایران مورد تعرض او واقع است به موجب یک یا چند قرارداد متارکه جنگ متوقف شد قواى دول متحده در مدتى که زیاده از شش ماه نباشد از خاک ایران بیرون برده خواهد شد و اگر پیمان صلح ما بین آنها بسته شد ولو این که قبل از شش ماه بعد از متارکه باشد بلافاصله قواى خود را بیرون خواهند برد و دولت امریکا این فصل را ضمانت خواهد کرد.

بعضى از نمایندگان- مشابه این پیشنهاد شد دیگر لازم نیست.

دکتر تاج‌بخش- مشابه این پیشنهاد را آقاى طوسى

+++

کردند جوانى هم آقاى نخست وزیر دادند. مسترد می‌کنم‏.

رئیس- پیشنهاد آقاى انوار قرائت می‌شود.

پیشنهاد آقاى انوار در فصل پنجم‏

در فصل پنجم در سطر پنج از فصل پنجم بعد از کلمه خواهند برد اضافه شود بدون هیچ شرط و تقاضایى‏

رئیس- آقاى انوار

انوار- اولاً عرض بنده در اینجا خیلى کم است این که آمدم اینجا براى یک مسأله‌ای است که می‌خواهم از روى دلیل عرض کنم چنان که اگر توجه داشته باشید کاملاً حق با من است دیروز آقاى دشتى در جواب بنده و آقاى سزاوار یک چیزى گفتند و بلافاصله رفقاى پهلوشان هم گفتند صحیح است و انعکاس هم پیدا کرد. اگر کسى در محاکمه‌اى محکوم شد دیگر حق ندارد در محکمه دیگر برود؟ چرا براى خاطر این که در یک محکمه حکم داده‌اند به نا‌حقى این؟ آیا استیناف ندارد؟ چرا؟ چون استدلال کرده‌اند و محکوم شده‌اند. استدلال کردن آقا چند جور تأثیر دارد. این قاعده کلى که دست ما داده‌اند که انظر الى ما قال و لا‌تنظر الى من قال باعتبار عرف عامه غالباً توجه به الى من قال دارند این حرف را کى گفته است نه این که چه گفته است چنان که سابق می‌گفتم عن‌الصادق علیه‌السلام حالا می‌گوییم لردلوتر یا انشتین چه گفته است این اسامى که آمد این دیگر وحى منزل است و کاملاً طرف توجه است. بنده عرض کردم آقا استدلال یک موضوعى است چون عرف عامه متوجه به متکلم است فوراً یک نفر می‌گوید صحیح است و یک نفر می‌گوید صحیح نیست مثلاً یک پیشنهادی است که بنده می‌کنم به اعتبار این که حسن ظن به بنده هست خداى نخواسته شاید توجه هم نکرده باشند می‌گویند صحیح است دیگرى همان را پیشنهاد کند حسن ظن نیست فوراً یک مخاصمتى نسبت به او ایجاد مى‌شود می‌گویند ول کن این است که توجه به کلامى که واقع شد تصدیق می‌کنند این عرضى که بنده می‌کنم همان قاعده کلى است که حضرت على 4 داده است انظرالى ما قال و لاتنظر الى من قال ببینید چه گفته است و نگاه نکنید کى گفته است این را قبول کردید پس آن طورى که بمب براى بنده ترکید درباره آقاى دشتى نکنید. اینجا نوشته است که دول متحده انشاء‌الله به سلامتى تشریف می‌برند حالا که تشریف می‌برند بعد از تشریف بردن‌شان اسباب زحمت ما نباشد بدون هیچ تقاضایى، هیچ سؤالى، و خواهشى به سلامتى تشریف ببرد بدون هیچ تقاضایى باشد و نگویند یک راه داشته‌ایم و فلان داشته‌ایم دیگر به کلى این صحبت‌ها را نکنند.

نخست وزیر- اینجا بنده می‌خواهم وکالت کنم از طرف آقایان و عرض کنم که آقایان کاملاً به مفاد انظرالى ما قال عمل می‌کنند تصویر نمی‌کنم یک پیشنهادى از طرف دو نفر داده شود که یکى را از راه صمیمیت قبول کنند و یکى را از راه عدم صمیمیت رد کنند (صحیح است) و خیلى هم میل دارم این طور باشد (بعضى از نمایندگان- همین طور است) بنابراین اجازه بفرمایید پیشنهادات مکرر نشود یعنی وقتى یک پیشنهادى رد شد از طرف هر کس که مى‌خواهد باشد پیشنهاد مشابه آن هم از طرف هر کس که می‌خواهد باشد دیگر مطرح نشود (انوار- الان باطل شد عقیده من) یکى دیگر آقا در این مسأله که فرمودید اگر شرطى بود در اینجا می‌نوشتیم وقتى ننوشتند دیگر شرطى ندارد. اگر می‌بایستى با شرط بروند در این عهدنامه می‌نوشتند،، همین که ننوشته‌اند به فلان شرط بروند و دیگر جاى این ندارد که بگوییم شرطى دارد (صحیح است)

انوار- چون منظور بنده تأمین شده است استرداد می‌کنم.‏

رئیس- پیشنهاد آقایان شجاع، گودرزنیا، مسعودى خداسانى قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت)

7- در فصل پنجم باید فصل مزبور به جمله قواى خود را بیرون خواهند برد خاتمه پذیرد. بر سطور بعد اعتراضاتى داریم که باید حذف شود.

رئیس- موافقین با این پیشنهاد برخیزند (عده کمى برخاستند) تصویب نشد. پیشنهادات فصل ششم قرائت می‌شود.

پیشنهاد آقاى طوسى

+++

9- در فصل ششم فقره اول قسمت آخر هیچ دولتى حق ندارد بدون اجازه و مذاکره با مقامات صالحه کشور ایران در امرى که مستقیماً با منافع ایران مرتبط باشد مذاکراتى نموده و عملیاتى نماید.

رئیس- آقاى طوسى‏

طوسى- خلاصه قضیه این است همان طور که همه معتقد هستیم به استقلال ایران به هیچ وجه هم نمی‌خواهیم فرض کنیم که کسى اندک مداخله‌اى در ایران کار بکند پس بنده خیال می‌کنم که اصلاً یک چیزى بى‌وجهى است حالا گذاشته‌اند نم‍ی‌دانم براى چیست چطور می‌توان فرض کرد که دو دولت با یکدیگر مذاکراتى می‌توانند بکنند که با منافعشان مخالف باشد این محال است‏.

رئیس- رأى می‌گیریم به این پیشنهاد آقایانى که موافقند برخیزند (عده کمى برخاستند) تصویب نشد.

بعضى از نمایندگان- پس گرفتند.

طوسى- اجازه می‌فرمایید این که آقایان می‌فرمایند پس گرفتند خیر بنده پس نمی‌گیرم بنده پیشنهاد خودم را تقدیم می‌کنم و معتقدات خودم را عرض می‌کنم ولو این که مجلس رد کند.

پیشنهاد آقایان: گودرزنیا، شجاع، مسعودى خراسانى‏

8- جمله: و موافقت دولت ایران را جلب نمایند بر سطر آخر فقره یک از فصل ششم علاوه شود.

رئیس- آقاى گودرزنیا

گودرزنیا- عرض کنم که در آخر این جمله کلمه مشاوره نمایند داشت بفرمایید این طور نوشته شود:

در عوض کلمه مشاوره نمایند جلب نمایند نوشته شود.

نخست وزیر- در لسان سیاسى و دیپلماسى مشاوره کردن براى همین است که جلب موافقت نمایند.

رئیس- رأى می‌گیریم به این پیشنهاد آقایان موافقین برخیزند (اغلب برخاستند) قابل توجه شد پیشنهاد آقاى دهستانى

فصل ششم در قسمت الف- بعد از کلمه مشاوره نمایند اضافه شود و در کنفرانس و مذاکرات صلحى و کنفرانس‌هاى بین‌المللى که با دول دیگر می‌شود به طور تساوى دولت ایران نماینده داشته باشد.

بعضى از نمایندگان- در مجلس نیستند.

رئیس- پیشنهاد آقاى دکتر تاج‌بخش در فصل ششم:

فصل ششم: 1- دول متحده متعهد می‌شوند که در روابط خود با کشورهاى دیگر روشى اختیار نکنند که به کوچک‌ترین مقدارى از خاک و حاکمیت یا استقلال سیاسى و اقتصادى و غیره ایران مضر باشد و پیمان‌هایى ببندند که با مقررات این پیمان مخالف و منافات داشته باشد و متعهد می‌شوند که در هر امرى که مستقیماً یا بالمال با منافع ایران مرتبط باشد با دولت اعلیحضرت همایون شاهنشاهى مشاوره و حل نمایند.

رئیس- آقاى دکتر تاج‌بخش

دکتر تاج‌بخش- عرض کنم استقلال منحصر به استقلال سیاسى نیست ایران استقلال سیاسى و اقتصادى و چیزهاى دیگر هم لازم دارد اینها باید ذکر بشود و آن قسمت هم که نوشته‌اند: تمامیت خاک ایران این ممکن است قدرى کش‌دار باشد باید نوشته شود کوچک‌ترین چیزى از خاک ایران و استقلال سیاسى و اقتصادى محفوظ بماند و آنجا هم که نوشته شده است مستقیماً یا بالمال چون ممکن است حالا ایرادى نداشته باشد ده سال دیگر پنج سال دیگر بیاید پس بالمال نوشته شود که ایرادى نداشته باشد.

نخست وزیر- در باب استقلال پیش از این بنده عرض کردم گمان می‌کنم بیش از این لازم نباشد و احتیاج به تکرار نباشد استقلال اقتصادی را بنده معنى کردم و عرض کردم چطور می‌شود مملکتى باشد که استقلال سیاسى داشته باشد و استقلال اقتصادى نداشته باشد آن روز هم عرض کردم حالا هم باز عرض می‌کنم یک مملکت مستقل وسیعى چطور می‌تواند به تمام معنى استقلال اقتصادى داشته باشد. یک مملکت محدود که با ممالک دیگر رابطه نداشته باشد می‌تواند استقلال اقتصادى داشته باشد بله یک مملکتى که محتاج باشد با دولت دیگرى با مملکت دیگرى معامله بکند نمی‌شود گفت که استقلال اقتصادى دارد در

+++

خصوص کلمه بالمال که می‌فرمایند کافى نیست مثل این است که مستقیماً را فورى و فعلى معنى کرده‌اند یعنى حالا مقید باشد اما در آینده مقید نباشد مستقیم آقا مقابل غیر‌مستقیم است ممکن است یک مسأله مطرح شود که مسلماً به منافع ما مرتبط شود ممکن است که غیرمستقیم غیرمستقیم حد و حصر ندارد شاید در دنیا نباشد یک امرى که مطرح مذاکره و گفتگو شود که به طور غیرمستقیم با منافع ما هیچ تماسى نداشته باشد مگر این که منافع ما خیلى محدود باشد خیلى کوچک باشد خیلى کم باشد منافع زیادى نداشته باشیم آن وقت کارهاى دیگران یا منافع ما به طور غیرمستقیم هم ارتباط پیدا نمی‌کند و آن را نمی‌شود محدود کرد به این جهت مستقیم ذکر مى‌کنند و غیرمستقیم ذکر نمى‌کنند و این که می‌فرمایند بالمال امروز که صحبت می‌شود اگر به منافع ما مستقیماً برمی‌خورد و ارتباط دارد با ما مذاکره مى‌کنند اگر بخواهیم ده سال دیگر را نظر بکنیم ده سال دیگر بنده چه می‌دانم چه پیش می‌آید و آنها هم نمی‌دانند چه پیش می‌آید و این که در آینده با منافع ما ارتباط پیدا می‌کند یا نمی‌کند این را چطور تشخیص می‌دهند اگر بتوانند تشخیص بدهند که یک امرى هم بالمال به منافع ما ارتباط پیدا می‌کند ممکن است در نظر بگیرند ولى چطور مى‌شود تشخیص داد و کى این را تشخیص می‌دهد غیب که نمی‌دانند که آینده را خبر داشته باشند اما اگر بالمال را در مقابل مستقیم می‌گذارید آن هم حد و حدود دارد چیزى که امروز با منافع ما مرتبط نیست در آینده چطور تشخیص می‌دهید که ممکن است مرتبط شود یا نشود ما تکلیف نداریم این که چیزى که صد سال دیگر شاید به منافع ما مرتبط شود این را جلوش را بگیریم و به نظر بنده این پیشنهاد قابل قبول نیست.

رئیس- موافقین با این پیشنهاد برخیزند (عده کمى برخاستند) قابل توجه نشد. پیشنهاد آقاى آزادى‏

در بند 2 از فصل ششم نوشته شده است که (اعلیحضرت همایون شاهنشاه متعهد می‌شوند که در روابط خود با کشورهاى دیگر روشى اختیار نکنند که با اتحاد منافى باشد یا پیمان‌هایى منعقد نکنند که با مقررات این پیمان منافات داشته باشد) و با این ماده نامه‌هاى ضمیمه لازم نیست‏.

رئیس- آقاى آزادى‏

آزادى- در فصل اول این عهدنامه استقلال سیاسى از تمامیت ارضى خاک ایران از طرف دولتین تعهد شده است.

در فصل ششم نوشته شده: اعلیحضرت همایون شاهنشاه متعهد می‌شوند که در روابط خود با کشورهاى دیگر روشى اختیار نکنند که با اتحاد منافى باشد یا پیمان‌هایى منعقد نکنند که با مقررات این پیمان منافاتى داشته باشد بدیهى است شرط اتحاد این است که وقتى این قرارداد تصویب شد مستقیماً ما منافعى با یک دول دیگرى و یک پیمان‌هایى مشابه این پیمان داشته باشیم اما نداشتن روابط سیاسى و این که ما آزاد نباشیم با دول دیکر روابط سیاسى داشته باشیم این به کلى متناقض با فصل اول است که ما استقلال سیاسى داریم استقلال سیاسى معنیش این است که ما با هر یک از دول دنیا روابط داشته و مناسبات سیاسى داشته باشیم منتهى اگر ما با آنها قرارداد بستیم نبایستى یک قراردادى مخالف این قرارداد ببندیم اما نداشتن روابط سیاسى یعنى نداشتن استقلال سیاسى این است که در آن ضمیمه آقاى وزیر امور خارجه تفسیر بى‌موردى کرده‌اند و در این ماده نوشته‌اند که مطابق این تفسیر ما تعهد می‌کنیم که با هیچ دولتى روابط سیاسى نداشته باشیم و به نظر بنده با تعریفى که در اصول حقوق بین‌المللى شده است درباره دول ناقص‌الاستقلال این است که به این ترتیب ترجمه می‌کند دول ناقص‌الاستقلال دولى هستند که در روابط سیاسى خود با دول دیگر آزاد و مختار نیستند و این قسمت عیناً شامل این ضمیمه و این تفسیرى می‌شود که آقاى وزیر امور خارجه مى‌کنند به نظر بنده چون این قسمت استقلال سیاسى ما را متزلزل می‌کند پیشنهاد کردم که این دو ضمیمه که تفسیر از فصل ششم کرده‌اند به هیچ وجه مورد نداشته این دو ضمیمه حذف شود تا این تزلزل و لطمه‌اى که وارد مى‌شود به استقلال سیاسى ما از بین برود و همان طور که منظور ما و منظور دولتین است که استقلال ما تأمین شود همان طور هم باشد.

نخست وزیر- اولاً اینجا گفته نمی‌شود که ما با غیر از

+++

این دو دولت با هیچ دولت دیگرى روابط نداشته باشیم گفته می‌شود که دولت دیگرى که با این دو دولت هر دو قطع روابط کرده و در جنگ باشند ما با آنها روابط نداشته باشیم همان طور که ما به موجب این قرارداد منافع مشترک داریم این عمل در واقع نتیجه این اتحاد است وقتى که ما با آنها منافع‌مان را مشترک می‌کنیم همان طورى که آنها با دولت دیگرى روابط ندارند ما هم مى‌گوییم که روابط نخواهیم داشت چون ما با اختیار این کار را می‌کنیم و مى‌گوییم که مطابق این قرارداد این طور باشد این منافى با استقلال نمی‌شود خاصه این که موقت است و همیشه نیست و در مدتى است که در جنگ هستند و ما انشاء‌الله وارد جنگ نخواهیم بود اما مادامى که این دو دولت وارد جنگ هستند با دول دیگر و با آنها روابط خود را قطع کرده‌اند ما قبول مى‌کنیم که در این مدت با آنها شریک باشیم و همدرد باشیم در این کار و این هم موقت است و هم عمومى نیست و هم این که وقتى ما مصلحت خودمان را در این دانسته‌ایم که این کار را بکنیم و این اقدام را بکنیم مخالف با استقلال ما نیست.

رئیس- رأى گرفته می‌شود به قابل توجه بودن پیشنهاد آقاى آزادى موافقین برخیزند (عده کمى قیام نمودند) تصویب نشد. پیشنهاد آقاى دهستانى:

قبل از کلمه اعلیحضرت نوشته شود (دولت اعلیحضرت)

نخست وزیر- در قانون اساسى ما نوشته شده است عقد عهدنامه‌ها از طرف اعلیحضرت به عمل مى‌آید و به موجب قوانین مشروطیت خودشان شخصاً عهدنامه نمى‌بندند ولى طبق همان اصل همان طور که گفته می‌شود اعلیحضرت پادشاه انگلستان اینجا هم گفته می‌شود اعلیحضرت پادشاه ایران.

رئیس- موافقین با این پیشنهاد برخیزند (کسى قیام نکرد) رد شد پیشنهاد آقاى دکتر تاج‌بخش:

2- اعلیحضرت همایون شاهنشاهى متعهد می‌شود در مدت این قرارداد در روابط خود با کشورهاى دیگر روشى اختیار نکنند که با اتحاد منافى باشد یا پیمانى منعقد نکنند که با مقررات این قرارداد منافى باشد.

رئیس- آقاى دکتر تاج‌بخش

دکتر تاج‌بخش- چون باید هر کشورى با تمام دول دنیا روابط داشته باشد بنده پیشنهاد می‌کنم که تا آخر جنگ باشد که محدود باشد و غیر‌محدود نباشد.

رئیس- موافقین با این پیشنهاد برخیزند (چند نفر قیام نمودند) تصویب نشد. پیشنهادهاى فصل هفتم خوانده می‌شود.

پیشنهاد آقاى دکتر تاج‌بخش

دول متحده مشترکاً و منفرداً متعهد می‌شوند که بهترین مساعى خود را به کار ببرند که مواد اقتصادى ملت ایران را در مقابل تضییقات و اشکالاتى که در نتیجه جنگ حاضر پیش می‌آید و خواهد آمد محفوظ بدارند پس از آن که این پیمان اعتبار یافت براى بهترین وجه عمل کردن به این تعهد ما بین دولت ایران و دول متحده مذاکرات نافعى به عمل خواهد آمد.

رئیس- آقاى دکتر تاج‌بخش

دکتر تاج‌بخش- به نظر بنده خوب بود که آن قرارداد اقتصادى هم با این قرارداد تواماً و مستقیماً به مجلس مى‌آمد و بنده عقیده دارم که یک جا بیاورند و با هم بگذرانند.

طوسى- این پیشنهاد سوابقى دارد و آقاى نخست وزیر در این زمینه فرمایشاتى هم فرمودند.

طباطبایى- مشابه داشت و رد شد.

رئیس- اگر مشابه داشت و سابقه دارد که رد شده است مع هذا رأى گرفته می‌شود. موافقین با این پیشنهاد برخیزند (دو نفر قیام نمودند) رد شد. پیشنهاد آقاى دهستانى:

فصل هفتم- بعد از کلمه محفوظ بدارند اضافه شود به هر گونه زیانى به افراد و دولت ایران رسیده باشد جبران نمایند و بقیه عبارت فصل حذف شود.

بعضى از نمایندگان- آقاى دهستانى نیستند.

رئیس- موافقین با این پیشنهاد برخیزند (کسى قیام نکرد) تصویب نشد. پیشنهاد آقاى انوار.

در آخر فصل هفتم اضافه شود: دولت جماهیر شوروى متعهد است در خاک ایران هیچ گونه تبلیغات اشتراکى ننمایند.

رئیس- آقاى انوار

+++

انوار- اجازه بفرمایید نظرى که بنده داشتم در این پیشنهاد تذکر دادم و آن این است. اشخاصى که به مملکت ما وارد شده‌اند در حدود این پیمان در حدود قوانین ما و در حدود مقرراتى که در مملکت ما هست رفتار کنند آقاى رئیس‌الوزرا مأمورین دولت بایستى در تمام خاک مملکت ما مراقبت کنند که این پیمان اجرا شود نه این که سربسته هر کارى که می‌خواهند بکنند اینجا آمده‌اند تمام هستى ما را در دست گرفته‌اند دیگر در زندگانى ما مداخله نکنند و در حدود اختیارات این پیمان کار بکنند و تجاوز نکنند و باید آقاى رئیس‌الوزرا اطمینان بدهند اگر نکنند کار خیلى سخت می‌شود و باید جلوگیرى کنند. پیشنهادم را استرداد می‌کنم.

رئیس- پیشنهاد آقایان مسعودى خراسانى و شجاع و گودرزنیا:

در آخر فصل هفتم بر جمله (خواهند شد) اعتراض داریم باید حذف شود و نوشته شود: منافع ایران (محفوظ خواهند شد) و به واسطه این پیمان و در نتیجه جنگ هر خسارتى به دولت و ملت ایران وارد آید دول متحده متعهد می‌شوند جبران نمایند و نیز خساراتى که از نتیجه ورود نیروى دول متحده از اول شهریور 1320 به ایران وارد آمده چه بحرى و جه برى و چه مال‌التجاره تجار در داخله و خارجه باید دول متحده جبران نمایند.

رئیس- آقاى مسعود خراسانى

مسعود خراسانى- عرض کنم که این توضیح واضحى است البته هر خسارتى که از همسایه به همسایه وارد شده بایستى جبران کنند و توضیحى لازم ندارد (صحیح است)

رئیس- موافقین با این پیشنهاد برخیزند (اکثر قیام نمودند) تصویب شد. در فصل هشتم اعتراضى نرسیده است. اعتراضات فصل نهم خوانده می‌شود: پیشنهاد آقاى دهستانى:

بعد از کلمه معتبر است نوشته شود نسبت به فصل اول براى همیشه و سایر فصول تا تاریخى که براى بیرون بردن قواى دول متحده از خاک ایران در فصل پنجم مقرر شده به اعتبار باقى خواهد بود.

رئیس- موافقین با این پیشنهاد برخیزند (عده کمى قیام کردند) تصویب نشد. پیشنهاد آقاى انوار

انوار- مسترد می‌کنم.‏

رئیس- پیشنهادات در ضمینه اول: پیشنهاد آقایان مسعودى خراسانى، گودرزنیا، شجاع.

در ضمینه اول بر جمله مگر این که با دولت ایران مشاوره کنند اعتراض داریم باید حذف شود همچنین مستقیماً باید حذف شود و همچنین در ضمینه 2

رئیس- موافقین با این پیشنهاد برخیزند (عده کمى قیام نمودند)

بعضى از نمایندگان- مشابهش رد شده است.

رئیس- در هر صورت رد شده است.

بعضى از نمایندگان- خیر رد نشده است.

طوسى- باید به کمیسیون برود.

رئیس- آقاى دکتر تاج‌بخش راجع به ضمیمه اول یک شرحى نوشته‌اند که در واقع به جاى او باشد. آقاى دکتر تاج‌بخش.

دکتر تاج‌بخش- اینجا فقط چیزى که بنده اضافه کرده‌ام این است که کلمه (اقتصادى و غیره) هم بعد از سیاسى اضافه شود و بعد از کلمه (مستقیم) هم جمله (غیر‌مستقیم و بالمال) اضافه شود و عوض جمله (مشاوره کنند) نوشته شود (مشاوره و حل کنند) و چیز دیگرى اضافه نشده و تغییرى نکرده است.

رئیس- آقاى اعتبار

اعتبار- اساساً بنده می‌خواستم سؤال کنم که این پیشنهاد طبع شده یا خیر؟ (بعضى از نمایندگان- طبع شده) پس چرا توزیع نکرده‌اند.

نخست وزیر- در هر صورت بنده در این باب توضیحات دادم و رأى گرفته شد و مطلب پیشنهاد مطرح شد و بنده هم توضیح دادم و رد شد.

رئیس- این اعتراضات راجع به مراسلات محتاج به گرفتن رأى هست؟ چون تابع فصول است (بعضى از نمایندگان- بلى) (بعضى دیگر- خیر)

+++

نخست وزیر- فقط باید راجع به پیشنهادات رأى گرفته شود.

رئیس- آقاى دکتر تاج‌بخش پیشنهادى هم در ضمیمه دوم کرده‌اند.

دکتر تاج‌بخش- در این قسمت فقط بنده تقاضا کردم نوشته شود تا آخر جنگ.

نخست وزیر- این معنیش همین طور است یعنى همین است که این پیمان تا آخر جنگ است و وقتى که جنگ تمام شد تمام آثارش از بین می‌رود.

دکتر تاج‌بخش- مسترد می‌کنم.

رئیس- آقاى دکتر تاج‌بخش شرحى هم راجع به جواب ضمینه دوم نوشته‌اند ولى هر دو یکى است اصل مراسله و جواب. پیشنهاد آقاى مهذب در ضمینه دوم:

در ضمینه دوم بعد از (بنابر بند مزبور) براى وضوح علاوه شود (تا ختم جنگ کنونى)

مهذب- با توضیحاتى که فرمودند پس می‌گیرم.

رئیس- پیشنهادات به کمیسیون رجوع می‌شود. رأى گرفته می‌شود به ورود در شور دوم موافقین برخیزند (اکثر قیام نمودند) تصویب شد.

3- قرائت گزارش شعبه ششم راجع به نمایندگى آقاى منشور

رئیس- آقاى روحى

(احضار براى قرائت گزارش شعبه ششم)

(آقاى روحى گزارش شعبه ششم راجع به رد نمایندگانى آقاى منشور را از همدان این طور خواندند)

نتیجه جریان انتخابات همدان و آغاز و انجام آن به قرارى بوده است که در گزارش پیشین به عرض مجلس شوراى ملى رسیده است و نسبت به نمایندگى آقاى محسن منشور چون شکایت‌هایى رسیده بود شعبه ششم آن شکایات را مؤثر دانسته‌اند و خلاصه شکایت وارده به این قرار است که: برخى انتخاب ایشان را از نظر قانون صحیح ندانسته و بعضى بر آن بوده‌اند که آقاى محسن منشور معروفیت محلى نداشته‌اند با توجه به مراتب مذکور اکثریت آراء جلسه پنجم آذر ماه شعبه ششم نمایندگى آقاى محسن منشور را رد و این انتخاب را صحیح و قانونى نمی‌دانند.

رئیس- آقاى امیر تیمور

امیر تیمور- بنده با خبر شعبه مخالف هستم.

رئیس- آقاى نقابت

نقابت- بنده هم با خبر مخالفم.

رئیس- طبع و توزیع می‌شود و می‌ماند براى جلسه بعد.

4- موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه‏

رئیس- موافقت می‌فرمایید جلسه را ختم کنیم (صحیح است)

جلسه آتیه روز چهارشنبه (جمعى از نمایندگان- پنجشنبه)

جلسه آینده روز پنچشنبه 18 دى سه ساعت پیش از ظهر دستور شور دوم عهدنامه‏

(مجلس بیست دقیقه پیش از ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شوراى ملى- حسن اسفند‌یارى‏

+++

یادداشت ها
Parameter:293879!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)