کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره شانزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16
[1396/05/29]

جلسه: 127 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه 22 اسفند ماه 1329  

 

فهرست مطالب:

1 - قرائت اسامی‌ غائبین و طرح صورت مجلس

2 - بیانات قبل از دستور - آقایان: صدری - معدل - اردلان - شوشتری

3 - تصویب صورت مجلس

4 - بیانات قبل از دستور - آقایان مکی و امینی

5 - تصویب دو فوریت گزارش کمیسیون مخصوص نفت

6 - مذاکره در طرح سه‌فوری راجع به ترتیب انتخاب کمیسیون‌ها‏

7 - بیانات قبل از دستور آقای دکتر مصدق

8 - تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16

 

 

جلسه: 127

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه 22 اسفند ماه 1329

 

فهرست مطالب:

1 - قرائت اسامی‌ غائبین و طرح صورت مجلس

2 - بیانات قبل از دستور - آقایان: صدری - معدل - اردلان - شوشتری

3 - تصویب صورت مجلس

4 - بیانات قبل از دستور - آقایان مکی و امینی

5 - تصویب دو فوریت گزارش کمیسیون مخصوص نفت

6 - مذاکره در طرح سه‌فوری راجع به ترتیب انتخاب کمیسیون‌ها‏

7 - بیانات قبل از دستور آقای دکتر مصدق

8 - تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

 

مجلس ساعت ده و پنجاه دقیقه صبح به ریاست آقاى گنجه‌اى (نایب‏ رئیس) تشکیل شد.

1 - اسامى غائبین و طرح صورت جلسه‏ قبل

نایب رئیس - صورت غایبین جلسه‏ قبل قرائت مى‌شود

(به شرح زیر قرائت شد)

غائبین با اجازه- آقایان: دکتر مصباح‌زاده – اورنگ – عامرى – معدل - دکتر طاهرى - دکتر مصدق - طباطبایى‏

غائبین بى‌اجازه- آقایان: محمودى - قبادیان برومند – نصرتیان - حسن اکبر - اقبال- سود‌آور - محمد ذوالفقارى‏

دیر‌آمدگان با اجازه - آقایان: جمال امامى - فرامرزى‏

نایب‏ رئیس - نسبت به صورت مجلس روز پنجشنبه 17 اسفند نظرى نیست؟

اردلان - بنده عرضى دارم‏.

نایب‏ رئیس – بفرمایید.

اردلان - عرض کنم که صورت جلسه‏ پنجشنبه عرض بنده این طور نوشته شده و اشتباه است بنده اول آنچه نوشته شده مى‌خوانم و بعد تصحیح مى‌کنم نوشته شده است ما دیدیم مقدار زیادى اسکناس که بعد از شهریور منتشر کرده‌ایم پشتوانه‌اش لیره تضمین شده به طلا نبود معهذا ما دیدیم که سیر صعودى با نشر اسکناس توأم بوده در صورتی که بنده درست عکس این راعرض کردم بعد از شهریور هر چه لیره به ما فروختند تضمین شده به طلا بود معهذا نرخ اجناس رفت بالا اینجا اشتباه شده است‏

نایب رئیس - تصحیح مى‌شود راجع به صورت جلسه دیگر اعتراضى نیست؟ (گفته شد- خیر) بعد از حصول اکثریت رأى ‏گرفته مى‌شود نطق‌هاى قبل از دستور با اجازه: آقایان شروع مى‌شود، آقاى صدرى‏

2 - بیانات قبل از دستور - آقایان: صدرى - معدل - اردلان - شوشترى

صدرى - به طوری که آقایان نمایندگان محترم ملاحظه فرموده‌اند در این اواخر روزنامه‌ها از قول آژانس‌هاى خارجى مطالبى نسبت به کشور ما انتشار مى‌دهند که خود ما کوچک‌ترین اطلاعى از آنها نداریم هنوز بحث در اطراف کنفرانس اسلامبول و تصمیماتى که در آنجا اتخاذ شده پایان نپذیرفته که خبرگزارى پاریس اطلاع مى‌دهد در وزارت دفاع یکى از کشورها طرح‌هایى در دست تنظیم است که نیروى نظامى ترکیه و ایران مشترکاً با سلاح یکسانى مجهز شده و اونیفورم متحدالشکلى داشته و پیشنهادى از طرف سران نظامى یکى از ارتش‌هاى ایران یا ترکیه گرفته یا داده مى‌شد آن قدر قابل بحث و ایراد نبود که از طرف دیگران. بنده در اینجا صراحتاً اعلام می‌نمایم.

هر تصمیمى‌که بدون نظر و مشورت قبلى ما در هر کجاى دنیا که باشد نسبت به کشور و امور مربوط به ما اتخاذ گردد کوچک‌ترین ارزشى براى ما نداشته و دولت ایران حق هیچ گونه اظهار تمایلى نسبت به این تصمیمات ندارد اصولاً وظیفه دولت‌ها است که وضع سیاست خارجى ما را روشن نماید و امیدوارم که جناب آقاى علاء این نظر را تأمین‏ فرمایند زیرا اگر بنا شود ما نسبت به فرداى خود بى‌اعتنا باشیم چه بسا که همین مذاکرات و تصمیمات سرنوشت فرداى ما را بدون ما تعیین نماید. درست است که ما از طرف دیگر مجبور نیستیم که نظریه‌هاى دولت‌هاى

+++

قوى را بدون مطالعه و چون و چرا بپذیریم آنچه محقق است که اتخاذ تصمیم در خاورمیانه در درجه اول مربوط به ممالک خاورمیانه است در هر صورت لازم است عرض شود که ملت ایران ملتى است صلح‌دوست و از جنگ بیزار با تمام قوا از هر نوع عملى که بوى تحریک و مخاصمه از آن برخیزد دورى جسته و هرگز حاضر به ورود در دسته‌بندی‌هاى جنگى امروزى نیست و هیچ وقت اجازه نخواهد داد که سرزمین مقدسش صحنه زورآزمایى دولت‌هاى قوى قرار گرفته و برعکس از هیچ نوع فداکارى هم در راه تأمین‏ صلح جهانى خوددارى نخواهد نمود. به عقیده بنده بایستى در این موقع بحرانى در کلیه ممالک خاورمیانه که به طور حتم در این امر به خصوص منافع مشترک دارند بیش‌تر از پیش به هم نزدیک شده و در نتیجه یک اتحادیه قوى و نیرومندى در پیشرفت صلح جهانى عامل مؤثرى باشند.

مطلب دیگر در اطراف نامه‌ای است که از طرف انجمن لیسانسیه‌هاى دانشکده ادبیات تبریز رسیده به طوری که نوشته‌اند مدتى است که وزارت فرهنگ از صدور دانشنامه‌هاى آقایان به عذر این که علوم تربیتى قبل از اجازه وزارت فرهنگ در آنجا تدریس شده خوددارى مى‌کنند در صورتی که این آقایان سه سال در دانشکده‌ای که خود وزارت فرهنگ افتتاح کرده و استاد فرستاده درس خوانده‌اند و هر سال جریان تحصیلى آنها به وزارت فرهنگ گزارش شده و در این مدت کم‌ترین ایرادى از طرف وزارت فرهنگ گرفته نشده است. حالا که آقایان سه سال از عمر خود را در این راه تلف کرده‌اند به آنها مى‌گویند چون فلان درس شما مطابق برنامه نبوده به این جهت به شما دانشنامه دانش‌سراى عالى داده نمى‌شود. گر چه چندى قبل آقاى وزیر فرهنگ به بنده قول دادند که در این مورد رفع محظور آقایان بفرمایند ولى گویا هنوز اتخاذ تصمیمى نشده که منجر به تعقیب مجدانه آقایان گردیده است.

به این جهت استدعا مى‌نمایم که وزارت فرهنگ هر چه زودتر در این باره اتخاذ تصمیم نموده و یک عده از جوانان علاقمند و حساس کشور را از بلاتکلیفى نجات دهد. حقیقتاً جاى منتهاى تأسف است که در حالی که وزارت فرهنگ به دبیر و معلم احتیاج دارد و حتى مى‌خواهد از وزارتخانه‌هاى دیگر اشخاص غیر فنى را استخدام نماید از تعیین تکلیف این آقایان خوددارى مى‌نماید.

مطلب دیگر در اطراف نامه‌ای است که لیسانسیه‌هاى دانش‌سراى عالى تبریز رسیده و در آن تقاضا کرده‌اند که مستدعیات حقه آقایان لیسانسیه‌هاى دانش‌سراى عالى تهران مورد نتیجه قرار گیرد که بنده عین آن را به جناب آقاى رئیس تقدیم مى‌نمایم که به وزارت فرهنگ ارسال فرمایند تا مورد رسیدگى و توجه قرار گیرد.

یک نامه‌اى هم که آقایان کارمندان دولت که در چهارصد خانه‏ گران‌قیمت زندگى مى‌کنند توسط اینجانب تقدیم مقام ریاست محترم می‌نمایم و استدعا مى‌کنم مقرر فرمایند در مورد شکایات حقه آقایان رسیدگی‌هاى لازم بشود تا ترتیبى اتخاذ گردد که این مردم بیچاره از زیر بار این فشار نارواى که به آنها وارد مى‌شود خلاص شوند.

موضوع دیگر در اطراف تلگرافات متعددى است که از اغلب نقاط آذربایجان رسیده که به رویه دولت در موضوع صادرات پشم و پنبه اعتراض دارند در نتیجه آزادى صدور پشم و پنبه بدون این که احتیاجات داخلى در نظر گرفته شود وضعى پیش آمده است که اکثر کارخانه‌هاى قالى‌بافى در بیش‌تر نقاط کشور تعطیل و بقیه هم اجباراً در شرف تعطیل وعده زیادى بیکار شده و مى‌شوند و همچنین وضعیت بقیه طورى شده که شاید دولت‌هاى بعد نتوانند احتیاجات کارخانه‌هاى خود را در ماه‌هاى آتیه تأمین‏ نمایند. به عقیده بنده بایستى در این زمینه هر چه زودتر فکرى بشود که رفع مضیقه داخلى گردد. چه ادامه این وضعیت منجر به تعطیل اکثر کارخانه‌جات و بحران عمومى‌خواهد شد که در آن وقت جلوگیرى آن مشکل به نظر مى‌رسد.

یک موضوع مهم دیگرى که مى‌خواهم استدعا نمایم از طرف آقایان نمایندگان محترم توجه مخصوص نسبت به آن مبذول گردد موضوع عدم پرداخت حقوق بهمن ماه کارمندان دولت است. همه آقایان اطلاع دارند که اغلب این کارمندان اشخاص بى‌بضاعتى هستند که حقوق خود را در ده روز اول ماه خرج مى‌کنند و 20 روز بقیه را هم قرض از این و آن مى‌گذرانند با این ترتیب شایسته نیست که تا بیستم اسفند ماه در پرداخت حقوق بهمن ماه آقایان وقفه حاصل گردد مخصوصاً این که شب عید است و اکثر زن‌ها و بچه‌هاى آنان در تمام این سال انتظار این وقت را مى‌کشند که پوشاک مختصرى براى آنها خریدارى شود و اصولاً بنده نمى‌دانم چه طور از طرف متصدیان وزارت دارایى در ماه‌هاى قبل این جریان پیش‌بینى نشده و در فکر چاره براى رفع آن نیافتاده که امروزه به این وضع دچار نشویم و جاى منتهاى تعجب است که دولت با عایدى‌هاى مسلمى‌که روزانه دارد از قبیل عایدات قند و شکر نفت و بنزین دخانیات - رسومات مالیات بر درآمد و غیره - نتوانسته و یا نمى‌تواند حقوقات را پرداخت نمایند. در هر صورت وزارت دارایى مکلف است که هر چه زودتر دستور پرداخت حقوقات بهمن و اسفند ماه کارمندان دولت را صادر نماید تا مطابق هر سال در 25 اسفند ماه در همه جا پرداخت گردد چه در صورت سستى در انجام این نظر بنده صریحاً عرض می‌نمایم که اگر پیشامد‌هاى سوئى اتفاق افتاد وزارت دارایى و متصدیان آن مسئول خواهند بود و بس‏

اگر از وقت بنده چیزى مانده به جناب آقاى معدل تقدیم مى‌کنم.‏

نایب رئیس - آقاى معدل بفرمایید.

معدل - بنده دو سه دقیقه عرض دارم.‏

نایب رئیس – بفرمایید.

معدل - بنده تشکر مى‌کنم از آقاى صدرى که فرصت دادند این دو سه کلمه عرضم را حضور آقایان عرض کنم و امیدوارم که این صداى بنده به گوش آقاى رئیس دولت هم برسد آقایان محترم ملخ آمده و صفحه جنوب را گرفته از ایالت فارس به ما خبر مى‌دهند که یک قحطى و یک سختى در انتظار همه است دولت مى‌بایستى در برنامه کارش مبارزه با ملخ را قید کند و آقایان هم بایستى متوجه این امر باشند براى این که این یک موضوعى نیست که مربوط به یک محل خاص باشد اگر برادران جنوبى شما در مضیقه افتادند ناچارند همه کمک کنند (صحیح است) و با این وضعیت سختى که در پیش است مشکل است که بتوانیم تمام صفحه جنوب را نجات دهیم از حالا تا فرصت از کف نرفته است مجلس شوراى ملى و دولت باید متوجه این امر باشند.

خسروقشقایى - اگر دولت نکرد باید استیضاح کرد.

نایب رئیس - آقاى اردلان‏

اردلان - سال 1329 قریب به اتمام است و براى بنده که یک نماینده مجلس هستم این تأسف باقى مى‌ماند که ما در این سال نتوانستیم بودجه کل مملکتى را تصویب کنیم و من از آقایان نمایندگان محترم در این جلسه قبل از دستور استدعا مى‌کنم که بلکه توجه بفرمایند که در سال 1330 دیگر تصویب یک دوازدهم را کنار بگذاریم و بودجه‌اى که کمیسیون بودجه به مجلس تقدیم کرده است تصویب کنیم (صحصح است) گزارش کمیسیون در 29 بهمن ماه به مجلس تقدیم شد و الان تقریباً بیست و چند روز است که کمیسیون بودجه که بنده بار دیگر تشکر مى‌کنم که به موقع بودجه کل مملکتى را رسیدگى و گزارش آن را به مجلس تقدیم کرده است و هیئت محترم رئیسه مجلس شوراى ملى هم باید تعیین جلسه بفرمایند که ما شروع بکنیم و بودجه سال نو

+++

را تصویب کنیم اصل بیستم قانون اساسى مى‌گوید که بودجه هر یک از وزارتخانه‌ها باید در نیمه آخر هر سال از براى سال دیگر تمام شده 15 روز قبل از عید نوروز حاضر باشد، حالا ملاحظه بفرمایید که 8، 9 روز به آخر سال بیشتر نمانده و خداى نکرده اگر ما برویم و به تعطیل عید بر بخوریم و بودجه سال آینده را تصویب نکنیم باز هم در فروردین بر خواهیم خورد به یک دوازده و دو دوازده بنده مى‌خواستم از همکاران محترم خودم استدعا کنم که علاوه بر جلسات هفته‌اى سه روز این چند روز که به آخر سال مانده بعد از ظهرها هم تشریف بیاورند یک چند جلسه‌اى وقت صرف کنیم تا این بودجه سال 1330 را تصویب بکنیم که وزارتخانه‌ها هم صورت ریزش را بدهند به کمیسیون بودجه و تا آخر فروردین مطابق بودجه مصوبه مجلس شوراى ملى و صورت ریزى که کمیسیون بودجه تصویب مى‌کند این بودجه عملى شود به عقیده بنده هیچ عاملى این اندازه در سرنوشت مملکت تأثیر‏ ندارد که ما بودجه مملکتى را قبل از سال تصویب کرده باشیم الان همکار محترم بنده آقاى صدرى یک بیانى فرمودند که مورد تأیید‏ همه واقع شد و آن این بود که حقوق کارمندان دولت به تأخیر‏ افتاده است این براى این مانده است که بودجه کل کشور به موقع خودش تصویب نشده است اگر بودجه کل کشور تصویب شده بود ما به طور منجز مى‌دانستیم که چقدر عواید داریم و در مقابل چه مخارجى داریم و هیچ وقت در مضیقه نمى‌ماندیم که یک لایحه ناپسندى به نام لایحه نشر اسکناس بیاورند در مجلس و ما را در مضیقه بگذارند و حقوق مستخدمین را ندهند این صحیح نیست رسیدگى و تصویب بودجه از وظایف اولیه مجلس شوراى ملى است این است که بنده زیاد در این خصوص عرضى نمى‌کنم ولى باور بفرمایید آقایان نمایندگان این یکى از قدم‌هاى برجسته‌اى است که مقدم بر هر قدمى است اگر مى‌بینید قیمت‌ها مى‌رود بالا اگر مى‌بینید صادرات ما به آن نحو مطلوب نتیجه نمى‌دهد به طوری که مى‌بینیم در کارخانه‌اى داخلى وقفه پیدا مى‌شود اینها تمام از عدم موازنه بودجه کل مملکتى است و براى این است که ما بودجه نداریم ما باید بودجه را ببینیم عواید و هزینه‌هاى لازم را بسنجیم و تصویب کنیم بدهیم به دست دولت هر دولتى آمد بالأخره یک بودجه مصوبه‌اى در دستش باشد این است که بنده امیدوارم که آقایان با توجهى که به امور مملکتى دارند به این عرض بنده توجه بفرمایند اما یک مطلب دیگر آقایان مستحضر هستند که از اعضاى هئیت نظارت اندوخته اسکناس یکى هم آقاى دادستان کل کشور است آقاى دادستان کل کشور در این چند روزه که ما مشغول بودیم صحبت از این محبس‌هاى تهران مى‌نمودند حقیقتاً براى هر شنونده‌اى رقت‌آور بود که این صحبت‌ها را بشنوند که امروز وضع محبس‌هاى تهران و مملکت ما به چه نحوى است ایشان مى‌فرمودند که یک کسى که قتل کرده و جنایت کرده با کسى که خلاف کرده هر دو را در یک جا نگه مى‌دارند و بعد از یک مدتى آن کسى که یک خلاف جزئى کرده و ممکن بود که بر گردد و در جامعه یک فرد عادى بشود به مناسبت مجاورت با اشخاصى که جانى هستند آن اندازه‌اى هم که ممکن بود خلاف در آتیه نکنند بیش‌تر خواهد شد یعنى خلافش بدتر خواهد شد بنابراین ما باید در ضمن بودجه کل مملکتى توجهى کنیم که اعتبارى براى ساختن محبس‌ها به طورى که شایسته‏ یک مملکت زنده‌اى است در نظر بگیریم ظاهراً اعلیحضرت همایونى تصویب فرموند.که باغى که در دوشان‌تپه است و سابقاً باغ‌وحش بود و خیلى بزرگ است آنجا را اختصاص بدهند به محبس که دو قسمت متمایز در نظر گرفته شود یک قسمت معین بشود که براى یک عده‌اى دارالتربیت درست کنند (کشاورز‌ صدر - محل آزادى درست کنید) على اى حال به عقیده بنده در جامعه همه جاى دنیا هم هست که این جرایم رخ مى‌دهد و باید یک جایى باشد که آن افراد وقتى آنجا خطرناک‌تر بیرون نیایند بنده عرض آخرم آقاى کشاورز‌صدر اصرار دارند زودتر عرایضم را تمام کنم راجع به کردستان است کردستان ما خوشبختانه دو روزنامه پیدا کرده است یکى به نام سنندج یکى نداى غرب ولى اخیراً مثل تمام جراید مملکت دچار مضیقه‏ کاغذ شده‌اند این است که به بنده کاغذى نوشته بودند و تقاضا کرده بودند که از این سهمیه‌اى که براى روزنامه‌هاى مملکت در نظر گرفته شده و معامله‌اى که با اتحاد جماهیر شوروى مى‌شود یک سهمى هم به روزنامه‌هاى کردستان بدهند (کشاورز‌ صدر - راجع به روزنامه ستاره غرب کرمانشاه هم بفرمایید) و همان طوری که جناب آقاى کشاورز‌صدر فرمودند براى تمام شهرستان‌ها که روزنامه دارند و باعث تنویر افکار عامه هستند سهمیه معین کنند منظورم این است که در نظر بگیرند و یک سهمى‌که به روزنامه‌هاى تهران مى‌دهند ولایات را هم فراموش نفرمایند و یک سهمى به کردستان بدهند بقیه وقتم را به آقاى شوشترى مى‌دهم.‏

نایب رئیس - آقاى شوشترى‏

شوشترى - بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم (بنده در یک جلسه راجع به جنگل‌هاى گران اینجا مذاکراتى کردم و البته وقتى دولت آمد به مجلس پس از برنامه ایشان که تصویب شد نظریه‏ خود را عرض خواهم کرد موضوع دیگر که مى‌خواستم توجه بدهم و از اینجا به گوش دولت برسد دو موضوع است یکى موضوع شیلات است و ماهى بحر خزر است و یکى موضوع مالاریا و عملى که سال قبل شده چون شنیده‌ام سه ماه است معطل کرده‌اند آن وقت دواى د د ت ضد پشه‏ مالاریا تنى (پانصد دلار بوده است به قدرى معطل کرده‌اند که حالا رسیده است به 1200 یا 1500 دلار در صورتى که بعد از سالیان دراز یک پارسال مردم آن سامان و آن خطه از نظر اصول تا حدى بهرمند شدند که مبتلا به گزیدگى پشه نشدند من مى‌خواستم جلب توجه نمایندگان محترم را بکنم که از اینجا صدایم را به گوش دولت برسانم که زودتر توجه بفرمایند که از 15 فروردین در تمام ساحل بحر خزر و در تمام بخش‌هاى تابعه آنجا این عمل انجام شود موضوع دیگر موضوع ماهى است که امسال تحقیق کردم اگر آقایان محترم در تهران‏ توجه کرده باشند ماهى‌هایى که حالا در تهران‏ دارد به فروش مى‌رود غیر از ماهى‌هاى ده دوازده سال قبل است این ماهى‌هایى است که مأکول نیست ماهى سیم ماهى آزاد - ماهى سفید - ماهى سوف اینها تمام دارد از بین مى‌رود متخصیص اظهار کردند چون ماهى عادتش آن است که در هر رودخانه‌اى تخم‌ریزى مى‌کند و تناسل در آنجا مى‌شود در موقع صید هم برگشت به آنجا مى‌کند و از آنجا صید مى‌شود استدعا مى‌کنم توجه بکنید این عرض من از نظر ارزاق عمومى براى مملکت مؤثر است اگر جلوى رودخانه‌‌اى را که باید برگشت کنند در سالى ببندند خط سیر خود را ماهى تغییر مى‌دهد و به صورت دیگر در مى‌آید و تخم‌هایی در آنجاها مصنوعى ریخته‌اند که اصل صید در بحر خزر و ماهى بحر خزر دارد از بین مى‌رود به صورت دیگر دارد در می‌آید این ماهى‌ها مأکول نیست ماهى بحر خزر در تمام دنیا معروف بود همین طور خاویار بحر خزر و این منبع ثروت این منبع ارتزاق عمومى‌دارد از بین مى‌رود خواستم آقایان محترم را متوجه کرده باشم که در این خصوص هر اطلاعى دارند هر تخصص دارند بگویند اظهار کنند تا یک فکر اساسى براى مملکت بشود.

 4 - تصویب صورت مجلس

نایب رئیس - صورت مشروح مذاکرات روز پنجشنبه تصویب شد.

4 - بیانات قبل از دستور - آقایان: مکى و امینى

نایب رئیس - آقاى مکى‏

مکى - مطلبى که بنده مى‌خواستم به اطلاع مجلس مقدس شوراى ملى برسانم همین موردى بود که آقاى صدرى به عنوان نطق قبل از دستور اشاره‌اى کردند از خبرگزارى‌هاى خارجى شنیده مى‌شود که یک اشخاص غیر مجاز راجع به سرنوشت ایران در بعضى از نقاط مى‌شنیدند و صحبت مى‌کنند و در این زمینه خبرهازى به وسیله خبرگزاری‌هاى دنیا منتشر مى‌شود بنده مى‌خواهم به نام ملت ایران به تمام آن اشخاص غیر مجاز اعلام کنم که ایران قیم لازم ندارد (صحیح است) ایران کشورى است مستقل، آزاد، داراى یک افتخارات تاریخى و باستانى و این اندازه مى‌تواند اعلام کند که کسى تاریخى و باستانى و این اندازه مى‌تواند اعلام کند که کسى حق دخالت در امور داخلى و سیاست ایران ندارد (صحیح است) رویه‏ ایران در آتیه هر چه باشد بایستى ملت ایران معین کند (صحیح است) بایستى مجلس شوراى ملى ایران تعیین کند. کنفرانس استانبول یا این میسیون‌ها یا هیئت‌هاى نظامى‌که رفت و آمد مى‌کنند اینها کم‌ترین حقى ندارند راجع به سرنوشت ایران صحبت بکنند و هر چه صحبت بکنند از نظر ملت ایران مردود است این مذاکرات بشود. این نوحه‌سرایى‌هایى که اخیراً در رادیو‌هاى خارجى آقایان مى‌شنوند و بر اثر همین دخالت‌هاى بى‌مورد سیاست‌هاى خارجى بود که وضع ایران را این طور دچار تشنج کرد. تحریک کردن حمایت کردن از افراد در داخله یک مملکت از هیئت

+++

حاکمه ایران، کار را به جایى رساند که مملکت ایران دچار چنین سرنوشتى شده و این تشنج فعلاً ایجاد شده است ملت ایران اجازه نمى‌دهد بهیچ عنوانى دیگران در مقدرات و سرنوشت او دخالت کنند (صحیح است) ما اگر که بایستى وارد یک بلوک بشویم، یا نشویم این حق ملت ایران است. دیگران حق تعیین سرنوشت ما را ندارند به علاوه ملت ایران یک ملت صلح‌دوستى است و همواره خواهان بی‌طرفى خودش بوده و خواهد بود، ما با هیچ یک از این بلوک‌ها نظر خاصى نداریم نه با یکى دشمنى داریم نه با یکى دوستى داریم، هر یک از این بلوک‌ها بیش‌تر به استقلال سیاسى و اقتصادى و اجتماعى ایران احترام بگذارند آنها نزد ما محترم هستند (صحیح است) هر یک از آنها بخواهد کوچک‌ترین لطمه‌اى به منافع و منابع ما وارد بکند، آنها در نظر ما خصم شمرده مى‌شوند و با آنها همان طور رفتار خواهیم کرد که آنها با ما رفتار مى‌کنند. بنابر مذاکراتى که در رادیوهاى خارجى یا در کنفرانس‌هاى خارجى مى‌کنند از نظر ملت ایران کم‌ترین ارزشى نخواهد داشت و این مذاکرات کان لم یکن است اما مطلب دیگرى که مى‌خواستم عرض کنم موضوع نفت است. کمیسیون مخصوص نفت مدت‌ها صرف وقت کرد و واقعاً عده زیادى از همکاران محترم در تمام این جلسات چند ساعته که بعضى از جلساتش هشت ساعت و ده ساعت به طول انجامید است زحمت کشیدند و بالأخره کار نفت راکه مورد علاقه ملت ایران و مجلس شوراى ملى ایران است به اینجا رسانده. گزارشى هم بنده در روز نوزدهم تقدیم مقام ریاست کردم با قید فوریت که این موضوع امروز در مجلس مطرح شود زیرا براى ما بزرگ‌ترین و پر اهمیت‌ترین مسائلى که ممکن است مورد توجه باشد در درجه اول مسئله نفت است. اگر ما قضیه نفت را حل کنیم بر بسیارى از مشکلات مملکت فائق آمده‌ایم، بنابراین بنده گزارش نفت را تقدیم مقام ریاست کردم و شنیدم که از دیشب باز عوامل شرکت نفت به فعالیت پرداخته‌اند که امروز گزارش را نگذارند در مجلس مطرح شود من وقتى که شنیدم خندیدم، گفتم اکثریت قریب به اتفاق مجلس علاقمند به موضوع نفت است آن کسی که بتواند به نفع شرکت نفت فعالیت بکند؟ (صحیح است) این است که بنده از مقام ریاست هم قبلاً استدعا کردم و حالا هم مجدداً استدعا مى‌کنم که موضوع کمیسیون‌ها‏ است آقایان رفته‌اند آنجا نشسته‌اند و مثل این که مونوپول یک دسته‌ای است که یک کسى باید رئیس کمیسیون بودجه باشد مثل این که ارثى است اصلاً از 12 نفر وکیل تهران یک نفر در کمیسیون بودجه نیست تمام بودجه تهران را گرفته‌اند به شهرستان‌ها داده‌اند، بهداری‌هاى تهران را گرفته‌اند به شهرستان‌ها داده‌اند، این معنى ندارد، یک میلیون و کسرى جمعیت تهران است شهرستان‌ها ندارند به ما چه مربوط است؟ یک میلیون و اندى جمعیت تهران است یک پانزدهم بیش‌تر جمعیت ایران در تهران است یک چهاردهم در تهران است - اینها یک نفر در کمیسیون بودجه نداشته باشند؟ براى ما اقلیت و اکثریت نیست یک نفر از وکلاى تهران در کمیسیون ‏

بودجه باشد کمیسیون بودجه هم ارث پدر کسى نیست ما با تمام قوا جلو این مونوپل‌بازى را مى‌گیریم این معنى ندارد یک عده همه دوره در کمیسیون بودجه این چه وضعى است که وکلاى تهران یک وکیل در کمیسیون بودجه نداشته باشند؟ (صحیح است) ما یک طرح دادیم که نباید مونوپل‌بازى اینجا صورت بگیرد (عده‌اى از نمایندگان - ما موافقیم همه موافقند) و باز از آقایان تمنا مى‌کنم امروز موضوع نفت راکه مطرح مى‌شود مقدم بدارند، زیرا اهم مسائل روز ما نفت است و اگر بخواهند اهمال بکنند ما ساکت نخواهیم نشست و باید امروز مجلس تکلیف نفت را معین بکند نفیاً یا اثباتاً بقیه وقتم را اگر چیزى مانده به آقاى امینى تقدیم مى‌کنم.

نایب رئیس - دو سه دقیقه وقت دارید بفرمایید آقاى امینى.‏

امینى - از آقاى مکى متشکرم که دو سه دقیقه وقت دادند که بنده مطالبى که مربوط به گیلان است به عرض آقایان برسانم. اگر چه نا‌امیدم که اقدامى بشود. چون در تمام این مدت با این که نمایندگان گیلان مکاتبه کرده‌اند، کوشش کرده‌اند، کارى انجام نگرفته و به جایى نرسیده است. معذالک من مى‌دانم که مردم گیلان خوش‌وقت خواهند شد که درددلى شده باشد و این دردشان به اجتماع گوشزد شده باشد. از این لحاظ بود که مى‌خواستم بنده فقط چند دقیقه صحبت کنم و استدعا مى‌کنم توجه بفرمایید که در گیلان مثل سایر نقاط نه راه خوب داریم نه بهداشت. نه فرهنگ و این که آقاى مکى فرمودند که در کمیسیون بودجه هم کسى را نداریم. اما على اى حال نه این که در تهران عملى نشده باشد، در هیچ جا نشده است. اما از همه بدتر که در هیچ کجا نیست وضع وخیم توتون‌کاران فومنات است. زارعین این نقطه قریب چهار ماه است که توتون را به دولت فروخته‌اند و هنوز دولت پول آن را به آنها پرداخت نکرده این عده از زارعین گرسنه هستند. اغلب تلف مى‌شوند و گاهى از اوقات هم در نتیجه فقر دست به دزدى مى‌زنند بنده خواستم مخصوصاً از تمام نمایندگان محترم تقاضا کنم که کمک بفرمایند این موضوع از طرف دولت مورد اقدام قرار گیرد و بالاخص عرض کردم که مکرر مکاتبه کردیم و به خزانه هم نوشتیم که آقا این قسمت مقدم بر همه است زیرا از پول سیگار و توتون که این همه به خزانه دولت عاید مى‌شود، دیگر جایز نیست که پول توتون داده نشود شاید در قسمت رضائیه هم این گرفتاری را داشته باشند (شوشترى - گرکان هم همین طور) گرگان همین طور. البته تأخیر‏ در مبارزه مالاریا هم که آقاى دکتر راجى به آن اشاره کردند اقدام بزرگى است که در گیلان در گذشته سازمان برنامه خوب عمل کرد و من خواهش مى‌کنم از آقاى دکتر معظمى‌که در کمیسیون برنامه این موضوع را در نظر بگیرند.

5 - تصویب دو فوریت گزارش کمیسیون مخصوص نفت

نایب رئیس - مطالبى که حالا بایستى مطرح بکنم سه مورد است. یکى انتخاب اعضاى کمیسیون‌ها‏ است که اوراقش منتشر شده ....

کشاورز‌ صدر - صحیح نیست، درست نیست آقا اعتراض داریم.

نایب رئیس - آقایان تا ساکت نباشند بنده صحبتم را بکنم که نتیجه نمى‌گیرم. یکى دیگر طرحی است به امضاى عده‌اى از آقایان به قید سه فوریت تقدیم مجلس شده.

مکى - آقا نفت مقدم است.

نایب رئیس - راجع به طرز تعیین اعضاى کمیسیون هست یکى هم یک گزارشى است از کمیسیون نفت به قید دو فوریت رسیده، که حالا هر کدام را آقایان می‌فرمایند. که مطرح کنیم.

عده از نمایندگان - نفت را بخوانید.

صدرى - رأى ‏بگیرید.

نایب رئیس - پس گزارش نفت قرائت مى‌شود

(به شرح زیر قرائت شد)

گزارش از کمیسیون مخصوص نفت به مجلس مقدس شوراى ملى‏

کمیسیون مخصوص نفت که طبق تصمیم قانونى در جلسه‏ پنجشنبه 21، 10، 329 از طرف مجلس شوراى ملى اتخاذ شده است و من‌باب یادآورى به عرض مجلس شوراى ملى مى‌رساند:

(تصمیم قانونى)

مجلس شوراى ملى با تأیید‏ و تصویب گزارش کمیسیون نفت دائر بر این که ساعد- گس کافى براى استیفاى حقوق ایران نیست به منظور اجراى قانون مهر ماه 1326 به آن کمیسیون مأموریت مى‌دهد که با توجه به پیشنهادات آقایان نمایندگان در ظرف دو ماه گزارشى مبنى بر تعیین وظیفه و رویه دولت تهیه و براى تصویب به مجلس شوراى ملى تقدیم نماید.

آقایان نمایندگان مى‌توانند در ظرف دو هفته هر گونه پیشنهادی که دارند به کمیسیون نفت تقدیم نمایند.

از تاریخ نهم بهمن ماه 1329 الى تاریخ پنجشنبه 17 اسفند 1329 دوازده جلسه تشکیل داده غالب جلسات طولانى و در جلسه چند ساعت مشغول مطالعه جوانب و اطراف موضوع بوده و از لحاظ سیاسى و اقتصادى و قضایى و غیره مداخله کامل به عمل آورده که عیناً چگونگى مذاکرات در صورت جلسات کمیسیون منعکس است بالأخره در روز پنجشنبه 17 اسفند ماه 1329 کمیسیون به اتفاق آرا تصمیم ذیل را اتخاذ و اینک گزارش آن تقدیم مجلس شوراى ملى مى‌گردد.

مجلس شوراى ملى نظر به این که ضمن پیشنهادات واصله به کمیسیون نفت پیشنهاد ملى شدن صنعت نفت در سراسر کشور مورد توجه و قبول کمیسیون قرار گرفته و از آنجایی که وقت کافى براى مطالعه در اطراف اجراى این اصل باقى نیست کمیسیون مخصوص نفت از مجلس شوراى ملى تقاضاى دو ماه تمدید مى‌نماید.

دکتر محمد مصدق. جمال امامى‌

+++

دکتر شایگان- صالح بهبهانى. حائرى‌زاده‏. گنجه‏. حسین مکى. سرتیپ‌زاده. پالیزى. دکتر علوى قشقایى. ناصر ذوالفقارى. دکتر کاسمى. دکتر هدایتى فقیه‌زاده. عامرى. فرامرزى‏

بنابراین ماده واحده ذیل را باقید دو فوریت براى تصویب تقدیم مجلس شوراى ملى مى‌نماید .

ماده واحده - مجلس شوراى ملى تصمیم مورخ 17، 12، 1329 کمیسیون مخصوص نفت را تأیید‏ و با تمدید مدت موافقت مى‌نماید.

مخبر کمیسیون مخصوص نفت حسین مکى‏

نایب رئیس - چون این گزارش به قید دو فوریت است بنابراین حالا فوریت اولش مطرح است و بعد طبع و نشر مى‌شود براى 24 ساعت دیگر

حائرى‌زاده ‏- طبع و نشر شده است‏.

نایب رئیس - حالا جناب آقاى دکتر محمد مصدق در فوریت فرمایش دارید؟ (دکتر مصدق- در فوریت خیر) باید رأى ‏بگیریم راجع به فوریت (جمعى از نمایندگان - مخالفى نیست) پس رأى ‏گرفته مى‌شود به فوریت اول گزارش (عموم نمایندگان قیام کردند) تصویب شد.

مکى - به اتفاق آراء

نایب رئیس - فوریت دوم مطرح است (گفته شد- مخالفى نیست) رأى ‏می‌گیریم به فوریت دوم آقایان موافقین قیام بفرمایند (عموم نمایندگان برخاستند) تصویب شد (دکتر بقایى - به اتفاق) بعد از 24 ساعت دیگر طبق نظامنامه بایستى مطرح شود.

مکى - گزارش طبع و نشر شده‏.

نریمان - پیشنهاد مى‌کنم فى‌المجلس مطرح شود.

نایب رئیس - چون گزارش کمیسیون است نمى‌شود تقاضاى طرح فى‌المجلس کرد آن مربوط به طرح‌هاى پیشنهادى است.‏

6 - مذاکره در طرح پیشنهادى راجع به ترتیب کمیسیون‌ها‏

نایب رئیس - حالا طرحى که آقایان راجع به طرز انتخاب اعضاى کمیسیون‌ها‏ تقدیم کرده‌اند قرائت مى‌شود

خسرو قشقایى - طبق ماده 90 اخطار دارم

نایب رئیس - بفرمایید.

قشقایى - عرض کنم که جناب آقاى مکى فرمودند که نمایندگان شعبه در کمیسیون‌ها‏ از اقلیت نگذاشته‌اند، بنده نماینده شعبه دوم بودم جناب آقاى صالح که از اقلیت بودند در کمیسیون بودجه گذاشته شده ....

مکى - ایشان نماینده کاشان هستند

کشاورز ‌صدر - این طورنیست آقا ما اعتراض داریم

نایب رئیس - توجه بفرمایید طرح پیشنهادى آقایان قرائت مى‌شود

(به شرح زیر قرائت شد)

جناب آقاى رئیس محترم شوراى ملى امضا کنندگان ذیل طرح زیر را به جاى ماده 27 آیین‌نامه‏ داخلى با قید دو فوریت پیشنهاد مى‌نماییم که فى‌المجلس مورد تصویب قرار گیرد:

ماده واحده - کمیسیون‌ها‏ى مجلس شوراى ملى مستقلاً از بین اعضای شعب در هر شعبه انتخاب خواهند شد و براى انتخاب حضور دو ثلث از اعضاى شعبه ضرورى است.

کشاورز‌صدر - شوشترى- دکتر- هدایتى- سالار بهزادى- شیبانى- بهبهانى- رضوى- معین‌زاده- دکتر کاسمى- دکتر طبا- ملک‌مدنى- عبدالحسین ذوالفقارى- جواد مسعودى- سنندجى- دکتر بقایى- ظفرى- دکتر کیان- ناظر‌زاده- حسین مکى- دولت‌شاهى- دکتر راجى غضنفرى- صدر میر‌حسینى- نریمان – مخبر فرهمند.

نایب رئیس - فوریت اول مطرح است آقاى نورالدین امامى مخالفند؟

نورالدین امامى- بلى مخالفم آقا.

کشاورز‌صدر - بنده باید توضیح بدهم آقا طرح است

نایب رئیس - اسم شما نوشته شده بعد به عنوان موافق توضیح بدهید.

نورالدین امامى - استدعا مى‌کنم نمایندگان محترم دو ثانیه به عرایض بنده توجه بفرمایند. علت مخالفت من با این طرح، آقاى اسلامى استدعا مى‌کنم توجه بفرمایید، علت مخالفت من با این طرح یک چیز است. تمنا مى‌کنم درست توجه بفرمایید، حالا همکار محترم آقاى اردلان اینجا اظهار مرحمتى نسبت به کمیسیون بودجه گذشته فرمودند و بنده یک مرتبه هم در اینجا عرض کردم که کمیسیون بودجه در دوره شانزدهم منحصر کمیسیونى است که در این چند سال اخیر زحمت کشیده است و شب‌هاى تابستان با این که تعطیل بوده است در این هواى گرم آمده‌اند و یک بودجه‌اى هم که در ظاهر یک تعادلى داشته این را آورده‌اند داده‌اند به مجلس شوراى ملى در نتیجه مزد این کار را آقایان نمایندگان ما دادند. بنده که سى سال است عضو وزارت دادگسترى هستم بنده را بردند در کمیسیون امور اجتماعى، گذاشتند که به حضرت عباس نمى‌دانم الان امور اجتماعى، کمیسیون امور اجتماعى چیست، و براى چیست؟ بنده را برده اند آنجا گذاشته اند بنده رانه عضو کمیسیون دادگسترى گذاشتند، نه عضو کمیسیون بودجه که مدت‌ها آنجا بودم نگذاشتند. این یک عمل‌شان است که نسبت به شخص خودم که مى‌خواهم خدمت آقایان عرض کنم. حالا نسبت به نمایندگان دیگر همان طورى که آقایان مکى توضیح دادند که یکى از نمایندگان تهران، از 12 نفر یک نفر را از این 18 نفر عضو کمیسیون بودجه نگذاشتد یکى از این نمایندگان آقاى صالح را نوشتند که نماینده کاشان هستند، بقیه را روى حساب، حساب بفرمایید که آیا کمیسیون‌ها‏ این طور مى‌شود؟ نمایندگان تنها کارى که کردند خودشان را آنجا که دل‌شان مى‌خواست بردند، آنجایی که مورد نظرشان بود گذاشتند.

اردلان - پس جنابعالى موافقید؟ ایشان موافق بودند آقا

نایب رئیس - ایشان به عنوان مخالف اسم نوشته‌اند آقاى شوشترى بفرمایید.

شوشترى - عرض کنم فوریت این طرح که مورد تقاضا شده است اولاً جناب آقاى نورالدین امامى موافق با طرح بودند غرض آقایان نمایندگان محترم که این طرح را امضا کرده‌اند هیچ گونه اسائه به نمایندگان محترمى‌که پارسال در کمیسیون بودجه آن قدر زحمت کشیده‌اند وجهاً من‌الوجوه نبوده است نظر آن بوده است که از نظر اصول براى آشنا بودن به مبانى احتیاجى کشور، بعضى از وکلا تخصص قضایى دارند باید بروند در دادگسترى مثل جناب آقاى عمرى بعضی‌ها تخصیص تجارى دارند باید بروند در آنجا براى چه؟ براى این که وحدت مجلس شوراى ملى و خدمتگزارى نمایندگان را به نحو اتم و وافى براى ملت به موقع اجرا بگذارند غرض این نبوده است که اسائه بشود به عده‌اى و علیهذا همان طور که آقاى مکى به طور عصبانى فرمودند نه این عصبانیت ندارد از مازندران و گیلان و گرگان هم کسى را نگذارده‌اند در صورتى که ما یک احتیاج مبرمى ‌داریم که از آنجاها بگذارند ولى با همه این معنى، عموم نمایندگان نظرشان این است که ما سه جور کمیسیون داریم یک کمیسیون 18 نفرى یک کمیسیون 12 نفرى یک کمیسیون 6 نفرى و شش شعبه داریم اگر شش نفرى را مى‌خواستیم انتخاب بکنیم از هر شعبه‌اى یک نفر انتخاب مى‌کنند اگر 12 نفرى است شعبه‌اى دو نفر انتخاب می‌کند اگر 18 نفرى است شعبه اى سه نفر انتخاب مى‌کند بنا علیهذا تقاضا مى‌کنم که اجازه بفرمایید آن طرح مطرح بشود و با وحدت کلمه و وحدت نظر همه خدمتگزارى بکنند (صحیح است)

نایب رئیس - رأى ‏مى‌گیریم به فوریت اول طرح تسلیمى آقایان موافقین قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد فوریت دوم مطرح است

اردلان - بنده مخالفم

نایب رئیس - آقاى ملک‌مدنى‏

ملک‌مدنى - عرض کنم بنده خودم این طرح را امضا کرده‌ام ولى مى‌خواستم اینجا یک توضیحى بدهم براى این که خیال مى‌کنم که این توضیح مورد توجه واقع شود بنده یک دفعه دیگر هم اینجا عرض کردم آنچه که در اول مشروطه آنچه که در دوران اول مجلس شوراى ملى قوانین گذشته آیین‌نامه گذشته کارهایى که شده است از این دوران اخیر بى‌آلایش‌تر بوده (صحیح است) عرض کنم ما این آیین‌نامه‏ سابقمان چه بود؟ این بود که کمیسیون بودجه و کمیسیون عرایض و مرخصى و کمیسیون محاسبات مجلس را شعب انتخاب بکند دقت بفرمایید این فلسفه داشت حکمت داشت همان طورى که آقاى مکى و سایر آقایان فرمودند شعب انتخاباتى که مى‌کرد تمام دسته‌جات مجلس در کمیسیون بودجه که یک کمیسیون مؤثرى بود و سایر کمیسیون‌ها‏ وارد مى‌شدند بنده استدعا مى‌کنم که آقایان موافقت بکنند همان آیین‌نامه‏ سابق را اجرا بکنیم براى این که کمیسیون بودجه

+++

و کمیسیون عرایض و مرخصى و کمیسیون محاسبات مجلس را شعب انتخاب کنند و باقى کمیسیون‌ها‏ را خود مجلس در آیین‌نامه‏‌اى که سابق داشتیم و در دست عمل بود همه آقایان مسبوقند وقتى این آیین‌نامه‏ جدید مطرح شد بنده مخالف بودم که با آن فوریت از مجلس بگذرد همان وقت گفتم که این ناقص است و در عمل ما دچار اشکالات مى‌شویم و به طوری که ملاحظه مى‌فرمایید دائماً هر چه که جلو تر مى‌رویم دچار اشکالات می‌شویم بنابراین بنده عقیده‌ام این است پیشنهاد هم خواهم داد که این کمیسیون‌ها‏ از شعب انتخاب بشوند و بقیه در مجلس شوراى ملى.

نایب رئیس - آقاى کشاورز‌صدر موافقید؟

کشاورز‌ صدر - بله موافقم

نایب رئیس - بفرمایید.

کشاورز‌ صدر - بنده قبلاً خواستم یک نکته‌اى را حضور آقایان عرض کنم که آقاى شوشترى نوبت بنده را خواستند و بنده هم دادم به ایشان و آن نکته این است که اگر خاطر آقایان باشد وقتى که کمیسیون نفت مى‌خواست انتخاب بشود عده‌اى اصرار داشتند به این که از مجلس انتخاب بشود ولى مجلس موافقت نکرد و رأى ‏داد که از شعبه‌ها انتخاب شود و به عقیده من اگر کمیسیون از شعب انتخاب نمى‌شد کمیسیون نفت به این خوبى نمى‌شد چون در هر شعبه 18 نفر 20 نفر نشسته‌اند اینها شخصیت‌ها و اطلاعات و صلاحیت افراد خودشان را بهتر تشخیص مى‌دهند توى رودربایستى نمى‌افتند بی‌جهت اشخاص و کاندید نمى‌شوند اما متأسفانه‏ اگر نماینده‌اى یا نمایندگانى هم بودند که براى یک کمسیونى صلاحیت بیش‌ترى داشتند و اسم آنها در صورت کمیسیون‌ها‏ نبود براى انتخاب آنها در مجلس نمى‌شود کارى کرد مثلاً بنده در یک شعبه‌اى باشم که جناب آقاى قائم مقام‌الملک هم تشریف داشته باشند مسلماً و محققاً مى‌گویم که در کمیسیون خارجه ایشان صلاحیتشان از من بیشتر است در کمیسیون فرهنگ باید آقاى دکتر معظمى باشند اما اگر همین جورى آمدیم نوشتیم این مراعات نمى‌شود این دقت‌ها نمى‌شود و به این نتیجه نمى‌رسیم بنده فرمایش جناب آقاى ملک‌مدنى را هم قبول مى‌کنم آقایانی که این طرح را امضا کرده‌اند همه به بنده اجازه دادند که اینجا عرض کنم چه آقایان اقلیت و چه آقایان اکثریت با این پیشنهاد آقاى ملک به همان نهج که در آیین‌نامه‏ سابق بود موافقت دارند که طبق آن کمیسیون‌ها‏ انتخاب بشود این است که از آقایان استدعا می‌کنم که رأى ‏بدهید همان طورى که آقاى ملک فرمودند قبول مى‌کنیم.‏

نایب رئیس - رأى ‏مى‌گیریم به فوریت دوم این طرح آقایانى که موافقند قیام فرمایند (عده زیادى قیام کردند) تصویب شد، حالا فوریت سوم که یعنى فى‌المجلس مطرح بشود مطرح است آقاى رضوى بفرمایید.

رضوى - یکى از افرادى که این طرح را امضا کرده بود بنده هستم و شاید زمینه طرح را هم قبلاً یعنى از وقتی که گفتگو مى‌شد خود بنده داده بودم که چنین طرحى لازم است اما بنده معتقدم مادام که یک عملى منتهاى ضرورت را پیدا نکند عجله بى‌اندازه در تصویبش موجب یک عکس‌العمل دیگر خواهد شد دو فوریت اول و دوم را بنده موافق بودم ولى فوریت اخیر را که فى‌المجلس طرح بشود مخالفم اساساً به طور کلى براى این که یک زمینه‌اى براى مطالعه پیش بیاید و موجب بشود به این که آقایان قبلاً مطالعه کرده باشند و خودشان را آماده بکنند و حاضر بکنند و با یک ذهن حاضرى اظهار نظر بکنند لازم است وقت مختصرى داده شود (کشاورز ‌صدر - الان مى‌خواهند کمیسیون‌ها‏ را انتخاب بکنند باید تکلیف آیین‌نامه‏ را روشن کنیم) بنابراین غرض بنده این است پیشنهاد بنده این است که به صورت همان لوایح دو فورى الان که دو فوریتش را مجلس تصویب کرده است اجازه بفرمایند که قبلاً طبع و نشر بشود و در جلسه آینده مطرح بشود به هر صورت نظر بنده این است که هر عملى که با عجله و شتاب انجام بگیرد بنده امتحان کرده‌ام یک نواقصى پیدا مى‌کند که بعداً روى هم رفته موجب ندامت و پشیمانى مى‌شود به این دلیل که فکر اساسى بنده است معتقدم آقایان موافقت بفرمایند که فوریت سوم لزوم نداشته باشد.

نایب رئیس - آقاى امینى موافقید؟ بفرمایید.

امینى - بنده مى‌خواستم استدعا کنم از نمایندگان محترم وقتى شبهه تبعیضى پیش آمد و نسبت به یک موضوعى در مجلس یک همچو اظهار نظرى شد تن در ندهند که مطابق این نظر عمل شود که سوء‌تفاهمى اگر هست رفع بشود بنده نمى‌بینم که اشخاصى مخالف این عمل باشند به خصوص در هر شعبه‌اى که به استقراع عده‌اى از نمایندگان تعیین شده‌اند در هر شعبه‌اى معمولاً اشخاص ذیصلاحى هستند براى کارهاى معینى و هیچ کمیسیونى هم از شش نفرکم‌تر نیست و شش شعبه هم شما بیش‌تر ندارید بنابراین ازکمیسیون عرایض به بالا و از کمیسیون محاسبات به بالا کلاً ممکن است از شعب معین بشوند (دکتر طبا- بهدارى نمى‌شود) اصل این است که خداى نکرده اگر این سوء‌تفاهم براى یک فرد از نمایندگان ایجاد شده باشد که تبعیضى در کار باشد باید رفع این سوء‌تفاهم را کرد و اصرارى هم ما براى انتخاب شدن نداریم در این کمیسیون‌ها عنوان و لقبى هم نیست باید کار کرد و اشخاصى باید داوطلب بشوند و انتخاب بشوند که کار بکنند کراراً بنده دیده‌ام اشخاصى که کار مى‌کنند اینها کنار مى‌روند و اشخاصى روى کار مى‌آیند که اصلاً کار نمى‌کنند و حتى بعدآً در کمیسیون حاضر نمى‌شوند گو این که بنده این طرح را امضاء نکرده‌ام ولى به نظر من طرح کننده راه حل این موضوع را پیدا کرده ‏

نایب رئیس - رأى ‏مى‌گیریم به فوریت سوم یعنى طرح فى‌المجلس همین طرح آقایانی که موافقند قیام فرمایند (عده زیادى برخاستند) تصویب شد حالا اصل ماده واحده مطرح است و قرائت مى‌شود

(به شرح زیر قرائت شد)

ماده واحده - کمیسیون‌ها‏ى مجلس شوراى ملى مستقلاً از بین اعضاى شعب در هر شعبه انتخاب خواهند شد براى انتخاب حضور دو ثلث از اعضاى شعبه ضرورى است‏.

دکتر مجتهدى - مستقیماً نه مستقلاً

صدر‌زاده - اینجا مستقل نوشته شده

نایب رئیس - مخالفى هست؟

اسلامى - بنده مخالفم

نایب رئیس - بفرمایید

کشاورز ‌صدر - بنده هم مى‌خواهم توضیحات بدهم چون امضا کننده هستم‏.

اسلامى - بنده اولاً در کمیسیون‌ها‏یی که باب طبع آقایان هست نبودم و نیستم ولى بنده عرض مى‌کنم اگر آقایانی که میل داشتند در یک کمیسیون‌ها‏ی مخصوصی باشند اسمشان در آن کمیسیون‌ها ثبت مى‌شد به هیچ‌وچه‏ این طرح را نمى‌دادند که این نامه را تغییر بدهند ملاحظه بفرمایید وقتى که ما نمایندگان مجلس منافع شخصیمان پیش مى‌آید چطور فوراً در یک جلسه مى‌آییم و یک نظامنامه‌اى را بر هم مى‌زنیم و حال آن که مصالح عمومى مملکت مطرح است وقتى حقوق مردم مطرح است به هیچ‌وجه توجهى نمى‌کنیم بنده مثالى عرض مى‌کنم در پشت همین تریبون مجلس بنده ده دفعه عرض کردم که آن قسمت از ماده نظامنامه که مربوط است به بودجه کل کشور و یک دوازدهم این ماده به هیچ‌وجه مفهوم خارجى ندارد و خیلى گنگ است توضیح عرض مى‌کنم توجه بفرمایید در آنجا قید شده است که در موقع طرح یک دوازدهم نمایندگان مجلس حق هیچ‌گونه پیشنهادى را ندارند در زیرش عبارت طورى است که پیشنهاد هم مى‌شود داد بنده چند دفعه اینجا عرض کردم و با آقاى دکتر معظمى هم در این کار مهم صحبت کردم و شماها که نمایندگان مجلس هستید و بزرگ‌ترین مسئولیت شما رسیدگى به دخل و خرج مملکت است به هیچ‌وجه در این 12 ماه به بودجه مملکتى رسیدگى نکردید حق هیچ‌گونه اظهار نظرى ندارید حق دادن پیشنهاد هم ندارید وقتى بودجه کل مملکتى به صورت سه دوازدهم دو دوازدهم چهار دوازدهم تصویب مى‌شود نمى‌دانم چرا نباید پیشنهاد داد و اظهار نظر کرد این ماده را اصلاح بکنید آقا شما امسال در این دوره شانزدهم در این یک سال آمدید بودجه کل کشور را یک دوازدهم یک دوازدهم تصویب کردید بدون این که پیشنهادى بدهید بدون این که هیچ اظهار نظرى بکنید بنده اینجا فریاد کردم هیچ کسى توجه نکرد ولى امروز یک عده‌اى که در کمیسیون بودجه نیستند آمده‌اند نظامنامه را به هم مى‌زنند آخر این چه وضعیتى است اگر بنا است که نظامنامه اصلاح بشود تغییرى داده بشود آن ماده هم باید اصلاح بشود نمایندگان باید در یک دوازدهم و دو دوازدهم حق اظهار نظر و حتى پیشنهاد داشته باشند (یک نفر از نمایندگان- آن نظر شما مربوط به این طرح نیست) مربوط نباشد این کارى است که مربوط مملکت است هیچ توجه ندارید ولى یک چیزى که راجع به شخص خودشان است آمده‌اند این طور به هم مى‌زنند.

امینى - اساس کارهاى مملکت همان کمیسیون‌ها‏ است

آشتیانى‌زاده ‏- آقاى اسلامى پیشنهاد بکند آن ماده هم اصلاح بشود

نایب رئیس - آقاى دکتر کیان

+++

دکتر کیان - بنده علت این که تقاضاى وقت کردم که در این باب صحبتى بکنم این بود که احساس کردم تمام نمایندگان از همدیگر رنجشى در این موضوع پیدا کرده‌اند و این رنجش موجب مى‌شود که انعکاسات بدى در روابط شخصیمان ببخشد و مسلماً این طرز انتخاب بى‌نام و گمنامى است و به این شکل قبلاً هم عمل شده این قابل قبول به نظر نمى‌رسد وقتى در یک شعبه‌اى که 20، 22 و بیست و چند نفرى نشسته‌اند اینجا مى‌خواهند اعضاى کمیسیون‌ها‏ى مختلف را انتخاب بکنند همه نظرى به صلاحیت اشخاص کم و بیش مى‌کنند و از طرف دیگر وقتى که در شعب انتخاب بشود آن صلاحیت توجه مى‌شود از طرف دیگر الان در همین صورتى که ملاحظه مى‌فرمایید عده کثیرى هستند که اسم‌شان فقط در کمیسیون است در حالى که حق این است تمام نمایندگان مجلس امور مجلس بهشان مراجعه بشود چون وظایف اساسى مجلس در کمیسیون‌ها‏ انجام مى‌شود اگر بنا بشود در خود شعب انتخاب بشوند هر کس اعضاى شعبه را در نظر بگیرد هر کدامشان در دو یا چند کمیسیونى که لازم باشد که هر یک از اعضا مجلس در آن کمیسیون‌ها‏ شرکت بکنند در نظر گرفته مى‌شود و انتخاب خواهد شد که از یک طرف هر یک از اعضای مجلس را که باید در چند کمیسیون شرکت کنند تعیین مى‌کند و از طرفى هم صلاحیت‌هاى شخصیشان را در نظر مى‌گیرند و از جانب دیگر فایده دیگرش این بود که اگر بحثى یا دلایلى هم بود در همان شعبه آورده مى‌شد به نفع کسى یا به ضرر شخص دیگرى و آنجا با یک تصمیم دوستانه و موافقت‌آمیزى بین خودشان رأى ‏گرفته مى‌شد و رنجش هم حاصل نمى‌شد و از طرفى با پختگى و متانت هم انجام مى‌گرفت.

این است که بنده هم از آقایان استدعا مى‌کنم که این نقیصه که در آیین‌نامه‏ است به وسیله‏ تصویب این طرح پیشنهادى رفع بفرمایند و مسلماً یک قدم اساسى به طرف بهبود کار مجلس برداشته شده و در موضوع اظهار آقاى اسلامى هم بنده معتقدم که یکى از وظایف اساسى مجلس این است که رفع این گونه ابهامات بشود و در آیین‌نامه‏ در این مورد بنده خودم هم احساس این ابهام رامى‌کنم و خیلى به جا است که در این مورد بررسى بکنید و رفع این ابهام را بکنید بنابراین استدعا مى‌کنم که آقایان در این باب رأى ‏موافق بدهند.

نایب رئیس - آقاى مکى مخالف هستید؟

مکى - خیر مى‌خواستم توضیحى در جواب آقاى اسلامى بدهم.

اردلان - بنده اجازه مى‌خواهم.

نایب رئیس - بفرمایید.

اردلان - بنده از همکاران محترم و معظم خودم این استدعا را مى‌خواستم بکنم که به هر نحوى که انتخاب بشوند که در کمیسیون‌ها‏ تشریف بیاورند و یک نقصى هم این طرح داشت که بنده مى‌خواستم آقایانی که امضا فرموده‌اند بنده را روشن بفرمایند اینجا که نوشته شده کلیه‏ کمیسیون‌ها‏ کمیسیون نفت و کمیسیون برنامه آیا شاملش مى‌شود؟ (عده‌اى از نمایندگان - خیر خیر کمیسیون نفت از شعب انتخاب شده) اجازه بفرمایید وقتى که ما رأى ‏دادیم نمى‌شود که مستثنا بکنیم این است که بنده خواستم آقایان تصریح کنند اگر ما الان رأى ‏دادیم به تمام کمیسیون‌ها‏ به محض این که رفتیم بیرون یکى مى‌گوید آقا کمیسیون نفت و کمیسیون برنامه هم جزو این است.

صدر‌زاده - کمیسیون نفت نمى‌شود و کمیسیون برنامه هم پیشنهاد دارد.

دکتر طبا - کمیسیون نفت از شعب انتخاب شده.

اردلان - توجه بفرمایید این طرح قانونى است که الآن تصویب مى‌شود اینجا در این طرح نوشته کلیه کمیسیون‌ها‏ اگر آقایان موافقت مى فرمایند کمیسیون برنامه و کمیسیون نفت را استثنا بفرمایند بنده مخالفتى ندارم (عده‌اى از نمایندگان - کمیسیون نفت از شعب انتخاب شده) اجازه بفرمایید همه که با هم حرف مى‌زنید مطلب روشن نمى‌شود لااقل بفرمایید که کمیسیون نفت استثنا باشد (مکى و کشاورز صدر - آقاى اردلان کمیسیون نفت از شعب انتخاب شده) اینجا کلیه کمیسیون‌ها‏ را نوشته است این موضوع براى بنده که یک نماینده هستم و مى‌خواهم رأى ‏بدهم باید روشن بشود بنده مى‌بینم که در این طرح نوشته شده کلیه کمیسیون‌ها‏ ......

شوشترى – به استثناى نفت

نایب رئیس - پیشنهاد کفایت مذاکرات رسیده آقاى کشاورز‌صدر.

کشاورز‌ صدر - بنده پیشنهاد کفایت مذاکرات دادم و حالا اجازه مى‌خواهم که ذهن آقاى اردلان را روشن کنم ما پیشنهاد دادیم که کمیسیون‌ها‏ از شعب انتخاب بشوند و به این دلیل که کمیسیون نفت خوب انتخاب شده و کمیسیون برنامه هم از شعب انتخاب شده گفتیم هر کدام مدتش تمام بشود اگر الان رأى ‏ندادید به تمدید باید مجدداً از شعب انتخاب بشوند صحبت از شعب است کمیسیون باید از شعب انتخاب بشود حالا این کمیسیون برنامه باشد نفت باشد بودجه باشد یک پیشنهادى آقاى ملک دادند که آن این جور می‌باشد حالا پیشنهاد ایشان را اگر بخواهید تصویب بکنید باید بگویید فقط کمیسیون بودجه و کمیسیون عرایض و کمیسیون محاسبات از شعبه انتخاب شود ولى اگر همه کمیسیون‌ها‏ را بگویید در کمیسیون برنامه و کمیسیون نفت این تحصیل حاصل است چون اینها از شعب انتخاب شده‌اند و بعد از این هم از شعب انتخاب مى‌شوند. بنابراین بحث در این نداریم آقایان رأى ‏که بدهند همه ما که در شعبه نشسته‌ایم براى نمونه مى‌گویم شعبه سوم که آقاى دکتر شایگان و آقاى مکى و عده‌اى از نمایندگان آنجا هستند از 23 نفرى که آنجا هستند یک نفر براى کمیسیون بودجه انتخاب نشده‌اند حتى نمایندگان ما را هم که تعیین کردیم قبول نکردند نمایندگان خودشان را قبول کردند بنابراین به عقیده بنده مذاکره کافى است و خوب است رأى ‏بدهید که در اصل ماده وارد بشویم و اگر پیشنهادى هم به نظر آقایان مى‌رسد بدهند.

نایب رئیس - آقاى رضوى‏

رضوى - بنده وقتى پیشنهاد کردم که آقایان موافقت بفرمایند که با مطالعه ما اینجا بیاییم بحث کنیم نتیجه‌اش الان ظاهر شد براى خاطر این که این طرحى که ما داده‌ایم اینجا این درست به جاى ماده 27 آیین‌نامه‏ است یعنى بعد از این که این طرح تصویب شد آن وقت ماده 27 آیین‌نامه‏ برداشته مى‌شود و این به جایش گذاشته مى‌شود آن وقت در عین حال راجع به ذات تشکیل کمیسیون و عده کمیسیون‌ها‏ از حیث دائم و موقت چندین ماده مختلف باز در آیین‌نامه‏ هست اگر بنا بشود آقایان بدون توجه به کلیه آنچه که آیین‌نامه‏ نوشته شده است اینجا بدون این که مطالعه بکنند در یک طرح تنها بخواهند تمام آنها را به هم بزنند موجب خواهد شد که این ابهامى‌که حالا از یک طرفى رفع مى‌کنید در سایر مواد این ابهام پیش خواهد آمد.

لهذا مى‌خواستم پیشنهاد کنم که اگر آقایان صلاح مى‌دانند حالا که طرح مطرح شده امروز آقایان به همین جا ختم بفرمایید که بعد از مطالعه در آیین‌نامه‏ تصویب بفرمایید و الّا اگر حالا در تغییر دادن صورت وارد بشویم تفاوتى که با سایر مواد پیدا خواهد شد باعث مى‌شود که بعد تمام آیین‌نامه‏ از دست بیفتد.

نایب رئیس - رأى ‏مى‌گیریم پیشنهاد کفایت مذاکرات در اصل ماده آقایانی که موافقند قیام فرمایند (اغلب برخاستند) تصویب شد. پیشنهادات قرائت مى‌شود.

( پیشنهاد آقاى ملک‌مدنى به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد مى‌نمایم کمیسیون‌ها‏ى بودجه و محاسبات مجلس و کمیسیون عرایض و مرخصى از شعب شش‌گانه انتخاب شوند و باقى کمیسیون‌ها‏ از مجلس شوراى ملى انتخاب شوند. ملک‌مدنى‏

سنندجى - جناب آقاى ملک کمیسیونى برنامه را هم اضافه کنید.

نایب رئیس - آقاى ملک‌مدنى بفرمایید.

ملک‌مدنى - عرض کنم بنده به طوری که چند دقیقه پیش عرض کردم در عمل مشهود شد که آیین‌نامه‏ سابق از آیین‌نامه‏ فعلى خیلى بهتر است (صحیح است) یکى از مواردى بود که ملاحظه فرمودید جناب آقاى دکتر مصدق و بعضى از آقایان پیشنهاد اصلاحى دادند که رفت و اصلاح شد همان مشکلاتی که در قسمت استیضاح داشتیم همین قسمتی که آقاى اسلامى تذکر دادند درست مى فرمایند وقتی که بودجه مملکتى را ماه به ماه تصویب مى‌کنیم چرا وکیل حق نداشته باشد که پیشنهاد بدهد اینها تمام نقیصه‌هایی است که آیین‌نامه‏ فعلى دارد.

+++

یک پیشنهادى هم حالا داده شده که آیین‌نامه‏ فعلى را ملغى کنیم و آیین‌نامه‏ قبلى را اجرا کنیم براى این که این بهترین طریقى است که رفع مشکلات را مى‌کند ما به خاطر داریم که این آیین‌نامه‏ جدید روى یک افکارى که حالا لازم نمى‌بینم عرض کنم (آزاد - براى خاطر نفت) از مجلس شوراى ملى گذشت بنده نمى‌خواستم عرض کنم ولى جناب آقاى آزاد فرمودند ما خودمان در این مجلس بودیم هر چه تذکر دادیم هر چه مخالفت کردیم موفق نشدیم ولى حالا که خوشبختانه مجلس متوجه شده که قوانین و آیین‌نامه‏ باید به نفع مجلس و مملکت باشد همین کار را کردیم یک پیشنهادى است که جناب آقاى سلطانى و مسعودى امضاء کرده‌اند که آیین‌نامه‏ فعلى ملغى شود و آیین‌نامه‏ سابق به موقع اجرا گذاشته شود این را حالا تقدیم مى‌کنیم حالا بنده عرضم این بود که کمیسیون برنامه و کمیسیون نفت هم از شعب انتخاب شده شعب شش‌گانه هر شعبه‌اى سه نفر انتخاب کرده‌اند بنده خیال مى‌کنم که توضیح زیادى لازم نداشته باشد چون مجلس شوراى ملى این نظر موافقت دارند منتها در این پیشنهاد کمیسیون بودجه و محاسبات مجلس و عرایض و مرخصى را بنده پیشنهاد نموده‌ام.‏

نایب رئیس - آقاى شوشترى‏

شوشترى - اجازه بفرمایید با تقریرى که بنده قبلاً عرض کردم که ما سه جور کمیسیون داریم کمیسیون 18 نفرى 12 نفرى کمیسیون شش نفرى و شش شعبه داریم براى کمیسیون شش نفرى یک نفر براى کمیسیون 12 نفرى دو نفر براى کمیسیون 18 نفرى سه نفر با مطالعه براى وحدت نظر و با تخصص و اطلاع داشتن از موضوع انتخاب مى‌شود حالا که ما این کار را مى‌خواهیم بکنیم از جناب آقاى ملک‌مدنى که همه اوقات احترام ایشان براى بنده فرض بوده و همه نسبت به ایشان ارادت داریم (صحیح است) حالا مى‌خواهم عرض کنم اگر بخواهیم آیین‌نامه‏ را اصلاح بکنیم آن وقت یک صورت دیگر پیدا مى‌کند باید یک عده‌اى بنشینید و فکر بکنند و اصلاح نمایند ولى در این موضوع به استثناى کمیسیون نفت و کمیسیون برنامه تمام کمیسیون‌ها‏ را بیاییم اینجا بنشینیم و انتخاب بکنیم و برویم پى کارمان ‏

نایب رئیس - رأى ‏مى‌گیریم به پیشنهاد آقاى ملک‌مدنى‏

ملک‌مدنى - عرض کنم بنده و جمعى دیگر از آقایان پیشنهاد داده‌ایم که آیین‌نامه‏ قبلى به موقع اجرا گذاشته شود و آیین‌نامه‏ فعلى ملغى شود به این جهت بنده آن پیشنهاد آقایان را قبول مى‌کنم براى این که این منظور بنده هم تأمین‏ شده است.‏

نایب رئیس - پیشنهادتان را پس گرفتید؟

ملک‌مدنى - عرض کردم چون آن پیشنهاد بعدى نظر بنده را تأمین‏ مى‌کند این پیشنهاد را پس مى‌گیرم.

نایب رئیس - پیشنهاد دوم قرائت مى‌شود .

(پیشنهاد آقاى قاسم فولادوند به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد مى‌کنم کمیسیون بودجه و محاسبات و عرایض و برنامه از شعب و سایر کمیسیون‌ها‏ مثل ادوار گذشته از خود مجلس انتخاب شوند.

قاسم فولادوند

نایب رئیس - آقاى فولادوند

قاسم فولادوند - بنده نظرم این بود که عیناً مثل سابق بشود ولى بعد از توضیحى که جناب آقاى دکتر معظمى فرمودند بهتر این است که تمام کمیسیون‌ها از شعب انتخاب شوند براى این که هر کس تخصصى در هر قسمتى داشت در آن قسمت خودش را داوطلب مى‌کند و در کمیسیون انتخاب مى‌شوند بنده باید از آقاى فرهودى و آقاى مسعودى تشکر کنم که بنده را در هیچ کدام از کمیسیون‌ها‏ نگذاشتند (فرهودى - خودتان فرمودید که داوطلب نیستم) از هر شعبه هر کس که تخصص در هر کمیسیونى دارد داوطلب مى‌شود و شعبه هم تصویب مى‌کند که انتخاب بشود بنابراین پیشنهاد را پس مى‌گیرم‏.

(پیشنهاد آقاى مهدى ارباب به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد مى‌کنم از بین نمایندگان هر استان یا شهرستان مستقل انتخاب یک نفر به عضویت کمیسیون‌ها‏ى بودجه و برنامه لازم و ضرورى است.‏

نایب رئیس - آقاى ارباب‏

مهدى ارباب - از آقایان استدعا مى‌کنم که توجه بفرمایند (چند نفر از نمایندگان - پس گرفتند) بنده قبلاً عرض مى‌کنم که در هر شعبه و کمیسیونى که آقایان میل داشته باشند که بنده حضور نداشته باشم از حالا با کمال میل خدمت‌شان عرض مى‌کنم بنده را انتخاب نکنند ولى مصلحت مملکت را هم از نظر دور نکنید فکر نکنید که کى صحبت مى‌کند خود حرف را توجه کنید اگر کسى نظرى به من دارد داشته باشد ولى به حرف منطقى بى‌لطفى نفرمایید چون حرف منطقى عرض مى‌کنم توجه بکنید اگر منطق نداشت توجه نکنید من نمى‌دانم چه اصرارى است که تمام این اختلافات براى کمیسیون بودجه پیش آمده آیا آقایان این طورى براى کمیسیون فرهنگ که موجب نجات مملکت است دست و پا مى‌شکنند؟ نه. براى کمیسیون کشاورزى این طور دست و پا مى‌شکنند؟ نه. اشخاصى که براى کمیسیون بودجه و برنامه انتخاب مى‌شوند بایستى یا صلاحیت شخصى داشته باشند مثلاً بنده عرض کنم که مثل آقاى دکتر کیان در کارهاى بودجه ارتباط و سابقه دارم ندارم یا این که ادعا کنم و بگویم من براى تا ده دوره دیگر به اندازه آقاى دکتر معظمى مى‌توانم در امور بودجه عمل کنم خلاف عرض کرده‌ام یا باید صلاحیت اشخاص را در نظر گرفت و یا زحماتى را که در گذشته متحمل شده‌اند و در آن گرماى سوزان آمدند و در همین فضاى مجلس نشستند و به بودجه مملکت سر و صورت دادند و خیلى‌ها هم غیبت مى‌کردند اگر نماینده‌اى داوطلب یک کمیسیونى باشد و وظیفه‌اش را انجام بدهد بنده دستش را مى‌بوسم همه مى‌خواهیم اسماً عضو فلان کمیسیون باشیم ولى نمى‌خواهیم کار بکنیم این حقیقتى است که من عرض مى‌کنم بنابراین اشخاصى که انتخاب مى‌شوند یا بایستى صلاحیت شخصى داشته باشند یا بایستى رعایت تساوى حقوق بکنند تمام کشور را در نظر بگیرید بنده موافقم بین خودشان آقایان ببینند هر کس صلاحیت دارد آن را در نظر بگیرند و رعایت حقوق استان‌ها و اهالى کشور را بکنند مثلاً یک استان مثل آذربایجان یا خراسان یا فارس یا کرمان یا قائنات اینجاهایى که عقب مانده‌اند بایستى در کمیسیون بودجه و کمیسیون برنامه کسانى باشند که مشکلات محل را تذکر بدهند بدبختى مملکت را تذکر بدهند بیچارگى مردم را تذکر بدهند سایر اعضاى کمیسیون را متوجه بدبختى آن نقاط بکنند تا تصمیمى اتخاذ بشود اما اگر بخواهیم مصلحت شخصى را در نظر بگیریم هر کس مصلحت شخصى‌اش ایجاب مى‌کند که در همه جا وارد باشد و هر اقدامى‌ که مى‌تواند بکند بنابراین پیشنهادى که بنده کردم به نظرم خیلى منطقى است و آقایان هم خیال نمى‌کنم مخالفت بکنند بایستى از تمام استان‌ها و شهرستان‌هاى مستقل شهرستان‌هایی که داراى فرماندارى است شهرستان‌هایى که حوزه‌هاى وسیعى دارند اینها بایستى در این کمیسیون‌ها‏ نماینده داشته باشند و حقوق مردم را در نظر بگیرند و به طور تساوى تمام نقاط کشور از بودجه مملکتى متمتع بشوند بنده را انتخاب نکنید ولى مصلحت مملکت را در نظر بگیرید.

مکى - آقا این چه مصلحتى است که از 12 نفر وکیل تهران یک نفر در کمیسیون بودجه نیست

ارباب - باید از آنها هم باشند بنده کى گفتم نباشند شما چرا خلط مبحث مى‌کنید

نایب‏ رئیس - آقاى امینى‏

امینى - پیشنهاد آقاى ارباب پیشنهاد بسیار معقولى است مشروط بر این که عمل داشته باشد پیشنهاد فرمودند که از هر استانى و هر شهرستانى یک نفر انتخاب شود و آن وقت مى‌رسد به 50 نفر یعنى بیش از میزان عده کمیسیون اگر اصولاً این عقیده را داشتند که از هر استانى در کمیسیون‌ها‏ى حساس یک نفر باشد که رعایت مصالح آن استان بشود و تبعیضى در کار نباشد البته پیشنهاد بسیار معقولى بود حتى این را از آقایان مى‌خواستم استدعا بکنم و خودم هم در شعبه پیشنهاد کردم و این در شعبه‏ بیش‌تر عملى است یعنى این توافق را خواهند کرد که در کمیسیون‌ها‏ى حساس بین خودشان حل بکنند و بالاخص به آن کس مأموریت بدهند که صلاح استان‌ها را رعایت بکنند و بنده تصور نمى‌کنم که هیچ کس نسبت به جنابعالى بی‌مهرى داشته باشد و از شما هم استدعا مى‌کنم که چون نظر جنابعالى در شعبه‌ها بهتر تأمین‏ مى‌شود با اصلش موافقت بفرمایید و پیشنهادتان را پس بگیرید.

مهدى ارباب - بنده پس نمى‌گیریم ولى با اصلاحش موافقم اصلاح بفرمایید از هر استان

+++

نایب رئیس - اعلام رأى ‏مى‌شود به پیشنهاد آقاى ارباب. (اکثریت براى رأى ‏نبود.)

مکى - این آیین‌نامه‏ فعلى را براى گذراندن نفت تنظیم کردند.

نایب رئیس - تعجب مى‌کنم که چرا آقایان به این زودى خسته مى‌شوند و تشریف مى‌برند و چرا نمى‌خواهند وظایف خودشان را انجام بدهند و اگر تا یک دقیقه دیگر هم نباید جلسه را ترک مى‌کنم.

کشاورز‌ صدر - جریمه کنید.

فقیه‌زاده - این که این وضع مجلس نمى‌شود که هر دفعه موقع دادن رأى ‏مى‌شود آقایان مى‌روند بیرون (صحیح است) بیایند بنشینند رأى ‏ندهند از اکثریت انداختن که معنى ندارد.

نایب رئیس - آقایان نیستند و در بیرون هم کسى نمانده.

7 - بیانات بعد از دستور آقاى دکتر مصدق

نایب رئیس - آقاى دکتر مصدق‏

دکتر مصدق - براى رأى ‏عده کافى نیست ولى براى حرف زدن که کافى است بنده با نهایت ضعف و ناتوانى امروز که قرار بود گزارش نفت مطرح بشود اینجا آمدم ولى اینجا تحقیقاتى که کردم معلوم شد که اصلاً به کلى این گزارش که قضیه حیاتى مملکت است و براى استقلال سیاسى و اقتصادى مملکت حیاتى دارد جزو دستور نمى‌شود بنده هم بیش از این نمى‌توانم اینجا باشم و مرخص مى‌شوم.‏

صدر‌زاده - جناب آقاى دکتر مصدق تشریف داشته باشید

نایب رئیس - آقایانی که باصحبت نمودن آقاى دکتر مصدق موافقند قیام فرمایند

نمایندگان - همه موافقیم بفرمایند.

نایب رئیس - آقاى دکتر مصدق بفرمایید.

دکتر مصدق - در اوایل دوره 60 تقنینیه که مرحوم مستوفى‌الممالک زمامدار شده و براى رفع اختلاف شرکت با دولت کمیسیونى در مجلس انتخاب و افتخار عضویت آن نصیب من گردیده بود پس از مذاکرات و تبادل افکار عقیده‌مند شدم تا شرکت نفت در ایران هست ملت ایران نخواهد توانست از استقلال سیاسى و اقتصادى خود بهره‌مند شود و آرزو مى‌کردم روزى فرا رسد که ملت ایران بتواند این زنجیر بدبختى و این حلقه اسارت و عبودیت را پاره کند.

در اواسط سال 1323 وقتى که آقاى کافتارادزه براى تحصیل امتیاز نفت شمال به ایران آمد موقع به دست من رسید که از مضار و معایب آن ورق پاره در مجلس حرف بزنم و معایب مضار گفته شده را علت طرح پیشنهادى خود راجع به تحریم امتیاز نفت قرار دهم.‏

نظر من در تمام دوره پیروى از سیاست موازنه آن هم منفى بود نه مثبت در صورتى که نظر نمایندگان حزب توده در مجلس این بود که موازنه وقتى برقرار مى‌شود که همسایه شمالى هم در شمال از حقوق و مزایاى شرکت نفت یعنى دولت انگلیس در جنوب بهره‌مند شود.

حال آن که معقول نیست پیکر بى‌ دو دست بتواند مقدرات خود را اداره کند و هر کس که خواهان تعالى و ترقى و مقید به حفظ استقلال ایران است باید سعى کند که دست بریده هر چه زودتر به جاى خود گذارده شود تا ملت ایران بتواند در مقابل دول بزرگ از حقوق حقه خود دفاع کند.

روى عقیده من آقاى رحیمیان پیشنهادى در جلسه علنى مجلس به من داد که آن را امضا کنم ولى استنکاف نمودم و امروز مى‌توانم به عرض جامعه برسانم که علت این استنکاف چه بود.

پیشنهاد ایشان امتیاز شرکت نفت را الغاء مى‌کرد چنانچه قرارداد دارسى هم مأخذ عملیات شرکت نفت قرار می‌گرفت چون حق الغاى امتیاز براى دولت در آن شناخته نشده بود الغاى امتیاز سبب مى‌شد که بر طبق یکى از مواد همان قرارداد اختلاف بین شرکت و دولت منجر به حکمیت شود.

و معایب حکمیت هم بر آقایان پوشیده نیست و چون تا آن وقت سیاست اعمال صاحب امتیاز و مضار معامله او تمام گفته نشده و ملت ایران از اوضاع رقت بار خود اطلاع کافى نداشت و سیاست بین‌المللى وقت هم اجازه نمى‌داد که در آن ایام از ملى شدن صنعت نفت در مجلس کم‌ترین اظهارى بشود و هیچ یک از نمایندگان هم غیر از من پیشنهاد آقاى رحیمیان را امضا نمى‌کرد چون که اکثریت مجلس هواخواه سیاست انگلیس و نمایندگان حزب توده هم مى‌خواستند دولت شوروى همان امتیاز و مزایا را در شمال تحصیل کند و موازنه سیاسى به این طریق برقرار شود بنابراین مجوزى نداشت که من آن را امضا کنم و از کارهایى که بعداً در آن مجلس به نفع ایران صورت گرفت از قبیل الغاى قرارداد دکتر میلیسپو که اختیارات او مخالف قانون اساسى بود و رد پیشنهاد کمیسیون سه جانبى موفقیت‌هاى دیگرى که نصیب آن مجلس شد محروم شوم.‏

مجلس پانزدهم افتتاح شد و قرارداد شرکت مختلط ایران و شوروى که بر اساس 51 و 49 درصد تنظیم شده بود در جلسه علنى رد شد و سیاست موازنه اقتضا مى‌کرد به دولت مأموریت داده شود که استیفاى حقوق ملت ایران را از صاحب امتیاز نفت جنوب بکند و موقع به دست آمد که عده‌اى از نمایندگان اقلیت آن مجلس منجمله آقایان اسکندرى و مهندس رضوى و رحیمیان و حائرى‌زاده‏ و دکتر بقایى و بعضى دیگر ازنمایندگان اکثریت منجمله آقایان امیر‌تیمور کلالى و مسعود ثابتى توضیحات بیش‌ترى در اطراف آن ورق پاره بدهند و در آخر دوره که قرارداد ساعد و گس از نظر استیفاى حقوق ملت ایران تنظیم شده و در حقیقت حقوق ملت ایران استیفا نشده بود مطرح شود و آقاى حسین مکى عضو کنونى جبهه ملى و همکار عزیز من از اطلاعات مهندسین وطن‌پرست مملکت منجمله آقاى مهندس حسیبى استفاده نموده و با توضیحات بیشترى جلسه ماقبل آخر مجلس به واسطه احساسات شورانگیز آقاى دکتر معظمى متشنج شود و آقاى مکى آن قدر ایستادگى کنند تا دوره 15 منقضى شده و قرارداد تصویب نشود.

چیزى نمانده بود که انتخابات دوره 16 تقنینیه در تهران‏ شروع شود که جبهه ملى از نمایندگان اقلیت دوره پانزدهم و اینجانب یعنى دشمنان معروف سرسخت امتیاز نفت و عده دیگر تشکیل گردید.

مردم تهران‏ به منظور رفراندوم ملت به کار نفت 7 نفر از نمایندگان جبهه ملى راکه غیر از من هیچ کدام سابقه وکالت تهران‏ نداشتند با آرای زیاد براى استیفاى حق ملت ایران انتخاب و روانه مجلس نمود و نتیجه این شد که قرارداد ساعد و گس در جلسه علنى مردود شناخته شده و به یک کمیسیون 18 نفرى موسوم به کمیسیون مخصوص نفت اختیار داده شود رویه‌اى اتخاذ کند که استیفاى حقوق ملت ایران کاملاً بشود.

کمیسیون نفت به اتفاق آرا موفق شد که آن دست جدا شده را به پیکر نحیف و ضعیف ایران وصل یعنى ملى شدن صنعت نفت را در تمام کشور اعلام نموده که در این جلسه مطرح است.

اکنون لازم مى‌دانم که از مساعدت آقاى جمال امامى‌که در راه ملى شدن صنعت نفت در آخرین ساعت مساعى بسیار به کار برده‌اند و همچنین به آقایان بهبهانى کاظم شیبانى- اسلامى- فرامرزى و کشاورز ‌صدر که بعد از نمایندگان جبهه ملى به ترتیب مذکور پیشنهاد ملى شدن صنعت نفت را امضا کرده‌اند و نیز از تمام آقایان نمایندگان اکثریت مجلس و عضو کمیسیون که موافقت با ملى شدن صنعت نفت را از وظایف اولیه خود نسبت به ملت ایران دانسته‌اند تشکرات بى‌پایان خود را تقدیم نموده و از همگى سپاسگزارى کنم.

به شما اى نمایندگان مجلس شانزدهم. به شما اى آقایان نمایندگانى که در وطن‌پرستى شما نمى‌توان تردید نمود. عرض مى‌کنم گزارش کمیسیون را بدون فوت وقت که ممکن است از کیسه ملت ایران برود و دیگر شما موقعى به دست نیاورید که به این خدمت بزرگ ملى مفتخر و موفق شوید تصویب کنید تا این بدن ضعیف و نحیف آن دست مقطوع خود را به بدن وصل کند و با دو دست در راه استقلال اقتصادى و سیاسى خود مبارزه نموده و رفع این بیچارگى و بدبختى که به واسطه سوء سیاست همسایه جنوبى نصیب ملت ایران شده است بکند.

+++

ملت ایران خطراتى در پشت سر دارد که اگر دست بریده به آن متصل گردید مى‌تواند با دو دست از آن خطرات جلوگیرى کند. بنده بیش از این نمى‌خواهم عرض کنم فقط خاطر آقایان نمایندگان محترم را به این موضوع متوجه مى‌کنم که شما براى جلوگیرى از عدم رضایت ملت ایران که سر تا سر مملکت را گرفته است چه فکر کرده‌اید؟ اگر فکرى نکرده‌اید یقین داشته باشید که مملکت را دچار خطر مى‌کنید و اگر فکر کرده‌اید بگویید که آن را به چه ترتیب عملى مى‌کنید. به نظر نمایندگان جبهه ملى هیچ فکرى و هیچ راهى براى حفظ استقرار مملکت و عدم مداخله دول بزرگ غیر از ملى شدن صنعت نفت نیست، صنعت نفت باید ملى شود و این وجوهى که از کیسه این ملت بیچاره بدون لباس، بدون غذا به جیب خارجى مى‌رود و ممکن است که موجب یک خطرات بزرگى شود صرف خود ملت بشود.

آنهایى که مى‌گویند این قرارداد باطل و ساختگى را معتبر بشمارند اگر براى امنیت این مملکت و جلوگیرى از خطرات راهى دارند بگویند و چنانچه نگویند و بخواهند عایدات نفت جنوب را که حق ملت بیچاره و بدبخت ایران است و باید براى جلوگیرى از عدم رضایت صرف کارهاى تولیدى بشود و مردم به کار اشتغال ورزند و بتوانند اشاعه کنند باز غارت و چپاول نمایند باید بدانند که از خطر نمى‌توان جلوگیرى کرد. شنیدم نظر شرکت نفت این است که در بعضى نمایندگان اگر بتوانند اعمال نفوذ کنند که در مجلس شوراى ملى حاضر نشوند که این دو سه روز آخر سال مقتضى بشود و تا 17 فروردین هم خدا بزرگ است که چه چیزها پیش بیاید و من یقین دارم که نمایندگان همگى آن قدر وطن‌پرست هستند که زیر بار هیچ نفوذى نروند (صحیح است) اى نمایندگان محترم و اى کسانى که دلسوز مملکتید در جلسه آتیه مجلس حاضر شوید و این رأى ‏کمیسیون را به اتفاق آرا تصویب کنید تا کمیسیون بتواند هر چه زودتر راه حلى براى ملى شدن صنعت نفت به مجلس شوراى ملى پیشنهاد کند، شما نمایندگان ملت تصمیمى اتخاذ کنید که مملکت را از خطر دخالت بیگانگان حفظ نمایید (احسنت- احسنت)

مکى - در جلسه آینده هر کس نیاید اسمش را در روزنامه‌ها اعلام مى‌کنیم.‏

8 -  تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

رئیس - جلسه را ختم مى‌کنیم جلسه‏ آینده روز پنجشنبه 24 اسفند ساعت نه و نیم صبح‏

(جلسه یک ساعت بعد از ظهر ختم شد)

نایب رئیس مجلس شوراى ملى - جواد گنجه‏

+++

 

 

یادداشت ها
Parameter:294646!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)