کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره شانزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16
[1396/05/29]

جلسه: 126 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه 17 اسفند ماه 1329  

فهرست مطالب:

1 - تصویب صورت مجلس

2 - بیانات آقای رئیس دائر به ابراز تأسف از قتل مرحوم رزم‌آرا

3 - بیانات قبل از دستور - آقایان - اردلان - صدر میر‌حسینی - حائری‌زاده - آشتیانی‌زاده

4 - تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16

 

 

جلسه: 126

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه 17 اسفند ماه 1329

 

فهرست مطالب:

1 - تصویب صورت مجلس

2 - بیانات آقای رئیس دائر به ابراز تأسف از قتل مرحوم رزم‌آرا

3 - بیانات قبل از دستور - آقایان - اردلان - صدر میر‌حسینی - حائری‌زاده - آشتیانی‌زاده

4 - تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

 

مجلس ساعت ده و چهل دقیقه صبح به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید

1 - تصویب صورت مجلس

رئیس - صورت غایبین جلسه‏ پیش قرائت مى‌شود.

(اسامى غایبین به شرح زیر قرائت شد)

غایبین با اجازه- آقایان: دکتر مصباح‌زاده- غلامحسین امیرى- قراگزلو- لطفعلى معدل- ابولفضل حاذقى- دکتر محمد مصدق- جمال امامى- طباطبایى- دکتر سید على شایگان‏

غایبین بى‌اجازه، آقایان: محمود محمودى- عباس قبادیان- محمد‌تقى برومند- محمد‌على نصرتیان- ابوالقاسم امینى - حسن اکبر -عبدالوهاب اقبال- علی‌محمد دهقان- صمد سود‌آور- محمد ذوالفقارى

دیر آمدگان با اجازه- آقایان: عبدالرحمن فرامرزى- حاج آقا رضا رفیع- ثقة‌السلامى‏

رئیس - نسبت به صورت مجلس نظرى نیست؟ آقاى اردلان‏

اردلان - عرض کنم که این صورت جلسه را الان به بنده دادند و بنده در صورت جلسه‏ قبل ارقام مفصلى عرض کردم که مجال نبود براى بنده تصحیح بکنم چون ممکن است در ارقامى‌که عرض کردم اختلافى باشد بنابراین اجازه بفرمایید که پس از ملاحظه کردن اگر اختلافى بود به اداره تند‌نویسى بدهم‏.

رئیس - بسیار خوب، آقاى بهادرى‏

بهادرى - در جلسه‏ گذشته راجع به این افسران یادداشتى تقدیم مقام ریاست کردم باز امروز به بنده مراجعه کردند استدعا مى‌کنم که مقام ریاست اقدامى بفرمایند یک کمیسیونى بشود رسیدگى بکنند چون شب عید است تکلیف کار آقایان معلوم شود.

رئیس - در این قسمت اقدامى ‌شده است دیگر نظرى نسبت به صورت مجلس نیست؟ آقاى کشاورز‌صدر

کشاورز‌ صدر - بنده عرضى مى‌خواستم بکنم دیدم جایش غیر از صورت جلسه جایى نیست نظر مبارک هست که در نظامنامه هم هست که نمایندگانى انتخاب مى‌شوند از شعبه‌ها براى تعیین کمیسیون‌ها‏ در شعبه سه ما دو نماینده انتخاب کردیم این دو نفر رفته‌اند بیست و سه نفر در آن شعبه عده نمایندگان هستند سه نفر کاندید براى کمیسیون بودجه بوده‌اند و بیش از سه نفر هم نبوده‌اند آقاى شوشترى آقاى دکتر شایگان و بنده و این آقایان رفته‌اند آنجا از 23 نفر عضو شعبه سه یک نفر هم جزو کمیسیون بودجه نیست بنده خودم را عرض نمى‌کنم اما آقاى شوشترى یا یکى دیگر خوب است باشد این روش غلط است مراد قانونگذار در این است که از هر شعبه‌اى نماینده‌اى که تعیین مى‌شود با نظر اعضای آن شعبه عمل بکند (صحیح است) غیر از این اگر شده باشد قابل تبعیت نیست (صحیح است)

رئیس - کمیسیون کارهایش را تنظیم مى‌کند اگر چیزى هم باشد خود کمیسیون در نظر مى‌گیرد و در جلسه آینده کمیسیون‌ها‏ انتخاب مى‌شود دیگر نظرى نسبت به صورت مجلس نیست؟ (اظهارى نشد) صورت مجلس تصویب مى‌شود.

 2 - بیانات آقاى رئیس دائر به ابراز تآسف از قتل مرحوم رزم‌آرا

رئیس - خاطر آقایان نمایندگان محترم از واقعه ناگوار دیروز قتل مرحوم مغفور رزم‌آرا نخست وزیر مطلع شده است یقین دارم تمام آقایان از این عمل زشت که ترور باشد کمال انزجار را دارند (صحیح است صحیح است) تأسف و تأثر خود و نمایندگان را در این حادثه اظهار مى‌دارم و از درگاه خداوند مى‌خواهم که روح آن مرحوم را غریق رحمت خود فرماید (انشاء‌الله)

3 - بیانات قبل از دستور - آقایان: اردلان - صدر میرحسینى- حائرى‌زاده و آشتیانى‌زاده

رئیس - آقاى اردلان‏

اردلان - چنان که مقام محترم ریاست متذکر شدند در یک واقعه‌اى نخست وزیر ما بدرود

+++

حیات گفت بنده شخصاً معتقدم که نسبت به کلیه افرادی که در کشور مسئولیت دارند و مسئولیت قبول می‌کنند بعد از مرگ آنها هم باید صحبت شود اگر خدمتگزار مملکت بودند خدمات آنها گفته شود که تشویق خدمتگذار باشد و اگر خداى نکرده به مملکت خیانت کرده‌اند خیانت آنها گفته شود چیزى که هست این مطلب که کدام مستخدم عالى مقام دولت در ایام تصدى خودش به مملکت خدمت کرده یا خیانت مستلزم رسیدگى دقیق باید باشد یعنى هر کس اظهار عقیده مى‌کند باید عقیده او متکى به مدارک باشد بنابراین در دنیاى حاضر که هزاران رموز سیاسى در کار هست باید فرصت داد تا رسیدگى به عمل آید که فلان مستخدم به خدمات خودش صادقانه خدمت کرده یا صادقانه خدمت نکرده است در این مورد یا در تمام موارد بنده معتقد هستم یکایک افراد مملکت براى تشویق خدمتگزاران و براى تنبیه بدکاران باید رسیدگى دقیق یکنند و اگر خدمتگذار خدمت کرده خدمت او را به جامعه بگویند و اگر خدمتگزار نبود او را به جامعه معرفى کنند که خدمتگزاران همیشه تشویق بشوند و آنهایى که از راه راست منحرف مى‌شوند در مقابل افراد دیگر تنبیه بشوند بنابراین قضاوت این را به آتیه ما مى‌توانیم واگذار کنیم مطلبى که بنده مى‌خواستم عرض کنم این است که پس از این که نخست وزیرى از بین رفت باید دولت جدید به وجود بیاید یک نخست وزیرى باید دولتى را که تشکیل مى‌دهد به مجلس شوراى ملى معرفى بنماید قبل از این که این موضوع تمایل و عقیده خودم را به عرض برسانم باید دو سه کلمه مقدمتاً عرض بکنم و آن این است که از روزی که اعلیحضرت همایون محمدرضا‌شاه پهلوى بر سریر سلطنت جلوس فرموده‌اند و هر وقت که افراد عامه متوجه یک مسئله‌اى بوده‌اند اعلیحضرت همایون شاهنشاهى توجه به افکار نمایندگان مجلس شوراى ملى که همان نماینده ملت ایران هستند فرموده‌اند خوشبختانه در ظرف این مدت چند سال دیده نشد که یک اختلافى بین افکار مجلس شوراى ملى و نظر اعلیحضرت همایونى به وجود بیاید بنابراین در این صورت من معتقدم وقتى که یک چنین سابقه روشن و مبرهنى هست این سنت قدیمى‌که قریب چهل سال است در مشروطیت ایران پا بر جا و قرار بوده است این هم باید برقرار بماند (صحیح است) یعنى اعلیحضرت همایون شاهنشاهى تمایل نمایندگان مجلسین را بخواهند و پس از این که تمایل نمایندگان مجلسین معین شد شخصى که مورد اعتماد مجلسین قرار گرفت از طرف اعلیحضرت همایون شاهنشاهى فرمان نخست وزیرى او صادر شود. مجلس سنا که یکى از مجلسین است نصف اعضاى او را شخصاً شخص اعلیحضرت همایونى انتخاب فرمودند چنان که عرض کردم مجلس شوراى ملى هم با مقتضیات وقت و توجهى که همواره به افکار عامه داشته است البته شخص صلاحیتدارى را مورد اعتماد قرار خواهد داد این است که بنده بیش از این در این خصوص لازم نمى‌دانم عرضى بکنم.

همین قدر از مقام ریاست مجلس شوراى ملى استدعا می‌کنم که این سنتى که در این سه دوره که دوره چهاردهم و پانزدهم و شانزدهم باشد که بنده نمایندگى داشته‌ام همیشه مجرى و معمول بوده است در آتیه هم معمول و مجرى باشد نمایندگان مجلس شوراى ملى تمایل خودشان را نسبت به شخصى که در نظر دارند به عرض اعلیحضرت همایونى برسانند و سپس فرمان ملوکانه نسبت به نخست وزیرى آن شخص صادر شود و من امیدوارم دولتى که معرفى بشود اول سطر برنامه او استرداد لایحه نشر اسکناس باشد من در جلسه قبل در این خصوص مشروحاً عرض کردم که مستخدمین دولت را اینجا دارند بی‌خود بدنام مى‌کنند آنها را مى‌خواهند سپر قرار بدهند و مى‌گویند که باعث این لایحه این است که حقوق مستخدمین دولت باید پرداخت بشود یک ارقامى را من اینجا خواندم از کالاهاى انحصارى که دولت روزانه به فروش مى‌رساند مثلاً آردى که دولت هر روز به نانوا مى‌دهد هر روز غروب به غروب پولش را خود دولت مى‌گیرد. قند و قماش و سیگار و توتون اینهایی که به عاملین خودش مى‌دهد اینها چیزهایى نیست که بروند اینجا خواندم یکى دو رقم عایدات دخانیات و عایدات گمرک بود که کافى بود که تنها با آن دو رقم عیدى حقوق تمام مستخدمین پرداخت بشود یعنى دو رقم عایدى آنها از این بابت در ماه 35 میلیون تومان که جمعش دو ماهه 70 میلیون تومان مى‌شود و این مبلغ براى حقوق بهمن و اسفند کافى بود چنان که خود دولت هم در مصاحبه‌اى که با مخبرین جراید کرد گفت براى بهمن و اسفند من 70 میلیون تومان احتیاج به پول دارم، یکى از همکاران محترم آقاى دکتر معظمى تذکر دادند چیزهاى دیگر هم هست البته نسبت درآمد آن قابل هم هست من عرض کردم که فقط به این دو رقم اکتفا کردم براى این که هر کسى مى‌رود از دکان اینها را مى‌خرد پول می‌دهد، سیگار را ممکن است آقایان بروند در دکان سیگار بخرند چک بدهند؟ اینها اجناسى است که با پول نقد خریدارى مى‌شود و همین پول‌ها براى پرداخت حقوق مستخدمین کافى است و حالا اگر این را خواسته باشند بهانه کنند حقوق ندهند به مستخدمین و ما نمایندگان را مجبور که چنین لایحه‌اى را بر‌خلاف بنیه‏ مالى خودمان رأى ‏بدهیم به نظر بنده این صحیح نیست این است که بنده امیدوارم دولتى که به مجلس مى‌آید در سر لوحه‏ پروگرام و مرام خودش استرداد این لایحه نشر اسکناس را قرار بدهد ولى آن تبصرهاى که آقایان پیشنهاد فرمودند که جمع‌آورى اسکناس‌هاى درشت هزار ریالى و پانصد ریالى بود آن یکى از کارهاى فورى و لازمى است که براى بهبود وضع اقتصادى کشور ما ضرورت دارد (صحیح است) و همه نمایندگان محترم با کمال میل به این لایحه رأى ‏خواهند داد دیروز هم بنده در هئیت نظارت اندوخته اسکناس که افتخار عضویت آنجا را دارم به مدیر کل بانک گفتم که شما مى‌توانید مقدارى مسکوک نقره بدهید ایشان گفتند کم‌تر مردم رغبت نشان مى‌دهند گفتم که هر کس براى شما چک آورد یک کیسه 250 تومانى به او بدهید و این رواج پیدا مى‌کند و آن شخص وقتى که دید حمل و نقل آن برایش مشکل است این را مى‌گذارد به حساب بانک و چک مى‌کشد این کارى است که همه دنیا کرده‌اند. شما اگر ارزى دارید در خارجه این ارزتان را مى‌توانید از هندوستان یا جاى دیگر که فروشنده‏ نقره هستند بخرید مسکوک کنید رواج بدهید این یک چیزى بوده است که همیشه عمل مى‌شده است چنان که در جلسه‏ قبل هم مفصل عرض کردم و دردسر نمى‌خواهم بدهم ما دیدیم مقدار زیادى اسکناس که بعد از شهریور منتشر کرده‌ایم پشتوانه‌اش لیره تضمین شده به طلا بود. معهذا ما دیدیم که سیر صعودى قیمت‌ها با نشر اسکناس توأم بود بنابراین بدون جهت به یک عده مستخدمین بیچاره که با یک حقوق خیلى کمى زندگانى مى‌کنند و حقوق آنها تکافوى معیشت‌شان را نمى‌کند ما نباید بیاییم بدون جهت زندگى‌شان را گران بکنیم حقوق‌شان را که نمى‌شود زیاد کنیم پس نباید کارى کنیم که خداى نکرده آنها از راه راست منحرف بشوند این کار به صلاح مملکت نیست و امروز باید مملکت ما یک سیاست اقتصادى اتخاذ بکند که تأمین‏ مالى است به وجود بیاید که این اسکناس‌هاى حاضر هم که در دست مردم است برگردد و در دست دولت باشد و به گردش بیفتد و سیاست و اقتصاد در حال حاضر اینها دو چیز توأمى هستند و امیدوارم که مجلس و نمایندگان محترم به شخصى ابراز تمایل بفرمایند که لااقل وزیر داراییش یک فردى باشد که نسبت به امور اقتصادى بینایى داشته باشد اگر که ما یک وزیر دارایى به عقیده بنده خیلى خسیسى داشته باشیم خوب است صفت خسیس خیلى صفت بدى است ولى براى یک وزیر دارایى یک مملکتى یکى از محسنات او است (صحیح است) این که وزیر دارایى بیاید بعد از آن که بودجه را مى‌دهد به مجلس بعد هم لایحه خرج بدهد این صحیح نیست ما باید یک وزیر دارایى به تمام معنى داشته باشیم که براى یک قران پول مثل این که تخم چشمش را مى‌خواهند در بیاورند این طور خسیس باشد و پول مملکت بهتر بشود و بودجه مملکت تأمین‏ گردد (قاسم فولادوند - خود جنابعالى را معرفى مى‌کنیم) بنده تشکر مى‌کنم اگر مجلس شوراى ملى یک وقتى نظر به بنده دید که من یک قران بیخود خرج نخواهم کرد، اما مطلبى را که بنده مى‌خواستم عرض کنم که نطق قبل از دستور این روزها اجازه‌اش خیلى مشکل شده است، یک نامه‌اى از کردستان به بنده رسیده که بنده خواستم استدعا کنم از آقایان که اجازه بفرمایند دو کلمه راجع به آن عرض کنم در تمام شهرستان‌ها یک کمیسیون‌ها‏یى به نام کمیسیون‌ها‏ى عمران تشکیل شده است در کردستان هم تشکیل شده است یکى از آقایان اعضای کمیسیون آنجا که آقاى نصرت‌الله صادق ‌وزیرى است کاغذى نوشته و گفته که ما سال‌ها امیدوارى داشتیم که این راه کرمانشاه به آذربایجان که از کردستان مى‌گذرد و موجب آبادى سنندج و تمام کردستان و سقز و بانه مى‌شود این راه ساخته بشود متأسفانه‏ باز آمدند و دیدند و حالا مى‌بینیم که چندى است وقفه‌اى در کار هست من امیدوارم که دولت آینده جزو برنامه خودش این کار را بگذارد که شروع به این کار بکنند و بیش از این عرضى ندارم.

رئیس - آقاى صدر میر‌حسینى بفرمایید.

صدر میرحسینى - عرایض بنده امروز در اطراف ملخ و هجومى است که ملخ به نقاط جنوبى ایران مخصوصاً کرمان کرده است که مى‌خواستم خاطر آقایان نمایندگان محترم را مخصوصاً آقایانى

+++

که علاقه به جنوب دارند توصیه کنم (جمعى از نمایندگان - همه دارند) آقاى وزیر کشاورزى با قید دو فوریت لایحه‌اى به مجلس آوردند و اعتبار کافى براى دفع ملخ به تصویب رسانیدند و مکرر آمدند پشت تریبون و اظهار کردند که ما براى مبارزه با ملخ از هر جهت حاضر و مهیا هستیم و هیچ نگرانى براى بروز ملخ در نقاطى که ملخ وارد شده است نیست تلگراف‌هایى از کرمان و جیرفت و میناب و سایر نقاط جنوب رسیده است و این طور انتشار دارد که وجود ملخ به قدرى زیاد شده است که از حد نصاب خارج شده و گویا آن طوری که وزیر کشاورزى وعده داده بودند که مجهز نبودند و پوره ملخ بیرون آمده و شروع به خوردن حاصل کرده و صدى صد ملت ایران و مخصوصاً نواحى جنوب در مقابل یک عمل انجام شده‌اى قرار گرفته‌اند و به جاى مبارزه با ملخ یک مشت پرونده و اسناد خرج مى‌آورند و تحویل می‌دهند (نریمان - پول‌ها صرف دو پا مى‌شود) سه روز قبل که خودشان به کرمان رفته‌اند نمایندگان کرمان به ایشان تلگرافاً اطلاع داده‌اند که اگر بخواهند مانند ادوار گذشته ملت ایران را در مقابل عمل انجام شده‌اى قرار بدهند و به جاى دفع ملخ و مبارزه با ملخ پرونده تهیه کنند و تحویل بدهند بدانند که شدیداً مورد تعقیب قرار خواهند گرفت آقاى وزیر کشاورزى مکرر آمدند پشت همین تریبون و طى اظهاراتى که کردند (بهادرى - حالا وزیر نیستند پول‌ها را دادند اتوموبیل خریدند) چه خریدند؟

بهادرى - پول‌ها را اتوموبیل سوارى خریدند.

صدر میر‌حسینى - بایستى شخص آقاى وزیر کشاورزى که مسئول این پیشامد است مورد تعقیب قرار بگیرد و به علاوه من از مقام ریاست استدعا مى‌کنم و تلگراف‌هایى که رسیده حضورشان تقدیم مى‌دارم و تقاضا دارم که به اینها رسیدگى فرمایند و بدانند که مسئله ملخ مسئله حیاتى است و یک مسئله ساده‌اى نیست به قدرى ملخ هجوم آورده است به اطراف جنوب که همه روزه 20 تا 30 تلگراف از نواحى جنوب و جاهاى دیگر مى‌رسد که ملخ آمده و مشغول خوردن و خرابى است و عملاً قریب در حقیقت نصف از کشور دچار آفت مى‌شود و در آینده کشور دچار قحطى خواهد شد و خواهید دید که بایستى از آرژانتین و سایر نقاط دنیا گندم خریدارى کنید و بیاورید و آقایانى که فکر مى‌کردندکه وزارت کشاورزى مجهز است یقین داشته باشند که وزارت کشاورزى آن طوری که باید مجهز نیست و مخصوصاً آقایان نمایندگان محترم جنوب بایستى در این خصوص یک جدیت بیش‌ترى مبذول دارند که ملت ایران در مقابل عمل انجام شده‌اى قرار نگیرد موضوع دیگرى که مى‌خواستم نظر آقایان نمایندگان محترم را به آن موضوع متوجه سازم موضوع انتخاب کمیسیون‌ها‏ است در بعضى کمیسیون‌ها‏ یک تبعیضاتى مى‌شود یک عده‌اى حالا خوب یا بد اکثریت حاصل مى‌کنند مخصوصاً کمیسیون بودجه سال گذشته به طوری که همه آقایان نمایندگان مشاهده فرمودند یک تبعیضاتى در عمل بودجه انجام شد براى این که یکى از نمایندگان شهرستان‌ها در کمیسیون بودجه شرکت نداشت (عده‌اى از نمایندگان - صحیح است) این بر همه نمایندگان شهرستان‌ها لازم است که قبلاً توافق حاصل کنند که لااقل از هر استانى یک نفر در کمیسیون بودجه عضویت حاصل کند که قضیه‏ عمران و آبادى فرهنگ و بهدارى و راهسازى استان‌ها به حال وقفه در نیاید و دچار بیچارگى نشود همه استان‌هاى ایران احتیاج به فرهنگ دارد احتیاج به بهدارى دارد نه احتیاج به راه‌سازى دارد مى‌بینیم که یک استان یا یک شهرستان کوچک استثنائاً همه چیز دارد و همه چیز برایش تهیه شده ولى براى سایر استان‌ها از روى عدالت و انصاف عملى انجام نشده است و همه آقایان نمایندگان بایستى در این خصوص یک توجه مخصوص مبذول بفرمایند و یک توافقى حاصل بکنند که از هر استانى لااقل یک نفر در کمیسیون‌ها‏ى بودجه، راه، بهدارى و فرهنگ که مورد علاقه عموم نمایندگان است عضویت پیدا کنند تا شهرستان‌هایشان به صورت آبادى در بیاید نه این که هر روز بگویند که ما فرهنگ نداریم این عمل شایسته توجه است عرایض دیگرى هم داشتم که چون وقت نیست نمى‌توانم عرض کنم و مى‌گذارم براى جلسه دیگر

رئیس - آقاى حائرى‌زاده‏‏

حائرى‌زاده‏ - بنده باید عرایضم را مختصر بکنم چون رفیق محترم بنده آقاى آشتیانى‌زاده‏ مى‌خواهند چند دقیقه صحبت کنند به این جهت خیلى مختصر عرض مى‌کنم هر روزى دنیا یک حکمى‌ دارد دیروز شرقی‌ها بر دنیا فرمانفرما بودند مملکت ایران مملکت یونان و مصر اینها از قدیم داراى تمدن خیلى روشنى هستند و طرز حکومت و اداره مملکت را به دنیا نشان دادند پس از اسلام قوانین مقدس اسلام که عالی‌ترین قوانین است تمدن‌ها را تحت‌الشعاع قرار داد و سال‌ها امپراطورى اسلام فرمانفرماى جهان متمدن بود اگر چه از محور اصلى خودش بعد از خلفا خارج شد ولى عظمت آن قوانین سالیان درازى در دنیا فرمانفرمایى مى‌کرد اخیراً مرکز علم و تمدن اروپا و غرب شد و اینها مقدرات ملل ضعیف و ملل شرقى را بین خودشان معلوم مى‌کردند خوشبختانه این جنگ اخیر آن طومار را دارد به هم مى‌پیچد شرقی‌ها بیدار و براى مطالبه حقوق حقه‏ خودشان حاضر شدند ولى اروپایی‌ها میل ندارند دست از ملل شرق بردارند برادرهاى مراکشى ما چیزى جز استقلال خود نمى‌خواهند (عده‌اى از نمایندگان - صحیح است اینها حرفى ندارند می‌گویند اروپایى‌ها در کار ما دخالت نکنند ما خودمان مملکتمان را اداره مى‌کنیم من خیلى متأسف‏م یک دولتى که روابط فرهنگى زیاد و قدیمى با ما داشته و هیچ‌ وقت روابط خصومت‌آمیزى با ما نداشته آن ملت فرانسه که در داخله خودش بسیار براى آزادى کوشش مى‌کند ولى براى مراکشى‌ها از هر ظالمى مستبدتر و مزاحم‌تر است و مساجد آنجا آبادی‌هاى آنجا هدف گلوله‌هاى قواى فرانسه واقع شده و مردم آنجا هدف بى‌سلاح صلح‌دوست مراکش پایمال قشون مزاحم و موذى فرانسه شده‌اند و عالم شرق باید با هم همدردى داشته باشد و ما باید اظهارات نفرت از این عمل بکنیم و اگر عملیات دیگرى هم لازم شد براى جلوگیرى از این حق‌کشى فرانسوی‌ها در مراکش باید دولتى که بر‌حسب تمایل مجلس شوراى ملى روى کار خواهد آمد در این موضوع یک اقدام اساسى بکند (صحیح است) موضوع دیگر موضوع کشمیر است که همسایه ما است انگلیسی‌ها از هندوستان و پاکستان رفتند ولى در آنجا تخم نفاق فساد پاشیدند و اسباب زحمت درست کرده‌اند یک ملت مسلمان صلح‌دوست و نجیب و شریفى که کشمیرى‌ها باشد مدتى است که مورد کشمکش و مزاحمت واقع شده‌اند به آنتریک خارجى‌ها، برادران شرقى ما اگر خارجى‌ها انگشت نکنند با هم کنار مى‌آیند (صحیح است) با هم حل مى‌کنند (صحیح است) ما باید طرفدار صلح جهان باشیم براى این که اگر صلحى باشد شرق مى‌تواند آباد بشود و تمدنش را جلو ببرد و ما باید اظهار نفرت از این عملیاتى که غربى‌ها علیه شرقی‌ها مخصوصاً مراکش مى‌کنند بکنیم که در آتیه یک آزادى و استقلالى شرقی‌ها خودشان به دست خودشان ایجاد بکنند و از زیر فشار آنها خارج بشوند موضوع‌هاى دیگرى را مى‌خواستم صحبت بکنم که چون حالا وقت مقتضى نبود و آقاى آشتیانى‌زاده‏ مى‌خواهند صحبت بکنند بنده صرف‌نظر مى‌کنم.

رئیس - آقاى آشتیانى‌زاده‏ بفرمایید.

آشتیانى‌زاده ‏- به طور تحقیق حفظ رژیم سلطنت براى وضعیت مملکت ایران و هیکل جغرافیایى ما لازم و واجب است و اگر ما امروز معتقد به حفظ این رژیم هستیم نه از نظر وجوب و لزومى است که وضعیت دنیا و لزوم استقرار یک چنین رژیمى‌در ایران واجب و مسلم است پس ما وظیفه اولیه‌مان عبارت از این است که این رژیم را حفظ کنیم آن طورى که ممکن است و اولین قدم براى حصول امکان حفظ این رژیم این است که تعیین مسئولیت، تعیین مسئول و سپردن زمام مملکت به دست ملت ایران و مجلس شوراى ملى باشد (صحیح است) رفیق محترم بنده جناب مکى در جلسه‏ خصوصى اشاره به این موضوع کردند و بنده هم چون معتقدم به فرمایش ایشان دراین مورد اینجا این مطلب را مطرح مى‌کنم و معتقدم که مجلس بایستى با تمام قوا و تا حد امکان سعى بکند که مسئول مملکت را خودش تعیین کند (صحصح است) چون که شخص شاه منزه است، و مسئول نیست و چه بسا ممکن است دست‌خوش امیال برادران و خواهران خودش واقع بشود و ما این را همه دیده‌ایم و سنجیده‌ایم و تجربه کرده‌ایم چنانچه در مدت این 4 که کم و بیش یک سال و نیمش تقریباً دو سال بلکه 3 سالش شخص اعلیحضرت همایونى، شخص شاه مستقیماً نخست وزیر را تعیین کرده مملکت از هر جهت دچار اشکال و بدبختى شده است (نریمان - خارجى‌ها هم استفاده مى‌کنند) و از آن روزى که اختیار مملکت به دست یک شخص غیر مسئول‌ترى مانند مرحوم هژیر افتاد و آن مفاسد در مملکت ایجاد شد که هنوز ما نتایج آن را در نظر داریم و روزى نیست که یکى از اعمال آن مرحوم و نقشه‌هاى آن روز ما را دچار اشکال تازه‌اى نکند که همان روز مى‌گفتیم و مى‌دانستیم که شخص شاه چون یک مرد بى‌غرض و منزهى است مسلماً دستخوش امیال و آنتریک‌هاى اطرافیان خودش واقع مى‌شود و نمى‌تواند خودش مطابق منافع ملت که منافع او است دست به یک

+++

اقدام مؤثرى بزند. پس بنابراین مجلس شوراى ملى است که بیش از این نگذارد که مجلس شوراى ملى مملکت، ملت، وضعیت اقتصادى، وضعیت اجتماعى، وضعیت سیاسى این مملکت دچار خطر و مهلکه شود ما بایستى حتى‌المقدور سعى بکنیم که اختیار این مملکت را خودمان در دست بگیریم، شخص شاه یک مقام غیر مسئولى است. احترام و تعظیم او بر تمام ما واجب و مسلم است و بایستى غیر مسئول بماند و نبایستى اشخاص به او غرض پیدا بکنند چون اگر مسئول شد مسلماً در کارها مداخله مى‌کند و مداخلات او موجب غرض مى‌شود بین طبقات و افراد و دیگر این که بنده شنیدم که آقاى خلیل فهیمى مسئول هیئت دولت شده‌اند مطابق اصول (مکى - نمى‌تواند مسئولیت قبول کند) مطابق اصول پارلمانى و رژیم مملکت ما که یک رژیم پارلمانى است وقتى که یک رئیس دولتى فوت کرد، فوت از استعفا بالاتر است استعفا یعنى طلب عفو کردن، یعنى بنده ناتوانم، وقتى که فوت کرداز استعفا بالاتر است، بنابراین دولت اتوماتیکمان خود به خود ساقط است و وجود ندارد و شخص آقاى فهیمى‌که مورد احترام من هم هستند حق ندارند وجهاً من‌الوجوه در امور مملکت مداخله بکند (صحیح است) و همچنین بنده شنیدم که امروز وزرا در وزارتخانه‌ها حضور پیدا کرده‌اند. (بعضى از نمایندگان - وزارتخانه‌ها تعطیل است) پس در این قسمت و در این مورد امیدوارم که این دفعه مجلس حفظ شخصیت و حفظ وظیفه خودش را بکند. (مکى- وزرا رفته‌اند کیف‌هایشان را از وزارتخانه‌ها بردارند بروند چون مى‌دانند دیگر وزیر نمى‌شوند) و مانع بشود به این که خداى نکرده باز روى تعیین نحست وزیر دیگرى در این مملکت موجب بشود. اما راجع به بعد و طریقه اظهار تمایل قیاس مملکت ایران با مملکت فرانسه بنده شنیدم که به این سولوسیون و به این نتیجه رسیده‌اند که یک شخص یا سه نفر را شخص شخیص اعلیحضرت تعیین بفرمایند و مجلسین بین این سه نفر یکى را انتخاب بکند (نریمان - این صحیح نیست) این هم باز مطابق مزاج مملکت ما و وضع پارلمانى ما نیست براى این که ما احزاب نداریم وقتى که احزاب نیست چطور مى‌شود سه نفر را تعیین بکنند و مجلس یک نفر را انتخاب بکند؟ اگر مجلس رد بکند آن اشخاص را که مسلماً موهن است براى مقام سلطنت و اگر مایل نباشد، آنها را نمى‌تواند قبول بکند، اگر قبول بکند بر‌خلاف میل خودش باز همین آش است و همین کاسه و این قضیه دور پیدا مى‌کند اصلاً چه داعى دارد که مجلس شوراى ملى این کار را بکند؟ بگذارید این سنتى که 45 سال است در این مملکت جریان دارد ادامه پیدا بکند. این به صرفه شخص شاه و به صرفه مملکت ایران و به صرفه حفظ جغرافیایى و موقعیت این مملکت است. بنده دیگر عرضى ندارم و امیدوارم که آقاى فهیمى هم در امور مملکت مداخله نکنند.

4 - تعیین موقع دستور جلسه‏ بعد - ختم جلسه

رئیس - چون به واسطه نبودن دولت کارى در دستور نداریم جلسه را تعطیل مى‌کنیم جلسه آینده روز یکشنبه آقایان کمیسیون‌ها‏ را هم براى روز یکشنبه انتخاب بکنند.

( سه ربع ساعت قبل از ظهر مجلس ختم شد)

رئیس مجلس شوراى ملى- رضا حکمت‏

+++

 

یادداشت ها
Parameter:294645!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)