کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره چهاردهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏14
[1396/05/22]

جلسه: 125 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز یکشنبه 23 اردیبهشت ماه 1324  

فهرست مطالب:

1 - قرائت و تصویب صورت خلاصه جلسه پیش

2 - بیانات آقاى حکیمى نخست وزیر و معرفى هیئت دولت و تقدیم برنامه دولت.

3 - مذاکره راجع به دستور

4 - مذاکره راجع به گزارش کمیسیون قوانین دادگسترى مربوط به آقاى تدین‏

5 - موقع و دستور جلسه آتیه- ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏14

 

 

جلسه: 125

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز یکشنبه 23 اردیبهشت ماه 1324

 

فهرست مطالب:

1 - قرائت و تصویب صورت خلاصه جلسه پیش

2 - بیانات آقاى حکیمى نخست وزیر و معرفى هیئت دولت و تقدیم برنامه دولت.

3 - مذاکره راجع به دستور

4 - مذاکره راجع به گزارش کمیسیون قوانین دادگسترى مربوط به آقاى تدین‏

5 - موقع و دستور جلسه آتیه- ختم جلسه

 

مجلس پیش از ظهر به ریاست آقاى سید محمد‌صادق طباطبایى تشکیل گردیده.

1 - قرائت و صورت خلاصه جلسه پیش:

صورت مجلس روز چهارشنبه 19 اردیبهشت ماه 1324 را آقاى (طوسى) منشى به شرح زیر قرائت نموده‌اند:

مجلس سه ربع ساعت پیش از ظهر به ریاست آقاى سید محمد‌صادق طباطبایى تشکیل و صورت جلسه قبل قرائت و تصویب شد.

اسامى غایبین جلسه گذشته که ضمن صورت مجلس خوانده شده:

غایبین بى‌اجازه- آقایان: مرآت- افخمى- صفوى- جلیلى- امینى- دکتر اعتبار- نجومى- شجاع- گیو- مؤید قوامى- اخوان- کفایى- عامرى- دولت‌آبادى- صدر‌قاضى- امیر ابراهیمى- حیدر‌على امامى- صمصام- فتوحى- تیمور‌تاش- سلطانى- دهستانى- ساسان- سیف‌پور- دکتر شفق- دکتر عبده- عباس مسعودى- تهرانى- معدل- دهقان- عدل- گله‌دارى-

دیر‌آمدگان بى‌اجازه- آقایان: شریعت‌زاده- نمازى- صدریه- ذکایى- اریه.

آقاى ابراهیمى حکیمى نخست وزیر با اظهار مسرت از این که براى نخستین بار بر حسب تمایل مجلس شوراى ملى با سمت نخست وزیرى در مجلس شوراى ملى حاضر و مژده مسرت‌بخش پیروزى ملل متفق را به عرض نمایندگان محترم و ملت ایران مى رسانند پایان جنگ اروپا و امضاى پیمان تسلیم بلاشرط کلیه نیروهاى آلمان را به نیروهاى دول معظم متفق در تاریخ شانزدهم اردیبهشت ماه 1324 رسماً اعلام و پس از آن شرحى دائر به مسرت ملت آزادى‌خواه ایران از شادمانى عموم ملل آزادى‌خواه جهان و همکارى و فداکارى صمیمانه ملت ایران در تمام مدت جنگ در راه پیروزى متفقین تقریر و اشاره نمودند ملت ایران با مصائب و خسارات و محرومیت‌ها و تلفاتى که در طول مدت جنگ جهانى در راه صلح و پیروزى متحمل شده و مورد تصدیق و تقدیر ملل فاتح نیز قرار گرفته خسارات و تلفات وارده به ملل متفق و دوست را فراموش ننموده و براى قهرمانانى که به منظور بقاى آزادى و نجات بشر از ظلم و ستم جان فدا ساخته‌اند با نظر تکریم و احترام نگریسته و ضمناً اظهار امیدوارى نمودند با سازمان جدید که براى امنیت نیز در کنفرانس سانفرانسیسکو داده می‌شود دوران جنگ و خونریزى سپرى گشته و مردم جهان در حال صلح و آرامش به ترمیم خرابى‌هاى این جنگ نائل گردند.

در خاتمه با ابراز تأسف از مرگ فرانکلین روزولت رئیس جمهور فقید آمریکا که خود از ارکان و عوامل مهمه پیروزى آزادى و دموکراسى بوده اظهار نمودند ثمره درخشان این پیروزى موجب مسرت و شادمانى روح آن فقید خواهد بود.

و بیانات ایشان چندین بار مورد تصدیق و تحسین عمومى قرار گرفته و در میان ابراز احساسات و کف‌زدن‌هاى ممتد نمایندگان محترم و حضار مجلس شوراى ملى خاتمه یافت. آقاى طباطبایى رئیس مجلس شوراى ملى نیز در اثر وصول خبر و اعلام رسمى پایان جنگ از طرف آقاى نخست وزیر در مجلس شوراى ملى شرحى مبنى بر مسرت و خرسندى مجلس و ملت ایران از خاتمه این نبرد طولانى و خانمانسوز و حصول پیروزى که به مصائب و آلام بی‌شمار نوع بشر پایان بخشیده اظهار و از شرکت ملت آزادی‌خواه ایران در جنگ جهانى و هم پیمان شدن با ملل متفق معظم براى فتح و غلبه آزادى و دموکراسى و همچنین از زحمات و مصائب طاقت‌فرساى ملت ایران و خدمات صادقانه و صمیمانه او در این راه که مورد تصدیق و تأیید ملل متفق نیز واقع شده شمه بیان و با اشاره به ملاقات سران سه کشور معظم در تهران و طرح و تنظیم نقشه پیروزى نهایى و تأیید و تصدیق مجاهدت ملت ایران در همکارى و تشریک مساعى براى نیل به این مقصود مقدس و مشترک اضافه نمودند با حصول پیروزى متفقین ملت ایران نیز حقاً در صف ملل فاتح مقام شایسته را احراز نموده و از طرف مجلس و ملت ایران به همین مناسبت این روز فرخنده را به عموم ملل آزادى‌خواه جهان و دول متفق معظم تهنیت گفته و بقاى روح همکارى و صمیمیت بین متفقین محترم را براى استحکام اساس صلح پایدار جهانى مسئلت و آرزوى خود را در باب کنفرانس سانفرانسیسکو و توفیق آن به تحکیم اساس

+++

و مبانى آزادى و عدالت صلح و سلم و رفع نقایص سازمان پیشین جامعه ملل و توانایى جلوگیرى از تجاوز و خودسرى بیان نموده پس از آ ن به روان پاک کلیه شهداى راه آزادى جهان مخصوصاً فرانکلین روزولت رئیس جمهور فقید ممالک متحده آمریکاى شمالى که در راه پیروزى تا آخرین مرحله عمر خود جان‌فشانى و فداکارى نموده بودند درود فرستاده و سلام محبت‌آمیز مجلس و ملت ایران را به سران کشورهاى متفق معظم تبلیغ و از خداوند متعال ثبات و دوام دوران صلح و سلامت را مسئلت نموده و ایجاد روح یگانگى را براى تقویت وحدت ملى و تأمین عدالت اجتماعى و حفظ اصول دموکراسى و آزادى افکار براى حصول نتیجه مجاهدات و کوشش‌هاى فراوان ملت ایران بهره‌مندى از ثمرات فداکارى او تذکار داده‌اند بیانات آقاى رئیس مجلس شورای ملى نیز بارها مورد تصدیق و تحسین عمومى واقع و در میان کف زدن ممتد عموم حضار مجلس خاتمه یافته و یک ربع ساعت قبل از ظهر جلسه ختم و جلسه آتیه به روز یکشنبه 23 اردیبهشت ماه سه ساعت قبل از ظهر موکول گردید.

رئیس- آقاى حاذقى در صورت جلسه صحبت دارید؟

حاذقى - بلى.

رئیس - بفرمایید.

حاذقى - عرض کنم همان طوری که در آن جلسه عرض کردم در یادآورى که نسبت به غایبین بدون اجازه مى‌شود توجه نمى‌شود قطع نظر از این که سه نفر از نمایندگانى که به سانفرانسیسکو رفته‌اند و غایب با اجازه هستند چند نفر دیگر از آقایان هستند که غایب با اجازه مى‌باشند ولى توجه نمى‌شود و غایب بى‌اجازه می‌نویسند چنان که آقاى مؤید قوامى را هم غایب بى‌اجازه نوشته‌اند در صورتی که مرخصى ایشان را مجلس تصویب کرده است و آقاى آشتیانى نماینده خوار هم به توسط بنده اجازه خواسته بود خواهشمندم این را اصلاح بفرمایید.

رئیس - آقاى طوسى.

طوسى - عرض کنم یک عده‌اى که رفته اند- به سانفرانسیسکو قبل از مسافرت‌شان باید یک چیزى به کمیسیون عرایض بنویسند تا به تصویب مجلس برسد آن وقت غایب با اجازه نوشته مى‌شود اما آقایان دیگرى هم که فرمودید ابلاغ‌شان نوشته شده بعد از امضا و به محاسبات رفتن غایب با اجازه خوانده خواهند شد (صحیح است) مادام که این جریان صورت نگرفته غایب بى‌اجازه خوانده مى‌شود.

رئیس- در صورت مجلس اعتراض نیست؟

(گفته شد- خیر) صورت مجلس تصویب شد. بنابر نظرى که مجلس در جلسه سابق اظهار کرده است صورت اسامى آقایانى که قسم یاد نکرده‌اند قرائت می‌شود استدعا دارم براى روز سه‌شنبه آقایان حاضر شوند که مراسم سوگند به عمل آید.

یک نفر از نمایندگان - چه روزى را فرمودید؟

رئیس - روز سه‌شنبه و اگر وقت نبود مى‌ماند براى روز پنجشنبه.

یمین اسفندیارى - چه مانعى دارد اگر امروز وقت باشد همین امروز مراسم به عمل آید.

رئیس - بسیار خوب اگر وقت شد مانعى ندارد.

اسامى آقایان به ترتیب زیر خوانده شد:

آقایان- کفایى- صمصام- سید ضیاء‌الدین طباطبایى- حسن اکبر- دکتر رادمنش- دکتر آقایان- معدل- رفیعى- محمد‌على مجد- رضا تجدد- عبدالله گله‌دارى- جمال امامى- عباس تیمورى- حمد‌الله ذکایى- دکتر کیان- دکتر فلسفى- دکتر مجتهدى- آوانسیان- اعتمادى اریه- اپیکچیان- لنکرانى- پور‌رضا.

لنکرانى - من همین الآن حاضرم.

رئیس - بعد از انجام یکى دو فقره کار اگر وقت شد شروع مى‌کنیم به انجام مراسم تحلیف آقاى نخست وزیر.

2 - بیانات آقاى (حکیمى) نخست وزیر معرفى هیئت دولت و تقدیم برنامه دولت

نخست وزیر - آقایان محترم بنا به تمایلى که از طرف مجلس شوراى ملى اظهار شده بود اعلیحضرت همایونى اینجانب را مأمور تشکیل دولت فرمودند حسب‌الامر اینجانب دولت را تشکیل داده به حضور همایون معرفى نمود و اینک نیز با امتنان از حسن نظری که نمایندگان محترم در این خصوص نسبت به بنده ابراز داشته‌اند براى معرفى دولت به مجلس شوراى ملى شرف حضور یافته و مقدمه برنامه عمل دولت را به عرض مجلس می‌رسانم.

بعضى از نمایندگان - اول آقایان وزرا را معرفى کنید.

نخست وزیر - بعد معرفى مى‌شوند بر خاطر عموم نمایندگان محترم مکشوف است که اینجانب از مدتى قبل به کلى از مشاغل دولتى کناره گرفته بودم و شخصاً هیچ‌گاه در صدد قبول مقامى نبودم و حتى در جریان مطالعات و مذاکرات دو هفته نمایندگان محترم نیز که بى‌مقدمه منجر به اظهار تمایل مجلس شوراى ملى نسبت به اینجانب گردید به هیچ‌وجه دخیل نبودم با این وصف بدیهى است که این تصمیم مجلس را نسبت به خود بى‌نهایت گران‌بها دانسته و به همین جهت برخورد فرض دیدم که با وجود مشکلات از قبول خدمت استنکاف نکنم و آنچه در قوه دارم براى حسن اجراى منویات مجلس شوراى ملى در راه خدمت به مملکت به کار ببرم.

نکته دیگرى که از این نظر تمایل مجلس شوراى ملى دستگیر اینجانب شد این بود که نمایندگان محترم در موقع اتخاذ این تصمیم در خاطر خود داشته‌اند که اینجانب در تمام عمر آسایش و رفاه ملت و استقلال کامل مملکت و قوام و قدرت دولت را همواره موقوف به استقرار کامل اصول مشروطیت و حکومت ملى دانسته‌ام و همیشه در این راه عملاً قدم بر داشته‌ام و در هیچ دوره از ادوار از این اصل اساسى منحرف نشده‌اند و بنابراین مسلم است که در این دوره نیز که نمایندگان محترم مى‌خواهند اصول مشروطیت همه در جاى خود پایدار گردد سعى در پیروى از این رویه دیرینه وجهه همت اینجانب خواهد بود و به این جهت امیدوارم که همکارى صمیمانه که نمایندگان محترم در این زمینه با دولت خواهند فرمود گردش دستگاه حکومت را بر محورى قرار دهد که در سایه استقرار اصول حکومت مشروطه مصالح عالیه مملکت را از هر جهت تأمین کند و در این زمینه براى نمایندگان محترم و سایر عقلاى قوم جاى هیچ‌گونه نگرانى باقى نماند و از این بابت هر‌گونه اختلاف نظری که پیشروان افکار و علاقمندان به اصول در طرز اداره امور کشور دارند مرتفع شوند زیرا که به اعتقاد اینجانب عموم ملت در این اصل اتفاق دارند که ضمانت استقلال تام ایران و سایر مصالح عالیه مملکت باید به وسیله اجراى واقعى اصول مشروطیت تأمین شود و با این وصف اگر در اذهان و افکار اختلافى در طرز اداره امور مملکت وجود داشته باشد. منشأ آن غالباً اختلاف رویه در طریقه اجراى اصول مزبور است نه اختلاف عقیده در خود آن اصول. اما از آنجا که مخصوصاً در این ایام حق این گونه اختلاف نظر‌ها هم غالباً موجب ضعف دولت مى‌شود و سکته به ارکان مملکت وارد مى‌آورد جاى آن دارد که مصالح اساسى مملکت را از بیم هر گونه گزند و آسیب فراغت دست دهد هادیان افکار از هر گونه اختلاف نظر چشم بپوشند و صمیمانه دست یگانگى و وداد به هم بدهند و از اقداماتى که دولت براى تأمین آن مقصود اصلى مى‌کند به قوت تمام پشتیبانى نمایند تا توجه به فروع بیش از حد لزوم نباشد و در نتیجه مجلس و دولت از جهتى که شبانه روز باید در راه حفظ و تقویت اصول بکنند باز نمانند و بحث در امورى که از لحاظ اهمیت در درجه دوم و سوم قرار دارد به موقعى که مجلس و دولت را از حل و تسویه مسائل درجه اول مملکت فراغت نصیب شده باشد موکول گردید. بنابر این مقدمات تصمیم اینجانب از بدو قبول این خدمت این شد که براى اجراى کامل اصول مشروطیت دولت در حین انجام وظایفى که به موجب قانون اساسى بر عهده دارد به ترتیبى عمل کند که مسئولیت تام و تمام کلیه آنها را به عهده خود داشته باشد تا مجلس شوراى ملى هم بتواند حقوقى را که به موجب قانون اساسى براى نظارت کامل در عملیات قوه مجریه بر عهده دارد اعمال کند. حاجت به توضیح ندارد که اجراى دقیق قوانین مصوب مجلس شوراى ملى وظیفه اساسى دولت خواهد بود و مجلس هر جا که انحرافى از آنها دید دولت را متذکر خواهد نمود و علاوه بر این مسلم است که اینجانب در هر امرى که متضمن مصالح عالیه مملکت باشد نه تنها بدون نظر مجلس قدمى بر نخواهم داشت بلکه بدون تقویت کامل مجلس شوراى ملى به حسن خاتمه اقداماتى که در این زمینه خواهم کرد نمى‌توانم امیدوار باشم.

هرگاه نمایندگان محترم با تصویب برنامه دولت این رویه عملى را قبول فرمایند اعتقاد اینجانب بر این است که بسیارى از مشکلات مملکت که در حل آن به عزم و همت مجلس و دولت بسته است آسان خواهد شد على‌الخصوص که در این چند روزه جنگ اروپا خاتمه یافته و پایان آن خاتمه یک قسمت از مشکلاتى را که در مملکت ما مولود جنگ بوده است بشارت مى‌دهد. پیمانى که متجاوز از سه سال قبل دولت ایران با متحدین معظم خود دولت شوروى و دولت انگلستان بست بر عهده هر یک از سه دولت تعهداتى گذاشت از روز امضاى پیمان دولت ایران تعهدات خود را کاملاً انجام داده (صحیح است) و آنچه در قوه ملت و مملکت ایران بود تمام و کمال براى غلبه بر دشمن به کار انداخت (صحیح است) به طوری که خود متحدین ما نیز همواره به این حقیقت واقف بودند و به کرات آن را یادآورى و تصدیق نمودند. با این وصف اکنون که ستاره صبح در افق طالع شده است و بنا به آثارى که طبیعت به آن مرتبط مى‌باشد من ‌بعد بسیارى از آنچه در ایران در طول مدت جنگ متحدین ما به آن حاجت داشتند و موافقت دولت ایران در آن باب به موجب مقررات پیمان سه‌گانه معلوم شده بود على‌الااصول دیگر طرف احتیاج ایشان نخواهد بود و علیهذا دولت ایران با توجه کامل به مقررات پیمان سه‌گانه که مراعات آن همیشه اوقات نصب‌العین ما بوده و هست امید و انتظارى که در این موقع دارد این است که هر چه زود تر به جلب موافقت کامل متحدین معظم خود در باب ترتیب سهل و ساده‌اى که بر آن اساس مناسبات عادى ایام صلح جانشین مقررات

+++

پیمان سه‌گانه بشود توفیق حاصل کند و بنا به اصل مساعدت و همکارى صمیمانه‌اى که فی‌مابین ایران با دول شوروى و انگلستان و آمریکا برقرار است و شالوده آن مخصوصاً در ظرف سنوات اخیر استحکام یافته است با توافق دول مزبور ترتیبى بدهد که در تمامى‌ شئون مملکت اوضاع عمومى به مقتضاى استقلال کامل دولت ایران به حال عادى بر گردد (صحیح است) و مصائب و تلفات و خسارات و ضرر‌هایی که در نتیجه حوادث جنگ با ایران توجه کرده است بر طبق آنچه حق و عدالت حکم مى‌کند و در مورد نظایر آن در روابط بین‌الملل مرعى شده باشد جبران پذیرد و حسن مناسبات ایران با عموم ممالک دوست سابق‌الذکر بر اساس احترام بسط و توسعه یابد و روابط اقتصادى و معاملات تجارى ما با ایشان در پرتو اصولى که ضامن منافع و مصالح هر دو طرف باشد رو به افزایش و رونق برود و به این وسیله در امر معیشت مردم و گذران یومیه افراد نیز که مخصوصاً در نتیجه جنگ سخت به مضیقه افتاده است گشایش و آسایش فراهم شود.

البته دولت به نیت انجام این مقاصد بدون فوت وقت در این ابواب با متحدین خود وارد مذاکره خواهد شد و بدون ذره‌اى تردید یقین دارد که در این اقدام مجرى تصمیم قطعى و عزم ثابت عموم نمایندگان مجلس شوراى ملى و کلیه افراد مردم مملکت مى‌باشد و به استحضار حسن نظرى که همواره متحدین عظیم‌الشأن ما درباره فداکاری‌هاى ملت ایران در راه معاضدت با ایشان ابراز نموده‌اند دولت امیدوارى کامل دارد که متحدین ما امروزه که به فتح و پیروزى نائل آمده‌اند این تقاضاها و انتظارات ملت ایران را به سمع رضا شنیده و به حسن قبول تلقى خواهند نمود. بدیهى است که دولت در ضمن مذاکراتى که در باب مناسبات اقتصادى و تجارتى مملکت با متحدین خود به عمل خواهد آورد وضع اداره اموراقتصادى مالى مملکت را نیز مورد مطالعه قرار خواهد داد تا کم و کیف آن را با توجه به وضعى که به مناسبت خاتمه جنگ اروپا پیش خواهد آمد بسنجد و اقداماتى را که به اقتضاى اوضاع فعلى مملکت و منظور تعدیل بودجه و تجدید نظر در مالیات‌ها و تهیه کار و بهبودى وضع کارگران و کشاورزان و نظایر آن ضرورى شمرده شود معین نماید و البته در ضمن امورى که همواره توجه خاص دولت مصروف آن خواهد شد استقرار امنیت و اصلاح و تکمیل قواى تأمینیه مملکت است که مخصوصاً در این اوقات حائز کمال اهمیت مى‌باشد شاید تکرار این مطلب زاید نباشد که این امروز وقایعى که از چگونگى آن نمایندگان محترم خود به خوبى آگاه هستند حتى یک رشته از امور مملکت را هم نتوان نام برد که محتاج اصلاحات نباشد و ناچار دولت در ضمن برخورد به هر یک از آنها آنچه در حیطه امکان باشد براى بهبودى کیفیت آن بذل جهد خواهد نمود لیکن از آنجا که امور مزبور همه در عرض یکدیگر نیستند بلکه بعضى مقدم بر بعضى دیگر شمرده مى‌شوند و از طرف دیگر توجه جامع و کامل نسبت به همه آنها در آن واحد با اوضاع فعلى مقدور نیست بالفعل دولت بالخاصه مسائل ذیل را شایان دقت و توجه و مقررات تصمیم عاجل می‌داند.

1 - حفظ تحکیم مناسبات حسنه بین کشور ایران و کشور‌هاى دوست و متفق همیشه هدف اصلى دولت ایران بوده و دولت اینجانب نیز از وظایف مهمه و اولیه خود مى‌داند که تمام مساعى خود را براى تشیید و تأیید آن به کار برد مساعى این دولت براى رسیدن به مقصود صمیمانه و صادقانه و نسبت به هر یک از متفقین بزرگ ما یکسان و صرفاً براساس استقلال کامل سیاسى و اقتصادى ایران و احترام متقابل و بر طبق مقررات پیمان سه‌گانه و منشور آتلانتیک و اعلامیه تهران انجام خواهد گرفت (صحیح است)

2 - مطالعه فورى در امور اقتصادى براى استقرار اصول و تشکیلاتى با اوضاع اقتصادى فعلى مملکت باشد.

3 - تجدید نظر در مالیات‌ها و تعدیل بودجه.

4 - اصلاح و تشکیل قواى تأمینه براى استقرار امنیت کامل کشور.

5 - اجراى طرح‌هایى که متضمن اصلاحات فلاحتى و صنعتى و تهیه کار براى بیکاران باشد.

6 - بهبودى وضع کارگران و کشاورزان بر طبق قوانین مخصوصى که از مجلس شوراى ملى خواهد گذشت.

7 - تجدید نظر در قانون استخدام دولتى:

پس از بیان برنامه دولت به کیفیتى که به عرض رسید اکنون هیئت دولت را به شرح ذیل به مجلس شوراى ملى معرفى می‌نماییم:

آقاى دکتر مرزبان وزیر بهدارى

آقاى (نصرالملک) حسین‌على کمال‌ هدایت وزیر مشاور

آقاى نصر‌الله خلعتبرى (اعتلاءالملک) وزیر کشاورزى

آقاى عبدالحسین هژیر وزیر دارایى

آقاى مصطفى عدل وزیر مشاور

آقاى ابراهیم زند وزیر جنگ

آقاى نادر آراسته وزیر راه

آقاى انوشیروان سپهبدى وزیر خارجه

آقاى ابوالقاسم نجم وزیر بازرگانى و پیشه و هنر

آقاى غلامحسین رهنما وزیر جنگ

آقاى الله‌یار صالح وزیر دادگسترى

وزیر پست و تلگراف بعداً تعیین خواهد شد.

وزارت کشور را عجالتاً خود اینجانب عهده‌دار خواهد بود.

3 - مذاکرات راجع به دستور

رئیس - آقاى طباطبایى تجدید پیشنهادى کرده‌اند گر چه با نظامنامه تطبیق نمى‌کند ولى خوانده مى‌شود:

(آقاى هاشمى (منشى) پیشنهاد را به شرح ذیل قرائت نمود)

مقام ریاست مجلس شوراى ملى چون یک ماه است دولتى در کار نیست نظر به اهمیت اوضاع کشور پیشنهاد می‌کنم برنامه دولت فعلى در همین جلسه مطرح و زودتر تکلیف آن معین شود.

رئیس - آقاى طباطبایى (اجازه)

محمد طباطبایى - آقایان توجه دارند که فرق است بین لایحه قانونى دولت و پروگرام مطابق نظامنامه که آقاى رئیس اشاره فرمودند لوایح قانونى دولت که باید به تصویب مجلس برسد اگر فوریت پیدا کرد او هم لازم نیست که چاپ شود ولى اگر فوریت نداشت به کمیسیون احاله می‌شود و بایستى طبع 24 ساعت قبل از این که به جلسه علنى بیاید توزیع شود اما پروگرام دولت این طور نیست لایحه قانونى نیست به تصویب مجلس هم نمى‌رسد یک کلیاتى است پیش همه محفوظ و در جاى خودش هم صحیح است و رأى هم که داده مى‌شود رأى اعتماد است- رأى اعتماد به پروگرام داده نمی‌شود به اشخاص داده مى‌شود بنابراین مطابق نظامنامه که خود آقاى رئیس هم اشاره فرمودند لازم نیست طبع و توزیع شود ودر هر وقت و به هر کیفیت و هر صورت ممکن است مطرح شود و روى آن صحبت بشود و دلیل این که من این پیشنهاد را کردم در خود پیشنهاد ذکر کرده‌ام و حالا هم عرض مى‌کنم متجاوز از یک ماه است دولتى در کار نیست و متأسفانه در یک چنین موقع مهم و فوق‌العاده و خارق‌العاده ما بیش از یک ماه مملکت را بى‌تکلیف گذاشتیم و حالا اگر بخواهیم پروگرام برود و طبع و توزیع بشود و چندین جلسه صحبت کنیم خیال مى‌کنم ده پانزده روز دیگر هم این بلا‌تکلیفى ادامه پیدا کند از این نظر خواهش کردم اگر امروز مجلس موافقت کند برنامه را مطرح کنیم و آقایانى که مى‌خواهند صحبت کنند از همین جلسه آتیه بتوانیم تکلیف این موضوع را تعیین کنیم.

رئیس - جمعى از آقایان اجازه خواسته‌اند.

اقبال - یک نفر مخالف هم صحبت بکند و رأى بگیرد.

رئیس - بسیار خوب. آقاى دکتر مصدق‏

دکتر مصدق - یک گزارش ما در مجلس داریم که هر وقت مى‌خواهد مطرح شور یک کار خیرى مى‌آید و جلو آن را مى‌گیرد و آن گزارش کمیسون دادگسترى راجع به آقاى تدین است آن جلسه که خواست مطرح شود قانون انتخابات روى کار آمد و گفتند مملکت با این قانون انتخابات فعلى که هست هیچ وقت اصلاح نمى‌شود قانون انتخابات را مطرح کنیم بلکه انشاء‌الله مملکت در نتیجه تجدید قانون انتخاب اصلاح شود و ما این را یک طورى رد کردیم حالا امروز هم که فقط چند دقیقه وقت لازم است که گزارش کمیسیون دادگسترى در مجلس مطرح شود برنامه دولت به میان آمده است راجع به برنامه دولت معمول این بود که هر وقت داده مى‌شد یک مهلتى به نمایندگان مى‌دادند که آن را بخوانند و مفادش را به خاطر بسپارند و بعد رویش صحبت کنند (صحیح است) این است که بنده استدعا مى‌کنم آقا این پیشنهاد را پس بگیرند که امروز همان گزارش مربوط به آقاى تدین که چند دقیقه بیش‌تر کار ندارد مطرح شود که بعد از چهار پنج ماه این کار خاتمه پیدا کند و مانعى ندارد که پروگرام چاپ شده و در جلسه دیگر مطرح شود.

محمد طباطبایى - بنده اصرارى ندارم مسترد مى‌کنم.

رئیس - دو چیز در دستور داریم یکى انتخاب نمایندگان بانک است یکى هم گزارش مربوط به آقاى تدین.

مهندس فریور - همان دستور سابق را دنبال کنیم.

رئیس - بسیار خوب.

ثقت‌الاسلامی - اجازه مى‌فرمایید بنده دو کلمه عرض داشتم.

رئیس - در چه موضوع مربوط به گزارش آقاى تدین؟

ثقت‌الاسلامى - خیر یک تذکر مختصرى آقاى نخست وزیر داشتم دو دقیقه بیش‌تر وقت نمى‌خواهد.

4 - مذاکره راجع به گزارش کمیسیون قوانین دادگسترى مربوط به آقاى تدین

جمعى از نمایندگان - وارد دستور شده‌ایم

+++

رئیس - گزارش مربوط به آقاى تدین مطرح است کسى هم اجازه نخواسته است مى‌بایستى رأى بگیریم.

لنکرانى - آقاى دکتر مصدق و بنده اجازه خواستیم.

فرخ - در جلسه گذشته نسبتى به من داده شده است که مطابق ماده 109 نظامنامه بنده حق دارم توضیح بدهم در جلسه قبل هم استجازه کردم و تقاضا کردم اجازه من محفوظ بماند اجازه مى‌فرمایید؟

رئیس - بسیار خوب بفرمایید ولى فقط از خودتان دفاع کنید.

فرخ - در جلسه پیش در ضمن بیاناتى که آقاى نقابت فرمودند دو نسبت به بنده دادند و شاید عرض کنم که دو تهمت به من روا داشتند که من بر طبق ماده 109 نظامنامه حق دارم دفاع کنم و عرایض خودم را به عرض آقایان نمایندگان برسانم یکى این که فرمودند بنده راپورتى که از آذربایجان دادم فروزان پیشکار مالیه گفته است که اینها اعداد روى کاغذ است.

حقیقت نداشته و غله‌اى در محل نبوده است و یکى این که فرمودند بنده راپورتى به پیشگاه مبارک ملوکانه عرض کرده‌ام.

بر‌خلاف حقیقت در مقابل به من نشان و حمایل مرحمت شده است اما راجع به موضوع اول خدمت آقایان عرض مى‌کنم که من پس از مراجعت از آذربایجان هیچ گونه گزارشى به پیشگاه ملوکانه شفاهاً و کتباً عرض نکرده‌ام زیرا مسئولیت امور مملکت مطابق قوانین مشروطیت با دولت است و مقام سلطنت هم از من استعلامى نفرمودند تا بنده چیزى عرض کنم گزارشى را هم که من به دولت تقدیم کردم متکى به راپورت رؤساى مالیه بوده است مثل راپورتى که به مجلس تقدیم کردم.

مثلاً رئیس دارایى مراغه مى‌نویسد موجودى من 4800 تن اردبیل مى‌نویسد 8700 تن تبریز مى‌نویسد 19957 تن و من عین آن گزارشات را ضمیمه راپورت خودم کردم و تقدیم کردم و خیلى تعجب مى‌کنم یک مأمورى مثل آقاى فروزان که از مأمورین خیلى باهوش و مدیر و مجرب وزارت مالیه است یک همچو گزارشى داده باشد اتفاقاً دیروز یکى از نمایندگان محترم کاغذ آقاى فروزان را به بنده دادند براى این که در روزنامه رسمى ‌درج بشود و حالا هم از آقاى هاشمى تقاضا مى‌کنم که عین آن را در روزنامه رسمى‌ درج کنند مى‌نویسد براى رفع اشتباه آقاى نقابت من همچو گزارشى که راپورت آقاى فرخ اعداد روى کاغذ است نداده‌ام و من تقاضا کردم که حواله‌جات به مرور داده شود که بتوان پرداخت (نقابت عین آن را قرائت بفرمایید) رفع اشتباه از آقاى نقابت نماینده محترم مجلس در جلسه سه‌شنبه اخیر مجلس که دامنه مذاکرات به موضوع غله آذربایجان در سال 1321 کشیده شده از طرف آقاى نقابت این طور عنوان شده بود که بعد از مراجعت جناب آقاى فرخ وزیر خواربار وقت از مسافرت تبریز اینجانب به مناسبت مأموریت آذربایجان گزارشى به تهران داده و ارقام قلمدادى معظم را تکذیب کرده‌ام اکنون من‌باب بیان حقیقت لازم دیدم توضیح دهم که اولاً گزارش اینجانب به عنوان خود آقاى فرخ وزیر وقت بوده و ثانیاً مبناى آن گزارش اساساً قبول یا رد مقدار جنس جمعى آذربایجان نبوده بلکه منظور این بود که چون قسمت مهم از غله جمعى محل تدریجاً به حیطه وصول در مى‌آمد ناگزیر مى‌بایستى حواله‌جات قابل تحویل به نمایندگى بازگانى شوروى یا جهت حمل به تهران به تدریج و به تناسب جنس متمرکز در انبار تبریز صادر مى‌شد تا ادارات محل دفعتاً در فشار صاحبان حواله قرار بگیرند و آنچه به خاطر دارم چون پیشنهاد اینجانب معقول و منطقى بود مورد تصویب وزارتخانه واقع و مقرر گردیده حواله‌جات محل به تفاریق صادر شود على‌اصغر فروزان بنابراین معلوم شد که بنده راپورتى بر‌خلاف حقیقت عرض نکرده‌ام.

اما راجع به حمایل و نشان فرمودند اینجا خسن و خسیین دختران معاویه است اولاً بنده از مسافرت آذربایجان که برگشتم به بنده نشان و حمایلى مرحمت نشد ولى بنده وقتى که از مسافرت کرمان مراجعت کردم براى این که یک تشویقى از بنده شده باشد براى خدماتى که که در کرمان انجام داده‌ام و نمایندگان کرمان البته بهتر مى‌دانند به این جهت تصویب شد که تشویق از من بشود و نشان و حمایلى به بنده مرحمت شد و مطابق اصول تشریفاتى که باید در یک عیدى این نشان و حمایل مرحمت بشود، در عید غدیر مرحمت شد ولى من از آقاى نقابت انتظار داشتم که با سوابقى که پدر ایشان با بنده داشت در این موضوع دقت مى‌کردند آن وقت یک نسبتى به بنده می‌دادند که شاید خودشان هم به او خیلى معتقد نبودند.

چنان که من خودم همین کار را کردم نسبت به ایشان خیلى چیزها به بنده گفتند. ولى بنده تکذیب کردم مثلاً از دیوان کیفر به من گفتند که ایشان آقا بزرگ ابراهیمى را در منزل خودشان مخفى کردند و ما نمى‌توانیم ایشان را استنطاق کنیم ولى من این موضوع را تکذیب کردم و گفتم دروغ است آقاى نقابت اشرف از این است که مرتکب چنین عملى بشود انتظار داشتم که ایشان هم مطالعه کرده باشند اما راجع به اصل موضوع که فرمودند و به اصطلاح ضعف گزارش بنده را گرفته‌اند روى اعداد که 19957 تن غله که نصف آن را به روس‌ها دادند و بقیه را دادند به تهران و دیگر چیزى نبوده است این را توجه نفرمودند که این غله‌اى را که صورت مى‌دهند در انبارهاى هر شهرى است در هر شهرى هم چند نفر معین مى‌شوند، براى نظارت آنها و در شهر تبریز هم مأمور بود و آنچه که به شوروى داده مى‌شد جو بود و آنها هم از محل دیگر.

حالا بنده تصور می‌کنم که فرمایش آقاى نقابت صحیح است و گزارش‌هایى که ما دادیم واقعاً عدد روى کاغذ بود. استدعا دارم آقایان نمایندگان در این موضوع یک توجه مختصرى بفرمایند. آقاى فریور استدعا مى‌کنم توجه کنید. در آخر آذر ماه بنده از آذربایجان آمدم و تا آخر سر خرمن 9 ماه فاصله بوده است و مطابق صورت دقیق ماهى 3420 تن مصرف شهر‌هاى آذربایجان بود که در 9 ماه تقریباً 30 هزار تن مى‌شود و 20 هزار تن هم به شوروى‌ها باید بدهند این مى‌شود 50 هزار تن و آقایان مى‌دانند که از قفقاز هم غله نیامد، و ترکیه هم چیزى به ما نداد و از عراق هم نیامد و تهران هم که غله نداشت پس معلوم شد که این 50 هزار تن در آذربایجان بود از آسمان هم که غله نمى‌ریزد ما چه مى‌گوییم ما می‌گوییم که این 50 هزار تن باید مطابق نرخ دولت یعنى تنى 300 تومان گرفته شده باشد ولى محتکرین نداده‌اند و دولت باید از آنها گرفته باشد ولى مأمورین بر‌خلاف قانون منع احتکار و بر‌خلاف قانون با محتکرین تبانى کرده‌اند و انقلاب مصنوعى ایجاد کرده‌اند براى این که 300 تومان را 1340 تومان به خزانه دولت تحمیل کند ما چه مى‌گوییم مى‌گوییم تبانى مأمورین دولت با محتکرین بر‌خلاف قانون منع احتکار و وارد کردن زیان به خزانه دولت این قابل رسیدگى است و بر طبق قانون کیفر عمومى قابل جرم است آقایان مى‌گویند قابل رسیدگى نیست و مجلس قضاوت خواهد کرد اگر قابل رسیدگى بود که رسیدگى مى‌شود چون به عقیده ما قابل رسیدگى است بنده تصدیق دارم که آقاى نقابت یکى از نمایندگان محترم و وکلاى مبرز دادگسترى هستند ولى یقین دارم گاهى هم مولوى خوانده‌اند، مولوى مى‌گوید

اى ضیاء‌الحق حسام‌الدین و دل

کى توان اندود خورشیدى به گل

به عقیده بنده تبانى مأمورین دولت با محتکرین از ظهر من‌الشمس و خورشید را با گل اندود کردن است این قضیه واضح و روشن و محقق است ولى در خاتمه یک پیشنهادى دارم و آن این است که در موضوع آقاى تدین چندین جلسه مذاکرات در مجلس شده است و گاهى هم یک تشنجاتى ایجاد شده است به عقیده بنده به اندازه کافى مذاکرات شده است خوب است با این موضوع خاتمه بدهیم و رأى گرفته شود (صحیح است) چون آقایان آنچه باید فهمیده‌اند و قضیه کاملاً روشن شده است و به اصطلاح پنبه موضوع زده شده است و قضیه واضح است به عقیده بنده بهتر این است که رأى بگیریم و به این موضوع خاتمه بدهیم که بیش از این وقت مجلس گرفته نشود (صحیح است)

رئیس - آقاى دکتر مصدق.

یک نفر از نمایندگان - دو نفر مخالف پشت سر هم نمى‌شود صحبت کنند.

رئیس - چون آقاى فرخ به عنوان ماده 109 براى رفع آن نسبتى که به ایشان داده شده بود اجازه خواسته بودند مطابق نظامنامه بنده به ایشان اجازه دادم.

نقابت - بنده هم به عنوان مخبر میسیون اجازه مى‌خواهم.

رئیس - آقاى دکتر مصدق

دکتر مصدق - آنهایى که گزارش مرا در خصوص پرونده آقاى تدین در روزنامه رسمى ‌شماره 48 و 26 فروردین و بعضى از جراید خوانده‌اند مى‌دانند که طبق دستو ویویان مستشار آمریکایى مقرر بوده آقاى آذر‌نیا رئیس دارایى مراغه کالاى انحصارى را با غله مبادله کنند و در 20 اسفند 1321 به قادر مقدم و ابراهیم و اسحق و صالح عزیزى در مقابل یک تن گندم 240 تومان نقد و مقدارى کالا به مقدار بازار آزاد داده که یک تن گندم براى دولت 631 تومان تمام شده است.

و با این که مطابق اظهارات آقاى مرخ نماینده محترم و ورقه رسمى‌که در جلسه 18 اردیبهشت ارائه فرمودند دولت در نقاط مختلفه آذربایجان غله داشت و احتیاج به خرید نداشت در 24 اسفند در تبریز بلوایى راه انداختند که نتیجه آن این شد که 7 روز بعد از معاملات دارایى مراغه ویویان قراردادى با آقاى خدیوى منعقد کند و 1500 تن گندم و 500 تن جو را در مقابل هر یک تن گندم 120 کیلو و یک تن جو 90 کیلو قند و شکر تحویل دهد. قند و شکر را که به حداقل قیمت بازار یعنى هر کیلو 12 تومان حساب کنیم قیمت یک تن گندم

+++

1440 تومان مى‌شود و در هر تن 779 تومان بیش از معامله دارایى مراغه شده و متجاوز از یک میلیون تومان ضرر دولت است مردم مى‌گویند اگر ویویان در این کار نفعى نداشت قرارداد را امضا نمى‌کرد و اگر مجبور بود حکم سرلشکر مقدم را اجرا کند وقتى که تهران آمد خسارت دولت را به دکتر میلسپو رئیس مافوق خود گزارش مى‌کرد.

آقاى تدین که به دعوت آقاى سرلشکر مقدم وارد تبریز شدند اعتراض ننمودند و در تاریخ 22 فروردین 1322 یعنى 25 روز بعد از انعقاد قرارداد خدیوى خود ایشان با آقاى بزرگ ابراهیمى پیمانى براى مقدار 3 هزار تن و با شرایط بدترى بستند. در موقع انعقاد پیمان با آقاى خدیوى 20 تن قند و شکر به رسم مساعده داده شده بود که در بازار آزاد بفروشد و قیمت آن را براى خرید غله مورد پیمان به کار برد ولى به آقاى ابراهیمى اضافه از این مقدار مبلغ 150 هزار تومان هم به رسم مساعده همان روز انعقاد پیمان وجه نقد دادند که معلوم نیست این وجه را براى چه پرداختند. من با عقیده آقاى نقابت که نظریه مجلس شوراى ملى قضایى است نمى‌توانم موافقت کنم زیرا طبق اصل 69 متمم قانون اساسى: « مجلس شوراى ملى یا مجلس سنا تقصیر وزرا را در محضر دیوان خانه تمیز عنوان خواهند نمود » و عنوان غیر از قضاوت است و اصل 70 قانون مزبور که مى‌گوید: « دیوانخانه تمیز در هیچ محاکمه ابتدا رسیدگى نمى‌کند مگر در محاکماتى که راجع به وزرا باشد » مى‌رساند که مجلس شوراى ملى در درجه اول هم نمى‌تواند قضاوت کند و مجلس شوراى ملى را در این مورد مى‌توان به شا‌میر‌ دا کوزاسیون تشبیه کرد پس وظیفه مجلس این است اگر اتهام وارد نیست تغییر وزیر را اجازه ندهد و اگر وارد است اجازه دهد که طبق ماده 8 قانون محاکمه وزرا مدعى‌العموم دیوان تمیز قضیه را تعقیب کند و همچنین با نظر ایشان که آقاى تدین از ماده واحده 24 خرداد 1321 مى‌توانستند استفاده کنند مخالفم و ماده مزبور را عیناً نقل می‌کنم تا معلوم شود که ماده مزبور متضمن هر اختیارى که فرض شود مجرى آن دولت است اینک این ماده: « مجلس شوراى ملى براى خرید و جمع‌آورى مازاد غله و سایر مواد خواربار و تأمین وسایل نقلیه به منظور تهیه ارزاق عمومى از تاریخ تصویب این قانون تا آخر مهر ماه 1322 به دولت اجازه مى‌دهد براى مواردى که در قانون احتکار و آیین‌نامه آن پیش‌بینى نشده است هر اقدامى‌که لازم بدانند به موقع اجرا بگذارند کیفرهاى ضرورى نیز در این باب ( در حدود کیفرهاى مقرر در قانون احتکار) از طرف دولت اعلام و اجرا خواهد گردید و آقایان محترم ملاحظه مى‌فرمایند که مجلس هر اختیارى در این ماده هست به دولت داده است نه به وزیر و چنان چه نظر مقنن این بود که شخص وزیر هم از آن استفاده کند فعل را شخص سیم جمع نمى‌آورد و به جاى بدانند و بگذارند بداند و بگذارد مى‌گفت اگر از این اختیارات وزیر دارایى بدون تصویب‌نامه دولت مى‌توانست استفاده کند وقتى که خواربار به وزارت دارایى انتقال یافت رئیس کل دارایى هم این حق را پیدا می‌کرد و لازم نبود که مقنن ماده 2 قانون سیزده اردیبهشت را وضع کند و به موجب آن به دکتر میلسپو این حق را بدهد من با گزارش مبسوطى که تقدیم مجلس نموده‌ام زائد مى‌دانم بیش از این توضیح دهم و وقت مجلس را تضییع کنم فقط عرض مى‌کنم که طبق اصل 8 متمم قانون اساسى اهالى مملکت ایران در مقابل قانون مزبور در اصل 12 و 69 و 70 نمایندگان مجلس و وزرا را از این حکم کلى استثنا نموده و علت این است که آنها بتوانند با نهایت اطمینان و پشت گرمى و بدون ملاحظه انجام وظیفه کنند و الا لزوم نداشت که این دو گروه را از حکم کلى مستثنا کند و براى آنها قائل به حقى شود که سایر افراد مملکت آن را ندارند بنابراین مادام که مجلس شوراى ملى از نمایندگان مجلس سلب مصونیت نکرده و یا اجازه نداده است که وزیرى را تعقیب کند احدى نمى‌تواند معترض نمایندگان مجلس و یا وزیر شاغل مقام و یا منفصل بشود بدیهى است که مجلس هم از این حق نباید سوء‌استفاده کند و از محاکمه اشخاص خلافکار جلوگیرى نماید و آنها را در پناه خود حفظ کند. هر کس پرونده‌اى را مطالعه کرد تشخیص مى‌دهد که تقاضاى اجازه تعقیب آلوده به غرض هست و یا نیست چنانچه از مطالعه پرونده معلوم شود که نسبت به نماینده و یا وزیر مى‌خواهند اعمال غرض کنند مثل این که تقاضاى سلب مصونیت نمایندگان دوره‌ى دیکتاتورى اغلب از این نظر بوده است البته مجلس نباید اجازه دهد ولى اگر پرونده بر‌خلاف این نظریه بوده یعنى از مجلس اجازه بخواهند که وزیر خلافکارى را تعقیب و قضیه را روشن کنند و دیوان کشور که یگانه محکمه صالحه است به موضوع رسیدگى و قضاوت کند خصوصاً این که کمیسیون هم موافقت کرده باشد دیگر چه باعث است که مجلس چندین جلسه وقت خود را صرف گزارشى کند که بر‌خلاف مصالح مملکت است - مى‌گویند روزى که گزارش سو‌کمیسیون مطرح شده از 18 نفر اعضاى کمیسیون دادگسترى 11 نفر در جلسه بیش‌تر نبوده‌اند و گزارش مزبور با رأى مخفى و اکثریت 6 نفر از حضار تصویب شده و معلوم نیست کى موافق و کى مخالف بوده و جاى تأسف است در یک کار مهمى‌ که جنبه قضایى داشته نمایندگان مخالف به واسطه محافظه‌کارى با رأى مخفى مخالفت نکنند خوب است آقایان مخالفین خود را معرفى کنند تا معلوم شود که با گزارش سو‌کمیسیون کى‌ها موافق بوده‌اند. من تا زمانى که عضو مجلسم راضى نمى‌شوم مجلس کارى کند که موجب سوء‌شهرت آن بشود مجلس باید خود را طورى معرفى کند که نتوانند بگویند سرچشمه فساد اخلاق خود مجلس است مجلس شوراى ملى باید محبوب جامعه باشد و مردم آن را کعبه آمال خود بدانند من یقین دارم که اگر مجلس اجازه تعقیب داد دادستان از آقاى تدین مطالب ذیل را سؤال مى‌کند.

 (1)‌- آقاى سرلشکر مقدم براى چه کار ایشان را به تبریز دعوت کرده‌اند؟

(2) - چرا به قرارداد خدیوى که بدون رعایت مقررات مناقصه منعقد شده بود اعتراضى ننمودند؟

(3) - چرا خودشان با آقاى بزرگ ابراهیمى پیمانى با شرایط بدتر از پیمان خدیوى و بدون اجراى مقررات مناقصه بستند؟

(4) - اگر سه هزار تن غله براى ارزاق شهر لازم بود چرا فروشنده را فقط در تأدیه 1500 تن ملزم نمودند و او را مخیر نمودند که 1500 تن دیگر را اگر براى او صرف نداشت تحویل ندهد؟

(5) - چرا چنین اختیارى براى دولت قائل نشدند که 1500 تن باقى را به قیمت ارزان‌تر تهیه کند؟

(6) - علت این که فروشنده را به دولت ترجیح داده‌اند چه بوده است؟

(7) - چرا از پیمانکار سند رسمى و ضامن اجرا نگرفته‌اند که پیمانکاران به جاى این که غله تحویل دهند با نانواها تبانى کنند و معادل 3446 خروار قبض نانوا بدهند و آقاى مجید‌زاده قبوض را قبول نکند و به موجب حکم گرافورد مجبور شود محاسبه را تفریغ کند و از پیمانکاران سند رسمى بگیرد که اگر دولت به تفریغ محاسبه اعتراضى نمود از عهده برآیند؟

(8) - چون دولت در تبریز به غله احتیاج داشت چرا محل تحویل جنس را منحصراً شهر مزبور قرار نداده‌اند و پیمانکار را مخیر نمودند در نقاطى که دولت جنس داشت و وسایل نقلیه نداشت غله را تحویل دهد؟

(9) - اگر نانوا جنس خریده بود چه طور حاضر شد که قند و شکر را پیمانکاران بگیرند و در بازار آزاد در حدود هر کیلو 180 ریال بفروشند و بعد به نانوا قیمت آن را از قرار هر کیلو 70 ریال تأدیه نمایند؟

(10) - اگر نانوا به مردم نان داده بود چرا عده زیادى از گرسنگى تلف شدند؟ بدیهى است که دادستان دیوان عالى کشور چک آقاى ابراهیمى را از بانک خواهند خواست و از گیرنده وجه تحقیق مى‌کنند که 150 هزار تومان را که روز انعقاد پیمان از بانک گرفته به کى داده و به چه مصرف رسانیده است و همچنین از شوفر تحقیق مى‌کنند که قالى سنگین قیمت را از کجا حمل و در کجا تحویل داده است! از عهده ما نمایندگان که در جلسات رسمى سر وقت حاضر نمى‌شویم و پس از حضور هم جلسه را به کررات از رسمیت مى‌اندازیم و و ناطق را پشت میز خطا به حیران مى‌کنیم و تشکیلاتى براى تحقیقات لازمه در اختیار نداریم این کار شاخته نیست و‌ظیفه دادستان است که به وسیله بازرسان خود تحقیقات لازمه در اطراف قضیه نموده و پرونده را تکمیل نمایند (صحیح است) اگر جواب آقاى تدین دیوان کشور را قانع نمود تبرئه خواهند شد و حکمى‌که در برائت ایشان تمام اعضاى دیوان مزبور به رأى علنى صادر کنند از قرارى که جمعى از اعضای کمیسیون دادگسترى با رأی مخفی در منع تعقیب ایشان صادر کرده‌اند مؤثر‌تر است (صحیح است) و چنانچه آقای تدین دیوان کشور را قانع نکرد محکوم می‌شوند و من تصور نمی‌کنم که برای این کار لازم باشد که قبض رسمی ارائه نمایند (صحیح است)

رئیس - دو نفر پیشنهاد کفایت مذاکرات کرده‌اند آقاى نقابت

نقابت - عرض مى‌کنم که تصور نشود بنده واقعاً نظرى دارم که حتماً آقاى تدین تبرئه بشود (کام‌بخش- تصور شده) و به هیچ وجه همچو علاقه‌اى هم ندارم.

عرض کنم که نظر به اشاره یکى از رفقاى مجلسى ما مقاله‌اى هم نوشته شد که من وکیل مدافعم همین اندازه حق‌الوکاله‌اى که گرفته‌ام برایم بس است دیگر دفاع نکنم و تدوین هم تا آخر عمرش مدیون من خواهد بود این حرف را هم زده‌اند ولى باور کنید وقتى که سنگ اتهام به پیشانى رفقاى یکدیگر مى‌زنیم دستگاه قضایى و دستگاه حاکمه را ضعیف مى‌کنیم و الا چه فرق مى‌کند نقابت هم از معرکه خارج این چه اثرى دارد؟ باید فکر اساسى کرد بنده مکرر عرض کرده‌ام اهل حاشیه مطلب نیستم و وارد جریان هم نمى‌شوم در مسائلى که در مجلس مطرح است قطعاً باید یک نفر آن طرف مخالف را بگیرد تا آن طرف

+++

دیگر تحریک بشود و کلیه دلایل و حقایق را بگوید و مجموع این بیانات ذهن آقایان را روشن کند. بنده که آن طرف را گرفته‌ام و به عنوان این که این وزیر بى‌نظیر به قول آقایان مقصر نیست حرف می‌زنم. اولاً وظیفه‌ام مخبر کمیسیون دادگسترى است و به عنوان تبیین نظر رأى دهندگان ایفای وظیفه پارلمانى مى‌کنند من در حین ایفاى وظیفه نباید مورد اتهام آقایان واقع بشوم باید یک قدرى با فکر آرام با روح آرام توجه به عرایض من بفرمایند بیان آقاى فرخ احراز کرد مخصوصاً قرائت نامه فروزان محرز داشت که آقاى فروزان بعد از آمدن آقاى فرخ گزارشى فرستادند و آن گزارش هست و ما دیده‌ایم. از آن گزارش مستفاد مى‌شود که جنس در انبارهاى تبریز موجود نیست شهر در مضیقه آن است و حوائج متفقین ما هم ایجاب می‌کند که مقدارى جنس به آنها بدهیم ..... (در این موقع مقارن ظهر آقاى رئیس صندلى ریاست را ترک و آقاى ملک‌مدنى (نایب رئیس) به جاى ایشان جلوس نمودند)

نقابت - ..... لهذا این که اشاره کرد در آن نامه که در حواله‌جات تأخیر کنید یعنى حواله‌جات خارج از مصرف شهرى را و اگر به متفقین یا به غیر متفقین مى‌دهید حالا محل نداریم بدهیم جنس نداریم پس با ارقامى‌که بیان کردند و محرض شد بنا به اقرار خودشان که این توضیحاتى که مى‌دهند متکى به گزارش مأمورین است که گزارش مأمورین حکایت مى‌کند از مقدار تعهدات اشخاص و محل‌هایى که مى‌شود جنس تهیه کرد اما این گندم نیست تعهد نان نمى‌شود براى شرح در روزهاى تنگ و از ارقام خودشان که بنده گرفتند بیست هزار تن را که به خارج دادند به تهران حمل کرده‌اند مجموعش برابر شد با ارقامى‌که بیان کرده‌اند و دلیلى هم بر نقض این معنى آورده‌اند و آقایان نمایندگان آذربایجان تشریف دارند بنده به عمل آقایان استناد مى‌کنم که اگر گندمى‌در شهر بود علت این که نمایندگان محترم در محل از اشراف و اشخاص خیرخواه دعوت کردید و یک فقره 76 هزار تومان و یک فقره چهل و چند هزار تومان اعانه دادید و گفتید که نان را جنس را از بازار آزاد تهیه بکنند و تفاوت ضرر را از جیب شما- بگیرند چرا اگر گندم بود آقایان این اعانه را نمى‌دادید پس این دلیلى ثابت است که در شهر گندم به میزان حاجت عمومى نبوده است حالا اگر گندم به میزان حاجت عمومى نبوده است شهر را نمى‌شود در مضیقه گذاشت به این جهت بر حسب تقاضاى استاندار وقت وزیر وقت رفت چنان که آقاى فرخ هم بر حسب تقاضاى قبل از ایشان و شاید بنا به گزارش‌هایى که داده شده است تشریف بردند به تبریز و تهیه جنس کردند یکى از شکایت‌هاى حساس این بود که چرا بى‌مزایده شده آقاى فرخ هم که خودشان وزیر بودند زحمت و جدیت تحمل کردند براى نان آذربایجان و معاملاتى کردند تمام آن معاملات بدون مزایده بوده است؛

فرخ - به نرخ دولت بدون یک دینار اضافه (صداى زنگ نایب رئیس)

نقابت - این زنگ براى بنده است؟

( نایب رئیس - براى آقایان است که صحبت مى‌کنند) پس بنده اصلاح مى‌کنم عرضم را آقاى فرخ بدون مزایده و بدون مناقصه معامله کرده‌اند به نرخ دولت:

سیب‌زمینى در همدان 700 تن لوبیا 250 تن عدس 520 تن پسته 150 تن کرمانشاه سیب‌زمینى 1500 تن لوبیا 500 تن در کنگاور لوبیا 9 تن عدس 4 تن اینها مستخرجه‌هاى دوسیه است در اصفهان سیب‌زمینى 50 تن لوبیا 150 تن عدس 4 تن در ملایر سیب‌زمینى 700 تن لوبیا 500 تن در مازندران هیزم و ذغال خریده‌اند که هر کس مسافرت کرده دیده است که آنجا ریخته است و نیاورده‌اند (فرخ - آوردیم به مأمورین هم دادیم) بله ولى مقصودم این است که بدون مناقصه خریده‌اید عرض کنم که یک معامله هم در آذربایجان کردید هشتاد هزار تومان به حاجى مؤید ماکوئى که گویا یک نسبتى هم با آقاى فرخ دارد (فرخ- هیچ نسبتى با بنده ندارد خلاف عرض کرده‌اند) داده‌اند که روغن بخرد این روغن را هم به تبریز و بعد هم آن دله‌ها را به قیمت 18 ریال فروختم (اردلان - آقا بنده اخطار دارم این حرف‌ها خارج از موضوع است) در هر صورت این معاملات بى‌مزایده و بى‌مناقصه ولى به نرخ دولت انجام شده است هرگاه وزارت خواربار و دولت بنا به اختیارى که به موجب قانون 24 خرداد به دولت داده شده است و دولت هم معاملاتى کرده است مى‌شود آن معاملات را معاملات قانونى تلقى کرد منتها تذکرى که یکى از آقایان نمایندگان محترم دادند این بود که با حسن نیت البته حسن نیت یک امر قلبى است که مأمورین تحقیق جرائم در نتیجه اوضاع و احوال این موضوع را کشف مى‌کنند و در این خصوص حاضریم بحث کنیم .... (بعضى از نمایندگان- اکثریت نیست)

(نایب رئیس - کمى تأمل بفرمایید) در این موقع عده کافى شد.

نایب رئیس - حالا بفرمایید.

نقابت - تذکر دیگرى داده شد که مجلس رأى قضایى نمى‌دهد بلکه نظرى به اوضاع و احوال و سیاست خواهد داشت بدیهى است مجلس رعایت سیاست را در رأى به تعقیب وزیر خواهد کرد از این نظر که ممکن است آن وزیر در شئون اجتماعى و سیاسى مملکت تصمیمى اتخاذ کرده باشد که هرگاه دستگاه تعقیب جرائم بخواهد بدون رعایت سیاست آن وزیر را تعقیب کند مخالف شئون ملى و اجتماعى کشور باشد به این جهت در بعضى اوقات که آیا این را تسلیم دستگاه تعقیبى بکنیم یا نکنیم از نظر این که آثار یا تالى فاسد این عمل چندان شدید نباشد که به اوضاع اجتماعى صدمه بزند زمان جنگ است یک دولتى با یک دولت دیگر جنگ دارد وزیرى در حین کار یک تصمیماتى گرفته است و اتفاقاً آن روز با اتومبیل خودش در خیابان تصادف مى‌کند و یک آدمى را مى‌کشد این شخص را باید تعقیب کرد چون یک جرم عمومى است که باید تعقیب شود مجلس دراینجا یک نشر اجمالى مى‌گیرد و مى‌گوید حالا تعقیب نشود ولى بعد از این که رفع مشکلات شد تعقیب شود همین فلسفه است که درباره ژورى و هیئت منصفه که قانون اساسى وضع کرده است براى جراید براى این که جراید مرآت افکار عامه هستند نماینده یک دسته‌جات و یک طبقاتى هستند که آن طبقات در نتیجه اختلاف آرای خودشان با هم اختلاف مسلکى دارند یکى سوسیالیست است یکى رادیکال است یکى دموکرات است اینها با هم یک اختلاف نظرى دارند وخودشان از نظر علمى سیاسى اقتصادى در جرایدشان بحث مى‌کنند اگر ما هر مدیر روزنامه را بگیریم در تعقیب به یک اتهامى‌که مثلاً یک شخصى گفته است که این توى خیابان توى گوشش زده است خوب این را می‌شود ما بگوییم که این را بفرستند به جرایم تعقیبى و آن وقت آن دستگاه را که مى‌تواند در شئون سیاسى حرف بزند و ایده دهد خفه کرده‌اید به این جهت آنها هم ایجاد ژورى شد اینجا هم گفته شد که وزیر از اینجا تعقیب بشود بنده نمى‌خواستم اسمى ببرم در جریان ولى آقاى فرخ مى‌دانند در موقعى که در آذربایجان وضعیت نان این طور شد یک مقدارى هم دولت تعهد داشت جنس به متفقین بدهد و در آنجا تقاضایى بود صحبتى بود که این قند و قماش و شکر را بدهند به متفقین خود آنها با مردم مبادله کنند و با این حال دولت هم دیگر خرج ادارى ندارد حالا شاید بهتر بود شاید بدتر بود یک وزیرى تشخیص داد که این عمل بد است آنجا بشود مصلحت نیست‏.

(فرخ- در دولت سهیلى بود) (همهمه نمایندگان) آقایان پارازیت ندهید اجازه بفرمایید یک وزیرى آمد و گفت این را به دست داخلى کنید این را با یک مقاطعه‌کارى به دست این کار را مى‌کنیم او هم با یک سلسله تشریفات رفت و مبادله کرد و قند و قماش گرفت چه طور شود که خیلى استفاده کرد این قند براى دولت هر کیلویى بیست ریال تمام شده است وقتى که شما 120 کیلو بخواهید بدهید 120 دو تومان مى‌شود 240 تومان پول دادید یک تن گندم گرفته‌اید از نظر دولت و از نظر قیمت فرقى نداشت اما آن گندم در بازار خارج و در بازار سیاه قیمتش 240 تومان نمى‌شود بیش از آن مى‌شود چنان که قند و قماش هم قیمتش غیر از این بود چون دولت از جنس انحصارى خودش داد و از آن جنس گرفت مبادله جنس به جنس کرده است به این جهت در تبادل قیمت ضررى به خزانه دولت عاید نشده فرض این است که ضرر به خزانه دولت از این راه است که هرگاه دولت بیاید قند کیلویى بیست ریال را ببرد در بازار آزاد با نرخ 120 ریال بفروشد استفاده بیش‌ترى خواهد کرد و چون دولت نکرده و دیگرى کرده براى او استفاده فرض کرده‌اند اما قیمت جنس را براى او آورده‌اند به نرخ دولتى (تهرانچى- تعهدات وصول شده بود) .... بله اگر دولت این کار را با کسى که تعهد جنس را داشت مى‌کرد حق با شما بود تعهداتى که انجام شده بود آقاى تهرانچى خودتان ملاکید مى‌دانید تعهداتى که مى‌شود قبل از زراعت، قبل از به دست آمدن محصول در یک زمانى با یک ملاکى تعهداتى از اشخاص گرفته مى‌شود بعد آنها را مى‌آورند مى‌دادند این بسته بود به حسن اداره و عمل آن مدیر اداره که بتواند حسن تفاهم ایجاد بکند و از اشخاص متعهد جنس را وصول بکند یا نتواند ولى در بیانى که کردند و صورتى که دادند 11 هزار تن از تعهدات بود که لاوصول مانده بود و 19975 تن مطابق احصائیه جنس موجود داشت در نقاط مختلف و از این مقدار 20 هزار تن هم به شوروى دادند.

(فرخ- از این محل ندادند) 15000 تن هم به تهران حمل کردند چون وضعیت تهران هم در مضیقه بود بعد از این هم باز 15000 تن دیگر داده شد تا این حد جنس در مضیقه بود به این جهت مى‌بایستى بروند مبادله جنس به جنس بکنند تا یک وزیرى سه روز رفته در محل و جنس را

+++

مبادله کرده است، باز براى تشویق اذهان گفته شد اگر مدعى‌العموم چک بزرگ ابراهیمى را از بانک بخواهد این کار کشف مى‌شود و کمیسیون هم این کار را کرد، از بانک چک را خواست از بانک صورت حساب را خواست اینها در دوسیه است و مستنطق دیوان جزا آقاى گرکانى به تبریز رفت، تحقیقات محلى کرده چهار ماه رسیدگى کرد و از دانه دانه شهود تحقیق کرد تمام این دوسیه‌ها در آنجا هست این صورت حساب بانک ملى است که در آن روز 22 فروردین چک داده مى‌شود 150 هزار تومان که این 150 هزار تومان را حاج میر‌حسن حجازى و زین‌العابدین رؤساى رسته نانوا براى تفاوت نرخ قیمت از بانک مى‌گیرند علتش هم این بود که وزیر خواربار گفت که اهالى محترم پولى جمع کرده‌اند 70 هزار تومان به عنوان این تفاوت نرخ به نانوا داده‌اند که نانوا هم مطلع نشود دولت هم دویست هزار تومان هم فرستاد و وزیر خواربار هم گفت فعلاً وزارت خواربار پولى ندارد ما به عنوان خرید جنس به طور مساعده به شما این چک را مى‌دهیم و شما این چک را به عنوان قرضه ما بدهید به نانواها تا ما برویم به تهران و یک فکرى، یک محلى براى این پول فکر بکنیم یا در مقابلش از تعهدات شما کسر مى‌گذاریم یا پول شما را پس مى‌دهیم در همان روز این چک مبادله شده و این 150 هزار تومان به نانوا داده شده این اقتضا ندارد یک همچو حرفى که در دوسیه هست یک همچو حرفى که در گزارش اولیه آقاى دکتر مصدق در مورد همین چک تصدیق شده است پرداخت آن باز بعداً اشاره شده است که مهم نیست که امروز گفته مى‌شود که اگر مدعى‌العموم دیوان جزا چک را از بانک بخواهد مطلب کشف مى‌شود این تشویق در اذهان ایجاد مى‌کند و بنده باز این سیر مطلب را از روى دلیل استدلال مى‌کنم و قصدم تحریک آقاى دکتر است که بیش‌تر دلیلى بگویند و بیش‌تر توضیح بدهند تا آقایان هم از اشتباه بیرون بیایند واقعاً اگر مجرم است به مجرمیت رأى بدهند اگر بى‌تقصیر است رأى عدم مجریت بدهند.

اردلان - آخر چند روز

نقابت - ...... و بنده را ناقل و شارح پرونده کار بدانند نه مقصر نه وکیل مدافع و نه استفاده کننده از حق‌الوکاله این را به صراحت مى‌گوییم و به عقیده من آقاى فداکار کار شما هم وکیل دادگسترى هستیم شأن وکیل دادگسترى در دنیا این است که آزاد بار مى‌آید تفاوتش با نوکر باب این است که نوکر باب گیر دوسیه است گیر پرونده است بنا به گزارش مأمورین؛ به گزارش اداره غله بر می‌دارد این ارقام را پر مى‌کند و برف انبار مى‌کند و خیال مى‌کند که نان مى‌شود براى مردم غله مى‌شود ولى وکیل مدافع این جرم نیست یکى تو سرش بزنید 10 تا تو سر آدم مى‌زند و بعد هم حرفش را شجاعانه مى‌گوید مطلب را باز مى‌کند و روشن مى‌کند امروز هم مملکت ما احتیاج به صراحت دارد و احتیاج به این دارد که اشخاص با روى باز و با کمال آزادى حرف‌شان را بزنند (جمعى از نمایندگان - بفرمایید آقا- بفرمایید) واقعاً اگر این مجرم است به گزارش کمیسیون رأى ندهید دیگر خجالت یعنى چه؟ رأى با ورقه یعنى چه؟ هر کس موافق است باید بگوید من موافقم و اسمم همین است و هر کس مخالف است بیاید بگوید من مخالفم‏.

مهندس فریور - منظور از رأى با ورقه همین است آقا

نقابت - ...... بسیار خوب با ورقه باشد این که بحثى ندارد ولى اگر براى این است که اذهان چیز بشود یا براى این است که هر یک وکیلى از یک امر پارلمانى از یک وظیفه مجلسى و وظیفه مشروطیتى در پارلمان به عنوان مخبر دفاع مى‌کند این را نبایستى مورد حمله قرار داد و بعد در خارج سلب آزادى از آنها کرد ما مسائل مهمى‌داریم شما هزار تا تدین را به دار بزنید چه تأثیرى به حال مملکت دارد؟ (جمعى از نمایندگان- خیلى تأثیر دارد- همهمه نمایندگان)

ایرج اسکندرى - فقط یک دفعه امتحان کنید آقا (زنگ ممتد رئیس)

نقابت - ...... آقاى دکتر کشاورز 20 سال امتحان شد، 20 سال امتحان کردند شما جوان‌هایى بودید که روشن‌فکر بودید و در ایام مدرسه به کتاب مراجعه مى‌کردید من خودم دیدم در محاکمه پنجاه و چند نفر من خودم حاضر بودم، خودم وکیل مدافع بودم

نایب رئیس - آقا از موضوع خارج نشوید (زنگ ممتد)

نقابت- ..... بله آنجا هم تذکر داده شد که این اشخاص فقط کتاب اجتماعى خوانده‌اند دلیل جرمشان این بود پس آن وقت که این فشار را به شما آورده‌اند اگر مؤثر بود امروز شما دیگر این حرف‌ها را نمى‌زدید پس با فشار نمى‌شود حلق کسى را فشرد و اگر سه روز هم حلقش را فشار بدهید اول ساکت مى‌شود ولى بعد صدا مى‌دهد مقصود من که اگر گفتم دار بزنید البته تأثیر اخلاقى دارد ولى از لحاظ این که البته وقتى یک وکیلى در مجلس صحبت مى‌کند باید آزادى نطق داشته باشد باید در شئون اجتماعى آزادى داشته باشد حرفى که مى‌زند روى عقیده مسلکى یا عقیده پارلمانى یا عقیده قانون اساسى صحبت مى‌کند این را دیگر نبایستى تو سرش بزنند و متهم بکنند و به لجنش بکشند و از آنها سلب آزادى بکنند اینها براى چیست؟

من بارم سبک است یک آدمى هم هستم که هیچ چیز هم توى دنیا ندارم بنده خیلى متأثر شدم که یک وظیفه‌اى را که انجام مى‌دهم در اطراف او تغییراتى بشود وقتى که غایب هستم بگویند قوم و خویش است بنده که توهین نکرده‌ام به آقایانى که نظر تعقیب داشتند بنده که اهانت نکرده‌ام به آقایانى که جنبه حمله داشتند و ایشان را مجرم مى‌دانستند از نظر قضایى یک دلیل له گفته شد و یک دلیل علیه و گفتم که این دلایل کافى نیست و الا من که جسارتى نکردم به آقایانى که این طور صحبت مى‌کنند فرمودند که خوب است چند تا سؤال از ایشان بکنیم و مدعى‌العموم دادگسترى وقتى مى‌رود آنجا این سؤالات را از ایشان بکند این سؤالات را کمیسیون دادگسترى کرد پرونده‌هایى که آنها تحقیق کرده‌اند هست جواب‌هایش هست، فرمودند که چرا مزایده نکرده‌اند این هم در حین صحبت کردن بنده مسلم شد که عمل مزایده نکردن جرم نیست و اگر جرم بود الآن آقاى فرخ نمى‌نشستند اینجا، فرمودند که چرا جنس تحویل تبریز معامله نشد اگر شهر در مضیقه بود خوب بود جنس را مى‌آوردند در تبریز معامله مى‌کردند این جنس در خارج تبریز باید معامله مى‌شد به نیروى شوروى و وسایل حمل و نقل هم آنجا بود جنس هم مى‌بایستى به آنها تحویل مى‌شد و یک مقدارى هم مى‌بایست مى‌آمد به شهر و تحویل مى‌شد و آن مقدارى که باید بیاید به شهر آورده شده است و تحویل داده شده است اتفاقاً نسبت به آقاى خدیوى که آقاى سرتیپ‌زاده هم توجه دارند نسبت به او معامله‌اش را ویویان کرده و تدین دخالت نکرده عبدالله خدیوى اصلاً عمل نکرد به تعهد خودش و تعهد خودش را در ظرف زمان نداد ابراهیمى هم شرایطش بدتر از این نبود همان شرایط بود همان شرایط بود معذلک با این که مخیر هم بود، با این که دو تا هزار و پانصد تن بود تمامش را در ظرف صد روز تحویل داد حتى روز دوم و سوم گفتند شهر در مضیقه است آرد مى‌خواهد آرد پیدا نمى‌شود یک مغازه‌اى آرد ذرت نرم شده براى شیرینى‌پزى تهیه کرده مقاطعه‌کار مى‌رود آن آرد را با یک قیمت زیادى از او مى‌خرند اینها همه توى دوسیه هست، اینها همه هست منتها بنده حوصله داشتم همه را خواندم.

(فریور- تلفنش هم هست؟) تلفنش هم هست آقاى قهرمانى که آقاى فرخ به قول او استناد مى‌کند مى‌گوید که بزرگ ابراهیمى به من تلفن مى‌کند مى‌گوید که آرد نیست و این آرد در فلان مغازه موجود است بخرم یا نخرم قیمتش را هم خیلى گران مى‌گوید من هم در صد روز وقت دارم و باید در این صد روز این جنس را تحویل بدهم اما چون تأکید مى‌کند مقاطعه‌کار می‌رود آن جنس را به دو برابر قیمت عادله مى‌خرد دوسیه آن کارخانه و رسید آن اداره تمام توى دوسیه است این آرد ذرت را تحویل مى‌دهد ولى با این که به دو برابر قیمت گندم خریده بود به قیمت جو از او قبول مى‌کنند و حساب مى‌کنند زیرا یک دستورى آقاى لقمان نفیسى در سال 1318 داده است و در دوسیه هم هست که هرگاه ذرت تحویل دادند، آرد ذرت تحویل دادند به جاى جو قبول کنید و به نرخ جو پول بدهید این آرد ذرت را هم به نرخ جو حساب کرده‌اند اینها همه در دوسیه هست، مطلب دیگرى که فرمودند این است که صد و هشتاد ریال هر کیلو قند فروخته شده است، یک احصائیه در دست هست که ما این را دنبالش رفتیم تحقیق کردیم، از بانک ملى تحقیق کردیم چون بانک ملى یک کتابى چاپ مى‌کند به عنوان آمار و نرخ آزاد قیمت‌هاى تمام اجناس را براى تعیین سطح زندگى معین مى‌کند معمولش این است که آمار مى‌گیرد از تمام ولایات و شهرستان‌ها در آنجا از تاریخ 10 فروردین تا تاریخ 21 اردیبهشت (چون مدت صد روز که مدت بوده است که سه ماه و چند روز مى‌شود) نرخ گندم مرغوب را هزار و دویست تومان، دوازده هزار ریال تعیین مى‌کند حالا ممکن است در این قسمت هم بفرماید که شاید چند نفر محتکر با هم تبانى کرده‌اند و نرخ گندم را بالا برده‌اند من هم دلیلى ندارم که با آقایان معارضه کنم دلیل من تصدیق بانک ملى است که نرخ را این طور معین کرده است. نرخ قند را هم صد و بیست ریال معین کرده است حالا صد و بیست ریال را براى یک کیلو قند حساب کنیم و گندم را هم هزار و دویست تومان این دو قیمت مساوى مى‌شود ولى نرخ قند براى دولت هر کیلو دو تومان بوده است پس وقتى صد و بیست کیلو قند داده است دویست و چهل تومان داده است و یک تن گندم خریده است جنسى داده و جنسى گرفته است اگر قیمت قند بالا‌تر از این بوده است قیمت گندم هم مطابق احصائیه بانک ملى که عرض کردم بالا بوده است و معادل قیمت قند بوده است.

یک نکته اقتصادى هم اینجا هست که اگر یک مقاطعه‌کارى خواست پنج هزار تن یا سه هزار تن گندم بخرد و در مقابل قند بفروشد، قند عرضه می‌شود به بازار و گندم تقاضا مى‌شود ناچار قیمت گندم بالا مى‌رود و قیمت قند پایین مى‌آید و این مطلب را احصائیه بانک ملى نشان داده به طورى قند 123 ریال حداکثر شروع مى‌شود و مى‌آید به پایین تا خودش را مى‌رساند به شصت و سه ریال در هر کیلو به نسبت قند مى‌آید پایین آن وقت یک مقاطعه‌کارى کارش کشیده است به اردیبهشت و خرداد صد روز مى‌شود 3 ماه دیگر مى‌رسد به اردیبهشت و خرداد، بهار هم آمده دو سه تا باران هم آمده، و در مملکت ما وقتى که باران آمد قیمت جنس هم مى

+++

‌آید پایین آنها که دارند و مى‌ترسند بپوسد مى‌فروشند طبعاً وسیله عمل دارد فراهم مى‌شود این است که به طور قطع و یقین مطابق مندرجات پرونده مطابق دلایلى که در کمیسیون دادگسترى گذاشته شد و مطابق آنچه که با کمال علاقه و با تذاکرات آقایان را مطالعه کردیم و مطابق قوانین کیفر این قضیه براى آقاى تدین جرم شناخته نمى‌شود، زیرا فقط سه روز ایشان در آنجا بودند و اجازه دادند که قهرمانى این معامله را منعقد کند حالا مى‌فرمودند که رشوه هم گرفته شده، یک قالى هم که اشاره فرمودند، شاید مقصود این است که یک قالى هم رشوه داده شده است ممکن است داده باشد ولى این دلیل مى‌خواهد باید بگویند دلیلش چیست، آنچه که معین شد از شنود و مستنطق هم رفت چیزى پیدا نشد ممکن است که داده شده باشد ولى نه تدین مخبط است که بگوید که من این قالى را گرفتم و به من رسید و نه مقاطعه‌کار مخبط است که بگوید من دادم اینها هم که نمى‌گویند و ما هم که علم غیب نداریم روى موازین قضا ناچار هستیم بگوییم که آقا این قضیه بى‌دلیل است این هم از نظر اتهام رشوه حالا شما مى‌دانید و قضاوت و وجدان سیاست هر جور دلتان مى‌خواهد آزاد هستید اگر رأى به تعقیب تدین دادید سوبلیمه نمى‌خورم قول مى‌دهم به آقایان اگر هم تبرئه‌اش فرمودید به هیچ‌وجه خوش‌وقت نیستم شاید به قدرى که من استدلال کردم و این طور فهمیدم آن امور پر و پر بنده به عنوان این که با آن استدلالى که کردم سه تا موافق داشته است خوشم مى‌آید و الا هیچ وقت بنده انتره در این کار ندارم و خواهش مى‌کنم روى اراده و روى وجدان هر نظرى که آقایان مى‌دادند بدهند (همهمه نمایندگان- زنگ رئیس)

فرخ - اجازه مى‌فرمایید تهمتى به بنده زدند.

نایب رئیس - آقاى هاشمى

هاشمى - اخطار مقدم است ماده 110 مى‌گوید: ناطق باید از موضوع مباحثه خارج نشود چنانچه خارج شود رئیس او را متذکر مى‌سازد و اگر ناطق مزبور بخواهد توضیحاتى بدهد که او از موضوع خارج نشده است یا آن که خارج از موضوع شدن دلایل دارد در این باب اجازه داده نخواهد شد. متأسفانه سه چهار جلسه است تمام مذاکرات ما خارج از موضوع است نه دفاع از نظریه اکثریت کمیسیون دادگسترى.

نایب رئیس - دو پیشنهاد رسیده است راجع به کفایت مذاکرات- آقاى هاشمى

هاشمى - دو فقره پیشنهاد اول از آقاى صادقى و دوم از آقاى رادمنش به یک مضمون است که کفایت مذاکرات را پیشنهاد می‌نماییم

یمین اسفندیارى - عده کافى نیست براى رأى

بعضى از نمایندگان - مخالفى نیست

حاذقى- بفرمایید چهار نفر بیایند عده براى رأى کافى نیست

تهرانچى - براى کفایت مذاکرات رأى بگیرید.

صادقى - بنده پیشنهاد کرده‌ام اجازه بفرمایید توضیح بدهم شاید عده هم براى رأى کافى بشود

نایب رئیس - بفرمایید

صادقى - اگر وضع مجلس در گذشته ادوار مجلس هم این بوده حتى اگر وضع مجلس پیش ممالک متمدنه دیگر هم این است، که بنده عرضى ندارم یک مجلس ساعت‌ها، روزها، هفته‌ها حتى یک سال، مذاکره بکند راجع به این که پرونده یک نفرى که متهم است، این قابل تعقیب است یا نیست، باید قانون را در نظر گرفت اینجا باید روح قانون را در نظر گرفت قانون اساسى یا قوانین دیگر اگر وزرا را تحت حمایت مجلس قرار داده است براى این است که وزیر یک جنبه سیاسى در کارش دارد این تعبیر نشود که با یک اغراضى متهم شود اینجا از جنبه سیاسى باید گذشت و رفت روى جنبه حقوقى آن، الآن تقریبا پنج ماه است که این نظریه را مى‌آوریم به مجلس و مى‌بریم بنده خیلى سعى دارم که شکایت بکنم یا گله بکنم هم از آقاى نقابت و هم از آقاى سرتیپ‌زاده که وقت مجلس را یکى‌شان به صورت وکیل مدافع و دیگرى به صورت مدعى خصوصى پنج ماه است گرفته‌اند.

(نقابت- من چها ماه نبودم مریض بودم) اگر آقایان اطمینان دارید که آقاى تدین مبرا است و یا شما اگر اطمینان دارید که آقاى تدین مجرم است بگذارید برود به دیوان کشور مطالبى که اینجا گفته مى‌شود با این که من شخص حسابدارى هستم فهم آن مشکل است یکى 19 هزار تن دیگرى 26 هزار تن این را باید یک محکمه رسیدگى بکند واقعاً اگر هر دوتان نسبت به محکمه‌تان ایمان دارید و خود این شخص هم خودش را مبرا مى‌داند باید برود به دیوان کشور که هم شما بتوانید دفاع خودتان را بکنید و هم ایشان بتواند دلایل خودشان را بگویند و حمله کنند حالا این دیوان کشور دیوانى است که خودش صلاحیت تام دارد براى رسیدگى به این قضایا بنده آن طوری که آقاى دشتى گفتند خودم شاید آقاى تدین را مقصر نمى‌دانم ولى براى پیشرفت اظهار خودم میل دارم برود به دیوان کشور که رسیدگى شود، ارقام را ببینید واقعاً اگر این آدم مجرم است بگذارید برود به دیوان کشور حکم مجرمیت او را صادر کنید و یک نفر مجازات شود اگر واقعاً مجرم نیست تبرئه مى‌کنیم بنده هم با نهایت صداقت رأى هم خواهم داد که این پرونده برود به دیوان کشور

بعضى از نمایندگان - مذاکرات کافى است آقا،

صادقى - ...... و دیگر موضوع ندارد که بنده عرض کنم مذاکرات کافى نیست (صحیح است)

بعضى از نمایندگان - رأى بگیرید

نایب رئیس - مخالفى نیست ولى عده براى گرفتن رأى کافى نیست (همهمه نمایندگان)

حاذقى - بفرمایید سه چهار نفر بیایند.

نایب رئیس - فرستادم بیرون کسى نبود.

سید ضیاء‌الدین - بفرست سه چهار نفر بیایند و این کار را تمام کنند

یک نفر از نمایندگان - مذاکرات تمام شده است در اول جلسه بعد فقط باید رأى گرفته شود

5 - موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه‏

نایب رئیس - فرستادم یک نفر فقط بود، آقایان از مجلس خارج شده‌اند، کفایت مذاکرات پیشنهاد مذاکره هم شد ولى براى رأى فعلاً عده کافى نیست اگر موافقت بفرمایید در جلسه آتیه در اول جلسه راجع به این موضوع اول رأى گرفته شود به کفایت مذاکرات و بعد هم به خود موضوع و در مرحله بعد برنامه دولت جزو دستور است (صحیح است) جلسه آتیه روز سه‌شنبه ساعت 9 صبح.‏

هاشمى - پیشنهادى هم آقاى فرهودى داده‌اند.

نایب رئیس - مى‌ماند براى جلسه بعد

(مجلس سه ربع ساعت بعد از ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شوراى ملى - سید محمد‌صادق طباطبایى

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

اخبار مجلس

از سقوط دولت آقاى بیات تا تشکیل دولت آقاى حکیمى‌در جلسه سه‌شنبه 28 فروردین ماه 1324 مجلس شوراى ملى دولت آقاى مرتضى‌قلى بیات ساقط گردید روز چهارشنبه 29 فروردین 24 عده‌اى از نمایندگان در اتاق خصوصى مجلس جمع شدند و مدتى با هم مذاکرات غیر رسمى راجع به دولت آینده نمودند و از همان روز فراکسیون‌ها براى منظور مذکور تشکیل گردید طولى نکشید که اکثر فراکسیون‌ها نمایدگانى معین کردند که با توافق نظر نماینده فراکسیون‌ها و شرکت منفردین بلکه رئیس دولت آینده حل گردد در ساعت یازده صبح اول اردیبهشت ماه 24 جلسه خصوصى در مجلس منعقد گردید آقاى طباطبایى رئیس مجلس پیام اعلیحضرت همایونى را راجع به استعلام از نظریه و تمایل مجلس نسبت به شخصى که باید نخست وزیر آینده شود و همچنین تأکید در تسریع امر به نمایندگان رسانیدند- موضوع مورد بحث واقع گردید.

آقایان فرمند- لنکرانى- دکتر زنگنه- دکتر مصدق- طوسى- ملک‌مدنى- قبادیان- اظهارات و بیاناتى نمودند و پنجاه دقیقه بعد از ظهر بدون آن که از آن جلسه یک نتیجه قطعى گرفته شود جلسه خصوصى به پایان رسید یکشنبه دوم اردیبهشت 24 بعضى فراکسیون‌ها در مجلس راجع به مشاوره در کار دولت آینده منعقد بود و در این چند روز نام اشخاصى از کاندیداى نخست وزیرى برده مى‌شد و هر یک طبعاً موافقین و مخالفینى داشتند در خلال این روزها (در روز سه‌شنبه 4 اردیبهشت ماه 24) عده از نمایندگان چند فراکسیون در جلسه خود راجع به نخست وزیر آینده رأى گرفتند آقاى محمود بدر در درجه اول و آقاى احمد قوام در درجه دوم داراى آرایى بودند این رأى منشأ اثرى نگردید زیرا که نمایندگان فراکسیون‌ها چنین اختیارى را نداشتند و خود هم متوجه بودند که بایستى موضوع را در فراکسیون‌هاى خود با حضور دیگر افراد مطرح و حل نمایند. روز چهارشنبه 5 اردیبهشت ماه 24 باز بعضى فراکسیون‌ها در مجلس تشکیل بود اکثر منفردین هم در مجلس حضور مى‌یافتند- بیش از ظهر شنبه هشتم اردیبهشت ماه 24 چون هنوز اختلاف نظر در میان فراکسیون‌ها بود باز جلسه خصوصى در مجلس منعقد گردید و عده از نمایندگان راجع به موضوع مبتلا به مجلس بیاناتى کردند و یک ساعت و ده دقیقه بعد از ظهر جلسه

+++

خصوصى بدون آن که به نتیجه قطعى برسد از اکثریت افتاد- در همین روز آقاى طباطبایى رئیس مجلس باز پیام اعلیحضرت همایونى را به نمایندگان رسانیدند که هر چه زودتر نظر به اهمیت موقع تمایل خود را راجع به کسى که باید دولت را تشکیل دهد ابراز نماید مخصوصاً نسبت به تسریع در این امر تأکید فرموده بودند- یکشنبه 9 اردیبهشت ماه 24 فراکسیون‌ها منعقد و مشغول فعالیت بودند از امروز نام آقاى ابراهیم حکیمى (حکیم‌الملک) بیش‌تر از آقاى صادقى صادق (مستشار‌الدوله) و آقاى محمود بدر و دیگران در مجلس شنیده مى‌شد و چنان به نظر مى‌آمد که شاید تا اندازه‌ای راجع به ایشان توافقى حاصل گردد از صبح دوشنبه دهم اردیبهشت ماه 24 در میانه نمایندگان فعالیتى مشاهده مى‌شد و بیش‌تر طول بحران اظهار دلتنگى مى‌نمودند و عناوین گوناگونى براى حل قضیه مى‌شد روز سه‌شنبه 11 اردیبهشت ماه 24 باز وکلا در مجلس جمع بودند و بعضى فراکسیون‌ها نیز منعقد بود عصر همان روز فراکسیون ملى صریحاً به آقاى حکیمى اظهار تمایل کرده و در این باب تصمیم خود را قطعى نمود-

روز چهارشنبه دوازدهم اردیبهشت ماه 24 چند فراکسیون با هم در موضوع آقاى حکیمى توافق نموده و مقارن ظهر جلسه سرى در سالن رسمى مجلس (بدون حضور تماشاچى) منعقد گردید در نتیجه تفکیک آرا (با اوراق) آقاى ابراهیم حکیمى‌ داراى 63 رأى گردیدند و پس از ایشان آقاى صادق صادق بیش از سایر کاندیداهاى نخست وزیرى داراى رأى بودند پس خاتمه این جلسه که تمایل اکثریت مجلس به وضوح پیوست موضوع توسط ریاست مجلس شوراى ملى به حضور اعلیحضرت همایونى عرض گردید فرمان ملوکانه به نام آقاى حکیمی براى تشکیل دولت صادر شد روز شنبه 15 اردیبهشت ماه 24 آقاى حکیمى به مجلس آمد و در اتاق آقاى رئیس مجلس جلسه با حضور نمایندگاه فراکسیون‌ها و بعضى منفردین تشکیل گردید.

آقاى نخست وزیر نسبت به تشکیل دولت بیان مختصرى نمودند به طور خلاصه از نظریه فراکسیون‌ها و مجلس استعلام کردند که آیا راجع به اشخاص و وزرا نظرى دارند یا آن که رئیس دولت در انتخاب اشخاص براى وزارت آزاد است مدتى در این موضوع بحث و مذاکراتى در کلیات شد پس از دو سه روز مذاکره در فراکسیون‌ها بالأخره از مجموع نظریات چنان مستفاد شد که مجلس در انتخاب وزرا نظریه مخصوصى ندارد و آقاى نخست وزیر به نحوى که در این شماره مذکور است وزراى خود را انتخاب و روز پنجشنبه بیستم اردیبهشت ماه به حضور اعلیحضرت همایونى معرفى کردند ساعت هفده روز شنبه بیست و دوم اردیبهشت ماه 1324 مجلس ضیافتى به افتخار جناب آقاى ادوارد هرپو نخست وزیر و رئیس سابق مجلس شوراى ملى فرانسه در تالار آینه مجلس شوراى ملى تشکیل گردید برحسب دعوت آقاى رئیس مجلس علاوه بر کلیه آقایان نمایندگان هئیت دولت و اعضاى عالى‌رتبه و کارمندان سفارت فرانسه نیز در این ضیافت حضور داشتند در ساعت هفده نخست آقاى رئیس مجلس این نطق را به فارسى ایراد نمودند.

آقاى عزیز و محترم

براى من و همکاران مایه کمال و مسرت است که امروز از میهمان ارجمندى مانند شما در مجلس شوراى ملى ایران از شما پذیرایى مى‌نمایم.

شاید از هنگام ورود به این کشور رواج کامل زبان نغز و شیواى فرانسه در میان ما ایرانیان اسباب تعجب آن جناب گردیده باشد ولى شگفتى نیست زیرا ایران از لحاظ علم و ادب دین بزرگى نسبت به کشور پر افتخار فرانسه بر عهده دارد. گذشته از میسیون‌هاى مختلفى که در طى سالیان متمادى به این سرزمین پا نهاده‌اند بسیارى از دکترها- مهندسین- و علمای امروز ما دانش‌آموزان و شاگردان دیروز مدارس شما بوده‌اند. بنابراین حسن استقبال ملت ایران از چنین فرزند ارجمند کشورى که موطن روحانى اغلب روشنفکران ایران است مصاب و طبیعى است.

تاریخچه زندگى شرافتمندانه شما به هیچ یک از ما پوشیده نیست. گرچه دست تقدیر وسایل مادى لازمى را در اختیار شما نگذاشته بود و مراحل اولیه تحصیل را به خرج دولت فرانسه آغاز نمودید ولى به کمک آن عزم راسخ و اراده آهنین که جوهر نبوغ ملیت فرانسه است نبردبان عزت را یکایک پیموده و به مشکلات فائق آمده‌اید. پس از تمام (Ecole Normale Soperiur) و احراز مقام استادى لیسه آمپر Ampire که در انس نیز نفایسى از آثار ادبى فرانسه از خود به یادگار گذاشتید در راه خدمتگزارى به میهن منبر سیاست را بر کرسى استادى ترجیح داده و به این میدان قدم نهادید در تمام مناصب و مقامات دولتى و ملى از قبیل عضویت انجمن شهر لیون ریاست شهردارى- نمایندگى سنا و مجلس ملى- وزارت و نخست وزیرى- ریاست حزب رادیکال سوسیالیست و بالأخره ریاست مجلس همیشه یک فکر و یک هدف نصب‌العین شما بود و آن شعار شهیر ملى شما « آزادى برابرى- برادرى است. »

آزادى - همان آزادى که چندین نسل فرزندان رشید شما خون خود را در راه آن نثارنمودند تا توانسته‌اند نام بلند فرانسه را در پیشگاه تاریخ با خط زرین ثبت نمایند.

برادرى - که نخستین پایه همکارى و سازش بین افراد یا ملل مختلف است.

برادرى - که محرک روح صمیمیت نه فقط بین افراد یک ملت بلکه کلیه اعضای خانواده بشرى است.

آقاى پرزیدان هریو

عنقریب شما به کشور خود بازگشته و دنباله خدمات اجتماعى خود را خواهید گرفت بى‌شبهه نداى حقى که از زبان شما خارج شود در سرنوشت فرداى دنیا بى‌اثر نخواهد بود. من یقین دارم که در آن هنگام حس عدالت‌خواهى ملت کوچک را از خاطر شما نخواهد زدود. میهن عزیز ما در راه حصول پیروزى از هیچ‌گونه فداکارى دریغ نکرده و تمام قواى مادى و معنوى خود را در اختیار متفقین عزیز گذارده است. ایرانى هرگز شهامت و از خود گذشتگى ملت فرانسه را در راه استقرار رژیم آزادى و عدالت فراموش ننموده و در ادوار مختلف جنگ با غم و شادى ملت نجیب فرانسه شریک بوده است. در اینجا لازم مى‌دانم به کلام فاتح بزرگ جنگ گذشته مارشال فوش استناد نموده بگویم « تهیه صلح از غلبه در جنگ دشوارتر است »

آقاى هریو - ملت ایران از شما که در طى تمام مراحل اجتماعى و سیاسى خود یکى از طرفداران جدى صلح جهان و از علاقمندان صمیمى به موافقت بین ملل بوده و مسلماً در آتیه نیز با تمام قوادر این راه مجاهدت خواهید نمود خواستار است به نام قربانی‌هایى که در آزادى بشر داده شده به نام سربازانى که با خون خود میدان‌هاى جنگ دنیا را آبیارى کرده‌اند به نام رنج و محنتى که خود شخصاً در این سالیان اخیر متحمل شده‌اید کارى کنید که صلحى آمیخته با عدالت و احترام ملل بر جهان پرتو افکند و دنیا تاریک و عزادار امروزى را با نور خود روشن و شاد گرداند در خاتمه اجازه مى‌خواهم از طرف خود و همکاران عزیزم بهترین و صمیمى‌ترین پیام دوستانه ملت ایران را به وسیله شما به ملت فداکار فرانسه تقدیم داشته و بگویم زنده باد فرانسه- زنده باد ایران، ...... این نطق با کف زدن ممتد حضار خاتمه پذیرفت و سپس متن آن به وسیله آقاى دکتر معاون نماینده کرمانشاه به فرانسه ترجمه گشت و مکرر با کف زدن حضار قطع گردید پس از آن جناب آقاى ادوارد هریو در پاسخ آقاى رئیس مجلس این نطق را ایراد نمودند

آقاى رئیس مجلس، آقاى نخست وزیر، آقایان نمایندگان، آقایان وزرا من بدواً از مهربانی‌ها و خوش‌آمد‌گوی‌هایى که از طرف مجلس شوراى ملى و ملت ایران نسبت به من ابراز شده لازم مى‌دانم سپاسگزارى کنم و تمنا دارم شما نیز در مقابل براى خود و براى همکاران خودتان و کلیه هموطنان دوستى صمیمانه مرا بپذیرید.

من بى‌نهایت خوش‌وقتم از این که به عنوان رئیس شوراى ملى فرانسه در برابر جمعى که حافظ استقلال و حاکمیت کشور شما است دعوت شده‌ام من با فلسفه‌اى که مخصوص اشخاصى است که به سن من رسیده باشند پیش خود تصور مى‌کنم که آلمان‌ها مرا در این مدت طولانى در اسارت نگه نداشته مگر براى این که روزى که وارد کشور شما مى‌شوم پرچم ایران را بر فراز عمارت و ابنیه این کشور در میان پرچم‌هاى سایر ملل متفق ببینم من مى‌خواهم در اینجا از کوشش‌هاى صمیمانه‌اى که ملت ایرن پیش قدم کلیه ملل آزاد و متمدن گیتى بوده و در قرن ششم قبل از میلاد هنگامی‌ که هنوز فرانسه وجود نداشت کشور شما داراى تمدن درخشانى بوده به ویژه یکى از پادشاهان شما که ما او را سیروس مى‌نامیم در آن عصر بزرگ‌ترین قهرمان آزادى عقیده و مذهب در گیتى بوده او که یک نفر آریایى به تمام معنى بود قوم یهود را از اسارت نجات داد وبه آنها اجازه داد که به کشور خود بازگشته و عقیده مذهبى خود را پیروى نمایند همان قومى را که در عصر ما یک نفر ماجراجوى جبار به فجیع‌ترین وجهى براى این که داراى مذهب و مرام دیگرى بودند قتل عام کردند

+++

براى من که یک نفر بیگانه هستم همه چیز شگفت‌آور‌تر از این نیست که ببینم شما ملتى هستید که در دوره طولانى تاریخ پر از حوادث خودتان همواره حاکمیت ملى و استقلال کشور خود را حفظ کرده‌اید وضع جغرافیایى کشور شما در میان اقوام مختلفى قرار داده بود و شما با کوشش فراوان و مبارزه متمادى در برابر هجوم روم و اعراب و مغول مقاومت نموده و در نتیجه این فداکارى و کوشش موفق شدید در تاریخ کنونى به طور قطع شخصیت ملى خود را محرز دارید

آقاى رئیس مجلس آقایان نمایندگان

این چیزى که سبب بقاى ایران در برابر این حادثات بوده و مورخین را دچار تعجب و حیرت ساخته این است که همان طور که موزه تاریخى شما شهادت مى‌دهد از روز آغاز یک حس ملى و یک تمدن حقیقى به وجود آورده است من اکنون از کشورى مى‌آیم که ماه‌ها مرا از آزادى محروم ساخته بود البته بى‌عدالتى است اگر بگوییم که علم و دانش در آلمان وجود ندارد.

چون نمى‌خواهم بى‌انصاف باشم اعتراف مى‌کنم که آلمان علما و خردمندان و شعرا و نویسندگان بسیارى به وجود آورده است در این کشور بزرگان و مهندسین درجه اولى به ظهور رسیده که در مسائل مربوط به برق و سایر فنون شاهکارهاى قابل ملاحظه و با ارزشى به وجود آورده‌اند در حال حاضر در آلمان شیمى‌دان‌ها و علماى فیزیک بزرگى هست که بسیارى از رازهاى آفرینش را کشف نموده‌اند اما روح و حقیقت علم در آن کشور رسوخ نکرده است عالم شمیدان آلمانى محصولات شیمى اختراع کرده و آن را در اختیار قدرت سیاسى کشور گذاشته و با این گونه مواد که ما درباره آنها اطلاعات دقیق داریم از قبیل ماده شیمیایى که به نام سیکلان معروف است قادر هستند اسراى بى‌صلاح و زنان و کودکان بى‌پناه را نابود کنند و اینجا است که معلوم مى‌شود فرهنگ و دانش غیر از حق است علم و فرهنگ حقیقى که آلمان از آن بى‌نصیب است این است که بشر را از هر گونه علم زشت و بى‌رحمانه باز دارد فرهنگ و علم حقیقى آن است که در یونان قدیم افلاطون به وجود آورد و در کشور شما نیز فیلسوف و حکیم معروف ابن‌سینا خادم آن بود. علم و دانش حقیقى همان چیزى است که ما را علاقمند به هنر و سابقه معنویات نموده و همچنین سبب وجه اشتراک و وحدت ملت فرانسه و ملت ایران است و همچنین است که اساس درستى ایران و فرانسه را استوار ساخته (کف زدن ممتد حضار) آقایان اجازه مى‌خواهم به یک نکته‌اى که در مدت اسارتم متوجه آن شدم اشاره نمایم هیتلرى‌ها که ما شاهد اعمال آنان بودیم خود را شاگرد فریدریک نیچه که مبلغ و مروج عقیده زور و خشونت بوده مى‌خواندند و به آن افتخار مى‌کردند من خود شاهد جشن‌هایى بودم که آنها براى نیچه مى‌گرفتند کتاب معروف نیچه که در آن اصول عقاید خود را تشریح کرده به نام «زردشت چنین مى‌گفت» خوانده مى‌شود. به عقیده آنها پیغمبر باستانى ایران دستور زور و خشونت را که موجب نابودى این همه افراد نوع بشرند دستور داده ولى من مى‌گویم هرگز زردشت چنین نگفته بود زردشت پیغمبر باستان ایران گفته بود که در گیتى یک نزاع و آشتى وجود دارد و مظهر خیر و شر یزدان و اهریمن نامیده بود.

زرتشت چنین تعمیم داده بود که بهشت جاویدان جایگاه مردان خیرخواه و نیکوکار است و اهریمن بدکیش و پلید سرانجام مغلوب مى‌گردد.

زردشت به دست فرشته خیر و نیکى شمشیر نداده بود بلکه به او بال‌هایى داده بود که با آن بال‌ها به سوى آسمان صلح پرواز کند امروز خوشبختانه فرشته خیر مسرور شده و غلبه با یزدان است دوستان عزیزم بنابراین شما حق دارید خوشوقت باشید و از حق و آزادى و عدالت و تمدن و اخلاق و از مرام مردان آزاد و حق‌پرست دم بزنید.

همین طور که اعلیحضرت پادشاه شما که با وجود جوانى نظر عمیق و صائب دارند آقاى رئیس مجلس شما کاملاً حق دارید که از ایران صلح‌جو و آزادى‌خواه سخن برانید و شما نیز آقاى نخست وزیر حق دارید از این که براى جهانیان و کشور خودتان صلح عادلانه که بر اساس حق و عدالت استوار باشد بخواهید من نیز به نوبه خود و با تمام قوا در این راه خواهم کوشید. اکنون من به نام اسیرى که براى این هدف و آمال مشترک حق و آزادى رنج برده سلام کشور فرانسه را به شما تقدیم مى‌دارم، کشورى که از شما جز ادامه محبت و دوستى چیز دیگرى نمى‌خواهد خواهشمندم از طرف من به تمام ملت ایران از خرد و بزرگ صمیمانه از تمام قلب درود بفرستید.

زنده باد ایران

این نطق نیز چندین بار با کف زدن ممتد حضار قطع شد سپس آقاى دکتر سپهبدى مفاد نطق ایشان را به فارسى ترجمه نمودند آنگاه حضار به سالن پذیرایى راهنمایى شدند در اینجا دو نفر از آقایان نمایندگان مجلس (آقاى شیخ حسین لنکرانى و آقاى حاج سید رضا فیروز‌آبادى) که ملبس به لباس روحانى مى‌باشند به ایشان تبریک گفتند و ضمناً آقاى لنکرانى اظهار داشتند که روابط حسنه ایران و فرانسه قرن‌ها برقرار بوده و ملت ایران اعم از طبقاتى که تحصیلات خود را در فرانسه به پایان رسانیده‌اند یا کسانى که در این کشور با استفاده از منابع علمى و تربیتى فرانسه تحصیل کرده‌اند نسبت به فرانسه دوستى و علاقه کامل دارند و پس از آن که توجه و کمک ملت فرانسه را نسبت به ایران پس از جنگ بین‌المللى گذشته یادآورى نمودند و آزادى مجدد فرانسه مسرت خود را بیان داشتند و از خسارت و صدماتى که این ملت در طى دوره جنگ متحمل شده است ابراز تأسف نمودند اظهار امیدوارى کردند که همواره دوستى و علاقه در بین دو ملت فرانسه و ایران پایدار بماند و از جناب آقاى هریو درخواست نمودند که واسطه ابلاغ احساسات ملت ایران نسبت به ملت فرانسه باشند و هر گونه کمک و مساعدت معنوى ملت فرانسه را نسبت به ایران جلب نمایند بیانات ایشان که به وسیله آقاى دکتر معاون فرانسه ترجمه شد چندین بار با حسن قبول و امتنان آقاى هریو تلقى گردید سپس آقاى هریو براى بازدید سالن مجلس و کتابخانه دعوت و راهنمایى شدند و در کتابخانه بعضى از کتب خطى نفیس و مذهب به ایشان ارائه شد و مورد توجه واقع گردید و آقاى رئیس مجلس وعده دادند یکى از کتب خطى نفیس فارسى به عنوان هدیه کتابخانه مجلس جهت ایشان فرستاده شود آقاى هریو پس از امضاى دفتر یادبود کتابخانه مجلس را با ابراز مسرت از پذیرایى گرم و صمیمى‌که به عمل آمده بود ترک گفتند.

روز یکشنبه 23/ 2/ 24 دو ساعت قبل از ظهر کمیسیون کشاورزى براى تعیین هیئت رئیسه خود تشکیل در نتیجه به اکثریت آرا اقایان زیر به هیئت رئیسه کمیسیون انتخاب شدند رئیس- آقاى دکتر مصدق، نایب رئیس تولیت، مخبر دهستانى، منشى ذوالفقارى،

جلسه ختم و جلسه آتیه موکول به تعیین جلسه شد

کمیسیون حسابدارى مجلس در تاریخ چهارشنبه 19 ماه جارى ساعت 11 صبح تشکیل و هیئت رئیسه خود را به شرح زیر تعیین رئیس آقاى  فیروز‌آبادى،

نایب     «   دکتر آقایان،

مخبر    «    فداکار،

منشى «    حاذقى،

جلسه آتیه به روز یکشنبه 23 ماه جارى ساعت 8 و نیم صبح موکول شد.

+++

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

یادداشت ها
Parameter:294240!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)