کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره چهاردهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏14
[1396/05/22]

جلسه: 120 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز 3 شنبه 28 فروردین ماه 1324  

فهرست مطالب:

1 - قرائت و تصویب صورت خلاصه جلسه پیش.

2 - اعلام اسامى اعضای کمیسیون‌ها

3 - بیانات آقاى نخست وزیر راجع به خدمات دولت و تقاضاى رأى اعتماد

4 - مذاکره در اطراف رأى اعتماد و اخذ رأى

5 - موقع جلسه بعد - ختم جلسه.

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏14

 

 

جلسه: 120

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز 3 شنبه 28 فروردین ماه 1324

 

فهرست مطالب:

1 - قرائت و تصویب صورت خلاصه جلسه پیش.

2 - اعلام اسامى اعضای کمیسیون‌ها

3 - بیانات آقاى نخست وزیر راجع به خدمات دولت و تقاضاى رأى اعتماد

4 - مذاکره در اطراف رأى اعتماد و اخذ رأى

5 - موقع جلسه بعد - ختم جلسه.

 

مجلس یک ساعت و نیم پیش از ظهر به ریاست آقاى سید محمد‌صادق طباطبایى تشکیل گردید.

1 - قرائت و تصویب صورت خلاصه جلسه پیش

صورت مجلس روز یکشنبه 26 فروردین ماه 1324 را آقاى (طوسى) منشى به شرح زیر قرائت نمودند.

مجلس یک ساعت و نیم پیش از ظهر به ریاست آقاى سید محمد‌صادق طباطبایى تشکیل و صورت جلسه قبل قرائت و تصویب شد.

غایبین بى‌اجازه- آقایان:

مرآت- افخمى- فرمانفرماییان- صفوى- نقابت- کفایى- دولت‌آبادى- امیر ابراهیمى- فتوحى- تیمورتاش- گرگانى- روحى- ساسان- تهرانچى- سید محمد طباطبایى- شریعت‌زاده- نمازى- دهقان- رضا تجدد- صدریه- گله‌دارى- مهندس پناهى- قشقایى.

دیر‌آمدگان بى‌اجازه- آقایان:

اخوان- جمال امامى- دکتر کیان- اریه.

آقاى بیات نخست وزیر خبر درگذشت پرزیدنت روزولت رئیس جمهورى کشورهاى متحده آمریکاى شمالى را اعلام و با ابراز تأثر و تأسف دولت ایران از این فقدان اسفناک شرحى دائر به تأسف عموم ملل آزادی‌خواه جهان و تذکر خدمات و مجاهدات فقید نامبرده در راه ترقى و عظمت کشور آمریکا و سعى و کوشش در راه سعادت و رفاه عالم بشریت و دفاع از اصول آزادى و عدالت و مساعى خستگى‌ناپذیر فقید مزبور در ایجاد حسن تفاهم بین ملل و افکار و نیات فقید مذکور در تأمین صلح بادوام و کامل جهانى و منع از اعمال زور در حل اختلافات بین‌المللى و اقدامات خستگى‌ناپذیر معظم له جهت اجراى این افکار با وسایلى از قبیل تهیه مقدمات تشکیل کنفرانس سانفرانسیسکو و همچنین تشکیل کنفرانس تهران و حضور ایشان در پایتخت ایران کشور متحد و متفق سه دولت معظم براى تأمین صلح عمومى و توجه به خدمات و زحمات ملت ایران در راه پیروزى متفقین و صدور اعلامیه خاصى راجع به ایران و مخابره دستور تلگرافى به وزیر دادگسترى و وزیر مختار ایران در واشنگتن براى شرکت در این سوگوارى به عنوان نمایندگان رسمى دولت ایران در تشییع جنازه رئیس جمهور متوفى مختصرى بیان. پس از آن از طرف مقام ریاست راجع به ابراز تأسف عمومى ملت ایران از فوت رئیس جمهورى ممالک متحده و خدمات گران‌بهاى مشارالیه براى تأمین عظمت کشور خود و مساعى جمیله و فداکاری‌هاى او در طرفدارى از حقوق مردم جهان و هوا‌خواهى از استقلال و آزادى تمام ملل و حمایت از دموکراسى و توجه و علاقه خاص او به خدمات کشور ایران در راه پیروزى متفقین و ابراز این علاقه به وسیله صدور اعلامیه آذر 1322 در انجمن سه‌گانه تهران با موافقت دو پیشواى بزرگ جهان شرح مبسوط و مؤثرى تقریر و علاوه نمودند مجلس شوراى ملى از طرف آقایان نمایندگان تأسفات قلبى ملت ایران را به وسیله تلگراف به مجلس ملى و سناى ممالک متحده و خانواده فقید نامبرده ابلاغ نموده و به پاس احترام این مرد بزرگ پیشنهاد نمودند یک دقیقه سکوت در حال قیام به عمل آید پس از قیام عمومى حضار و یک دقیقه سکوت به احترام فقید نامبرده جلسه ختم و جلسه آتیه به روز سه‌شنبه 28 فروردین ماه سه ساعت به ظهر موکول و مجلس سه ربع ساعت قبل از ظهر ختم شد.

رئیس - در صورت مجلس اعتراضى نیست؟

( گفته شد- خیر) صورت مجلس تصویب شد اسامى اعضای منتخبه کمیسیون‌ها خوانده می‌شود:

2 - اعلام اسامى اعضای کمیسیون‌ها

نتیجه استخراج آرای متخذه در جلسه بیست و سوم فروردین ماه 1324 راجع به انتخاب کمیسیون‌هاى یازده‌گانه منتخبه از مجلس به شرحى است که ذیلاً به عرض می‌رسد:

کمیسیون قوانین دارایى

عده حضار در موقع اعلام رأى 92 عده آرا 92 حائزین اکثریت- آقایان: حکمت- صادقى- مخبر فرهمند- دکترشفق- مهندس پناهى- اردلان- امیر تیمور- مؤید قوامى- یمین اسفندیارى- ظفرى- جمال امامى- کاظمى- فاطمى- فرمند- دهستانى- دکتر آقایان- رفیع- معدل.

کمیسیون قوانین دادگسترى

عده حضار 93 عده آرا 93 حائزین اکثریت- آقایان:

دکتر عبده- فولادوند- نبوى- عماد تربتى- دکتر زنگنه- شریعت‌زاده- رفیعى- سلطانى- دکتر کیان- امام جمعه- بهبهانى.

+++

حاذقى- شهاب فردوسى- خاکباز- ملک‌مدنى- نقابت- عامرى- منصف.

کمیسیون کشور

عده حضار 96 عده آرا مأخوذه 95 حائزین اکثریت- آقایان: دکتر فلسفى- طوسى- بهادرى- عدل- فولادوند- مؤید ثابتى- فرمند- آصف- منصف- بیات- حشمتى- قبادیان- اسکندرى- ایپکچیان- ذوالقدر- سرتیپ‌زاده- قشقایى- محیط.

کمیسیون بازرگانى

عده حضار 95 عده آرای مأخوذه 95 حائزین اکثریت- آقایان: افشار صادقى- مؤید ثابتى- اعتماد‌التولیه- اخوان- گیو- مخبر فرهمند- دکتر آقایان- صدریه- خلیل دشتى- نمازى- حیدر على امامى- رحیمیان- صمصام- جواد مسعودى- مهندس فریور- آریه- معدل- فداکار- آقایان دکتر اعتبار 43 ایپکچیان 13 راى داشتند.

کمیسیون کشاوزرى

عده حضار 96 عده رأى مأخوذه 95 حائزین اکثریت- آقایان:

دکتر مصدق- مقدم- اعتمادالتولیه- عدل- آصف- تولیت- طوسى- فتوحى- دهستانى- مظفرزاده- فرمانفرماییان- سید ضیاء‌الدین- افخمى- دهقان- ذوالقدر- محیط- روحى- ریگى.

کمیسیون فرهنگ

عده حضار 95 عده آرای مأخوذه 94 حائزین اکثریت- آقایان: هاشمى- صدر‌قاضى- دکتر شفق- منصف- نبوى- ساسان- دکتر مجتهدى- تولیت- سلطانى- امام جمعه- کام‌بخش- خاکباز- عباس مسعودى- سنندجى- فرهودى- گنابادى- دکتر طاهرى- لنکرانى.

کمیسیون امور خارجه

عده حضار 95 عده آرای مأخوذه 95 حائزین اکثریت- آقایان:- دکتر مصدق- دکتر معظمى- عامى- دشتى- یمین اسفندیارى- اسعد- مجد- فرخ- دکتر زنگنه- ثقة‌الاسلامى- جمال امامى- جواد مسعودى.

کمیسیون راه

عده حضار 95 عده آرا 95 حائزین اکثریت- آقایان: ذکایى- گرگانى- مهندس پناهى- فتوحى- ساسان- روحى- اریه- دکتر اعتبار- نجومى- اقبال- آوانسیان- کام‌بخش.

کمیسیون بهدارى

عده حضار 95 عده آرا 95 حائزین اکثریت- آقایان: رفیعى- دکتر معاون- دکتر فلسفى- حکمت- دکتر مجتهدى- آشتیانى- فیروز‌آبادى- سید محمد طباطبایى- عباس مسعودى- تهرانى- سرتیپ‌زاده- دکتر کشاورز.

کمیسیون نظام:

عده حضار 94 عده آرای مأخوذه 94 حائزین اکثریت- آقایان: سرتیپ‌زاده- مقدم- تیمور‌تاش- هاشمى- حشمتى- ذوالفقارى- صمصام- نجومى- قبادیان- قشقایى- فرود- کام‌بخش.

کمیسیون پست و تلگراف:

عده حضار 94 عده آرای مأخوذه 93 حائزین اکثریت- آقایان: سید محمد‌صادق طباطبایى- اردلان- نجومى- اردلان- نجومى- بیات- پوررضا- آوانسیان.

کمیسیون بودجه

آقایان: معدل- ملک‌مدنى- سنندجى- اسکندرى- دکتر معظمى- دکتر طاهرى- بوشهرى- فاطمى- ثقة‌الاسلامى- مهندس فریور- صدر‌قاضى- فرهودى- مجد ضیایى- عماد تربتى- ظفرى- رحیمیان- صادقى- کاظمى.

کمیسیون محاسبات مجلس:

 آقایان: خلعتبرى- صادقى- سیف‌پور- فاطمى- فداکار- دکتر آقایان- فیروز‌آبادى: آقایانى که در بیش از دو کمیسیون عضویت دارند: آقاى سرتیپ‌زاده: عرایض- کشور- بهدارى- نظام. آقاى ظفرى: عرایض- دادگسترى- فرهنگ. آقاى امام جمعه: عرایض- دادگسترى- فرهنگ. صدر‌قاضى: بودجه- مبتکرات- فرهنگ. آقاى منصف: دادگسترى- کشور- فرهنگ.

رئیس - آقایانى که در سه کمیسیون انتخاب شده‌اند باید از یکى از این کمیسیون‌ها استعفا بدهند.

حاذقى - کمیسیون محاسبات هم جزو این کمیسیون‌ها حساب می‌شود؟ (طوسى- خیر)

جمال امامى - آقایان تیمورى در هیچ یک از کمیسیون‌ها عضویت ندارند و ایشان را ننوشته‌اند.

جمعى از نمایندگان - نداشته باشند (خنده نمایندگان)

رئیس - آقاى سرتیپ‌زاده در کمیسیون‌هاى عرایض- کشور- بهدارى- نظام.

آقاى ظفرى در کمیسیون‌هاى عرایض دارایى و بودجه.

آقاى امام جمعه در کمیسیون‌هاى عرایض- دادگسترى- فرهنگ.

آقاى صدر‌قاضى در کمیسیون‌هاى بودجه- مبتکرات- فرهنگ.

آقاى منصف در کمیسیون‌هاى دادگسترى- کشور- فرهنگ.

عضویت دارند و این آقایان باید مطابق نظامنامه از یکى از این کمیسیون‌ها استعفا بدهند، جمعى از آقایان اجازه خواسته‌اند اگر راجع به این گزارش است ممکن است صحبت بفرمایند،

آقاى مجد ضیایى- بنده هم نظر جنابعالى را داشتم چون در نظامنامه می‌نویسد هیچ یک از نمایندگان نمی‌توانند در بیش از دو کمیسیون عضویت داشته باشند و نمایندگانى که در بیش از دو کمیسیون عضویت پیدا کنند باید از یکى از آنها استعفا بدهند. رئیس - آقاى معدل راجع به این موضوع است؟

معدل - بنده در کمیسیون‌هاى دارایى و بودجه و پیشه و هنر انتخاب شده‌ام از پیشه و هنر استعفا می‌دهم که در بودجه و دارایى باشم.

رئیس - آقاى لنکرانى در این باب صحبت دارید آقا؟

لنکرانی - بنده فقط می‌خواستم عرض کرده باشم راجع به انتخابات کمیسیون‌ها این صورت‌هایى که از طرف کمیسیون منتخبه از شعب داده شده بود معلوم شد تمام اشخاصى که در این کمیسیون از طرف نمایندگان شعب براى کمیسیون‌ها معین شده بودند عیناً انتخاب شدند فقط بنده یک نفر تنها در کمیسیون دادگسترى از قلم افتاده بودم خواستم همین را عرض کنم.

رئیس - آقاى کام‌بخش

کام‌بخش- بنده خواستم عرض کنم که اسم بنده را در کمیسیون راه نوشته‌اند بنده از آنجا استعفا مى‌دهم.

رئیس - آقاى دکتر کشاورز

دکتر کشاورز - راجع به انتخاب کمیسیون‌ها بنده یک مطلبى را می‌خواستم عرض کنم یک بار دیگر هم در مجلس گفتم و آن این است که در انتخاب کمیسیون‌ها در همه جاى دنیا مرسوم است که اشخاصى را براى عضویت کمیسیون‌ها در نظر می‌گیرند که اطلاعات و تخصصى داشته باشند مثلاً یک کسى که از قوانین دادگسترى اطلاعى ندارد او را در کمیسیون دادگسترى نمى‌گذارند یا یک کسى را که اصلاً زبان خارجى نمى‌داند در کمیسیون خارجه نمى‌گذارند و حتى‌المقدور سعى می‌کنند یک کسى را می‌گذارند که سه زبان خارجى بداند اگر طبیب در مجلس به اندازه کافى باشد هیچ‌وقت غیر طبیب را در کمیسیون بهدارى پارلمان نمی‌گذارند در اینجا بنده می‌بینم که دو نفر از عالم‌ترین نمایندگان مجلس شوراى ملى ایران را که یکى آقاى دکتر رادمنش است و استاد دانشگاه و دیگرى آقاى ایرج اسکندرى وکیل رسمى دادگسترى هستند در هیچ یک از کمیسیون‌ها اسم‌شان را ننوشته‌اند و در کمیسیون فرهنگ ( من معذرت می‌خواهم که این را عرض می‌کنم) اشخاصى را سراغ دارم که امضاى خودشان را هم نمى‌توانند بکنند و املاى فارسى را هم درست نمى‌نویسند آن وقت یک استاد دانشگاه را در کمیسیون فرهنگ پارلمان ایران به عضویت انتخاب نمى‌کنند و روى نظریات خصوصى و خارجى اسم اشخاصى را می‌نویسند و کسى را می‌نویسند که غبیت را با قاف می‌نویسد.

حاذقى - تعمدى نبوده است آقا. تقصیر آن نمایندگان شعب بوده است.

دکتر کشاورز - این نوع از امور را نمایندگان پارلمان‌هاى دنیا نمی‌کنند و اشخاص هم این را خوب مى‌فهمند اینها جزو عیوب پارلمان است اینها پارلمان را بدنام مى‌کنند این اندازه نباید نظر خصوصى اعمال بشود مثلاً در کمیسیون خارجه اشخاصى را که سه زبان می‌دانند نمی‌گذارند آن وقت اشخاصى را می‌گذارند که زبان فارسى را هم درست نمى‌دانند.

رئیس - این صحبت‌ها نتیجه‌اى ندارد الان موقعش نیست گذشته است.

دکتر کشاورز - یعنى هیچ‌وقت فایده ندارد

رئیس- موضوع گذشته است و جاى این صحبت‌ها همیشه قبل از انتخاب کمیسیون‌ها است نمایندگانى از طرف شعب براى این موضوع تعیین گردیده‌اند و انتخابات هم به عمل آمده است اگر قصورى شده است از آن کمیسیون شده است البته باید رعایت صلاحیت اشخاص بشود ولى حالا دیگر موردى ندارد.

فداکار - هیچ فایده ندارد در این مجلس حرف زده شود.

رئیس - آقاى امام جمعه

+++

امام جمعه - بنده خواستم عرض کنم چون در سه کمیسیون انتخاب شده‌ام از کمیسیون فرهنگ استعفاى خود را تقدیم می‌دارم.

رئیس - وقتى کسرى کمیسیون‌ها انتخاب می‌شود رعایت این نکات باید بشود آقاى لنکرانى باز هم راجع به این موضوع فرمایشى دارید؟

لنکرانى - بلى نکته دیگرى را که می‌خواستم عرض کنم و خیلى مهم و لازم بود راجع به انتخاب کمیسیون خارجه اینجا با نظر تجر و اولاً تجر رفتار شد نسبت به تمام کمیسیون‌ها یک صحبت‌هایى راجع به اسامیش شد ولى نسبت به کمیسیون امور خارجه به خصوص یک مرتبه من احساس کردم مثل این که با یک تبانى مخصوصى پیشنهاد شد که رأى گرفته شود با ردى مخفى انتخاب شود و ابداً توجه به آن صورت‌هایى که نمایندگان شعب داده بودند نشدند خواستم عرض کنم که این کمیسیون خارجه منتخب شعب نیستند و منتخب منتخب هم نیستند.

حاذقى - اجازه مى‌فرمایید عرض کنم من خودم عضو آن شعبه بودم راجع به کمیسیون امور خارجه چون خیلى مهم بود پیشنهاد شد که بدون هیچ‌گونه رودربایستى آقایان رأى خودشان را به طور مخفى بدهند و اتفاقاً این آقایانى که انتخاب شده‌اند از بهترین اشخاص مجلس هستند و ممکن است یک دفعه دیگر اسامی‌شان را بخوانم اگر یک نفر مورد اشکال بود آن وقت بفرمایید.

رئیس - این صحبت را ختم کنیم چون این موضوع مطرح نیست راپورتى است که خوانده شده است دیگر صحبت چه فایده‌اى دارد آقاى حاذقى که توضیح دادند مى خواهید یک مرتبه دیگر هم بخوانند.

جمعى از نمایندگان - خیر لازم نیست.

رئیس - چند نفر از آقایان اجازه نطق قبل از دستور خواسته‌اند بسته است به نظر مجلس امروز آقاى نخست وزیر می‌خواهند بیاناتى بکنند آقایان موافق هستند یا خیر؟ (جمعى از نمایندگان بفرمایند) آقاى کشاورز مخالفید یا موافق؟

دکتر کشاورز - بنده موافق هستم به شرطى که آقایان اجازه بدهند بعد از صحبت‌هاى آقاى نخست وزیر آقایان نمایندگان هم بتوانند مطالب خودشان را به عرض مجلس برسانند الان چند جلسه است اجازه می‌خواهم صحبت کنم آقایان اجازه نمى‌فرمایند.

رئیس - بنده تصور می‌کنم مجلس موافقت دارد که آقاى نخست وزیر مطالب خودشان را بفرمایند (صحیح است) از آقایان نمایندگان و حاضرین مجلس استدعا می‌کنم کاملاً رعایت آیین‌نامه را بکنند تا مجلس قرین انتظام باشد. (صحیح است)

3 - بیانات آقاى نخست وزیر راجع به خدمات دولت و تقاضاى رأى اعتماد

نخست وزیر (آقاى بیات) - در جلسه قبل مجلس بنده این طور شنیدم یک استیضاحى از دولت شد.

رئیس - اجازه می‌فرمایید من عرض کنم در جلسه قبل آقاى سید ضیاء‌الدین یک ورقه استیضاح‌نامه به هیئت رئیسه دادند و دیروز هم کتباً به مناسباتى آن را مسترد داشتند لهذا آن مورد بحث نیست.

نخست وزیر - البته بنده این قسمت استیضاح را که شنیدم خیلى خوشوقت شدم که یک مطالبى را که بر علیه دولت اظهار می‌شود و یک نظریات مخالفى که اظهار می‌شود در مجلس شوراى ملى مطرح شود و بنده هم اگر جواب‌هایى دارم در مجلس شوراى ملى اظهار می‌کنم مجلس شوراى ملى حکومت بکند ولى حالا این طوری که آقاى رئیس فرمودند البته از آن استیضاح صرف‌نظر کردند و مسترد کردند بنده مجبور هستم براى این که وضعیت دولت روشن بشود حالا که از طرف آقایان نمایندگان استیضاحى نشد خود بنده مطالبى را که دارم به عرض مجلس شوراى ملى می‌رسانم و البته قضاوت آن بسته به نظر مجلس شوراى ملى است چندى است از ناحیه بعضى اشخاص معینى نسبت به اکثریت دولت مطابق اظهار و شهرت‌هایى داده که اغلب آنها را با بى‌نزاکتى‌هاى مخصوصى در پاره‌اى از جراید منعکس نموده‌اند براى من که به اصول و قوانین و آیین‌نامه مجلس شوراى ملى آشنا هستم بسى جاى تعجب بود که در مجلس به هیچ ‌وجه از طرف قانونى که سؤال و استیضاح است اقدامى نشد ولى در خارج این تبلیغ‌ها که انتشار آن در ولایات جز تضعیف دولت مرکزى و هرج و مرج نتیجه دیگرى نخواهد داشت (صحیح است) نموده‌اند بنابراین بدواً به مخالفین گوشزد نمود که اگر عدم رضایتى است از طرق قانونى وارد تا دولت هم در مجلس شوراى ملى حاضر شده پس از طرح مطلب تکلیف دولت به وسیله قضاوت مجلس معین شود.

متأسفانه باز هم تأثیرى نکرده و بر جملات بعضى روزنامه‌جات افزوده شد مصمم شدم که براى خاتمه دادن به این اوضاع من به مجلس شوراى ملى آمده و از مخالفین خود در مقام استیضاح یعنى تقاضاى توضیح برآیم نظر به پیش‌آمد تعطیل عید و و بعداً هم انتخاب هیئت رئیسه این منظور به تأخیر افتاد.

در جلسه قبل هم عبارت استیضاح را بخوانید به گوشم خورد که خیلى خوشوقت شدم که ایراد و اعتراضاتى را که به من و دولت من دارند در مجلس اظهار و قضاوت شود در صورتى که موضوع را نمى‌دانستم ولى خود را براى طرح فورى آن در این جلسه حاضر نمودم. حالا هم که معلوم می‌شود استیضاح را مسترد کرده‌اند. بنابراین اینجانب عرایض خود را به عرض مجلس شوراى ملى می‌رسانم: درست چهار ماه و چند روز پیش بود که در تعقیب تمایل شوراى ملى و فرمان همایونى مسئولیت اداره امور مملکت به عهده من واگذار شد. امروز لازم شده است فهرست کارهایى را که در این مدت انجام پذیرفته به اختصار به عرض برساند.

موقعى که تشکیل دولت به من تکلیف شد پاره‌اى از دوستان مجلس و خارج مرا از قبول این مسئولیت منع می‌کردند زیرا می‌گفتند براى این که دولت شما یا هر دولت دیگرى بتواند به انجام خدماتى توفیق یابد لازم است در مجلس اکثریت ثابتى از آن پشتیبانى کنند و دراین مجلس چنین اکثریتى هیچ‌گاه به وجود نخواهد آمد من این اندازه بدبینى را شخصاً جایز ندانستم و به علاوه از فرصتى که براى خدمت به کشور برایم پیش آمده بود نمى‌توانستم چشم‌پوشى کنم این بود که تسلیم نظر آن دوستان نشدم و خود را براى خدمتگزارى آماده ساخته با همکاران خود احتیاجات مبرم مملکت را در نظر گرفته آن را به صورت برنامه از تصویب مجلس گذرانده با ایمان و عشق و علاقه‌اى که شاید کم‌تر نظیر پیدا کند شروع به کار کردم دولت من در آغاز کار مواجه شد با موضوع اختیارات اقتصادى دکتر میلسپو تکلیف این امر که چندین ماه وقت دولت‌هاى سابق را بى‌نتیجه گرفته و مورد علاقه اکثریت مجلس بود می‌بایست معلوم شود جدیتى که دولت در این باب به خرج داد از طرفى و از طرف دیگر به واسطه تشکیل کابینه که از ابتدا اختلاف نظرى حاصل شده بود سبب شد که از همان روزهاى نخست بعضى از موافقین اولیه از من روى‌گردان شدند این پیش‌آمد نمى‌توانست دولت را از انجام وظیفه منحرف سازد زیرا قضیه رئیس کل دارایى جنبه عادى را از دست داده و به صورت نامطلوبى در آمده بود به طوری که حیثیت ملت و دولت تصفیه سریع این امر را ایجاب می‌نمود. من کار ندارم با این که موافقین دکتر میلسپو چه دلایل خصوصى و عمومى براى موافقت خود اقامه می‌کردند یا در دل داشتند ولى یک دلیل بود که از ذکرش خوددارى نمی‌شد و برنده‌ترین دلایل آنها به شمار می‌رفت و آن این بود که خاتمه دادن با اختیارات اقتصادى یا به خدمت مشار‌الیه ممکن است لطمه‌اى به روابط ایران و آمریکا وارد آورد پس لازم بود دولت حزم و احتیاط را از دست ندهد و با تدبیر عمل کند تا هم منظور اکثریت نمایندگان مجلس حاصل شود و هم از مفاسد متصوره جلوگیرى به عمل آید.

آقایان محترم تصدیق می‌فرمایند که این موضوع به همین صورت مطلو‌ب خاتمه پذیرفت و امروز روابط ما با دولت آمریکا که یکى از متفقین بزرگ ما است مانند همیشه بر پایه‌هاى متین استوار است و در ارکان دوستى دو کشور هیچ‌گونه خلل و تزلزلى راه نیافته است.

در مقابل این موفقیتى که نصیب دولت شده بود انتظار می‌رفت آقایانى که در ابراز موافقت تردید می‌کردند تغییر عقیده داده در صف موافقین در آیند و پشتیبان دولت و اقدامات او واقع شوند این انتظار متأسفانه بیهوده بود زیرا آن آقایان نه تنها روى موافق نشان ندادند بلکه بر مخالفت خود افزودند و از آنچه موجب دلسردى است فروگذار نکردند. در عین حال دولت در انجام وظایف محوله غفلت را جایز ندانسته به هر زحمتى بود در راه اجراى برنامه خود قدم‌هایى برمی‌داشت چنان که در قسمت سیاست خارجى روابط حسنه را با سایر متفقین بزرگ ایران تشدید نموده و با وجود اظهارات بعضى اشخاص و انتشارات پاره جراید که گویى خود را موظف می‌دانستند با این که میان ایران و آن دول کدورت‌هایى ایجاد کنند حسن تفاهم موجود را نه تنها باقى و برقرار نگاه داشت بلکه به تقویت و تأیید آن نیز توفیق حاصل نمود. در قسمت اصلاحات اجتماعى نیز گام‌هایى برداشته براى بهبود حال کارگر و زارع و جلوگیرى از بیکارى و به طور کلى ترفیه حال مردم طرح‌ها و نقشه‌هایى کشیده و لوایحى تهیه دیده که برخى از آنها مانند لایحه قانون کار و لایحه تأسیس انجمن‌هاى کشاورزى و لایحه عمران و آبادى تقدیم مجلس شوراى ملى گردیده و اطمینان دارد که اجراى این قوانین هم متضمن مساعدت به زارعین و کارگران و بهبود اوضاع فرهنگ و بهداشت خواهد بود و هم بسیارى از افراد را که ممکن است بعد از جنگ بیکار شوند به کار وا خواهد داشت و همچنین در قسمت اقتصادى پس از سلب اختیارات رئیس کل دارایى براى این که تا سازمان جدید داده نشده در کار این قسمت وقفه روى ندهد ادارات مختلف آن را تحت نظر رؤساى مسئول ایرانى موقت به صورت سابق حفظ نموده و در مدتى کوتاه از تفریط‌هاى بسیار که سابقاً در این قسمت‌ها معمول بود و شمه‌اى از آن را چندى پیش به اطلاع مجلس شوراى ملى رساند جلوگیرى کرده است به علاوه در بودجه این ادارات صرفه‌جویی‌هاى مهم به عمل آمده و کارهاى دیگرى صورت گرفته که شاید متضمن چندین میلیون تومان فایده براى خزانه مملکت بوده است. ضمناً سازمان جدید اقتصادى را در مدتى که قانون معین کرده بود طرح‌ریزى نموده متصدیان اجراى آن را به کار گماشته و امیدوار است همین که

+++

تشکیلات جدید به کلى عملى گردید از ضرر بزرگ غله جلوگیرى شود و به طور کلى در قسمت اقتصادیات خدمات شایان به منصه ظهور برسد.

در قسمت آبیارى نیز مطالعات و اقداماتى صورت گرفته از جمله کمیسیونى به اهواز رفته گزارشى تهیه نموده و نقشه‌اى داده است که باید به موقع اجرا گذاشته شود. همچنین براى آب کوهرنگ شرکتى تأسیس یافته و البته شروع به کار خواهد نمود.

یکى از کارهاى مفید تأسیس شرکتى است به منظور ساختن خانه براى کارمندان دولت لازم به ذکر نیست که این اقدام علاوه بر این که مستخدمین را صاحب خانه ساخته گریبان‌شان را از یک گرفتارى بزرگ رها خواهد ساخت چندین هزار کارگر را نیز به کار وا خواهد داشت. در بسیارى امور دیگر نیز مطالعاتى شده که ذکر آنها به موقع خود محول می‌کنیم و چون لوایح تقدیمى هیچ یک مورد توجه نشد و از مجلس نگذشته از تقدیم آنها خوددارى شده فعلاً همین قدر اطمینان می‌دهم که در سال جارى پس از تصویب بودجه دولت خواهد توانست دست به یک رشته اقداماتى بزند که براى مملکت و ملت بسیار لازم و مفید خواهد بود. به علاوه بودجه کشور را برخلاف سنوات قبل در موقع خود تقدیم مجلس داشته ولى تا حالا کمیسیون در آن باب مذاکراتى ننموده. این بود خلاصه اقدامات دولت که علاوه بر وظایف عادى و جارى ورازتخانه‌ها و ادارات در زمینه برنامه تقدیمى مجلس در این مدت چهار ماه و چند روز صورت گرفته است. ذکر آنها براى خودستایى نیست زیرا من اذعان دارم با این که در این مدت بایستى بیش از این کار شده باشد اصولاً وقتى که صرف کار می‌شود و کوشش و مجاهده‌اى که به عمل می‌آید با نتیجه‌اى که عاید مملکت می‌گردد متناسب نیست و علت عمده این عدم تناسب یکى این است که دولت چنان که باید و شاید از طرف مجلس شوراى ملى پشتیبانى نمی‌شود و آقایان نمایندگان در تشکیل کمیسیون‌ها و مطالعه و تصویب لوایح تقدیمى به قدر کافى ابراز علاقه نمى‌فرمایند دیگر این که بعضى آقایان گویى به اصل تفکیک قوا توجهى نداشته و دخالت در کارهاى قوه مجریه را مجاز و طبیعى می‌دانند در صورتی که رعایت اصل مزبور در حکومت دموکراسى شرط ضرورى پیشرفت امور است و همچنان که دخالت دولت در کارهاى قوه مقننه ناپسندیده است و مؤدى به استبداد و دیکتاتورى می‌شود دخالت و اعمال نفوذ پارلمان هم در کارهاى قوه مجریه مفاسدى مهم در بر داشته کارها را فلج می‌کند و از قدرت دولت می‌کاهد و او را در اجراى قانون ناتوان می‌سازد بارى بی‌فایده نیست که این نکته نصب‌العین همه باشد که شأن مجلس شوراى ملى وضع قانون و نظارت در حسن اجراى آن است و وظیفه دولت تهیه نقشه‌هاى اصلاحى و اجراى قوانین موضوعه است علاوه بر آنچه ذکر شد بعضى از آقایان غیر موافق در داخل و خارج مجلس به طرز غیر رسمى اقدامات و مذاکراتى می‌کنند که قسمتى از آن در جراید هم منعکس می‌گردد و جز تضعیف قوه مجریه نتیجه‌اى ندارد. نمونه این کارشکنى‌ها واین مشکلات و موانعى که در راه دولت ایجاد گردیده هنگام تعیین تکلیف دکتر میلسپو به خوبى ملاحظه شد (در این موقع بین تماشاچیان همهمه شروع شده بود)

امیر تیمور - آقاى رئیس خواهش می‌کنم توجه مؤثرى براى حفظ آرامش بفرمایید چون این وضع خوشایند نیست و هیچ سابقه نداشته است.

رئیس - چون جمعیت زیاد است و جا هم نیست و می‌خواهند وارد مجلس شوند اگر اجازه می‌فرمایید یک ربع تنفس داده شود. چند نفر از نمایندگان - تنفس لازم نیست آقاى نخست وزیر بفرمایید.

نخست وزیر - نمونه دیگر انتشاراتى است راجع به تقسیم اسلحه میان ایلات و عشایر و تشکیل اتحادیه آنها که در آن موضوع جداگانه توضیحاتى به عرض مجلس رسیده است و همچنین انتشار این خبر مجعول دیگر که آمریکاییان در این موقع که می‌خواهند از ایران بروند در تمام طول راه‌آهن همه بناهاى خود را خراب و با خاک یکسان کرده و کلیه آلات و ادوات و اشیا و لوازم مؤسسات خود را از ایران خارج می‌سازند.

معلوم است که این خبر کذب محض است زیرا هیچ بنایى خراب نشده و هیچ چیز از ایران خارج نگردیده است. و صدها مسائل دیگر که جز تضعیف کردن دولت و مشوب کردن اذهان عموم نتیجه نمی‌دهد مأمورین دولت مشغول رسیدگى هستند ببینند چه قسمت از اسباب و ادواتى که آمریکاییان دارند براى ایران قابل استفاده است ضمناً براى واگذارى آنها هم در تهران و هم در واشینگتن اقداماتى در جریان است و هم اکنون براى خرید قسمتى از اتومبیل‌هاى زیادى آنها مشغول مذاکره هستیم و براى چیزهاى دیگر نیز ترتیب لازم داده خواهد شد. اینها نمونه‌هایى بود از مشکلات و موانع روز‌افزونى که براى دولت ایجاد می‌شده و از پیشرفت کار و حسن انجام وظیفه جلوگیرى می‌کرده است.

من به خوبى می‌دانم که دولت براى انجام وظایف سنگین خود محتاج به موافقت و پشتیبانى اکثریت مهم و ثابت آقایان مجلسیان است و در عین حال اعتراف می‌کنم به این که تحصیل‌ این موافقت و این اکثریت کارى آسان نیست. رعایت نظریات همه آقایان براى کسی که پایبند به اصول و قیودى باشد بسیار دشوار بلکه محال است خاصه اگر خداى نخواسته آن نظریات خصوصى باشد و همیشه با منافع و مصالح عمومى مطابقت نکند مخالفین در من نقطه‌هاى ضعفى تشخیص داده‌اند یکى از این نقاط ضعف که به آن اشاره نفرموده‌اند ولى بزرگ‌ترین آنها است همین تقلید به اصول اخلاقى است که مزاحم بودن خود را از همان روزهاى اولى که شروع به کار کردم نشان داد و در اطراف من محیطى نامساعد و نامهربان ایجاد کرد بیش از این نمى‌خواهم توضیح دهم تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل. از توضیحاتى که ممکن است به حیثیت و اعتبار قوه مقننه لطمه بزند باید حتى‌الامکان اجتناب نمود این عقیده من است و آن را در ضمن نطق‌هایى که در رادیو ایراد کرده‌ام تذکر داده‌ام و مخصوصاً ارباب جراید را به رعایت احترام مجلس شوراى ملى که مرکز ثقل کشور است مکرر دعوت نموده‌ام و امیدوارم هیچ‌گاه مجبور نشوم بر‌خلاف این عقیده خود اقدامى نمایم در هر حال در این موقع من تأسف دارم از این که چهار ماه و چند روز زمامداریم سبب شد که پاره‌اى از دوستان و همکاران قدیمى مجلس و پاره‌اى از روزنامه‌نگاران از من رنجیده خاطر شوند ولى در عین حال مسرور و سرافرازم از این که قدمى بر‌خلاف مصالح عالیه کشور برنداشته‌ام (صحیح است) و با عشقى سرشار در مدتى اندک بى‌پروا خدماتى هم انجام داده‌ام (صحیح است) زیرا نباید فراموش بفرمایید که روزى که این دولت شروع به کار کرد (البته از تکرار مطلب معذورم خواهید داشت) آرامش و سکون در مملکت نبود هر روز از نقاط مختلف تلگراف‌هاى اضطراب‌آمیز راجع به اجتماعات و تظاهرات و غیره می‌رسید و در پاره‌اى نقاط امنیت مختل گردید و کار آقاى دکتر میلسپو هم موضوعى بغرنج شده و بر مشکلات افزوده بود و ضمناً در قسمتى از افق سیاست خارجى ابرهاى تیره‌فام متراکم بود.

من افتخار دارم که در این مدت کوتاه و با وجود همه کارشکنی‌ها با یارى همکاران خود بر این مشکلات فائق آمده و از اقدامات خود نتایج نیکو به دست آورده‌ام مخصوصاً خوش‌وقتم که در این موقع سیاست خارجى ما روشن است و با همه همسایگان و متفقین بدون استثنا حسن تفاهم کامل برقرار می‌باشد و اگر کسى خلاف این را گفته باشد روى اغراض شخصى و براى مشوب ساختن اذهان و سوء‌استفاده بوده است. در خاتمه اجازه می‌خواهم این نکته را به آقایان تذکر دهم که ملت نجیب ایران در این چند سال اخیر محرومیت‌ها و سختی‌هاى فراوان تحمل کرده و امروز استحقاق و احتیاج مبرم دارد به این که در اوضاع و احوالش بهبود کلى حاصل گردد و از طرف زمامداران در زمینه تعمیم بهداشت و اجراى تعلیمات اجبارى و به طور کلى ترفیع حال عامه و ترقى مملکت قدم‌هاى جدى برداشته شود و مخصوصاً آقایان نمایندگان را توجه می‌دهم به این که ما در ایام غیر عادى به سر می‌بریم در این روزها است که براى جهان سازمان نوینى طرح می‌شود و سرنوشت ملل و دول تعیین می‌گردد و بر هر فرد وطن‌پرستى فرض است که نظریات خصوصى و شخصى را کنار گذارده و قوه مقننه و دولت هم وظیفه دارند با توجه به باریکى موقع و مسئولیت بزرگ خود با روح وحدت به طور جدى با هم تشریک مساعى کنند تا به خواست خداوند براى آینده کشور وضعى تأمین شود که هم در خور تمدن باستانى و حیثیت تاریخى ما باشد و هم با سهمى‌که کشور ایران در پیروزى ملل متحده داشته و فداکاری‌هایى که نموده است متناسب باشد. من یقین دارم که این نظریات و این آرزوها مورد تصدیق و تأیید افکار عمومى ملت ایران است و نیز اطمینان داشته و دارم که نمایندگان ملت با اقداماتى که دولت در این چند ماه اخیر براى اجراى آن نظریات و آمال صورت داده و در فوق به آنها اشاره گردید کاملاً موافقت دارند زیرا اگر موافقت نداشتند و ایراد و اعتراضى در بین بود مطابق آئین و رسوم حکومت مشروطه و دموکراسى و سوابق موجود دولت را مورد استیضاح قرار می‌دادند و چون روز قبل از طرف آقاى آقا سید ضیاء‌الدین طباطبایى استیضاحى به مقام ریاست مجلس تقدیم شد خیلى خوش‌وقت شدم که خطاها و اشتباهات دولت خود را دانسته در مقام دفاع برآیم و لى از عبارات آن ورقه جز یک مسائل کلى بحثى ندیدم و اعتراض ایشان به طور کلى روى جریان وضعیات بود که خیلى مایل بودم مطرح شده و پرده از روى کار برداشته شود و مسببین آن که باعث ضعف دولت و اختلال انتظامات در کشور

+++

بوده و حتى سعى می‌نمایند حسن روابط با همسایگان را مختل نمایند معرفى شوند ولى متأسفانه ایشان استیضاح خود را مسترد داشتند پس این که دولت استیضاح نشده است خود دلالت می‌کند بر این که مجلس ایرادى بر دولت ندارد و اگر معدودى از آقایان عدم رضایتى داشته باشند مربوط به نظریات خصوصى است که نمی‌توانند موضوع مذاکره علنى و رسمى استیضاح واقع شود معهذا چون بعضى از آقایان ناراضى چندى است در داخل و خارج اکثریت دولت را در مجلس متزلزل معرفى می‌کنند و در پاره‌اى جراید هم در این باب چیزهایى نوشته‌اند تقاضا دارم امروز مجلس شوراى ملى نظر خود را در این خصوص اعلام دارند یعنى میان دولت و مخالفین داورى نمایند تا هم تکلیف دولت معلوم شود (صحیح است) و هم زمینه براى قضاوت افکار عمومى و تاریخ فراهم گردد.

4 - مذاکره در اطراف رأى اعتماد و اخذ رأى

جمعى از نمایندگان - رأى بگیرید

فداکار - بنده تذکر نظامنامه‌اى دارم.

رئیس - بفرمایید.

فداکار- عرض کنم آقاى نخست وزیر در ضمن بیاناتشان فرمودند که مداخله بعضى از وکلا در امور قوه اجراییه کرده‌اند و این به طور توهین است بدیهى است که یک قسمت از آقایان نمایندگان مداخله می‌کنند خوب است آقاى نخست وزیر آن اشخاص را معرفى بکنند که اقلاً تکلیف اشخاصى که مداخله نمی‌کنند معلوم بشود.

بعضى از نمایندگان - بعد از رأى

دکتر کشاورز - اسم ببرند که کى‌ها هستند که به همه برنخورد.

رئیس - عرض کنتم عده‌اى از آقایان اجازه خواسته‌اند.

بعضى از نمایندگان - آقا رأى

بعضى دیگر از نمایندگان- صحبت بشود آقا

رئیس- آقاى دشتى

دشتى- به نظر بنده این چیزى که آقاى نخست وزیر اینجا خواندند یک موضوعى نیست مطرح باشد لایحه نیست آقاى نخست وزیر حق دارند راجع به اوضاع صحبت در مجلس بکنند و براى خودشان تقاضاى رأى اعتماد بکنند و به نظر بنده این مطرح نیست که در اطرافش صحبت بشود مخصوصاً این را در نظر بگیرند که اگر صحبتى بشود طبعاً یک تشنجى ایجاد می‌شود (صحیح است) و بهتر این است که همان طوری که آقاى نخست وزیر فرمودند معلوم شود که واقعاً دولت اکثریت دارد یا ندارد و اگر اکثریت داشت سر کار می‌ماند بروند پى کار خودشان و در اطراف این موضوع صحبت به نظر بنده مورد ندارد.

رئیس - آقاى نخست وزیر تقاضاى رأى اعتماد فرمودید؟ چون تصریح نکردید (بعضى نمایندگان چرا خواندند آقا)

نخست وزیر - بنده البته همان طور که عرض کردم خیلى خوشوقت می‌شوم اگر ایراد و اعتراضى به بنده و دولت بنده هست مذاکره بکنند اعتراض بکنند تا این که مطالب جواب داده شود و اگر اظهار و ایرادى ندارند بنده مایل هستم همان طور که اظهار شد تکلیف دولت روشن بشود اگر دولت اکثریت دارد با کمال اطمینان همان طور که سابقاً هم عرض کرده بودم به خدمت خودم ادامه می‌دهم و اگر مجلس شوراى ملى واقعاً نظر دیگرى اتخاذ کرده‌اند و البته شاید به مصلحت مملکت باشد ممکن است آن نظر دیگر را که اتخاذ فرموده‌اند عمل بکنند بنابراین همان طور که عرض شد اگر ایراد و اعتراضى نیست تقاضاى رأى اعتماد می‌کنم.

رئیس - بعضى از آقایان می‌گویند صحبت بشود و بعضى می‌گویند صحبت نشود پیشنهادى از آقاى ایرج اسکندرى رسیده است: پیشنهاد می‌کنم در اطراف سیاست داخلى و خارجى دولت بحث بشود.

رئیس - آقاى ایرج اسکندرى

ایرج اسکندرى - به طور کلى همه جا معمول است یا استیضاحى می‌شود از دولت در این صورت دولت جواب می‌دهد بعد رأى اعتماد گرفته می‌شود مطابق تشریفاتى که در نظامنامه داخلى مجلس مقرر است و بایستى که طرحى تهیه شود و معمول هم نیست در اینجا ولى بایستى طرحى تهیه شود که به دولت رأى اعتماد بدهند. در موقعی که دولت آمده است در مجلس و تقاضاى بحث در مورد سیاست دولت می‌نماید که چه قسم عمل کرده است البته باید این موضوع حل شود که نمایندگان بدانند چه قسم باید حکومت بکنند و رأى بدهند لازم است در اینجا صحبت بشود و اگر در مدت تصدى دولت اشتباهاتى شده البته باید انتقاد بشود تا او بداند که حقیقتاً چه اشتباهى کرده است و راجع به چه موضوعى درباره او انتقاد شده است و چون خود ایشان حکومت مجلس را خواسته آقایان نمی‌توانند رأى بدهند مگر این که یک قضاوت قبلى کرده باشند و البته لازم است در اینجا بحث شود. و این مطابق اصول هم است از این جهت بنده پیشنهاد کردم که در این باب بحث شود که نظر اشخاص موافق و مخالف معلوم شود تا مجلس بتواند آزادانه قضاوت نماید و نظر خود را اعلام کند.

رئیس - آقاى دکتر مصدق‏

دکتر مصدق - بنده عرایضى داشتم اگر بحث می‌شود بنده عرایض خودم را عرض بکنم.

رئیس - آقاى هاشمى (اجازه)

هاشمى - آقاى ایرج توجه بفرمایید که وضع مجلس چهل روز است یا بیش‌تر که کارى از پیش نمی‌رود و بر کسى پوشیده نیست غالباً مجلس از اکثریت مى‌افتد و شاید اشخاصى که ایرادى بر دولت دارند از مجلس خارج می‌شوند و اکثریت حاصل نمی‌شود و اما این که فرمودند بحث شود به این صورت گمان نمی‌کنم در مجلس سابقه‌اى داشته باشد ... (یک نفر از نمایندگان- بر‌خلاف نظامات است) که آقاى نخست وزیر بیاید یک گزارشى از خدمات خود در مجلس در نتیجه یک مسموعاتى یا یک احساسى که از حال مجلس کرده است که یک عده مخالف و یک عده موافق دارد بدهد، مخالف صریح بدیهى است که استیضاح می‌کند و در اطراف آن بحث می‌شود و بالأخره منجر می‌شود به حکمیت مجلس از راه آراى مخالف و موافق اما به این طریق که گزارشى بدهد آقاى نخست وزیر این نباید مثل یک لایحه‌اى را تلقى کرد و روى آن حرف‌هایى زد این طریق سابقه ندارد و این حق هم براى دولت همیشه هست که هر وقت ببینید یا تصور کند که وضعش در پارلمان متزلزل است تقاضاى رأى اعتماد بکند و تکلیفش روشن شود و حالا هم این عمل شده است الان آقاى نخست وزیر تقاضاى رأى اعتماد کرده‌اند و به عقیده بنده همان طورى که آقاى دشتى هم اظهار فرمودند اگر بنا بشود مذاکراتى بشود این مذاکرات ممکن است باعث تشنج بیش‌ترى گردد و براى این که روشن شود که دولت اکثریت دارد یا ندارد باید رأى گرفته شود و از نتیجه رأى وضع دولت معین می‌شود و ضمناً خواستم این را هم تقاضا کنم که آقایان نمایندگان محترم ورقه سفید بدون اسم ندهند زیرا رأى امتناع موضوع ندارد و معنى‌اش این است که من از خودم رأى ندارم باید رأى به طور قطعى معین کند که من مخالف هستم ورقه کبود می‌دهم یا موافقم و ورقه سفید می‌دهم.

فرخ - یک نفر موافق و یک نفر مخالف صحبت کرده است رأى بگیرید به پیشنهاد آقاى ایرج.

رئیس - رأى می‌گیریم به پیشنهاد آقاى ایرج اسکندرى. البته من مخالف با رأى گرفتن نیستم ولى البته باید صورت نظامنامه‌اى آن هم درست باشد و بایستى آقاى نخست وزیر تقاضاى رأى اعتماد بکنند.

جمعى از نمایندگان - تقاضاى رأى اعتماد کرده‌اند.

دکتر کشاورز - ایشان تقاضاى مذاکره و رأى کرده‌اند.

رئیس - فعلاً رأى می‌گیریم به پیشنهاد اقاى ایرج اسکندرى.

لنکرانى - خوانده شود.

جمعى از نمایندگان - دو مرتبه خوانده شد.

لنکرانى - خیر باید خوانده شود من نشنیدم. (مجدداً به شرح گذشته خوانده شد)

رئیس - اقایانى که با پیشنهاد اقاى اسکندرى موافقند قیام فرمایند.

اسکندرى - پس می‌گیرم.

لنکرانى - پس گرفتند.

حاذقى - آقاى لنکرانى شما که اصرار داشتید رأى بگیرند حالا چرا پس می‌گیرید مجلس را مسخره کرده‌اید؟

لنکرانى - باید حرف‌ها زده شود.

رئیس - پیشنهاد آقاى دشتى قرائت می‌شود:

پیشنهاد می‌کنم رأى اعتماد گرفته شود.

رئیس - آقاى دشتى بفرمایید.

دشتى - عرض می‌کنم یک وقتى می‌خواهم قضیه لوث شود و جار و جنجال راه بیاندازیم که مجلس ختم شود و برویم پى کار خودمان. البته این خیلى خوب است و این یک امرى است که به همین طریق عمل شود ولى یک وقت در مجلس شوراى ملى که مرکز ثقل سیاست مملکت است می‌خواهیم قضیه‌اى را حل و فصل کنیم تا قضاوت به جایى بشود اعم از این که آن قضاوت مطابق میل بنده باشد یا نباشد چیزهایى که در مجلس مطرح می‌شود یا لایحه است یا پیشنهاد دولت وقتى اینها نشد چیزى مطرح نمی‌شود این جا آقاى نخست وزیر آمدند یک تذکراتى فرمودند از خدمات خودشان و از غرض مغرضین یک چیزهایى گفتند یعنى تا آن اندازه که صلاح می‌دانستند گفتند و بعد هم ... این را براى چه بیان کردند براى این بود که یک ماه یک ماه و نیم است که این صحبت است که بعضى می‌گویند که دولت اکثریت دارد و بعضى می‌گویند اکثریت ندارد اکثریت داشتن واکثریت نداشتن که معما نیست به نظر بنده در یک مملکت دموکراسى در هر دقیقه دولت باید مطمئن باشد که اکثریت قاطع دارد یا ندارد بنده از شما می‌پرسم که دولتى که اکثریت قاطع نداشته باشد چطور می‌تواند کار کند؟ اخر چه فایده دارد؟ دولت

+++

باید تکلیف خودش را بداند تا بتواند کار کند پیشنهادى که بنده کردم براى این است که تکلیف معلوم شود شاید دولت هفتاد هشتاد رأى داشته باشد آقا آن کسى که مخالف با دولت است او استیضاح نکرده است او را می‌خواهید ملزم بکنید که بیاید استیضاح کند (ایرج اسکندرى- چرا نکرده است؟) دلش نخواسته است.‏

( دکتر کشاورز- چرا دلش نخواسته است) چه عرض کنم شما بیایید استیضاح کنید چیز عجیبى است که ما نمی‌توانیم تکلیف براى اشخاص معلوم کنیم ( ایرج اسکندرى - می‌خواهیم بفهمیم که تقصیر این کسى که می‌خواهیم سرش را ببریم چیست؟) آقا تقصیر ندارد آن که مخالف است که قائل به تقصیر نیست براى دولت اظهار تقصیر نمی‌کند ( ایرج اسکندرى - مردم می‌خواهند بفهمند تقصیرش چیست؟) اجازه بفرمایید یک نخست وزیرى مى‌آید مى‌گوید که من استنباط می‌کنم که وضعیت من کاملاً روشن نیست می‌خواهم روشن بشود ( لنکرانى - می‌گوید در کار من اخلال می‌کنند ما می‌خواهیم بفهمیم کى اخلال می‌کند استدعا می‌کنم که یک مطلبى را توجه بفرمایید که باید هر کارى را مطابق یک نظاماتى کرد و نظامات مجلس می‌گوید که باید در مجلس براى مباحثه یک چیزى مطرح شود و حالا چیزى مطرح نشده است یک اظهاراتى کردند و تقاضاى رأى اعتماد کردند و باید رأى گرفته شود اگر دولت اکثریت قاطعى داشته باشد تمام این حرف‌ها از بین می‌رود و اگر اکثریت نداشته باشد آن هم معلوم می‌شود .

( ایرج اسکندرى - دولت تقاضا نکرده است؟) خیر دولت تقاضا کرد و بعد از آن تقاضا باید فوراً رأى اعتماد گرفته شود و راه حل هم این است و راه دیگرى غیر از این ندارد مگر این که یک عده‌اى بیایند استیضاح کنند و در اطراف استیضاح صحبت کنند ولى وقتی که استیضاحى نشده است مذاکره موردى ندارد.

رئیس - آقاى بهبهانى

حاذقى - موقع مذاکره نیست آقاى رئیس وظیفه جنابعالى است که تصمیم بگیرید و رأى بگیرید و خاتمه بدهید به این جار و جنجال.

بهبهانى - بنده تصور می‌کنم که این فرمایشاتى که می‌فرمایند البته هر کدام در جاى خودش صحیح است.

در این موقع دولت یک لایحه‌اى خواند و یک خدماتى هم که کرده بودند بیان کرد و یک اشاراتى هم کرد به این که یک موانعى هم در کار بوده است و در خاتمه حق قضاوت را از مجلس خواست این خواستن قضاوت از مجلس خودش تقاضاى رأى اعتماد است (صحیح است) ولى یک موضوع دیگرى هم است و آن این بود که آقاى نخست وزیر اظهار داشتند که من مطالب خود را گفتم و می‌خواهم اگر کسى اعتراضى به من دارد بگوید و اگر ندارد رأى اعتماد گرفته شود مقام ریاست باید آن وقت اظهار کرده باشند که اگر کسى اعتراضى دارد بگوید و اگر اعتراضى ندارد مطلب معلوم شود. بنابراین بنده تصور می‌کنم که همین طور هم الان شما باید اعلام بفرمایید که اگر کسى اعتراضى دارد بگوید و اگر اظهارى نبود رأى اعتماد بخواهید (صحیح است)

رئیس - بنده به همین ترتیب عمل کردم.

بهبهانى - آقاى نخست وزیر در هر موقع می‌توانند رأى اعتماد تقاضا کنند و حالا هم تقاضا کرده‌اند ولى با این عنوان که من مطالب خود را گفتم اگر مخالفى هست بگوید و اگر مخالفى ندارد رأى اعتماد بگیرید.

دشتى - پیشنهاد بنده را اگر به این ترتیب اصلاح کنید بد نیست: که چون آقاى نخست وزیر تقاضاى رأى اعتماد کرده‌اند رأى اعتماد گرفته شود.

رئیس - آقاى دکتر مصدق فرمایشى دارید؟

دشتى - چون اقاى نخست وزیر تقاضاى رأى اعتماد کرده‌اند حالا باید رأى گرفته شود.

رئیس - آقاى دکتر مصدق صحبت بکنید بعد رأى می‌گیریم.

دکتر مصدق - بنده معتقد هستم هر دولتى اگر باید برود معایبش گفته شود. اینجا آقاى نخست وزیر محاسن و خدمات خودشان را بیان کردند ولى معایب ایشان گفته نشد بنده از آن پنجاه و شش نفرى که با نخست وزیر مخالف هستند تقاضا می‌کنم که معایب کار دولت را بگویند زیرا اگر معایب کار دولت گفته نشود دولت بعد هم نمی‌داند با چه اصلى در مجلس مى‌آید و با چه اصلى می‌رود دولت را نباید با سیاست استتار روانه کرد دولت را باید با صراحت لهجه تکلیفش را معلوم کرد اگر یک اشخاصى حق می‌گویند اگر راست مى‌گویند اگر می‌خواهند به مملکت خدمت کنند و خادم هستند باید معایب دولت را بگویند. من از آن اشخاصى که با دولت مخالف هستند و از آن اشخاصى که از دولت استیضاح کرده‌اند سؤال می‌کنم که چرا استیضاح کردند و چرا استیضاح خودشان را پس گرفتند؟

(سید ضیاالدین- وکیل از وکیل حق استیضاح ندارد) بنده خودم در یک کارهایى با دولت موافق بودم و در یکى دو سه مورد مخالف بودم. آقایانى که مخالف هستند و تا امروز تقریباً کار دولت را مدت دو ماه است با این وضعى که فعلاً هست فلج کرده‌اند نظریات خودشان را بفرمایند با یک رأى مخفى که هیچ کس حرف نزند و یک دولتى را از مجلس بیرون بکنند بنده مخالف هستم باید معایب این دولت را گفت و خدماتى هم اگر کرده است گفت تا این که دولت‌هایى که بعد مى‌آیند تکلیف کار خودشان را بدانند و با این صحبتى که اقاى نخست وزیر کردند و تقاضاى رأى اعتماد کردند اگر هیچ کس صحبت نکند و ایشان اگر کارهاى بدى کرده‌اند نگوید بنده کاملاً مخالفم.

رئیس - عرض کنم بیاناتى که اقاى بهبهانى کردند بالأخره این طور توضیح شد که آقاى نخست وزیر گفتند که اگر اعتراضاتى هست بگویید و مجلس قضاوت کند و بالأخره قضاوت مجلس همان رأى اعتماد است بنابراین روى پیشنهاد آقاى دشتى باید رأى بگیریم

شریعت‌زاده - پیشنهاد بنده مقدم بر پیشنهاد اقاى دشتى است.

رئیس - پیشنهاد جنابعالى مثل پیشنهاد اقاى ایرج اسکندرى است.

شریعت‌زاده - خیر مطلب دیگرى است.

رئیس - پیشنهاد آقاى دشتى دوباره خوانده می‌شود و رأى می‌گیریم:

بنده پیشنهاد می‌کنم چون آقاى نخست وزیر تقاضاى رأى اعتماد نموده‌اند رأى اعتماد به دولت گرفته شود.

فداکار - بنده مخالفم

بعضى از نمایندگان - اعلام رأى شد.

دکتر کشاوزر - این کار صحیح نیست دولت تقاضاى بحث و رأى اعتماد هر دو کرد.

مظفرزاده- بنده مخالفم.

رئیس - اقایانى که با پیشنهاد آقاى دشتى موافقند قیام فرمایند (اکثر قیام فرمودند) تصویب شد.

بعضى از نمایندگان - رأى بگیرید.

رئیس - رأى می‌گیریم. عده حاضر 90 نفر است ولى بعضى‌ها هم بیرون هستند ممکن است بعد بیایند اگر علاوه شد بعد اعلام می‌کنم. (اخذ رأى به عمل آمده 45 ورقه سفید و 4 ورقه کبود و 3 روقه سفید بى‌اسم شماره شد)

بعضى از نمایندگان - اکثریت ندارد.

اسامى موافقین- آقایان: دکتر رادمنش- عزت‌اللّه بیات- دکتر محمد مصدق- ابوالحسن صادقى- مهدى عدل- مظفرزاده- افشارصادقى ایپکچیان- رفیعى- فرمند- بهادرى- طوسى- کشاورز- فلسفى- آشتیانى- دهستانى- کامبخش- حسین تهرانى- شیخ‌الاسلام ملایرى- امینى- صدر‌قاضى- اعتماد- مقدم- اردلان- نبوى- دکتر آقایان- لنکرانى- آوانسیان- ایرج اسکندرى- فداکار- معظمى- رحیمیان- تیمور‌تاش- محمد‌صادق طباطبایى- ذکایى- بهبهانى- رفیع- شریعت‌زاده- عامرى- مؤید ثابتى- شهاب فردوسى- اسکندرى- پروین گنابادى- دکتر زنگنه- هاشمى.

مخالفین آقایان: خلیل دشتى- فولادوند- پوررضا- سید ضیاءالدین- ورقه سفید علامت امتناع: سه.

مرتضى بیات - بنده با عرض تشکر البته همان طور که عرض کردم هر طور نظر مجلس است امیدوارم یک دولت دیگرى را که طرف اعتماد مجلس باشد انتخاب کنند.

فرهودى - به سلامت.

5 - موقع جلسه بعد - ختم جلسه

رئیس - اگر اجازه می‌فرمایید جلسه را ختم کنیم. جلسه آتیه روز پنجشنبه 30 فروردین سه ساعت قبل از ظهر (مجلس یک ربع ساعت قبل از ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شوراى ملى - سید محمد‌صادق طباطبایى‏

+++

 

یادداشت ها
Parameter:294235!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)