کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره دوازدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏12
[1396/05/15]

جلسه: 118 مذاکرات مجلس‏ صورت مشروح مجلس روز سه‌شنبه اول مهر ماه 1320  

فهرست مطالب:

1-تصویب صورت مجلس

2-بیانات آقای رئیس راجع به عطایای ملوکانه

3- طرح و تصویب برنامه هیئت دولت

4- موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏12

جلسه: 118

مذاکرات مجلس‏ صورت مشروح مجلس روز سه‌شنبه اول مهر ماه 1320

فهرست مطالب:

1-تصویب صورت مجلس

2-بیانات آقای رئیس راجع به عطایای ملوکانه

3- طرح و تصویب برنامه هیئت دولت

4- موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

مجلس چهار ساعت بعد از ظهر به ر‌یاست آقاى اسفندیارى تشکیل گردید

صورت مجلس روز یکشنبه سى‌ام شهریور ماه را آقاى (طوسى) منشى خواندند

[1- تصویب صورت مجلس‏]

رئیس- در صورت مجلس نظرى نیست؟ (گفته شد- خیر) صورت مجلس تصویب شد.

[2- بیانات آقاى رئیس دائر به عطایاى ملوکانه‏]

رئیس- از روزی که اعلیحضرت همایونى به مبارکى و میمنت به مقام سلطنت مقرر شده‌اند چند مرتبه بنده شرفیاب شده‌ام به علاوه اطلاعاتی که بنده سفراً و حضراً از مکارم اخلاق و صمات عالیه اعلیحضرت داشتم در شرفیابى‌هایی که بعضى آقایان وزرا‌ حضور داشتند مزایایى از نیات مقدس اعلیحضرت همایونى استنباط کرده‌ام که حقیقتاً خیلى اسباب امیداوارى و افتخار است اعلیحضرت همایونى در هر جلسه ذکرشان و تأکیدشان راجع به تدارک آسایش عموم و رفاه مردم و آبادى کشور بوده و به آقایان وزرا‌ همیشه این مسائل را مقرر می‌فرمودند و دقیقه از این مسائل فروگذار نمى‌فرمایند چنان که برنامه آقایان وزرا‌ شاهد نیات عالیه و عطایاى ملوکانه مؤید آن است علاوه بر آنچه به اطلاع آقایان رسیده است راجع به بخش‌هایی که از دارایی شخصى همایونى براى ملت و کشور خودشان تخصیص داده‌اند اینک براى اطلاع آقایان نمایندگان و آگاهى عموم خوانده میشود تا تمام افراد ملت از نتیجه نیات و عطایاى شاهانه مستحضر باشند و امیدوارم که همگى یک زبان بگویند:

برومند باد آن همایون درخت که در سایه آن توان برد درخت‏

فهرست عطایاى شاهانه از دارایى شخصى‏

1- خریدارى بیمارستان پانصد تختخوابى و اعطاى آن بشهر تهران.

2 - اعطاى پنجاه میلیون ریال براى کمک به لوله کشى شهر تهران.

+++

3- اعطاى یک میهمانخانه آبرومند به شهر تهران‏

4 - ساختمان کوى دانشگاه شهر تهران‏

5 - ساختمان یک دانشکده پزشکى در تبریز و یکى در شیراز و یکى در مشهد

6- ساختمان یک بیمارستان و یک دبیرستان در هر شهرى که متجاوز از ده هزار جمعیت داشته باشد.

7 -تقسیم معادل ده میلیون ریال دارو به اشخاص بى‌بضاعت در تمام کشور

8 - تشکیل سازمان مخصوص و اختصاى براى مبارزه دائمى با بیمارى مالاریا و تراخم در تمام کشور

9 - اعطاء و تقسیم جوایز مهمى از قبیل لابراتوار و لوازم فنى و صنعتى به طور سالیانه به کارشناسان پزشکى و مهندسین و اشخاصى از دانشمندان و غیره که در هر رشته از علوم صنایع کشفیات یا اختراعاتى می‌نمایند که مورد گواهى کمیسیونى منتخب از اهل فن باشد.

10- ایجاد و تأسیس یک کتابخانه و قرائتخانه عمومى در شهر تهران‏

11 - ساختمان نوانخانه در شهر تهران‏

12- کمک به تهیه سوخت و لباس بینوایان شهر تهران و سایر شهرستان‌ها (پنج میلیون ریال براى شهر تهران و ده میلیون ریال براى سایر شهرستان‌ها)

13- تأسیس شیرخوارگاه مخصوص براى زنان باردار و کودکان در شهرهایی که بنگاه حمایت مادران در آنجاها ایجاد شود.

14 - ساختمان یک پرورشگاه یتیمان در هر شهرى که داراى بنگاه حمایت کودکان باشد

15 - مبلغ معینى تخصیص داده می‌شود براى تأسیس آسایشگاه در شهرها که در زمستان گرم و کسان بى‌خانمان را جا دهند.

چون مسلم است دقت نظرى که اعلیحضرت همایونى در بابت جزئیات آسایش ملت خودشان فرموده‌اند یکى از مسائلى است که البته مجلس و تمام ملت کمال تشکر و امتنان را دارد و از خداوند می‌خواهد که همیشه سلطنت ایشان موجب سعات کشور و رفاه عموم ملت باشد (صحیح است)

[3- طرح و تصویب برنامه هیئت دولت‏]

رئیس- برنامه کابینه آقاى فروغى نخست وزیر مورد بحث است. آقاى اعتبار

اعتبار- بنده باید قبلاً عرض کنم که در آئین‌نامه مجلس شوراى ملى براى اشخاصی که بخواهند تذکراتى بدهند و مطالبى را بیشتر روشن کنند جز راه مخالفت راه دیگرى نیست و از این جهت است که بنده هم از این راه استفاده کرده و تذکراتى که به نظرم رسیده در برنامه دولت لازم بود گنجانده شود به عرض آقایان می‌رسانم. موضوعى که در طى برنامه آقاى وزیر دادگسترى اشاره فرمودند به دستخط ملوکانه و اموال شاه سابق به نظر بنده این قضیه حقش این بود که در برنامه دولت گذاشته می‌‌شد و در اطراف آن و در طرز اجراى آن توضیحات بیشترى داده می‌شد زیرا عملى کردن این کار بنده آنچه فکر کردم با قوانین زیادى متباین است مثل این که قانون ثبت املاکى که سند صادر شده باشد براى او هیچ گونه اعتراض و دعوى غبن مخصوصاً در اسناد دعوى غبن از هر حیث اسقاط شده این را بایستى یک تصمیمى دولت می‌گرفت که در اینجا دولت می‌گفت به ما که اگر لازم است براى این کار بخصوص آن قوانین را لغو بکنند یا راه را براى احقاق حق مردم و براى این که حقیقتاً نیت شاهانه به موقع اجرا گذارده شود و هر کسى که که از این راه متضرر شده به حق خودش برسد براى آنها یک راهى باز شود و البته این کار باید بشود و بعد در روزنامه دیدیم که نوشته شده بود که کمیسیونى در وزارت دارایى از نمایندگان وزارتخانه‌ها براى این کار دولت در نظر دارد بنده خیال می‌کنم این کار اهمیتش بیشتر از آن است و مقتضى این است که مخصوصاً از اشخاصى که در این عمل بیشتر اطلاعات دارند و بیشتر وارد بوده‌اند و مخصوصاً از مجلس شوراى ملى در این کار شرکت می‌جستند از مجلس هم چند نفرى دعوت

+++

می‌شد و مواقع قانونى که براى این کار هست از نظر می‌گذرانیدند و براى اجراى این کار قوانین تازه اگر لازم است به وسیله آقاى وزیر دادگسترى به مجلس پیشنهاد شود و اما موضوع برنامه دولت ماده اول البته عمومى است که مربوط به سیاست خارجى است همان طور که بنده در جلسات خصوصى هم به عرض رساندم عقیده خودم این است که ما بایستى ناظر باشیم ببینیم در آتیه چه می‌شود فعلاً اظهار عقیده در این باب بنده شخصاً لازم نمی‌دانم فقط این قسمت را باید متوجه بود و مخصوصاً می‌خواهم ببینم که گذشتگان ما در این قسمت بخصوص اشتباهاتى کرده‌اند از کجا ناشى شده چرا شده این را البته بایستى مجلس شوراى ملى از این جریان آگاه باشد سابقاً چرا این طور بوده چرا این اشتباهات رخ داده و کدام یک از زمامداران ما غفلت داشته‌اند.

موضوع دوم اصلاح و رفع نواقص قوانین دادگسترى براى تکمیل امنیت قضایى است مخصوصاً اصلاح قوانین قضایى که با مقتضیات امروز وفق نمی‌دهد مخصوصاً راجع به اشخاصى که از طرز قضاوت غلط متضرر شده‌اند و به حبس رفته‌اند و از حقوق اجتماعى محروم شده‌اند و زندگانى‌شان از بین رفته و بیچاره شده‌اند این‌ها چطور باید جبران شود و به چه صورت باید در بیاید؟ و بنده گمان می‌کنم که بایستى آقاى وزیر دادگسترى توجهى بفرمایند و قوانینى به مجلس پیشنهاد کنند که احکامى سابقاً به این ترتیب صادر شده ابطال شود و البته این احکام هم در قسمت لشکرى هست و هم در قسمت کشورى و البته در همان موقع هم این احکام را با موادى از مواد قانون تطبیق کرده‌اند اینها به نظر بنده باید ابطال شود و براى اعاده حیثیت این گونه اشخاص راه‌هایى باز شود که اینها را از آن وضعیتى که همه متوجه بودیم و بى‌جهت و بى‌سبب این کارها شده و بایستى اینها جبران شود مسلماً یک موضوعى که به نظر بنده حالا رسیده مثلاً موضوع سلب مصونیت از یک وکیل مثل آقاى حاج آقا رضا رفیع (صحیح است)

این قضیه را مى‌بایست آقاى وزیر دادگسترى توضیح بدهند ببینیم چه بوده و چه شده است و چه علت داشته است و وقتى که تبرئه شده‌اند چرا اعاده حیثیت دربارشان اجرا نشده دیگر از قوانینى که باید نقض شود و مورد توجه عموم است موضوع قانون اوقاف است البته ممکن است در جواب بنده بفرمایند که خودت هم رأى دادى و بنده تصدیق می‌کنم که خودم هم رأى دادم ولى گفتم که نباید از گذشته صحبت کنیم خیى صحبت‌ها است که به نظر من شاید دیگر مورد ندارد و همان طور که در جلسات گذشته بنده عرض کردم باید صحبت‌هاى گذشته را کنار بگذاریم از امروز روز از نو روزى از نو در هر حال وضع این قانون اوقاف حقیقتاً به اختیارات شخص برمی‌خورد بنده مالک ملکى هستم و می‌خواهم ملکم را به عمر و زید بدهم این اختیار را از من گرفتن این عمل بر‌خلاف همه چیز است و به همین جهت بنده ترصد دارم که دولت در این قسمت یک اقدام فورى بکنند این قانون را هر چه زودتر لغو بکنند زیرا بنده و یک عده زیادى از آقایان نمایندگان طرحى تهیه کرده بودیم براى الغاء این قانون ولى چون بنامان بر این بود که اختیار به دولت بدهیم که زودتر خودشان درصدد برآیند لهذا از تقدیم آن طرح‌هاى خوددارى شد تا ببینیم دولت چکار در اطراف اینها خواهند کرد. سوم موضوع تجدید‌نظر در ساختمان قواى تأمینیه کشور به نظر بنده این موضوع خیلى فوریت دارد زیرا به طوری که می‌شنویم عدم امنیت در راه‌ها و در نقاطى که مسافرین می‌خواهند بیایند به تهران پیدا شده و اسلحه‌هایى هم به دست افراد افتاده است و به عقیده بنده لازم است که به فوریت فکرى در این خصوص نموده و از این پیش آمد جلوگیرى کنند. چهارم اصلاحات اقتصادى و مالى موضوع امور اقتصادى و مالى کشور است از قبیل تعدیل مالیات‌ها به منظور تخفیف تحمیل مالیاتى در این قسمت عقیده بنده براین است که جرح و تعدیل در مالیات‌ها و عوارض نباید با یک نظر افراطى به عمل آید که تأثیرى در اصلاحات و عمران کشور بکند و بالاخره کارهاى ناتمام ما را متوقف نکند که موجب شود که یک عده از مستخدمین ما بیکار شوند و حقیقتاً خیلى از این مالیات‌ها هم هست که وقتى که جمع و خرج کنیم و ببینیم چه وصول کردیم و چه خرج کردیم مى‌بینیم یک چیز خیلى مختصر و ناقابلى از این عایدما می‌شود مثل عواید صدى سه و عوارض شهرداری‌ها که وقتى اینها را جمع و خرج بکنیم و ببینیم چه وصل کردیم و چه خرج کردیم

+++

مى‌بینیم یک چیز خیلى مختصر و ناقابلى از این عاید ما می‌شود باید لغو کنیم و موجب مزاحمت مردم را فراهم نکنیم (تجدید‌نظر در بودجه کشور براى جلوگیرى از هزینه‌هایی که با مقتضیات کنونى کشور وفق نمی‌دهد و افزایش حقوق خدمتگذاران دولت از کشورى و لشگرى)

این موضوعى است که در جاى خودش فرصت داریم صحبت کنیم و در هر موقعى که بودجه به مجلس آمده است راجع بحقوق مستخدمین و این طبقه از طرف مجلس اظهار علاقه شده است و از طرف مجلس به دولت تذکراتى داده شده و تقاضا شده است که راجع به مستخدمین عطف توجه مخصوصى بشود و حقیقتاً هم باید فوراً اقدامى بشود زیرا مستخدمى که ده سال پیش یک حقوقى می‌گرفت همان حقوق را پایه براى او قرار داده‌اید و انتظار هم دارند که این مستخدم باید صد در صد برایشان انجام وظیفه کند و پاک و پاکیزه باشند این یک انتظار بى‌موردى است و البته بنده نمی‌خواهم عرض کنم که مستخدمین ما خداى نخواسته کارهایى کرده‌اند و تجاوزاتى کرده‌اند به حقوق مردم و به حقوق دولت خیر بنده سراغ دارم مستخدمینى را که آنچه هم داشته‌اند و آنچه را که براى آنها از پدرانشان مانده است و وسایلى که براى آنها بوده است فروخته‌اند و خرج خودشان کرده‌اند و هیچ گونه تعدى به حقوق مردم نکرده‌‌اند و به هیچ وجه داخل رشوه و ارتشایى نشده‌اند حالا این نظر پیدا نشود که وقتى که گفتیم مستخدمین حقوقشان کم است این طور خیال شود که به طور کلى کسر خرجشان را از راه نامشروع تهیه می‌کرده‌اند و حقیقتاً هر طبقه توانسته است که کارمزد خودش را بالا ببرد و اجناس خود را گران کند و کسر خرج خودش را تأمین کند غیر از طبقه مستخدم که اینها نتوانسته‌اند کسر خرج خودشان را تأمین کنند همان حقوقى است که در ده سال قبل می‌گیرند حالا همان را می‌گیرند و با کمال بدبختى زندگى کرده‌اند و باید هر چه زودتر فکرى در این باب بشود

تجدید‌نظر در مقررات بازرگانى الغاى انحصار‌هاى غیر ضرورى و اهتمام در پایین آوردن هزینه زندگانى عمومى به عقیده بنده این قانون انحصارى به این شکلى که هست باید از بین برود البته از این قانون انحصار طبقه از بازرگان ما استفاده کرده‌اند ولى طبقات دیگرى هم در ولایات هستند و دسترسى به طهران نداشته و نتوانستند خودشان را باین سازمان نزدیک کنند تمام اینها از هستى ساقط شده‌اند اینها یک مطالبى است که باید هر چه زودتر دولت درصدد اصلاحش برآمده و این قانون انحصار را لغو کنند و آزاد بگذارند (صحیح است) و همین طور موضوع قانون ارزى و اسعارى البته اظهار این مطلب در این قسمت از طرف بنده تصور می‌کنم که خیلى دقیق نباشد چون در این قسمت بیشتر اهل فن بایستى اظهار نظر بکنند ولى آنچه با مطلعین بنده اسعار را در بدو جنگ عمومى فعلى لغو کرده بود شاید یک ارز زیادى به ایران می‌رسید و حالا هم اگر لغو بکنیم باز این امید هست براى این که مطلب بیتشر روشن شود یک مثلى یکى از رفقاى بنده صحبت می‌کرد که البته این هم ناشى از همان قانون اسعار و محدود بودن قانون ارزى است این طور نقل می‌کرد تجار سابقاً معاملاتى که می‌کردند بیشتر روى اعتبارات بوده است با این ترتیب که اگر یک تاجرى امروز یک مقدار فرش صادر می‌کرد به ممالک خارج روى آن اعتبارات می‌توانست سفارشاتى بدهد و این طرف به اعتبار این که فرش او در آنجا است سفارشاتى می‌داد و آن طرف هم به همان اعتبار براى او می‌فرستاد و تقاضاهاى او را انجام می‌داد ولى قانون اسعارى جلوى این قضیه را گرفت و محدود کرد به این که حتماً باید در فلان مدت اسعارش برگردد البته وقتى که این طور شد چون اجبار دارد که این اسعارش برگردد آن مال باید به هر قیمتى که هست فروخته شود و دیگر منتظر نمی‌شود تا بازار خوبى پیدا شود و این مال را بفروشد و به این جهت از این راه خیلى متضرر شده‌اند هم طبقه بازرگان و

+++

هم کشور و بنده عقیده دارم قانون انحصار اسعار به استثناى قسمتى که مربوط به حفظ صنایع کشور است باید لغو شود زیرا ما البته موضوع کارخانه‌جاتى را که اجازه داده‌ایم به این کشور آمده است و مبلغ‌هایى پول خرج آنها شده است باید از اینها حمایت کنیم و نگاهدارى کنیم (5 -توجه مخصوص به پیشرفت کار کشاورزى و بهبودى زندگى کشاورزان توسعه امور آبیارى منع تدریجى کشت و استعمال تریاک تجدید نظر در قوانین عمران و اجراى برنامه کشاورزى) موضوع کشاورزى بنده خیال می‌کنم که هر چه تا به حال شده است کاملاً نتیجه داده نشده است این بودجه را که دولت از مجلس شوراى ملى می‌گذارند براى کشاورزان شاید یک قسمت کشور ازش استفاده کرده‌اند و بقیه هیچ استفاده نکرده اند و اساساً بنده خیال می‌کنم که وزارت کشاورزى اگر توجه بفرمایند خود کشاورزان ما بهتر می‌توانند عملاً امور کشاورزى را اداره کنند و آب را جمع کنند یکى از آقایان مدرسه رفته کشاورزى به بنده مى‌گفت که سیب زمینى که ما تهیه می‌کنیم با سیب‌زمینى فلان کشاورز تهیه می‌کند خیلى فرق دارد و همین طور هم باید باشد براى این که یک کشاورز ده جور محصول عمل می‌آورد و وقتى هم که نگاه کنیم به همان بخور و نمیر زندگانى می‌کند ولى اداره کشاورزى براى یک تیکه زمین مبلغ زیادى خرج می‌کند و وقتى که نتیجه عمل را برمی‌دارد با آن مخارجى که کرده است مى‌بینیم به هیچ‌وجه مناسب ندارد اگر کشاورزى این طور است به نظر بنده رعیتى نشود خیلى بهتر است این بودجه هنگفتى که اداره کشاورزى گرفته اگر صرف تهیه آب می‌شد به درجات بیشتر استفاده می‌‌کردند و این رویه که تا به حال تعقیب کرده‌اند به هیچ‌وجه نتیجه نداشته و اسباب مزاحمت کشاورزان و رعایا فراهم شده است. موضوع منع تدریجى کشت تریاک و استعمال آن.

با آن قسمت که مربوط به استعمال تریاک است بنده موافقم ولى منع تدریجى کشت تریاک از نقطه‌نظر کشت این کار غلطى است چندى هم آمدند این کار را بکنند ولى به نتیجه نرسیدند و مجدداً اجازه دادند در جاهایى که منع کرده بودند کشت شود و البته موضوع تریاک و کشت تریاک آقایانى که اطلاع دارند می‌دانند که هیچ گونه مزاحمتى با استعمالش ندارد و به علاوه یگانه محصولى است که زارع در موقع کمال بى‌پولى مى‌تواند از آن استفاده کند و از آن طرف مى‌بینیم یک ممالک دیگرى از قبیل ترکیه و هندوستان ژاپن و چین و جاهاى دیگر این محصول را روز به روز زیاد مى‌کنند و ما نباید بیاییم و از یک منبع مهم عایدات صرف‌نظر کرده و جلوگیرى کنیم البته موضوع منع استعمالش موضوعى است که مخالفى ندارد و دولت هم در نظر دارد البته به هر ‌طریقى که مقتضى باشد در این کار اقدام کنند. (تجدید‌نظر در قوانین عمران و اجراى برنامه کشاورزى)

بنده خیال مى‌کنم خود دولت هم می‌داند که چه قانون عمران غیرقابل اجرا و غیرعملى از مجلس گذراند و خودش را دچار هزاران اشکال کرد و باید تصدیق کرد که تا به حال یک قدم برداشته نشده جز این که یک راه‌هایى را به ضرب شلاق ساخته‌اند و رعایاى هر محل را دچار زحمت نموده‌اند در سایر قسمت‌ها دیگر به هیچ وجه پیشرفتى حاصل نشده است و بنده تصور می‌کنم با این اشکالاتى که در عمل پیدا شده است این عمل را باید دولت متروک کند و این رویه را به طور کلى باید عوض کند و حقیقتاً راه‌هاى عملى باید تهیه کنند به زور شلاق یا الله بکن حتماً بکن این فایده ندارد بلکه باید کمک کنند و تشویق بکنند و بالاخره تجدید‌نظر در این قانون بکنند و یک صورتى درست کنند که عملى باشد و به نتیجه برسیم (6 -ترقى و تکمیل صنایع به قدر ا‌مکان با تمایل به این که کارخانه‌ها به دست افراد و شرکت‌هاى غیر دولتى اداره شود و اهتمام در بهبودى زندگى کارگران) کارخانه‌جات را به نظر بنده بایستى دولت خودش اداره بکند مثلاً کارخانه قند را کدام شرکتى است که بتواند کارخانه قند را اداره کند بنده معتقدم البته آن کارخانه‌جاتى که در دست مردم و شرکت‌ها هست آنها را مراقبت کنند و به طور منظم جریان خودش را طى کند ولى آن قسمت‌هایى که مال دولت است دولت مى‌بایستى خودش مراقبت کند و از افراط و تفریط جلوگیرى کند دلیل ندارد دولت بیایید کارخانه‌جات را به دست دیگران بدهد و بعد هم

+++

براى نگاهدارى و براى بهبودى وضعیت آن براى گران فروشى محصول کارخانه هرروز یک داد و بیداد و مرافعه داشته باشد و نتیجه هم نداشته باشد (اصلاح قانونى سازمان کشور با رعایت احتیاجات و توجه این که اهالى در اداره امور محلى خود بیشتر شرکت داشته باشند) این نظر صحیحى است و بنده خیال مى‌کنم حقیقتاً اگر دولت بخواهد در این قسمت اقدام عملى بکند بایستى یکى دو تا از مواد قانون اساسى را که کاملاً متروک نمانده است اجرا بکند و آن تشکیل انجمن‌هاى ایالتى و ولایتى است و حقیقتاً مردم وقتى مى‌توانند شرکت کنند در کارهاى خودشان که این انجمن‌ها تشکیل شود و غیر از این باشد به نظر بنده اینها یک عبارتى بیش نیست و شرکت مردم چه صورتى پیدا خواهد کرد؟ جزء این که بنده عرض کردم راهى نخواهد داشت (تکمیل و ترقى تأسیسات فرهنگى و اهتمام در اصلاح اخلاق عمومى)

بنده معتقدم که تکمیل و ترقى تأسیسات فرهنگى را یک قدرى کنار بگذاریم و این عوارض فرهنگى را براى دفعه اول ملغى کنیم و یک شاگردى که که در دفعه اول می‌خواهد مدرسه برود هزاران زحمت و هزاران مشکل براى او فراهم نکنیم بنده خیال مى‌کنم که منکر نداشته باشد که در قسمت فرهنگ و تحصیل شاگردان ما حقیقتاً یک وقت بسیار کمى براى تحصیل داشتند و باید انصاف داد که به هیچ وجه فرصت به اطفال و شاگردان نمى‌دانند و نمى‌گذاشتند به تحصیلشان برسند بنده عقیده‌ام این است به جاى این که وسعت بدهیم این قسمت‌ها را از بین برداریم و آن وقت این عوارض و مقرراتى که براى یک محصل وضع شده است اینها را از جلوى پاى محصلین برداریم. توسعه سازمان بهدارى. البته یکى از کارهاى مهم است که دولت هر قدر توجه به این کار بکند کم کرده است و البته خودشان هم تصدیق دارند همه ماها هم تصدیق داریم هیچ کارى نشده است بنده مخصوصاً آقاى سهیلى که وزیر کشور بودند در دو موضوع خدمتشان عرض کردم هر دو موضوع را اقدام کردند و دستوراتى هم دادند ولى هیچ نتیجه گرفته نشد و هیچ کدامش اجرا نشد یک اشخاصى یک اطباى مأمور محل‌هاى شده‌اند روى یک نظرات خصوصى حالا نمى‌دانم رفته است در آن محل ارباب شده صاحب ملک شده رعیت شده گاوبندشده آن کارى که حقیقتاً به هیچ وجه نمى‌کند کار بهدارى است و اصلاً به مراجعات مردم بیچاره وقتى نمى‌گذارند و به کار خودشان مشغول هستند موضوع دیگر که در خاتمه عرایضم مى خواستم عرض کنم مربوط به تلگرافى بود که چند روز پیش به بنده رسیده بود و آن را دادم به آقاى وزیر دارائى و آن تلگرافى بود که مردم بروجرد کرده بودند و تقاضا کرده بودند پس از پرداخت تعهد بتواند مازاد تعهدشان را نسبت به گندم اجازه بدهند که خودشان استفاده کنند، و آن مازاد را بیاورند براى خانه خودشان و البته جاى تشکر است که آقاى وزیر دارائى زود جواب مرحمت کردند یعنى همان پریروز که خدمتشان تقدیم کردم جواب تلگراف را امضاء کردند که ششصد کیلو مى‌توانیم بدهیم بقیه‌اش را پول بدهد. این قضایا است که مردم را بیچاره مى‌کند وقتى که به بنده مى گویند که صد خروار بایستى بدهى بنده مى‌گوییم چشم چه مانعى دارد. که عوض دو خروار سه خروار بیاورد براى نان عائله خودش وقتى که شما آن سند را مى‌گیرید که فلان مقدار بگیرید بقیه‌اش را بگذارید به اختیار خودش دو خروار سه خروار چهار خروار هر چه مى‌خواهد براى خودش بیاورد منظور بنده این است که آقایان وزرا‌ بعد از این خودشان یک توجهى به این قبیل امور بکنند و بنده از دادن عرض حال مردم نظرم این بود که فکرى بکنند و الّا آقاى لقمان نفیسى اینرا توى روزنامه هم اعلان کرده بود و بنده هم مى دانستم این قضیه را بنده راجع به آن قسمتى که در خصوص رفع نواقص قوانین و اصلاحات دادگسترى عرض کردم یک شرحى هم از آقاى تنکابنى رسیده است که آقایان غالباً دارند براى تأیید عرض خودم این شرح را نمى‌خواهم بخوانم چون همهمه آقایان دارند و هم خیلى زننده است که همه را تکان مى‌دهد بنده خواستم خدمت آقاى وزیر دادگسترى تذکر بدهم که به این بدبختى‌ها که یکى هم آقا میرزا طاهر تنکابنى

+++

است توجه عاجل بفرمایند یک مردمى همین طور در بندر دیلم شیراز در قسمت بیجار رفته‌اند و زندگى می‌کنند اینها از کجا زندگى و اعاشه می‌کنند براى چه رفته‌اند؟ به اضافه یک چیزى اینجا نوشته‌اند که تعجب می‌کنم و آن این است که فامیل تنکابنى از کلیه خدمات دولتى محروم هستند روى چه قانونى معلوم نیست بنده همان طور که عرض کردم از گذشته صحبت نکنیم صحبتى نمی‌خواهم بکنم ولى این را خواهش می‌کنم که آقاى وزیر دادگسترى اگر تمام کارهایشان را بگذارند می‌ارزد به این که زندگانى این مردمی که همه مترصدند یک توجه عاجلى بکنند که این بدبختى‌ها و بیچارگى‌ها را رفع کنند و این شرحى را که نوشته‌اند خدمتشان تقدیم می‌کنم تا بدقت ملاحظه کنند و عجالتاً وضعیت تنکابنى و فامیلشان را اصلاح کنند

رئیس- بنده نمی‌دانم در کلیات صحبت می‌شود یا در جزئیات. (بعضى از نمایندگان- در کلیات) پس باید طورى و ترتیبى شود که زیاد طول نکشد.

وزیر دادگسترى- بنده خیلى خوشوقتم از این که برنامه دولت مورد توجه دقیق آقایان نمایندگان واقع شده است و با همان نیت دقیقى که دولت در تهیه آن برنامه داشته است همان نیت را معلوم می‌شود همان طور که انتظار داشتیم آقایان نمایندگان محترم در نظر دارند براى اجراى این برنامه با دولت همکارى بفرمایند. این که اقاى اعتبار فرمودند مخالفتى ندارد و مجبورم از راه مخالفت تذکر بدهم این دلیل حسن نیت ایشان است که خواستند همکارى کنند و در واقع خواستند موافقت کنند و از تذکراتى هم که دادند خیلى امتنان دارم.

اما راجع به موضوعاتى که تذکر دادند اول راجع به موضوع املاک بود دستخطى که در اینجا قرائت شد و تذکرى که ایشان راجع به غبن و مخالفت بعضى اقدامات که ممکن است با بعضى قوانین داشته باشد و لزوم تهیه قوانین براى مسترد کردن بعضى املاک بنده تصور می‌کنم لازم نباشد اطمینان می‌دهم که دولت هیچ عملى نمی‌کند که مخالفت با قوانین داشته باشد هر جا که بربخوریم با مانع قانونى البته لایحه قانونى آن تهیه می‌شود و پیشنهاد می‌شود و مطابق قانون عمل می‌شود و امروز هم مجال نبود که ما در جزئیات و وسایلى که براى آن اتخاذ خواهد شد وارد شویم آن روز این امر واقع شده بود و متن آن دستخط به اطلاع آقایان رسید و پس از آن هم در اولین فرصت شروع به اقدام کردیم و کمیسیونى هم که براى تمرکز دادن این امور لازم بود معین کردیم و شروع به کار هم کرد و این کمیسیون در واقع معلوم خواهد کرد که چه اقدامى و چه قسم عملى باید بشود هر چه لازم باشد البته مطابق قوانین اقدام می‌شود و در هر صورت منظور این است که حقى اگر از کسى فوت شده باشد داده شود احقاق حق افراد بشود.

راجع به سیاست خارجى تذکرى نفرمودند و موردى هم تداشت که صحبتى بشود زیرا که برنامه دولت صراحت داشت و تصور می‌کنم خود برنامه کافى و احتیاج باطاله کلام نباشد یکى راجع به موضوع نواقص قوانین دادگسترى بود و عملیاتى که در نتیجه اجراى بعضى از قوانین و احکام فرض فرمودند که وقوع پیدا کرده و ممکن است که اینها برخلاف قانون باشد اولاً آنچه راجع به دادگسترى به معناى اخص کلمه است که آقایان بهتر از بنده اطلاع دارند و آقایان در کمیسیون دادگسترى شرکت دارند و می‌دانند که از سابق وزارت دادگسترى ساعى بوده است که قوانینى که مقتضى روز نیست و اشکالاتى تولید می‌کند و اهمیت قضایى را تهدید می‌نماید به مجلس پیشنهاد بنماید و قوانینى که تهیه می‌شد وزارت دادگسترى توجه داشت که هم از جهت حقوق‌ و هم از حیث اجراى این قوانین با نظر آقایان در کمیسیون تهیه و تدوین شود و مورد دقت قرار میگرفت و بعدها هم همین طور خواهد بود و اما راجع به این که در نتیجه وضع و اجراى قوانین کسى متضرر شده باشد یا عملى بر‌خلاف قانوان واقع شده باشد این در قانون یک پیش‌بینى‌هایى برایش شده است و وسیله‌ای است براى این کار ما غیر از مراحل سه‌گانه یک مرحله دیگرى داریم و آن اعاده دادرسى و محاکمه است که اگر کسى دید

+++

در مرحله آخر هم موفق به احقاق حق خودش نشده یا دلایلی تازه برای احقاق حق خودش پیدا کرد می‌تواند به وسیله اعاده دادرسی احقاق حق کند البته مطابق قوانینی که داریم عمل می‌شود و عمل شده است و عمل هم خواهد شد و هر کسی حقی داشته باشد می‌تواند همان طور که دیگران استفاده کرده‌اند او هم استفاده کند در این ضمن تذکر دادند راجع به سلب مصونیت بعضی از آقایان نمایندگان که تکلیفشان معین نشده است شاید آقایان اطلاع نداشته باشند و بنده که مطلع هستم عرض می‌کنم که راجع به آقای وکیلی وقتی تبرئه او حاصل شد را پورتش هم به مجلس شورای ملی تقدیم شد البته مطابق مقررات مجلس شورای ملی به نظر آقایان نمایندگان خواهد رسید و همین طور نسبت به دیگران هم اگر باشند نسبت به آن‌ها هم همین طور عمل خواهد شد راجع به قانون اوقاف که تذکر دادند با دقتی که آقایان در برنامه می‌فرمایند البته متوجه خواهند شد به این که دولت یک ماده آن جا گذاشته است که حاکی از این است که در قوانین تجدید‌نظر شود که با مقتضیات امروز وفق نمی‌دهد البته تنها این قانون نیست و قوانین دیگری هم ممکن است باشد و سراغ هم داریم که ممکن است احتیاجات و ضرورت ایجاب کند که الغا شود به همین جهت دولت در نظر دارد لوایحی به مجلس بیاورد و با نظر آقایان اصلاحاتی که منظور نظر است به عمل آید و البته قوانین به اقتضای حوایج روز و زندگی کشور وضع می‌شود و آقایان نمایندگان هم خوب متوجه این قسمت هستند هر اصلاحی که باید در هر قانون به عمل می‌آید البته دولت پیشنهاد می‌کند و آقایان هم دقت می‌فرمایند و پس از تصویب به موقع اجرا گذاشته می‌شود. راجع به قوای تأمینه اشاره کردند در واقع موافقت فرمودند به این که دولت پیشنهاد کرده بود البته منظور دولت این است به اقتضای احتیاجات امروز تغییراتی که لازم است در این قسمت بدهد و البته وقتی تصمیم قطعی گرفته شد و موضوع حل شد باز به استحضار خاطر آقایان می‌رسد و با تصویب مجلس شورای ملی به موقع اجرا گذارده خواهد شد که مقصود مشترک دولت و مجلس شورای ملی به عمل آید. در موضوع جرح و تعدیل مالیات‌ها باز هم تذکری که نماینده محترم دادند خوشبختانه موافقت با پیشنهاد دولت بود یعنی با برنامه دولت بود برای این که دولت متوجه است به این که قوانین مالیات‌ها باید اصلاحات و جرح و تعدیل در آن‌ها بشود و افراط و تفریط‌هایی که در بعضی قوانین بوده است و بعضی قوانینی که در آزمایش معلوم شده است که به درد نمی‌خورد با تجربه از گذشته اصلاح خواهد شد و آقایان هم ملاحظه خواهند کرد اگر هم نواقصی در پیشنهاد دولت بود آقایان متوجه خواهند شد و رفع خواهند کرد و البته منظور دولت این است که مالیات‌هایی وضع شود که سهل‌الوصول و حتی‌المقدور تماس مأمورین با مردم کمتر باشد که اشکالاتی تولید نشود و در عین حال مسلم است همان طور که نماینده محترم تذکر دادند از گرفتن مالیات نمی‌شود صرف نظر کرد و حوایج کشور ما حوایج دولت ما تأسیسات کشوری ایجاب می‌کند که از یک مجلسی این مخارج تأمین شود و غیر از گرفتن مالیات راه دیگری نیست باید مالیات گرفته شود ولی طوری گرفته شود که اسباب زحمت مالیات‌دهنده فراهم نشود منظور دولت این است اگر آقایان نظریاتی دارند پیشنهاداتی دارند اصلاحاتی لازم می‌دانند نواقص را مشاهده می‌کنند بفرمایند پیشنهاد کنند و دولت هم در نظر می‌گیرد مقصود این است که بودجه که تهیه می‌شود سنگین نباشد و با مقتضیات روز وفق دهد و در عین حال طوری نباشد که مخارج ضروری به عمل نیاید و همیشه دولت در راه ترقی و پیشرفت باشد منظور این نباشد که وقفه در کار حاصل شود البته آقایان نمایندگان توجه دارند که بعضی کارها شروع شده و نمی‌شود آن‌ها را ادامه نداد باید آن‌ها را ادامه داد تا این که ترقی مملکت سد نشود البته تمام آن‌ها در بودجه منعکس می‌شود باید به کارها ادامه داده شود بنده تمنی دارم این قسمت را آقایان در نظر داشته باشند در موقعی که بودجه از طرف دولت تقدیم می‌شود این مطلب را از نظر دور ندارند که احتیاجات ضروری کشور و مخارجی که برای ترقی کشور لازم است از هر جهت تأمین بشود. راجع به قانون انحصارها و قوانین تجارتی این جا بایستی عرض کنم


+++

که این قوانین هم نفع دارد و هم ضرر یک دسته از این قوانین منتقع می‌شوند و یک دسته هم متضرر می‌شوند براى الغاء این قوانین یا ابقاء آنها باید سنجید و دقت کرد که ببینیم ضررش بیشتر است یا نفعش البته قانونى که ضررش بیشتر است باید الغاء شود و آنچه نافع به حال جامعه است باقى بماند دولت این را در نظر دارد و به این هم عمل خواهد کرد همچننى راجع به قانون اسعار و قوانین دیگر اقتصادى الان مورد مطالعه است و عنقریب به مجلس شوراى ملى خواهد آمد. در موضوع کشاورزى نماینده محترم تذکر دادند که فقط اگر به آبیاری توجه شود کافى خواهد بود اگر توجه بفرمایند در برنامه دولت این مطلب مخصوصاً تذکر داده شده است در قسمت پنج برنامه ذکر شده است توجه مخصوص به پیشرفت کشاورزى و بهبودى حال کشاورزان به وسیله امور آبیارى این موضوع مطمح نظر دولت بوده است و البته همه متوجه هستیم اگر این مطلب تأمین نشود منظورهاى دیگر اقتصادى مخصوصاً در قسمت کشاورزى خنثى می‌ماند و این نکته را باید عرض کنم که فرمودند در کشاورزى کارى نشده است باید تصدیق کرد که زحمت دیگران را هم نباید از بین برد براى این که زحمت کشیده‌اند مثل کار کشاورزى می‌کند نتیجه‌اش امسال که گرفته نمى‌شود سهل است سال‌ها باید منتظر نتیجه آن شد البته بعضى چیزها سهل‌تر است مثلاً قناتى که امسال اقدام می‌شود براى کندن زودتر آب به دست مى‌آید ولى بعضى از قسمت‌هاى کشاورزى هست که باید منتظر شد تا نتیجه‌اش حاصل شود در هر حال دولت کاملاً در نظر دارد با توجه به این که موضوع کشاورزى منبع مهم و اصلى اقتصادى کشور است و موجبات پیشرفت آن را فراهم کند و البته اصلاحاتى که باید بشود چه از حیث قانون وجه از حیث اجرا دولت در نظر دارد اقدام کند. یک نکته هم در اینجا باید مورد دقت شود و آن این است که دولت در قسمت کشاورزى سعى می‌کند که راه را نشان بدهد نمونه بدهد ولى نمی‌تواند تمام کارهاى افراد مالیکن و کشاورزان را عهده‌دار شود این کار غیر عملى و غیر‌ممکن است دولت باید نمونه انواع محصولات و تخم و بذر و این قبیل چیزها را تهیه کند و به اطلاع عامه برساند که مردم بتوانند دنبال آن را بگیرند و از مجموع عملیاتى که افراد کشاورز و مالک و اشخاصى که در این کار دخالت دارند می‌کنند پیشرفت امور کشاورزى حاصل شود. در موضوع منع کشت تریاک البته در اینجا عقاید مختلف است سال‌هاى متمادى است که این موضوع مطرح است که مسئله کشت تریاک به کلى منع شود و گفته شده است که قدغن استعمالش غیر‌عملى است البته بعضى تجربه‌هایی هم در این قسمت هست که باید مطالعه شود که ببینیم چه محصولى می‌تواند جانشین این قلم شود و قائم‌مقام این محصول وقاع شود و در آن نقاطى که امکان دارد عملى شود به چه ترتیب عمل بایدکرد البته این امرى است که مدت زیادى لازم دارد و باید به تدریج عملى عملى شود و نمی‌شود در این کار تسریع کرد البته در عدم استعمال تریاک‏

بیشتر باید سعى کرد که آن مطلب عملى شود زیرا براى زندگى عمومى اثرات بدى دارد که باید از بین برود. راجع به نواقص قانون عمران این هم مثل قوانین دیگر است البته هر قانون یک نواقصى دارد تا به موقع آزمایش و عمل در نیاید نواقص عمل درآمده و در بعضى جاها پیشرفت کرده و مفید واقع شده و به همین جهت در برنامه دولت از آن ذکر شده و البته دولت در نظر دارد و آقایان هم که اطلاعات و تجربیاتى دارند تذکر دهند یا بوسائل دیگرى نظریات خودشان را بدهند تا در مورد اصلاح قانون همه اینها درنشر گرفته شود. راجع به کارخانه‌جات کارخانه‌هایى که اینجا گفته شده است به دست افراد و شرکت‌هاى غیر‌دولتى داده شود منظور این نبود که همه کارخانه‌جات را به دست افراد و شرکت‌ها بدهیم مثلاً کارخانه‌هاى قند را که آقاى نماینده محترم به این اشاره کردند البته این یک چیزى است که حالا نمی‌شود و غیر ممکن است که ما بتوانیم به دست افراد بدهیم دولت هم همچو نظرى نداشته است و این کارخانه‌ها همان طور که دست دولت بود است خواهد بود و بهره‌بردارى خواهد شد ولى کارخانه‌جاتى هست

+++

که افراد یا شرکت‌ها می‌توانند آن‌ها را اداره کنند چنان چه نمونه آن‌ها را داریم که می‌شود به دست افراد و شرکت‌ها اداره شود آن‌ها را بدهیم به شرکت‌ها یا افراد مثل کارخانه بلورسازی و کارخانه‌های دیگری که می‌شود به دست افراد داده شود و البته کلیه قسمت‌ها را دولت در نظر می‌گیرد و منظور نظرش این است که کلیه عملی را که افراد در جامعه می‌توانند انجام دهند حتی‌المقدور به آن‌ها واگذار کند حالا شرکت تشکیل می‌دهند یا به طور انفرادی به آن‌ها واگذار می‌شود که انجام دهند و ضمناً دولت از این بار خلاص شود و به کارهای دیگر برسد. راجع به سازمان کشور و موضوع فرهنگی و بهداری و طرز کار در واقع این‌ها یک وجه مشترک دارند و آن این است که قوانینی برای این‌ها هست بنده هم تصدیق دارم که هر یک قسمت از قوانینش ناقص است و هم یک قسمت از طرز عملش ناقص است و هم نظامنامه‌هایی هست که در عمل معلوم شده غلط است دولت از اول دستور داده است آن چه که آزمایش شده است که غلط بوده و باید اصلاح شود در نظر گرفته شود که اصلاح شود و روی هم رفته به طوری که آقایان نمایندگان توجه فرمودند و از بیاناتی که آقای اعتبار فرمودند دو مطلب خوب واضح شد یکی این که برنامه دولت به طور کلی یک برنامه نیست که الفاظی باشد که خوش‌آیند باشد ولی عملی نباشد ما در نظر داشتیم وقتی این برنامه را تهیه می‌کردیم آن چه مبتلا به آن چه مورد گرفتاری دولت و مردم و افراد بوده این‌ها را در نظر بگیریم که حتی‌المقدور زودتر به اصلاح این کارها پرداخته شود که رفع اشکالات برای مردم زودتر بشود و مسائل مهمتری هم هست که اقدامات بیشتری لازم است در آن‌ها بشود و باید این‌ها همه را با تذکرات آقایان اصلاح کنیم و البته این‌ها وقت لازم دارد که عملی شود و آن طور که لازم است نتیجه گرفته شود و البته این‌ها هم یک نواقصی دارد و البته آقایان نمایندگان وارد جزییات که شدیم تذکر می‌دهند و در نظر گرفته می‌شود.

رئیس - آقای دکتر ملک زاده

دکتر ملک‌زاده - عرض کنم یک عده زیادی به عنوان مخالفت و یک عده زیادی به عنوان موافقت اسم خودشان را در آن ورقه مخصوص ثبت کرده‌اند که اظهار نظر کنند مسلم است در دو موقع مجلس شورای ملی بر طبق اصول پارلمانی دنبا می‌توانند اعمال نظر و بحث در کلیه مسائل بکند یکی در موقعی است که پروگرام دولت یا برنامه دولت مورد بحث است و یکی در مورد بحث در بودجه کشور ولی بنده خواستم به همکار محترم آقای اعتبار که سال‌ها است در مجلس شورای ملی شرکت دارند و یکی از نمایندگان برجسته ما هستند تذکر بدهم مذاکرات ما در کلیات برنامه دولت است و اگر هر یک از مخالف و وافق یک یک این مواد را بگیرند و درش بحث کنند و دولت هم نظریات خودش را بگوید گمان می‌کنم ماه‌ها وقت لازم داشته باشد که ما در اطراف پروگرام بحث کنیم این است که با کمال تأسف یا خوشوقتی جواب زیادی ندارم به بیانات ایشان بدهم موضوع اولی را که تذکر دادند...

بعضی از نمایندگان - ایشان مخالف نبودند

دکتر ملک‌زاده - ما نگفتیم که مخالف بودند البته عادتمان این است که به عنوان مخالفت صحبت کنیم. موضوع اولی که ایشان بیان کردند و البته مطلب خیلی مهمی‌بود ولی چون به عقیده من از موضوع پروگرام دولت خارج بود و نمایندگان دولت هم جواب دادند عرض نمی‌کنم و اگر چنان چه بنده هم در این مورد و راجع به مواد وارد شوم و بنده هم شروع کنم و اظهار عقیده کنم همان اعتراضی که به ایشان کردم به خودم هم وارد است این است که بنده تقاضا می‌کنم پس از بحث در کلیات یک یک مواد مورد بحث قرار گیرد و آقایان اظهار نظر بفرمایند و مخالف و موافق نظریات خودشان را اظهار نمایند و البته این نکته را که آقای مؤید‌احمدی فرمودند در نظر دارم که در مجلس یک موافق و مخالف ندارند ولی اظهار نظر می‌کنند و به اصطلاح تذکر می‌دهند ولی من یقین دارم آقایانی که به عنوان مخالفت اسم خودشان را ثبت کرده‌اند با مسائلی که این روزهای آخر در قسمت داخلی مملکت

+++

پیش آمده اصلاح مملکت و کشور بر این است که از دولتى که آقاى فروغى تشکیل داده‌اند به طور تقریباً اتفاق پشتیبانى بکنند (بعضى از نمایندگان - خارج از موضوع است)

بنده نظرم این است که اگر بیاناتى مى‌شود این بیانات به عنوان تذکر است نه به عنوان مخالفت با دولت‏

رئیس- آقاى طباطبایى‏

محمد طباطبایى- چون وقت خیلى کم است و بیانات ناطقین مفصل و جامع بود قسمت زیادى از وقت ما را گرفت و بنده موافق هستم امساک کنیم در صرف وقت و خود بنده عرایضى داشتم هم در کلیات و هم در مواد ولى چون چند نفر از آقایان و آقاى دشتى که همفکرى نزدیک با بنده دارند از بنده خواستند نوبت خودم را به ایشان بدهم این است خواهش مى‌کنم وقت و نوبه بنده به آقاى دشتى داده شود.

رئیس- آقاى روحى‏

دشتى- آقاى طباطبایى وقت خودشان را به بنده داده‌اند

رئیس- خودتان هم اجازه خواسته‌اید

دشتى- بسیار خوب ولى ایشان نوبت خودشان را به بنده واگذار کرده‌اند و بنده مى‌توانم الان صحبت کنم‏

رئیس- بفرمایید

دشتى- آقاى فروغى به واسطه اخلاقى اجتماعیشان با روشنى رأیشان و اعتدال فکرشان و پاکدامنى‌شان البته مورد اعتماد همه مردم هستند ولى مملکت در این موقع به نظر بنده محتاج به یک فعالیت بیشترى است که در این موقع مزاج آقاى فروغى اجازه نمى‌دهد و اگر نظرى راجع به کابینه آقاى فروغى باشد از این جهت است که ایشان با این مزاج علیل حتى نمى‌تواند بیایند به مجلس و وزرا‌ خودشان را معرفى کنند و چنان که ملاحظه فرمودید آقاى آهى کابینه را معرفى نمودند و این قدرى با حالت بحرانى که مملکت دچار است منافات دارد. بنده قصد مخالفت شدید و حادى با کابینه آقاى فروغى ندارم ولى نه از این لحاظ که مثل بعضى ساده لوح‌ها خیال کنم اگر کابینه آقاى فروغى روى کار نباشد کشور دچار مخاطرات یا تشنجات بیشترى خواهد شد خیر بنده به شخص ایشان احترام مى‌گذارم و به ایشان عقیده دارم. و فقط در اصل پروگرام و تذکرات و صحبت‌هایى مى‌کنم.

پروگرام دولت را البته همه آقایان مطالعه فرموده‌اند به نظر بنده از روى عجله هر چه به نظرشان خوب آمده است نوشته‌اند یک جنبه تشخص و تعین که پروگرام دولت لازم دارد ابداً در این نیست مثلاً کشاورزى را خوب مى کنیم تجارت را خوب مى کنیم کارهاى خوب مى کنیم و هى کلیاتى از این قبیل ... و این کلیات در یک چنین موقعى که ما احتیاج داریم یک چیزهاى معین و مشخصى گفته شود منافات دارد. از قرارى که دیروز شنیدم گویا اعلیحضرت شاه مستعفى مى‌رود و گذرنامه ایشان هم امضاء شده است روز اولى که استعفا‌نامه ایشان را آقاى فروغى به مجلس آوردند هم در جلسه خصوصى و هم در جلسه علنى به ایشان تذکر دادم و عصر آن روز هم که یک عده از آقایان نمایندگان خدمت آقاى رئیس مجلس شرفیاب شدند ایشان را مأمور کردند که با ایشان صحبت کنند و این تذکر را به دولت بدهند که قبل از این که محاسبات بیست ساله ایشان تسویه شود قبل از این که موضوع جواهرات تصفیه شود ایشان نباید بروند (عده نمایندگان- صحیح است)

بعد قرار شد یک کمیسیونى از مجلس معین شود بنده فقط این سؤال را از دولت مى‌کنم که آیا این کمیسیونى که از مجلس تعیین شده و یک عده از امضاء دولت هم همراه آنها خواهند بود اگر ده روز بعد معلوم شد یک مبلغى از این جواهرات سلطنتى نیست آیا دولت مسئولیت این کار را به عهده خواهد گرفت و آیا دولت و آقاى فروغى و سایر آقایان وزرا‌ و اقاى وزیر داراییشان متعهد می‌شوند جواب این جواهرات سلطنتى را بدهند یا خیر؟ یکى از مسائلى که دولت باید در برنامه خودش اشاره به آن موضوع بکند مسئله تزلزل حق مالکیت است در ایران که فوق‌العاده طرف علاقه مردم است و مسئله خیلى مهمى است. حق مالکیت یکى از شریف‌ترین و قدیمى‌ترین حقوق جوامع متمدنه بشرى است که همیشه مورد توجه عموم بوده و تمام حکومت‌هاى دنیا و تمام اشکال

+++

دولت‌ها برای این تشکیل شده که حق مردم تضییع نشود ولی در این بیست سال طوری تضییع شده که حدی بر آن متصور نیست. راست است که شاه مستعفی اموال منقول خود را با علیحضرت فعلی منتقل کرده و ایشان املاک را تحت اختیار دولت گذاشته‌اند که دولت حقوق تضییع شده مردم را جبران کند ولی دولت به درجه ای در این قضیه شل حرف زد که مردم را قانع نکرد البته باید در این باب دولت به طور صریح و روشن تکلیف املاک را معین نموده و رسماً و به طور وضوح در این جا بگویند املاکی که به آن ترتیبات از مردم گرفته شده به صاحبانش مسترد شود دولت فقط گفت که اگر کسی غبن دارد جبران شود این موهومات چه چیز است ملک مردم را با زور گرفته‌اند و بایستی بهشان پس داده شود. تعجب در این است که این از بین بردن حق مالکیت و تزلزلی که در اصل مالکیت پیدا شده از شخص پادشاه سابق به دوایر دولت هم رسید. آقای شهدوست از مذاکره من با وزیر فرهنگ سابق اطلاع دارند وزارت فرهنگ یعنی وزارت معارف یعنی وزارتخانه‌ای که تربیت و فکر عمومی ‌مملکت را باید اداره کند امر کرده است که شهرداری ملک مردم را بگیرد و ملکی را که متری هفتاد تومان قیمت دارد متری هفت تومان بخرند این معنی دارد؟ جوابی که در این قسمت از طرف وزارت فرهنگ داده شد این بود که بودجه فرهنگ ما ضعیف است و نمی‌توانیم متری شصت تومان بدهیم. به جهنم که نمی‌توانید. چه علت دارد که مال مردم را بگیرید. شرافت یک مملکتی در این است که پادشاهش دولتش وزیرش نتواند یک وجب ملک کسی را بدون رضایت او بگیرد. (نمایندگان - صحیح است) اگر دولت زور داشته باشد ملک مردم را به زور ضبط کند که این چیز مهمی ‌نیست. در این صورت یک وزارتخانه با دزد سرگردنه چه فرق دارد؟ دزد سرگردنه هم همین طور است. او هم این کار را می‌کند در این موضوع یک مطلب خیلی مهمتری هست که شاه تمام اموال منقول و غیر منقولش را هبه کرده‌اند ولی در مجلس فقط دولت راجع به اموال غیر منقول صحبت کردند و فقط امروز آقای رئیس مجلس یک صورتی را در مجلس قرائت فرمودند که بنده درست به اقلام جزء آن‌ها متوجه نشدن آن‌ها متوجه نشدم آن‌ها را به امور خیریه و لوله کشی و این‌ها تخصیص داده‌اند. از قراری که بنده شنیده‌ام و بین مردم هم شایع است که هفتاد میلیون هشتاد میلیون موجودی دارند ولی در حدود بیست و چهار میلیون تومان به ا‌علیحضرت شاه فعلی واگذار کرده‌ا‌ند یا از شصت میلیون بیست و چهار میلیون واگذار کرده‌اند ده دوازده میلیون به عنوان خیریه و لوله‌کشی و غیره این که معنی ندارد. این پول‌ها از کجا آمده؟ این پول من و شماست. حق مردم و ضعفاست و بایستی این پول به مردم برگردد. هی تعارف و مجامله فایده‌اش چیست هی بگوییم که هبه فرمودند. عطیه فرمودند. عطایای ملوکانه. پولی است که از مردم به زور زنجیر و زندان و شلاق گرفته‌اند و مردم را کشته‌اند حالا چرا نمی‌دهند؟ چیز عجیبی است. دولت در این کار ساکت است شخصی به زور در این مملکت مال مردم را گرفت حالا باید مال مردم برگردد. الملک یبقی مع‌الکفر و لایبقی مع‌الظلم بهترین حکومت حکومتی است که بتواند عدالت را اجرا کند. پول‌هایی که در خارج از ایران است چه می‌شود بانک‌های امریکا و بانک‌های لندن و بانک‌های آلمان که با این همه نامه به شما پول نخواهند داد این‌ها چه می‌شود؟ (دبستانی – آن‌ها منقول است). (خندة‌ نمایندگان) در این موضوع یک مسئله‌ای که خیلی مهم است و باید دولت توجه کند و آقای وزیر دارایی کاملاً مواظب باشند مسئلة حساب ذخیره مملکتی است چندین سال است حساب ذخیره مملکتی معما شده است و این منطقه تاریک بودجه عمومی‌را روشن کند بنده شنیده‌ام که شهرداری تهران دعوی بیست و پنج میلیون (بعضی از نمایندگان - سی و پنج میلیون) سی و پنج میلیون نسبت به شاه مستعفی دارد برای این که تمام عمارت‌هایی که در شمیران و آبعلی و مبارک آباد و سعدآباد و غیره ساخته است به خرج شهرداری بوده حالا تکلیف دعاوی شهرداری تهران چه می‌شود چیزی که واقعاً ما بیشتر اسباب تعجب است و حقیقت این‌ها باید جزء افسانه حساب شود این است که بلدیه تهران چندین کامیون دارد این کامیون‌ها برای

+++

بردن کثافت شهر نیست براى بردن سنگ و آجر است به بنایى عمارت شاه (خنده حضار) این که سرجاى خودش اخیراً پاکروان یک زمینى بیرون دروازه دوشان تپه خریده‌اند از دولت چند ساله گویا بنا شده است پولش را بپردازد براى بنایى او هم این کامیون‌هاى بلدیه سنگ و آجر می‌برد (خنده حضار) تذکر دیگرى که بنده می‌خواستم بدهم این است که در شهر تهران الان چند روز است منتشر شده است که مهمات و مونیسیون و ذخایر قشونى ما را دارند می‌دهند به خارجه می‌خواستم ببینیم اگر راست است مطابق چه مقررات است؟ و مطابق چه اصلى مهمات ما را تسلیم دیگران می‌کنند بیست سال مملکت از حقوق افراد گرفت بیست سال ما د‌ر خوراکمان در زندگانیمان در همه چیزمان امساک کردیم بیست سال مملکت در مضیقه اسعارى بود که مطابق شئون خودش یک قشونى داشته باشد یک ذخایرى داشته باشد. آیا اینها یک مردمان فقیرى هستند؟ آیا باید غرامت جنگ بدهیم؟ هیچ کدام اینها که نیست. می‌خواهم بفهم دولت در این باب چه کرده است آیا این در نتیجه اقدام‌هایى است که شده است که دیگران بیایند و اسلحه‌هاى ما را ببرند اسلحه‌هاى آخرین سیستم ما را که به این خون دل‌ها تهیه شده تماما و بلاعوض ببرند؟ آیا این نقاط را تصرف کرده‌اند؟ به زور وارد شده‌اند که اسلحه‌ها را بگیرند در نقاطی که به زور وارد شده‌اند و در آنجا‌ها اسلحه‌ها را گرفته‌اند آنها حرفى و الّا این منطقى و معقول است مطابق کاغذهایى هم که رد و بدل کرده‌اند و در اینجا آقاى وزیر امور خارجه خواندند راجع به نقاطى هم که تصرف نظامى کرده‌اند دولت اقداماتى کرده که اسلحه را به ما پس بدهند و آنها گفته بودند خیلى خوب بعد از جنگ صحبت می‌کنیم ولى جایى که ابداً جنگ نشده است و تصرف نظامى نشده است براى چه؟ یک خبرى هم دیروز از خانواده چند نفر از افسرهاى جزء گیلان به ما رسید که این افسران را نیست و پنج روز است حبس کرده‌اند و می‌گویند بعضی‌ها را برده‌اند آیا دولت در این باب چه اقداماتى کرده است روز اولى که آثار نوید آزادى در این شکور پیداش شد یک عده زیادى از نمایندگان مجلس می‌خواستند مجلس علنى تشکیل شود و در ضمن تصمیماتى بگیرند که کارها به جریان عادى پیش برود از جمله آنها آزاد کردن محبوسین سیاسى است و در جراید هم نوشته‌اند که دولت یک همچو اقدامى کرده است ولى این اقدام تا در چه درجه توسعه پیدا کرده من نمی‌دانم و می‌خواستم ببینم این اقدام دولت تا چه اندازه اثر کرده است دو روز قبل یکى از رفقا نقل میکرد که هنوز آقاى دکتر مصدق که قطعاً اخیراً آزاد شده اند هنوز توى ده خود توقیف است این ترتیب با سابق چه فرق دارد؟ این اقدام دولت چه معنى دارد؟ همین امروز ظهر که از مجلس می‌رفتیم دم جعبه‌هاى پست دو نفر پلیس تأمینات گذاشته بودند (خنده نمایندگان) آقایان شمایى که به زندان نرفته‌اید شمایی که دست بیرحم ستمگر بر سر شما فرود نیامده است نمی‌دانید که زحمات و صدمات و بدبختى و شقاوتى که انسان در زندان می‌کشد چیست؟ (سمیعى- آقاى جهانبانى فهمیده‌اید) بلى خود آقاى آهى هم مزه اش را چشیده اند. آزادى مقدس ترین و شریفترین حقوق انسانیت است حتى از حق مالکیت محترم‌تر است به دلیل این که اشخاص را می‌بردند توى زندان و ملکشان را می‌گرفتند. ما یک کلکسیون را محبوسین مختلف داشتیم. محبوس بود که ابداً محاکمه نشده بود. محبوس بود

که محاکمه شده بود و حبش تمام شده بود ولى آزاد نشده بود. ما چند نفر داشتیم که حبشان تمام شده بود ولى آزادشان نکرده بودند و بالاخره مردند در حبس. الان یادم آمد یک قسمت از این محبوسین عده‌اى از بختیاری‌ها هستند که حبشان تمام شده است مثلاً امیر جنگ را بنده نمی‌دانم مستخلص کرده‌اند یا خیر (اورنگ- چرا مستخلص کردند دیروز ساعت هشت) بسیار خوب پس دیگر در این باب حرفى ندارم. یکى هم مسئله آزادى فکر است آزادى نطق است من یقین دارم در زمان دولت گذشته یعنى در زمان پادشاه مستعفى سابق اگر آزادى فکر و عقیده به این شدت جلوگیرى نمی‌شد کار به اینجا نمی‌رسید (صحیح است) البته آزادى نامحدود معنى ندارد آزادى مطلق منجر به رقیت می‌شود یا هرج و مرج البته آزادى باید در حدود

+++

قانون باشد و باید دولت آزادى بدهد در حدود قانون. مثلاً آزادى مطبوعات الان هنوز اداره سانسور منحل نشده و بعضى اوقات مى گویند چرا آقا روزنامه تان را نمى فرستید ما سانسور کنیم مثل آن جلادى که به محکوم تسلیت مى‌دهد که سرت را مثل دسته گل مى‌برم. دولت اگر از آزادى مطبوعات مى‌ترسد و مخصوصاً باید هم بترسد باید قانون صحیحى بیاورد به مجلس و مطبوعات را مطابق قانون مقید و محدود نموده و آزاد بگذارند. در ضمن برنامه صحبتى از اصلاحات قضایى شده بود و یک نکته‌اى هست که خیلى متأسفم که آقاى فروغى تشریف ندارند تقاضا مى‌کنم وزیر دادگسترى توجه کامل بفرمایند و آن موضوع استقلال قضات است که وزرا‌ عدلیه در قاضى اعمال نفوذ مى‌کردند و باید اعلان یک قانونى به مجلس بیاید که قاضى را نه مجلس نه شاه نه وزیر هیچ کس نتواند تغییر بدهد از نتیجه همین تسلطى که وزارت عدلیه بر قضات داشت توانستند هم بر املاک مردم هم بر حقوق مردم هم بر همه چیز مردم مسلط شوند و دوباره باید در این قسمت یک تدابیرى اتخاذ شود که مصونیت قضات محترم باشد. (صحیح است)

در موضوع الغاء انحصارات که دولت اشاره کرده است البته خیلى خوب است ولى بنده یک تذکرى دارم که مخصوصاً مى خواهم آقاى وزیر دارایى در این باب توجه نموده و این سؤال مرا مورد دقت قرار دهند که آیا مملکت ما محتاج به یک مستشار عالى مقام خارجى هست یا نیست براى این که بیست سال است با کمال جهالت و نادانى مداخله در امور اقتصادى کرده‌ایم و هر بچه‌اى مى‌فهمد که به دست ما تجار مالشان از بین رفت خزانه مملکت و همه چیز خراب شد شما اگر شکل حاضر را مى‌‌بینید از قبیل همین تشکیلات قشونمان است آیا مملکت ما به یک مستشار عالى مقام واقعا عالى‌مقام و فهمیده که تمام کارهاى اقتصادى ما را مرتب کند واقعاً محتاج هست یا نه؟ بنده معتقدم که بسیار محتاج هستیم این را دقت کنید و آخرین عرضم این است وضعیت بازار روز به روز بدتر شده است و تجار هر روزه ورشکست مى‌شوند یک تدبیرى یک وسیله‌اى اتخاذ کنند که از این سقوط ورشکستى جلوگیرى کنند (جمعى از نمایندگان- صحیح است احسنت).

رئیس- آقاى نراقى‏

نراقى- عرضى ندارم‏

رئیس- آقاى تاج‌بخش‏

تاج‌بخش- عرضى ندارم‏

رئیس- آقاى دهستانى‏

دهستانى- بنده وقت قانونى را خودم را به آقاى هاشمى واگذار مى‌کنم‏

رئیس- آقاى هاشمى‏

هاشمى- بنده اندیشه گفتارى نداشتم نوعاً با برنامه دولت موافقت خودم را اخطار مى‌دارم فقط عرضه مى‌دارم که موضوع مهمتر از این حرف‌ها است و بایستى کار و اجتناب از خطب‌هاى گذشته در سر لوحه برنامه ما باشد براى این که به قول اطباى قدیم مى‌گفتند معالجه مریض اول شناسایى مرض است بعد از آن قطع علت و سبب و معالجه ضد و در عین حال طبیب خادم طبیعت هم بایستى باشد امروز تمام اینها لازم است اول ببینیم از کجا این خرابی‌ها شد و به چه جهت به این اشکالات دچار شدیم و فوراً از آن چیزهایى که موجب این بحران شده است اجتناب ورزیم و کمتر به حرف بپردازیم و به عمل و کار بیشتر متوجه باشیم وقت را نمى‌خواهم بگیرم ولى همین قدر عرض مى‌کنم نباید در جزئیات آن قدر سخت بود که حکایت شعر شیخ باشد که: پیرمردى زنزع مى‌نالید پیرزن صندلش همى مالید

احتیاج مملکت بیش از این حرف‌ها است همه این مواد پروگرام و برنامه دولت به موقع و خوب است به شرطى که تصریع در عمل باشد و اگر به کندى و سستى بگذرد هر دقیقه‌اى که کار تأخیر شود خساراتى متوجه مملکت مى‌شود که سال‌ها وقت مى‌خواهد که جبران شود.

رئیس- اگر تصویب مى‌فرمایید یک ساعت تنفس داده شود (صحیح است)

+++

(در این موقع (ساعت شش) جلسه براى تنفس تعطیل و به فاصله یک ساعت مجدداً تشکیل گردید)

رئیس- آقاى طوسى‏

طوسى- یک سلسله مطالب مبسوطى را مایل بودم به عرض آقایان برسانم ولى به مناسباتى صرف‌نظر می‌کنم و از نظری که تماس زندگانى من با قانون بوده براى حفظ اصول و رعایت قانون فقط خواستم سؤال کنم این دو وزارتخانه جدیدى که وزرایشان را معرفى نمودند آیا وزارتخانه‌هاى آنها تأسیس شده و آقایان وزرا‌ جدید مشغول کار شده‌اند یا خیر؟ از نظر رعایت مقررات قانون حق این بوده دولت قبلاً پیشنهاد خودش را جهت تأسیس وزارتخانه‌هاى جدید به مجلس می‌داد و بعداً وزراى آن معرفى می‌شد (صحیح است) چنان که سابقه هم دارد در ادوار گذشته یعنى دوره هفتم و دوره هشتم و دوره یازدهم که قرار شد چنین کارى بشود قبلاً لوایحى از طرف دولت جهت ایجاد وزارتخانه جدید به مجلس تقدیم و پس از تصویب مجلس شوراى ملى به آن عمل گردید. حالا فقط خواستم این موضوع را بفرمایند که آیا این دو وزارتخانه هر دو تأسیس و مشغول کار شده‌اند یا این که یکى از آنها مشغول شده و یکى مشغول نشده از نظر آگاهى مجلس و آقایان نمایندگان خوب است این موضوع را بفرمایند (صحیح است) فعلاً بیش از این عرضى نمیی‌کنم و پس از دادن جواب به این سؤال مطالبى که لازم باشد به عرض خواهم رسانید

رئیس- آقاى ارگانى‏

ارگانى- بنده نوبه ب خودم را به آقاى مؤیداحمدى واگذار می‌کنم. اجازه بنده هم محفوظ باشد.

رئیس- آقاى مؤید‌احمدى‏

مؤیداحمدى- عرض کنم که من اول خواستم یک موضوعى را تذکر بدهم قبل از این که وارد عرایض خودم بشوم و آن این است که از بعضى از رفقا در مذاکرات بگوش خورد و صحبت اقلیت و اکثریت شد همچو چیزى در مجلس نیست (نمایندگان- صحیح است) همه یکى هستیم و اقلیت و اکثریت در بین نیست و همه هم می‌خواهیم کار کنیم این یکى. موضوع دوم همان طور که آقاى اعتبار در نطق خودشان تذکر دادند مجالى نیست یعنى ورقه‌اى که بیرون گذارده می‌شود انسان یا بایستى در ستون مخالف بنویسد یا در ستون موافق ولى یک شق ثالثى هست که یک کسى می‌خواهد یک تذکراتى به دولت بدهد یک چیزهایى مى‌بیند در برنامه نیست لازم می‌داند تذکر بدهد این را نمی‌شود اسمش را مخالف گذاشت از این جهت است که بنده یک تذکراتى به نظرم آمده لازم می‌دانم به عرض برسانم و عقیده‌ام این است که دولت هم در پروگرامشان دقت بفرمایند اگر عرایضى که بنده می‌کنم لازم است و لازم می‌دانند تعقیب کنند. موضوع دومى که می‌خواهم عرض کنم این است که در سیاست خارجى‏... (عده از نمایندگان با همه آقاى وزیر امور خارجه تشریف ندارند) در سیاست خارجى فقط بنده یک توضیحى از هیئت دولت می‌خواهم و آن این است که در برنامه هیئت دولت سابق و در نطق افتتاحیه مجلس دوره دوازدهم تقنینیه در هنگام جنگ عالم‌سوز دولت ایران بی‌طرفى خود را اعلام و مجلس تصویب کرد و این عبارت در همه مواقع تکرار شد و گفته شد که روابط دولت ایران با تمام دول حسنه است خاصه با دول همجوار بعد مجلس شوراى ملى دیگر اطلاعى از جریاناتى که بین دول خارجه و وزارت امور خارجه و مذاکراتى که با دولت ایران شده است هیچ قسم اطلاعى مجلس ندارد (جمعى از نمایندگان- (با همهمه) آقا خرج از موضوع برنامه است. در برنامه صحبت کنید) تا این قضایاى اخیر پیش آمد رئیس دولت سابق آمد در مجلس یک اطلاعاتى به مجلس داد در حالتی که واقع شده بود پس از آن کابینه تغییر کرد کابینه آقاى فروغى معرفى شد و گزارش وقایع اخیر را به عرض مجلس رساندند بعد هم آقاى وزیر امور خارجه تشریف آوردند در پشت همین تریبون و مراسلاتی که از سوم شهریور تا دوازدهم شهریور بین وزارت خارجه و سفارت بریتانیا و سفارت شوروى ردو بدل شده بود براى ما خواندند بنده می‌خواهم از هیئت دولت استدعا کنم که بفرمایند چه شد که منجر به این شد ... (عده از نمایندگان با همهمه-

+++

راجع به برنامه صحبت کنید خارج از موضوع است- بعضى دیگر از نمایندگان- حرف بزنید) وزیر خارجه می‌گوید در ماه ژانویه ...

صفوى- آقاى وزیر خارجه نیستند

مؤیداحمدى- بنده عقیده‌ام این است که دوسیه از اول جنگ تا حالا را بیاورند اینجا بخوانند (نمایندگان با همهمه- اینجا مورد ندارد این حرف‌ها یعنى چه) بیاورند توى کمیسیون ...

رئیس- آقاى مؤید راجع به برنامه صحبت کنید

مؤید‌احمدى- غرض بنده این است که ما از قضایا اطلاع نداریم از قضایاى اخیر باید مجلس را مطلع کنند که چه شد این طور شد. عرض کنم یکى از موصوعات دیگر که بنده می‌خواستم به عرض برسانم موضوع عایدات شرکت نفت جنوب است (بعضى از نمایندگان- آقا در برنامه صحبت کنید) تا زمانی که امریکایی‌ها در رأس مالیه ایران بودند عایدات نفت جنوب جزء سایر عایدات کشور و جزء بودجه مملکتى جمع و خرج می‌شد گویا 1304 است که عایدات نفت جنوب ... (دکتر جوان- از برنامه صحبت کنید این خارج از موضوع است) آیا این خارج از موضوع است حساب نفت را از دولت می‌خواهم؟ برنامه چیست؟ چون این در برنامه شان نیست من هم باید سکوت کنم؟...

رئیس- البته باید رعابت برنامه را بکنید.

مؤیداحمدى- بسیار خوب ولى این را در برنامه‌شان ننوشته‌اند و بنده باید بگویم در بودجه عایدات نفت جنوب در جزء ذخیره است و در تبصره هم یک میلیون براى خرید مهمات. در این سال‌هاى اخیر یعنى 1938 و 39 و 40 و 41 عایدات ما منجز است یعنى سالى چهار میلیون لیره است بر‌حسب قرارداد اخیر عایدات را هم هر سال صورت داده‌اند مرتب هست لکن خرج آنها معلون نیست چون جزء بودجه نیامده و دولت اطلاع نداده بنده از هیئت دولت تقاضا می‌کنم صورت جمع و خرج این قسمت را به مجلس بدهند. موضوع دوم که به عقیده بنده بایستى هیئت دولت یک کمیسیونى به فوریت جهت این امر معین کنند مخصوصاً آقاى وزیر دارایى به این عرض بنده توجه کنند این است که از 1302 الى حال که 18 سال است بودجه کشور از دویست میلیون ریال رسیده است به چهار میلیارد ریال و همه سالیه از این ملت بدبخت گرفته شده حالا نمی‌خواهم بگویم به چه شکل گرفته شده این را همه می‌دانید ولى لایحه تفریغ این بودجه‌ها را به مجلس نداده‌اند و به شهادت همه آقایان به شهادت صورت مذاکرات مجلس در هر سال که بودجه کل کشور آمده است به مجلس بنده در این پشت تریبون این را عرض کرده‌ام که مطابق قانون اساسى مطابق قانون محاسبات عمومى دولت مکلف است در نیمه آخر هر سال لایحه تفریغ بودجه سال پیش را به مجلس بدهد بعد لایحه بودجه سال جدید را بدهند که از لایحه تفریغ بودجه معلوم شود که از عواید چه وصول شده و چه خرج شده و این پول‌ها کجا رفته است چون در این هیجده سال تفریغ بودجه داده نشده است. بنده عقیده‌ام این است که وزارت دارایى باید یک کمیسیونى از خزانه‌دارى از محاسبات و از اداره بودجه تشکیل بدهند و معلوم کنند که عایدات این چند سال چه بوده و مخارج چه بوده و مازاد کجا رفته این صورت را به مجلس شوراى ملى بدهند این هم یک تذکر بنده تذکر سوم بنده راجع به املاک است که اینها چون انواع مختلف دارد یک دفعه همه را نمی‌شود بدهند به صاحب دعوى البته بعضى خرید شده بعضى دیگر برده شده و در یک قسمت عمده اینها مخارجات زیادى شده است به عقیده بنده باید یک کمیسیونى بشکل حکمیت تشکیل شود از چند نفر که هم جنبه قضایى داشته باشد و هم حکمیت کنند و رسیدگى کنند و ببینند حق مردم چه شده است که در حقیقت حق به من له الحق عاید شود و الّا صرفاً یک کمیسیونى معین کنند که چند نفر از نماینده‌هاى ادارات باشند گمان نمی‌کنم نتیجه‌اى براى کسانى که داراییشان رفته است داشته باشد. یک نکته را هم لازم می‌دانم به آقاى

+++

وزیر بازرگانى تذکر بدهم و آن این است که در نیتجه این فرس ماژرى که در مملکت ما پیش آمده است و موانعى که در روابط بین شهرهاى داخله و خارجه پیش آمده است یک بحران زیادى در وضع تجارت پیش آمده است و یک شکل غریبى براى تجارت و اقتصادیات ما پیدا شده است که به کلى دست و پاى تجار بسته شده است شاید یک تاجرى دارایى دارد موجودى در انبار دارد جنس در خراسان دارد در تبریز دارد اما نمی‌تواند بیاورد به اینجا بانک هم یک طلبى از او دارد و مطابق قانون پروتست می‌کند و در نتیجه تجار ورشکست می‌شوند و بنده عقیده‌ام این است که آقاى وزیر بازرگانى به طور فوریت این مسئله را عملى بفرمایند کارهاى خودشان را انجام بدهند تا این که وضعیت به صورت عادى برگردد و روابط شهرهاى ما برقرار شود. این هم یک عرض بنده بود که لازم دانستم به آقاى وزیر بازرگانى عرض کنم. موضوع دیگرى که چند نفر از آقایان هم مذاکره فرمودند و بنده لازم دانستم تذکر بدهم راجع به پول‌هاى و جواهراتى است که می‌گویند پادشاه سابق در خارج دارد که آن را هم باید هیئت دولت یک تصمیمى بگیرند که اینها هم همان طور که آقاى دبستانى فرمودند جزء دارایی (غیر‌منقول) منقول سپرده شود و به مملکت عاید شود چون اگر این ثروت از این کشور خارج شود یک ضرر فاحشى به دولت و مردم وارد می‌شود البته اینها یک تذکراتى است که ما به دولت داریم و نظر موافق و مخالفى هم در کار نیست به عقیده بنده فقط تذکر است و مطابق نظامنامه مخالف و موافق می‌توانیم صحبت کنیم اینها توقعاتى است که ما

از دولت داریم که به فوریت این وعده‌هایى که در پروگرام داده‌اند انجام شود و این توقعاتى که شده است انجام فرمایند بعد ما اگر دیدیم انجام کردند که چه بهتر اگر انجام نکردند باز استیضاح است و سؤال است و دست ما باز است استیضاح می‌کنیم.

عده از نمایندگان- مذاکرات کافى است. عده دیگر کافى نیست‏

روحى- اجازه می‌فرمایید بنده توضیحى عرض کنم بعد آقایان اجازه می‌دهند وارد در شور مواد شویم در ورود در شور دوم رأى بگیرید و بنده جزء اشخاصى هستم که اجازه خواسته‌ام و رعایت نوبت بایستى بشود.

امیرتیمور- اجازه می‌فرمایید بنده مطلب لازمى دارم که می‌خواستم عرض کنم.

رئیس- بفرمایید.

امیر‌تیمور- عرض کنم مطلبى که به عقیده بنده تذکرش ضرورى و لازم است در خصوص یک قسمت از فرمایشات حضرت آقاى دشتى بود راجع به مهمات و مونیسیون (همهمه نمایندگان- در برنامه صحبت کنید) (عده از نمایندگان- مذاکرات کافى است) اجازه بدهید بنده عرضم را بکنم جواب این مطلب گفته شود که به هیچ‌وجه من‌الوجوه آنچه که من اطلاع دارم یک دانه‌‌اش تا امروز برده نشده و در این موضوع سوء‌تفاهمى ایجاد نشود بنده خواستم این موضوع را تذکر بدهم و دولت هم با این تذکر بنده کمال موافقت را دارند (عده زیادى نمایندگان- (با همهمه) آقا کافى است) بنده شاگرد مکتبى که نیستم که بگویید این جور بگو یا این جور نگو.

وزیر دادگسترى- تذکراتى که نمایندگان محترم می‌دهند ما در نظر می‌گیریم و آنچه هم که فراموش کرده باشیم سعى می‌کنیم که جبران کنیم و به موقع اجرا بگذاریم. اما در ضمن مذاکراتى که می‌شود بنده مى‌بینم یا به اظهاراتى که ما می‌نماییم آقایان توجه نمی‌کنند یا مطالبى از طرف بعضى از آقایان نمایندگان گفته می‌شود که صرفاً مبتنى بر یک اشتهارات و اراجیفى است که مأخذ و مبنایى ندارد و در حضور مجلس گفته می‌شود که انصافاً نبایستى گفته شود مثلاً راجع به مهمات که آقایان گفتند این مطلب اساساً اصلى ندارد و صحت ندارد و آقایان هم نمی‌بایستى بگویند (صحیح است صحیح است) و یکى هم موضوع جواهرات است که این جا مکرر صحبت شد و در مجلس هم آقایان نمایندگان محترم تصمیم اتخاذ کردند و کمیسیون معین کردند و آقایان می‌دانند و سابقه هم دارند که این جواهرات یک ترتیب منظمى داشته است

+++

و با این ترتیب ممکن نبوده است که حیف و میلى بشود و حالا هم آن کمیسیونى که معین کرده‌اند می‌رود بررسى می‌کنند تحقیقات به عمل مى‌آورد ثبت دارد صورت دارد، دفتر دارد، کتابچه دارد نه از امروز نه از دیروز از سالیان دراز این آقایان می‌روند مى‌بینند مطالعات مى‌کنند و آن وقت معلوم خواهد شد که مطالب صحت ندارد (صحیح است) مسئله دیگرى که این جا تذکر داده شد راجع به مسئله مالکیت بود این هم مثل مطالب دیگر که بنده اسمش را نمی‌برم اگر این مطالب براى خوشمزگى گفته شود بد نیست ولى در مواقع رسمى خوب نیست که گفته شود در قسمت مالکیت و املاک و اینها بنده اینجا صریحاً گفتم و اسنادش را هم صریحاً خواندیم و تصور میکنم ترتیبى هم که ذکر کردم براى رسیدگى باین کار داده شده است نگرانى براى این کار نیست که گفته شود ملک کسى به صاحبش برمی‌گردد یا خیر قبلاً گفتم و باز هم تصریح می‌کنم اگر معلوم شد ملکى ملک کسى باشد البته پس از رسیدگى به او داده می‌شود (صحیح است) یکى هم موضوع زندانیان بود که اینجا باز کارفرما ماجرایى شد اگر آقایان اطلاعى ندارند (در صورتی که اطلاع هم دارند) خوب بود قبلاً کسب اطلاع می‌کردند و بعد مطلبى را اظهار می‌نمودند که لازم نباشد آدم تکذیب کند. آقایان مى‌دانند به محض این که فرمان صادر شد وزارت دادگسترى شبانه اقدام کرد که ساعتى فوت نشود و از آن روز تا به حال رسیدگى دسته دسته مطابق قانون آزاد می‌شوند تا به حال صد نفر، پنجاه نفر، چهل نفر، بیست نفر بترتیب آزاد شده‌اند می‌آیند بیرون و اگر آقایان آشنایى داشته‌اند می‌دانند (و لابد آشنایى هم داشته‌اند) بیرون آمده‌اند و نمی‌‌دانم که چرا لطف نمی‌فرمایند. عرض کنم راجع به آزادى فکر و آزادى جراید آقایان خوب توجه دارند به این که الان هیچ مانع و رادعى براى آزادى جراید و آزادى افکار نیست و به هیچ‌وجه سانسورى در کار نیست و مطالب آزادانه در جراید نوشته می‌شود و کسى ممانعت از آنها به عمل نمی‌آورد و ترسى هم از آزادى افکار نیست اینجا گفته شد که ترسى دارند ولى خیر علاوه بر این که از آزادى افکار ترسى در کار نیست خیلى هم مطالب آزادى افکار هستیم زیرا ترس در صورتى است که خورده و برده در کار باشد ولى آزادى افکار با احراز شد و بلوغ باید اعمال شود (صحیح است). عرض کنم یک مطلبى اینجا گفته شد که بنده با اجازه آقایان عرض می‌کنم که تهمت است و آن مسئله اعمال نفوذ در آراء قضات است بنده خودم الان متجاوز از یکسال و نیم است متصدى این کار هستم و تصور می‌کنم که یک نفر قاضى و یک نفر از متداعین پیدا نشود که بگوید اعمال نفوذ در کار یک نفر از قضات شده است اما متهم نکنید قضات و رفقاى خودتان را (صحیح است) تذکراتى که آقاى مؤید‌احمدى دادند اگر چه مربوط به برنامه نبود با اجازه خودشان عرض می‌کنم که البته انتظار این قبیل تذکرات را هم با از مجلس داریم و قبول هم می‌کنیم اما در خصوص عایدات نفت و مورا‌توریم اینها چیزى نبود که در برنامه ذکرى از آن بکنیم اینها یک مطالبى است که در موقع خودش ممکن بود تذکر داده شود و دولت هم البته مطالعه می‌کند و مى‌آورد و آقایان مطلع می‌شوند براى این که موضوع عایدات نفت را در برنامه نمى‌شود گنجاند مگر در قسمت بودجه که راجع به بودجه‌ها هم‏ در برنامه گفته‌ایم که ما تجدید‌نظر می‌کنیم و مى‌آوریم و آقایان هم در این جا ملاحظه می‌فرمایند اگر دیدند نبود ایراد می‌کنند اگر هم بود که دیگر اختلاف نظرى در بین نخواهد بود (صحیح است)

عده از نمایندگان- مذاکرات کافى است.

جمعى از نمایندگان- کافى نیست.

رئیس- رأى گرفته می‌شود به کفایت مذاکرات آقایان موافقین برخیزند (اغلب برخاستند) تصویب شد. برنامه کابینه آقاى فروغى نخست وزیر قرائت می‌شود:

برنامه هیئت دولت همان است که اصول آن در ضمن نطق اعلیحضرت همایون شاهنشاهى در مجلس شوراى ملى اشعار شده است و تفصیل آن از قرار زیر می‌باشد:

1- در سیاست خارجى دولت مصم است با رعایت کامل مصالح کشور همکارى نزدیک با دولت‌هایى که منافع ایران با منافع آنها ارتباط دارد داشته باشد.

بعضى از نمایندگان- توزیع شده و نزد همه آقایان هست احتیاج به خواندن ندارد.

رئیس- آقاى انوار.

انوار- اولاً براى توجه دادن آقایان عرض می‌کنم که مسلماً ملت پشتیبانى از دولت دارد و کاملاً هم حفظ می‌کند مصلحت را و مصلحت را هم می‌داند نه این که خیال کنند که این ملت ملتى است که نداند خیر مصلحت را می‌دانند و جزئیات را هم کاملاً مواظبند ولى یک موضوعى است که همه می‌دانند بیست سال است آدم تشنه باشد یک دفعه به آب رسیده است بفرمائید آقا نخور نمی‌شود بیست سال ما زبانمان بسته قلمان شکسته در خانه در بسته نشسته حالا خدا خواست ترتیبى شد در زمان این پادشاه که ملت آزادى شدیم درد نهانى که سال‌ها در دل بود الحمدالله می‌توانند بیایند در این مجلس شوراى ملى بیان کنند نه این که آقاى وزیر جنگ توجه دارند که از سیاست هم خارج نمی‌شویم و حفظ شما را هم می‌کنیم و شما را مثل جانمان دوست داریم نهایت حالا می‌توانیم بگوییم که آقا در این مدت این دردها را داشته‌ایم مدت‌ها بود که حرف نمی‌توانسیتم بزنیم آقاى آهى عرض بنده را برخلاف وقاع تعبیر می‌کردند و جواب می‌دادند و بنده جرئت نداشتم که بگویم آقاى آهى این جور نگویید (وزیر دادگسترى این را تکذیب می‌کنم) او هم جرئت نداشت شما نمی‌دانید که آتش جانگذار و بلاى خانه برانداز تا چه اندازه ماها را مثل مرغ منقار شکسته و دست و پا بسته در قفس آهنین گرفتار کرده و آه و ناله همچو مرغى چه خواهد بود پس بنابراین اگر مى‌بینید این مرغ دست و پایى می‌کند تصور نفرمایید که یک نظر مخالفتى یا سوء‌ اعمالى باشد این یک موضوع. موضوع دوم این است که قواى این مملکت دو قسم است یک قوه عالمه است و یک قوه عالمه را تعبیر به مجلس شوراى ملى می‌کنند و قوه عامله را به هیئت دولت و این دو قوه باید با هم کار کنند و باهم موافق باشند تابتوانند مملکتى را از حضیض مذلت به مقام اوج به پرواز برسانند خوشبختانه جریان این چند ساله اخیر احزاب را از بین برد و یک کارى کرد که تمام ماها بحمدالله موافق شدیم که تمام ماها مى‌فهمیم آزادى چه و زارى مسئول چه چیز است مى‌فمهیم که مجلس شوراى ملى چه چیز است در این باب گله نداشته باشید فقط یک قدرى بیشتر به مجلس شوارى ملى تشریف بیاورند و زیاد شما از مجلس دور نرودى. موضوعى که بنده لازم دیدم عرض کنم و در برنامه هم ندارید. مدت‌ها است که از تمام ولایات ایران فارس، مازندران، خراسان، کرمان اشخاصى را در این جا آورده‌اند این اشخاص را هیچ نبرده‌اند در محکمه که ثابت بکنند که این خان بدبخت چه تقصیر دارد یا این ملا که بیچاره چه تقصیر دراد آنهایى که در محبس بودند تکلیف آنها معلوم شد ولى آن خان‌ها و بیک‌هایى که تحت نظر هستند چه کنند تکلیف آنها را معین کنید تمام این بیچاره‌ها تاجر و زارع هستند اگر برگردند به ولاتیشان ولایتشان را آباد می‌کنند آن وقت یک قوه قاهره بود که می‌خواست تمام چیزها تمرکز داده شود این هم یک موضوع بود که بنده می‌خواهم آقایان در نظر بگیرند و در این خصوص یک مطالعه بکنند که این عرض بدون غرض و بدون مرض بنده را تحت نظر بیگرند و این بیچاره‌هایى که از لشکرى و کشورى سال‌هاى سال از خانه و لانه خود سرگردان و ویران بوده‌اند رها کنند. موضوع دیگر این که همان طور که شما خودتان اعتقاد دارید ما هم معتقد به این اصل اسلامى هستیم که ملکى را نمی‌شود تصرف کرد مگر با اجازه و رضایت و قبول مالک ما خودمان دیدیم و شنیدیم که این املاک تمامش با اکراه گرفته شده است آقاى وزیر دادگسترى بفرمایید این ثبت اسناد درش تجدید‌نظر بشود خدا شاهد است عقیده بنده این است که این اوراق ثبت اسناد را نسبت به این املاک بایستى به کلى بشویند و یک طرح قانونى در این باب

+++

بیاورید به مجلس و اینها را اصلاح بکنید کدام یک از این اشخاص این املاک را به میل و رضا داده‌اند خانواده‌ها از بین رفته است تا این املاک به دست آمده حالا چه ورقه مالکیتى! ورقه مالکیت دارد و ثبت شده است و مهر ثبت اسناد خورده است یعنى چه؟! یک طرح قانونى بیاورید به مجلس و براى خاطر این که منقصت از این مردم برود و این مردم از این پادشاه از این مجلس از این وزرا‌ راضى بشوند آنچه که ‏از آنها به زور برده‌اند بهشان بدهند خدا می‌داند که چه خانه‌هایی را خراب کرده‌اند و چقدر مردند و خبر ندادند این صحت عین است و حقیقت محض است استدعا می‌کنم در این باب یک قانونى به مجلس بیاورید و اکثریت مجلس هم هستند و با شما کمک میکنند که این بیچاره ها را نجات بدهید. موضوع دیگر این که آقاى وزیر فرهنگ شما تصدیق بکنید که عنوان فرهنگى که ما علم می‌گوییم عنوان علم از این دبستان‌ها و دبیرستان و دانشکده و دانشگاه رفته است و تمام عنوان تربیت شده است ورزش و گردش و دیگر علم در دبستان‌ها و دبیرستان‌ها عنوانى ندارد امروز پسر من آمده است مى‌گوید بیست تومان پول کتب بدهید پانزده تومان ماهیانه ماه اول و دوم یک وقتى می‌گفتند به معارف مالیات تحمیل نکنید ولى حالا با این همه معارف‌پرورى که می‌گویند و مخارجى که تحمیل کرده‌اند آن هم با این وضع تربیت چه صورتى دارد بچه مرا من بهش می‌دهم ولى سایرین را هم فکرى بکنید که معارف ایران از بین نرود این خیلى درد است که معارف ما، معارف ایران که فضلا و حکما و دانشمندان از این مملکت بیرون آمده‌اند حالا مقام علمیش کدام است این است که خوب شنا می‌کند یا خوب ورزش می‌کند یا خوب می‌خندد (خنده حضار) واقعاً این درد بی‌درمانى است‏

بیات- بنده اخطار قانونى نظامنامه دارم.

رئیس- بفرمایید.

بیات- این برنامه دولت را یا بایستى یک ماده فرض کرد یا یک موادى اگریک ماده فرض شود که مذاکرات کفایت کرد و باید رأى گرفته شود (عده از نمایندگان- یک ماده است) و اگر مواد است که بایستى رأى به ورود و در شور مواد گرفته شود و بعد وارد در مذاکره بشویم.

رئیس- صحیح است این برنامه یک ماده است و فقط داراى یک فقراتى است که بایستى خوانده شود بعد رأى گرفته شود بقیه برنامه خوانده می‌شود (به شرح آتى خوانده شد)

2 - اصلاح و رفع نواقص قوانین دادگسترى براى تکمیل امنیت قضایى و نیز تجدید‌نظر در قوانین دیگرى که با مقتضیات امروز وفق نمی‌دهد.

3 - تجدید نظر در سازمان قواى تأمینیه کشور.

4 - اصلاحات در امور اقتصادى و مالى کشور از قبیل تعدیل مالیات‌ها به منظور تخفیف تحمیل مالیاتى.

تجدید‌نظر در بودجه کشور براى جلوگیرى از هزینه‌هایی که با مقتضیات کنونى کشور وفق نمی‌دهد افزایش حقوق خدمتگزاران دولت از کشورى و لشگرى تجدید نظر در مقررات بازرگانى الغاى انحصارهاى غیر‌ضرورى و اهتمام در پایین آودرن هزینه زندگى عمومى‏

5 - توجه مخصوص به پیشرفت کار کشاورزى و بهبودى زندگى کشاورزان توسعه امور آبیارى منع تدریجى کشت و استعمال تریاک تجدید‌نظر در قوانین عمران و اجراى برنامه کشاورزى‏

6- ترقى و تکمیل صنایع به قدر امکان با تمایل به این که کارخانه‌ها به دست افراد و شرکت‌هاى غیردولتى اداره شود و اهتمام در بهبودى زندگى کارگران‏

7 - تکمیل راه‌ها و راه‌آهن در حدود استطاعت کشور.

8 - اصلاح قانون سازمان کشور با رعایت احتیاجات و توجه به این که اهالى در اداره امور محلى خود بیشتر شرکت داشته باشند.

9- تکمیل و ترقى تأسیسات فرهنگى و اهتمام در اصلاح اخلاق عمومى‏

10- توسعه سازمان بهدارى و توجه مخصوص به بهداشت عمومى

+++

رئیس- موافقین با برنامه دولت برخیزند (عده زیادى قیام نمودند) تصویب شد.

بعضى از نمایندگان- با ورقه رأى بگیرند

رئیس- کسى تقاضا نکرده بود

ملک‌مدنى- اجازه می‌فرمایند

رئیس- بفرمایید

ملک‌مدنى- اولاً به عقیده بنده برنامه دولت داراى موادى است و ماده واحده نبود همان طور که موقعى که آقاى اعتبار صحبت می‌کردند آقایان تذکر می‌دادند که د‌ر مواد باید صحبت کرد و به اضافه در برنامه دولت ذکرى از ماده واحده نشده که جزء جزء داشته باشد و اشخاص هم درمواد پیشنهادهایى کرده‌اند که یکى از آنها خود بنده هستم که در ماده 2 و ماده 4 پیشنهاد داده‌ام که تبصره‌هایى الحاق شود و پیشنهادهایى که بنده داده‌ام تقاضا می‌کنم که خوانده شود و پیشنهادات سایر آقایان هم خوانده شود و توضیحات لازم داده شود و بعد از آن رأى گرفته شود.

رئیس- آقاى دکتر طاهرى‏

دکتر طاهرى- بنده عقیده‌ام این است که مذاکرات به قدر کافى شده و تذکراتى که لازم بود همه به دولت داده شد به علاوه به برنامه هم رأى گرفته شد و تصویب هم شد و این که آقاى ملک‌مدنى اظهار فرمودند که این برنامه داراى مواد است این برنامه موادى ندارد (ملک‌مدنى چرا نوشته است یک و دو و سه) این تقسیم‌بندى است در برنامه که چند جور مطلب است در این موضوع و اینها ماده نمی‌شود (بعضى از نمایندگان- ماده است

بعضى دیگر از- نمایندگان ماده نیست) این قانون نیست که مواد داشته باشد و بتوان به آن تبصره‌هایى اضافه کرد نظریاتى هم که آقایان داشتند دادند و تذکرات را هم دولت قبول کرد بنابراین دیگر این تعبیرات به نظر صحیح نمى‌آید.

رئیس- خیلى غریب است که گفته شد مذاکرات کافى است و بعد از آن سى نفر وقت می‌خواند رأى به کفایت مذاکرات گرفته شد بعد از آن دیگر موردى ندارد از آن طرف گفته شد که این یک ماده است و به آن یک ماده رأى گرفته شد و تصویب کردید هر ساعت که نمی‌شود تغییر رأى داد (صحیح است) اگر این طور باشد هیچ وقت تمام نمی شود مطابق رأى که داده‌اند برنامه تصویب شد آقاى وزیر دادگسترى‏

وزیر دادگسترى- برنامه که دولت پیشنهاد نموده البته قانون نیست که قابل اضافه تبصره یا قابل تفکیک مواد باشد اگر فقراتى ذکر شده است در برنامه براى ایضاح مطلب و بیان مطالبى است که به آن عمل می‌شود و سوابق امر را هم که بنده نظر دارم همین طور بوده ست (صحیح است) و در حقیقت برنامه‌دولت یک ماده واحده تلقى می‌شود و جاى این نیست که بعد از آن که مذاکرات کافى شد بگوییم تبصره‌‌هایى به آن اضافه شود یا مواد مختلفى است که وارد جزئیاتش بشویم اگر چه براى دولت فرق نمی‌کند هر طور که نظر آقایان نمانیدگان محترم باشد و مقررات مجلس اجازه دهد همان طور عمل شود.

عده زیادى از نمایندگان- رأى گرفته شود

وزیر دادگسترى- البته تصور می‌کنم رأیى که آقایان داده اند رأى قطعى است این را بفرمایند که ما تکلیف خودمان را بدانیم که این رأى اعتماد به دولت است؟ (جمعى از نمایندگان- صحیح است رأى اعتماد است) با اظهار نظرى که آقایان فرمودند و همان رأى به برنامه رأى اعتماد به دولت تلقى شد براى بنده همینقدر باقى می‌ماند که تشکر کنم از اظهار همکرى و همراهى که آقایان با دولت دارند و ما هم تذکراتى که آقایان محترم دادند البته در نظر میگیریم و در موقع خودش بموقع اجرا گذاشته میشود (بعضى از نمایندگان- رأى اعتماد با ورقه گرفته شود) براى این که مطلب بهتر واضح شود البته هر طور مقررات مجلس اجازه دهد عمل فرمایند دولت هم حرفى ندارد

رئیس- این سابقه ندارد که یک مرتبه رأى گرفته شود به مطلبى و تصویب شود دو مرتبه مذاکره شود و تقاضاى رأى شود. آقاى صفوى‏

صفوى- البته مطالب گفتنى خیلى زیاد است و همان طور

+++

که بعضى رفقاى بنده فرمودند ماها هم مطالبى داریم ولى نمی‌خواهیم این اوقاتى که ممکن است صرف انجام کارهاى خیلى لازمى بشود صرف اظهار مطالب بشود و همه ماها تشخیص می‌دهیم که موقعیت کشور ما خیلى خیلى باریک است (صحیح است) ما کارهاى خیلى زیادى داریم که اگر شب هم نخوابیم و کار کنیم باز کم کار کرده‌ایم حالا که برنامه دولت همان طور که آقاى وزیر دادگسترى فرمودند قانون نیست ولى فقراتى داشته است که تمامش هم درش مذاکره شده فقط براى این که معلوم شود با دولت حاضر کى موافق است و کى نظر موافق ندارد تقاضا میکنم بنده رأى با ورقه گرفته شود هر کس می‌خواهد رأى می‌دهد هر کس که می‌خواهد رأى نمی‌دهد.

رئیس- آقاى اورنگ‏

اورنگ (خطاب به آقایان نمایندگان)- شما را از صحبت خودم بیشتر دوست دارم شهوت حرف زدن هم ندارم و برنامه را هم که رأى دادید و تمام شده حالا اگر اجازه می‌دهید که بنده دو کلمه حرف بزنم (جمعى از نمایندگان- خیر) حالا که اجازه نمی‌فرمایید بنده عرضى ندارم.

رئیس- رأى باورقه مقدمه‌اى دارد یا باید خود دولت تقاضا کند یا پنج نفر از آقایان نمایندگان و بعد از آن که مذاکرات کافى شد و هیچ کس هم تقاضا نکرد بنده رأى گرفتم و اکثریت هم حاصل شد و معلوم شد که مجلس موافق است و برنامه دولت هم به ا‌کثریت قبول شد (صحیح است) و امیدواریم مخالفى هم نباشد و دولت هم مشغول کار شود

[5- موقع و دستور جلسه بعد ختم جلسه]

رئیس- اگر اجازه می‌فرمایید جلسه را ختم کنیم (صحیح است)

جلسه آینده روز یکشنبه ششم مهر سه ساعت بعد از ظهر دستور لوایح موجوده.

(مجلس هفت ساعت و سه ربع بعد از ظهر ختم شد.)

رئیس مجلس شوراى ملى حسن اسفندیارى

+++

تصمیم قانونى‏

دائر به تصویب برنامه کابینه آقاى محمد‌على فروغى نخست وزیر

مجلس شوراى ملى در جلسه اول مهر ماه 1320 برنامه کابینه آقاى محمدعلى فروغى نخست وزیر را تصویب نموده است این تصمیم در جلسه اول مهر ماه یک هزار و سیصد و بیست به تصویب مجلس شوراى ملى رسید

رئیس مجلس شوراى ملى - حسن اسفندیارى‏

+++

یادداشت ها
Parameter:293850!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)