کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره نوزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏19
[1396/06/01]

جلسه: 115 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه 24 مردادماه 1336  

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت مجلس

2- قرائت گزارش کمیسیون نفت راجع به اجازه مبادله موافت‌نامه بین شرکت ملى نفت ایران و شرکت ایتالیایی

3- معرفى آقاى عیسى کورس به معاونت وزارت بازرگانى به وسیله آقاى وزیر بازرگانى

4- طرح و تصویب یک فوریت و اصل گزارش کمیسیون نفت دائر به اجازه مبادله موافت‌نامه بین شرکت ملى نفت ایران و شرکت ایتالیایی

5- طرح و تصویب لایحه اجازه استخدام معلمین و کارمندان فنى و خدمتگزاران جزء جهت مدارس جدید

6- تعیین موقع جلسه بعد - ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏19

 

 

جلسه: 115

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه 24 مردادماه 1336

 

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت مجلس

2- قرائت گزارش کمیسیون نفت راجع به اجازه مبادله موافت‌نامه بین شرکت ملى نفت ایران و شرکت ایتالیایی

3- معرفى آقاى عیسى کورس به معاونت وزارت بازرگانى به وسیله آقاى وزیر بازرگانى

4- طرح و تصویب یک فوریت و اصل گزارش کمیسیون نفت دائر به اجازه مبادله موافت‌نامه بین شرکت ملى نفت ایران و شرکت ایتالیایی

5- طرح و تصویب لایحه اجازه استخدام معلمین و کارمندان فنى و خدمتگزاران جزء جهت مدارس جدید

6- تعیین موقع جلسه بعد - ختم جلسه

 

مجلس دو ساعت و 20 دقیقه پیش از ظهر به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید.

1- تصویب صورت مجلس‏

رئیس - اسامى غایبین جلسه پیش قرائت می‌شود

(به شرح زیر قرائت شد)

غایبین بااجازه - آقایان: دکترآهى. باقر بوشهرى. کاظم شیبانى. حشمتى. سراج حجازى. مسعودى. اردلان. دکتر ضیایی. قرشى. عامرى. کدیور. برومند. کیکاوسى. قنات‌آبادى. قبادیان. سعیدى. استخر. مهندس ظفر. مهندس فیروز. سالار بهزادى. دکترعمید. صراف‌زاده. حکیمى. اورنگ. مهندس جفرودى. اکبر. ابتهاج. کشکولى. جلیلى. یارافشار. دکتر طاهرى. پرفسور اعلم. عرب شیبانى. خزیمه علم. مهندس اردبیلى. بزرگ ابراهیمى. بهادرى. دکتر امین. دکتر بینا. ساگینیان. آقایان. طباطبایی قمى.

رئیس - نسبت به صورت مجلس نظرى نیست؟ (اظهارى نشد) صورت مجلس تصویب شد.

2- قرائت گزارش کمیسیون نفت راجع به اجازه مبادله موافت‌نامه بین شرکت ملى نفت ایران و شرکت ایتالیایی

رئیس - گزارش کمیسیون نفت مطرح است قرائت می‌شود: (به شرح زیر قرائت شد) گزارش از کمیسیون مخصوص نفت به مجلس شوراى ملى به طوری که خاطر نمایندگان محترم مسبوق است قانون نفت به منظور تعیین نحوه استفاده از منابع نفتى ایران به تصویب مجلسین رسیده است و در آن قانون طرز اقدام شرکت ملى نفت در مورد بهره‌بردارى از منابع مزبور به عنوان مشارکت یا عاملیت تعیین گردیده و به شرکت مزبور اجازه داده شده که در چهار دیوارى آن قانون موافقت‌نامه‌هایی براى اکتشاف و استخراج و بهره‌بردارى از منابع نفت که در اراضى خارج از حوزه عملیات کنسرسیوم قرار گرفته یا اشخاص یا شرکت‌هایی که صلاحیت فنى و مالى آنها محرز باشد تنظیم نماید که پس از تأیید از طرف دولت به مجلس شوراى ملى تقدیم گردد. به منظور اجراى هدف‌هاى مصرح در قانون مزبور شرکت ملى نفت موافقت‌نامه‌ای با شرکت آجیب مینرار یا ایتالیایی تنظیم و طبق ماده 2 قانون مزبور به دولت تقدیم نموده است موافقت‌نامه مزبور از طرف دولت تأیید و به مجلس تقدیم و به کمیسیون خاص نفت ارجاع شده است. این موافقت‌نامه در جلسات عدیده با حضور آقاى نخست‌وزیر و آقاى وزیر دارایی و آقاى انتظام مدیر عامل شرکت نفت و آقاى فواد روحانى مدیر امور حقوقى شرکت مزبور مورد بحث و شور واقع شد و اینک رؤس مطالب و نکات مهم آن به شرح زیر معروض می‌گردد: طرفین این موافقت‌نامه شرکت ملى نفت ایران و شرکت آجیب مینرار یا شرکت ایتالیایی است و مخفف می باشد و با سرمایه (100000000000) لیر ایتالیایی است که تماماً (75/ 99 درصد مستقیماً و 25/ 0 درصد به طور غیرمستقیم یعنى به وسیله شرکت فرعى خطوط لوله (متعلق به شرکت انى) (مخفف می‌باشد شرکتى است ایتالیایی که کار آن تصدى عملیات مربوط به صنعت نفت (تفحص و استخراج و عمل آوردن و فروش نفت و گاز) است. شرکت انى در سال 1953 تشکیل شده مؤسسه ملی نفت دولت ایتالیا است و سرمایه آن تماماً متعلق به دولت مزبور می‌باشد. پنج شرکت عمده به صورت شرکت فرعى مؤسسه انى (که فقط مالک سهام شرکت‌هاى مزبور است و خود رأساً هیچ‌گونه عملیات صنعتى به عهده ندارد) به مرور به شکیل شده‌اند که کلیه امور مربوط به صنعت نفت در همه مراحل آن به وسیله آنها انجام می‌گیرد. از همه آنها بزرگ‌تر همین شرکت آجیب مینراریا است که خود داراى سیزده شرکت فرعى می‌باشد. چهار شرکت دیگر که تابع مؤسسه انى هستند عبارتند از شرکت سنام که کار آن حمل و نقل نفت و گاز است و شرکت آجیب مشتقات شیمیایی تهیه می‌کند و بالاخره که متصدى مطالعات اتومى است در مورد این سه شرکت اخیرالذکر مقدارى از سرمایه متعلق به اشخاص و بنگاه‌هاى خصوصى است و لیکن در مورد شرکت آجیب مینراریا و شرکت سنام کلیه سهام متعلق به دولت ایتالیا است. شرکت آجیب مینراریا در کشور ایتالیا موفق به تولید مقادیر زیادى گاز شده و امروز سالیانه مجموعاً پنج میلیون متر مکعب گاز از نواحى شمالى ایتالیا استخراج می‌کند براى عملیات صنعت نفت کاملاً مجهز و در حال حاضر داراى 34 دستگاه حفارى عمیق

+++

 و 12 دسته مأمور مطالعات معرفه الارضى و عده بسیار زیادى مهندس و زمین‌شناس و شیمیست و سایر متخصصین فنى است.

شرکت آجیب مینراریا در سیسیل نیز مشغول عملیات اکتشافى است و انتظار دارد که عملیات مزبور را به زودى به نتیجه برساند. در خارج از ایتالیا نیز شرکت مزبور در مصر و در سومالى مشغول عملیات اکتشافى می‌باشد در مصر 22 درصد سهام یک شرکت و 20/ 32 درصد سهام شرکت دیگرى را دارا است که تاکنون موفق به تولید از قرار سالى 1200000 تن شده و انتظار دارند این مقدار را تا دو سال دیگر به 3000000 تن افزایش دهند. در کشور سومالى شرکت آجیب مینراریا امتیازى تحصیل نموده و دسته‌هاى متخصصین معرفه الارضى آن هم اکنون مشغول عملیات اکتشاف می‌باشند. دو شرکت مزبور یعنى شرکت ملى نفت ایران و شرکت آجیب مینراریا سازمان مشترکى به نام شرکت سیریپ با سرمایه ده میلیون ریال با سهام با نام تشکیل خواهند داد. سیریپ مخفف می‌باشد. شرکت سیریپ عملیات اکتشاف و تولید نفت خام و متعلقات آن و کلیه عملیاتى را که براى فروش مواد نامبرده لازم است انجام خواهد داد. سرمایه شرکت سیریپ لدى الاقتضا افزایش خواهد یافت و چنانچه احتیاج به وجوه اضافى دیگرى پیدا کند از طریق استقراض تهیه می‌نماید و در صورتی که موفق به استقراض نشود هر یک از شرکا نصف وجوه مورد لزوم را تأمین خواهند نمود. (سرمایه شرکت سیریپ از تاریخ بهره‌بردارى یعنى بعد از پایان عملیات اکتشاف و از تاریخ استخراج ممکن است اضافه شود). سهم‌الشرکه هر یک از شرکت‌های نفت ملى ایران و آجیب مینراریا در این شرکت پنجاه درصد می‌باشد.

سهام شرکت سیریپ به ترتیب معینى که در موافت‌نامه و اساسنامه و یک نامه ضمیمه قرار داد تصریح شده قابل انتقال است و خلاصه آن این است که: اگر یکى از صاحبان سهام بخواهد سهام خود را منتقل کند باید در مرحله اول به صاحب سهام دیگر رجوع کند و اگر آنها مایل بخرید سهام مشارالیه باشند حق تقدم در خرید خواهند داشت. در دایره گروه هر یک از طرفین انتقال سهام هیچ تشریفاتى ندارد چون به طوری که در متن موافت‌نامه قید شده است سرمایه شرکت را هر یک از طرفین یا گروه وابسته به آن به تناسب سهم خود باید بپردازد. بنابراین انتقال در بین صاحبان سهام و اعضاى گروه آنها در حقیقت انتقال به معنى واقعى کلمه خارج شدن سهام از دست طرفین اصلى نیست. حال چنانچه صاحب صاحبان سهام دیگر مایل بخرید سهامى که عرضه می‌شود نباشد فروشنده حق معامله سهام را با اشخاص خارج از گروه‌هاى طرفین ندارد مگر با موافقت کلیه اعضاى هیئت مدیره شرکت سیریپ که البته نصف آنها منتخب شرکت ملى نفت ایران می‌باشند. علاوه بر این براى آن که اعضاى هیئت مدیره اصولاً حق قطعى نمودن چنین قصد انتقالى را نداشته باشند نامه‌ای از شرکت آجیب مینراریا گرفته شده به این مضمون که در چنین موارد انتقال موکول به اجازه دولت ایران خواهد بود که البته دولت نیز به نوبه خود به موجب مقررات قانون ملزم است از مجلسین مجوز قانونى کسب نماید. سازمان شرکت سیریپ عبارت است از مجمع عمومى هیئت مدیره هیئت بازرسى و مدیر عامل. مجمع عمومى از صاحبان سهام شرکت تشکیل می‌شود و عالیترین مقام شرکت است و داراى اختیارات تام می‌باشد و تصمیماتى که به اکثریت می‌گیرد قابل اجراست و چون شرکا شرکت سیریپ هر یک داراى پنجاه درصد از سهام می‌باشند و بیم آن است که در برخى موارد اکثریت با اتفاق آرا حاصل نشود لذا در موافت‌نامه مقرر گردیده است که هر یک از طرفین معادل یک درصد سهام خود را نزد تودیع کنند و بانک مزبور وکالت دارد ورقه حضور در جلسات عمومى را نسبت به آن دو رأى به شخصى تسلیم کند که یا بتوافق شرکت ملى نفت ایران و آجیب مینراریا تعیین و یا در صورت عدم حصول توافق از طرف رئیس دادگاه استان ژنو انتخاب شده باشد. بدیهى است در مورد تساوى آرا بین طرفین اکثریت با شریکى است که نماینده مورد بحث به نفع او اظهارى رأى کند (رجوع شود به ماده 6 موافقت‌نامه).

هیئت مدیره مرکب از شش نفر است که نصف آن از طرف شرکت ملى نفت ایران و نصف دیگر از طرف شرکت آجیب مینراریا انتخاب می‌شوند.

ریاست هیئت مدیره با مدیرى است که از طرف شرکت ملى نفت ایران انتخاب و نیابت ریاست هیئت مدیره با مدیرى است که از طرف شرکت آجیب مینراریا تعیین شود. یک نفر از هیئت بازرسى از طرف شرکت ملى نفت و یک نفر دیگر از طرف آجیب مینراریا معین می‌شود و رئیس هیئت بازرسى حساب‌ها توسط یک شرکت امین اموال سوئیسى یا توسط شرکت حسابرسى سوئیسى انتخاب می‌گردد و این شخص نباید تابعیت ایران یا ایتالیا داشته باشد و نیز نباید وابسته به یکى از طرفین موافت‌نامه باشد و به علاوه نباید هیچ‌گونه منافعى در امور نفتى داشته باشد. مدیر عامل که سمت مدیریت کل را نیز دارد از طرف شرکت آجیب مینراریا تعیین خواهد شد. حوزه عملیات شرکت سیریپ عبارت است از سه منطقه به شرح و مشخصات زیر: الف) ناحیه‌ای واقع در دامنه کوه زاگرس به مساحت تقریبى 11300 کیلومتر مربع واقع در مشرق حدود عملیات کنسرسیوم به محاذات خطى که نقاط لالى مسجد سلیمان هفت گل و بهبهان را می‌پیوندد و در ناحیه‌ای که کوه‌هاى ذیل در آن موقع است: کوه بدمستان کوه دلگیر کوه کنک کوه لشان کوه دولاب کوه کلار کوه سرخ کوه ریک (جانکى) کوه لرواغان کوه سفید. آبادی‌هاى زیر نیز در این ناحیه واقع‌اند: ده دیز موارى بیدالا غازیک غزلک ارمان ناغون. ب) ناحیه‌ای واقع در ساحل بهر عمان تا ابتداى حد فلات قاره به مساحت تقریبى 6000 کیلومتر مربع ناحیه‌ای واقع در مشرق جاسک در حدود ساحل تا (رأس میدانى) مشتمل بر آبادى‌هاى لش میسور یاغین پائین تومى گورانى سوراک که در قسمت‌هاى شمال آن کوه‌هاى هنگه لیگرى میمن نیلاک در هامان کوروچو واقع است و رودخانه‌هاى ساویش وگبریک و یاغین از این منطقه به دریا می‌ریزد.

ج) ناحیه‌ای از فلات قاره شمال خلیج فارس به مساحت تقریبى 5600 کیلومتر مربع. این ناحیه در قسمت ساحلى از رأى بحرگان به بندر دیلم تا خورصینى امتداد دارد و در داخل دریاتا حدود فلات قاره در جهت تقریبى عمود بر خط منصف را مشتمل می‌باشد. اداره امور فنى شرکت به دست کارمندانى سپرده می‌شود که به معرفى شرکت آجیب مینراریا و با نتخاب مدیر عامل مشغول کار می‌شوند و شرکت سیریپ مکلف است دقت کند که استخدام این قبیل کارمندان خارجى منحصراً براى تصدى مشاغلى صورت گیرد که نتواند براى اشغال آن مشاغل ایرانیانى که داراى معلومات و تجربیات لازم باشند پیدا کند و مخصوصاً سیریپ با همکارى شرکا برنامه‌ای براى کارآموزى و تعلیم فنى و صنعتى طرح و تنظیم خواهد نمود تا کارمندان ایرانى با فراگرفتن تعلیمات لازم در کوتاه‌ترین مدت ممکنه جایگزین کارمندان خارجى شده و در عملیات سیریپ مشاغل مسئولیت‌دار را احراز نمایند. تفحص و اکتشاف و پرداخت هزینه آن به عهده شرکت آجیب مینراریا که نظر فنى و مالى مجهز تشخیص گردید واگذار شده و شرکت مزبور موظف است نقشه‌های اکتشافى را پس از مشاوره با شرکت ملى نفت ایران و همچنین اجراى نقشه‌های مزبور را عهده‌دار شود عملیات اکتشافى حداکثر باید در ظرف مدت دوازده سال با هزینه‌ای که حداقل کمتر از 22 میلیون دلار امریکایی نباشد انجام گیرد.

توضیحاً یادآورى می‌شود که مهمترین و حساس‌ترین مرحله صنعت نفت مرحله اکتشاف است و در این مرحله است که ممکن است شرکت‌هاى نفتى با کوشش زیاد و صرف وقت و هزینه هنگفت به ذخائر نفتى دسترسى پیدا نکنند. در این مرحله خطر از بین رفتن سرمایه زیاد است و چه بسا اشخاص و شرکت‌هایی که در این راه هستى خود را از دست داده‌اند. با این وصف تعهد اقدام به عملیات اکتشافى و پرداخت هزینه آن به عهده شرکت آجیب مینراریا می‌باشد. اگر احیانا خداى نخواسته عملیات اکتشاف به نتیجه نرسد شرکت ملى نفت چیزى گم نکرده و زیانى نبرده و حتى در صورتى که کمتر از 22 میلیون دلار صرف هزینه اکتشاف شده باشد از نصف مابه‌التفاوت آن شرکت ملى نفت ایران نقد استفاده خواهد نمود. مضافاً به اینکه اصولاً عملیاتى که به منظور اکتشاف در ظرف دوازده سال در نواحى سه گانه که تاکنون فعالیت‌های عمرانى نداشته به عمل می‌آید از نظر اینکه در آن نواحى در آن نواحى جنب و جوشى به وجود می‌آورد و کار‌هایی براى مردم ایجاد می‌کند براى ساکنین آنجا مفید و قابل ملاحظه است. براى تعیین اینکه مرحله اکتشاف در چه موقع خاتمه می‌یابد طبق ضابطه معروف فورمول فردریک لاهى امریکایی ملاک عمل است که مفاد آن این است که مرحله اکتشاف وقتى بیابان می‌رسد که چاهى که حفر شده منتهى به کشف نفت به مقدار قابل ملاحظه گردد مقدار قابل ملاحظه در هر مورد به عوامل اقتصادى و دورى و نزدیکى به بازار یا محل صدور و غیره بستگى دارد و تخمین منبع زیرزمینى هم متکى به یک رشته اطلاعات معرفه الارضى وفنى و نتایج علمى و منطقى است که از آن اطلاعات گرفته می‌شود. چنانچه گفته شد تا پایان عملیات اکتشافى شرکت آجیب مینراریا هزینه‌ای متعلقه را پرداخت خواهد نمود ولى اگر عملیات اکتشافى به نتیجه مثتب رسید مخارج مربوطه به تدریج به وسیله شرکت سیریپ از شروع بهره‌بردارى پرداخت می‌گردد.

+++

 توضیح آن که مخارج اکتشاف پس از رسیدن به مرحله بهره‌بردارى طى سنوات مستهلک و نصف آن عاید شرکت ملى نفت ایران می‌شود. نتیجه مثبت این است که قابلیت تولید میدان نفت به میزان تجارتى محرز شناخته شود. قابلیت تولید میدان نفت به میزان تجارتى وقتى محرز شناخته می‌شود که اگر قیمت تمام شده آن را از قیمت اعلان شده همان نوع نفت کسر کنیم سود مناسبى باقى بماند. قیمت تمام شده عبارت است از هزینه تولید به اضافه کرایه حمل و نقل و بارگیرى تا کنار دریا به علاوه رقمى معادل 5/ 12 درصد قیمت اعلان شده که بابت حداقل مالیات به دولت ایران باید پرداخت شود. در صورتی که به شرح فوق عملیات اکتشافى به نتیجه مثبت برسد پرداخت هزینه آن به شرکت آجیب مینراریا به طریق اقساط سالیانه از تاریخ بهره‌بردارى انجام خواهد شد و میزان آن نباید هیچ‌گاه از معادل ده سنت نسبت به هر بشکه نفت خام صادر شده کمتر باشد. بدیهى است به محض اینکه وجود ذخیره نفتى کافى میزان تجارتى به ثبوت رسید شرکت سیریپ کلیه مخارجى را که براى توسعه و بهره‌بردارى میدان مورد بحث انجام می‌شود به عهده خواهد گرفت.

به نحوی که در بالا متذکر گردید مدت عملیات اکتشافى دوازده سال است ولى در انقضا سال پنجم از تاریخ شروع به  عملیات بیست و  پنج درصد از مساحت و در آخر سال نهم بیست و پنج درصد دیگر از مجموع مساحت نواحى حوزه عملیات کسر و به شرکت ملى نفت ایران مسترد می‌شود و نیز در انقضا سال دوازدهم تنها زمین‌هایی در اختیار شرکت سیریپ خواهد ماند که در آنها میدان‌هایی قابل بهره‌بردارى به میزان تجارتى وجود داشته باشد. مدت عملیات بهره‌بردارى بیست و پنج سال از تاریخ شروع به فروش نفت است فروش نفت موقعى شروع می‌شود که تأسیساتى که جهت حمل و بارگیرى منظم براى بهره‌بردارى لازم است آماده شده و اولین بیست هزار تن نفت از محصول آن میدان به فروش رسیده باشد. همچنین بعد از انقضا مدت بیست و پنج ساله نیز به شرح مذکور در ماده 35 موافقت‌نامه ممکن است تمدید شود و در صورت تمدید در دوره پنج ساله اول مندرجات این موافقت‌نامه مأخذ عمل است و در مورد تمدید در پنج سال‌هاى دوم و سوم هرگاه شرکت ملى نفت در فعالیت‌هاى مشابهى مشارکت نموده باشد و تا آن تاریخ در این مشارکت‌های جدید نتایجى به دست آورده باشد که شرایط آن براى دولت ایران از شرایط موافت‌نامه حاضر مساعدتر باشد کلیه شرایط موافت‌نامه‌های مذکور شامل مدت دو دوره تمدید نامبرده خواهد گردید. چون ممکن است در اجراى این موافقت‌نامه بین شرکا اختلافاتى حاصل شود براى رفع اختلاف براساس مصرحات ماده 42 و 43 و 44 این موافقت‌نامه اقدام به عمل خواهد آمد. تقسیم سود پس از کسر کردن کلیه هزینه‌های جارى عملیات خواه در ایران و خواه در خارجه که شامل هزینه‌های ادارى و استهلاکات و زیان‌هاى مندرج در بند د ماده 35 قانون مالیات بر درآمد مورخ 1328 نیز خواهد بود آنچه باقى می‌ماند سود ویژه است و از مجموع این سود ویژه نصف به عنوان مالیات و حقوق دولتى به دولت ایران پرداخت خواهد گردید و نصف باقیمانده دیگر بالمناصفه بین شرکت ملى نفت ایران و آجیب مینراریا تقسیم خواهد شد. مبلغى که به شرح فوق در وجه دولت ایران پرداخت می‌گردد شامل کلیه حقوق دولتى است. ضمناً آنچه در فوق گفته شد به هیچ‌وجه مربوط به تعهد پدراخت حقوق خدمات انجام شده

(از قبیل آب و برق و حق راهنمایی در بنادر و در مجارى فاضل آب و خدمات بهداشتى و غیره) نخواهد بود. به طوری که فوقاً ملاحظه می‌فرمایید کلیه شرایط و مقررات موافت‌نامه حاضر از لحاظ کشور ایران مساعد است و مصلحت و منافع ملت ایران ضمن آن ملحوظ می‌باشد مخصوصاً از لحاظ میزان سود و درآمد که عاید کشور ایران خواهد شد بی‌سابقه است در سابق بهره‌بردارى از منابع نفت از راه امتیاز انجام می‌گرفت و سود ناچیزى از این بابت عاید کشور می‌گردید پس از ملى شدن صنعت نفت به موجب قراردادى که با کنسرسیوم منعقد شد سهم دولت ایران به پنجاه درصد از سود ویژه شرکت به عنوان سهم‌الشرکه به شرکت ملى نفت ایران تسلیم می‌گردد و به عبارت دیگر مجموعاً هفتاد و پنج درصد از سود خالص در هر سال به ملت ایران می‌رسد با این ترتیب صنعت نفت در کشور ایران به مرحله نوینى رسیده و از این حیث آینده درخشانى براى ملت ایران پیش‌بینى می‌گردد. استفاده از منابع نفت به ترتیبى که پیش می‌رود شاهراه سعادتى است که در اثر راهنمایی‌های حکیمانه اعلیحضرت همایونى در مقابل ملت ایران نمودار شده و به این وسیله محرومیت‌ها مرتفع و نیازمندی‌هاى تولیدى و عمرانى و اجتماعى را رفع خواهد کرد و اطمینان حاصل است که کشور ایران با راهى که در پیش گرفته به ترقیاتى که شایسته و در شأن اوست نایل گردد. در خاتمه به استحضار خاطر نمایندگان محترم می‌رساند که کمیسیون خاص نفت نهایت دقت را به عمل آورده و در اساسنامه شرکت سیریپ که ضمیمه 1 قرارداد است اصلاحات لازمه را معمول داشته و لایحه شماره 10037 دولت مشتمل بر ماده واحده متضمن (موافقت‌نامه 47 ماده اساسنامه 42 ماده 7 ضمیمه) را در جریان مذاکرات کمیسیون با افزایش دو نامه ضمیمه دیگر که فعلاً جمعاً 9 ضمیمه است کافى و وافى براى استیفا حق ملت ایران از سه ناحیه نفت‌خیز مذکور در این گزارش می‌داند لذا تقاضا دارد که مجلس شوراى ملى ماده واحده و ضمائم آن را که ذیلاً شرح می‌دهد تصویب نماید. ماده واحده مجلس شوراى ملى موافت‌نامه پیوست را مشتمل بر 47 ماده و 9 ضمیمه که راجع به تفحص و اکتشاف و بهره‌بردارى نفت بین شرکت ملت ایران از یک طرف و شرکت سهامى ایتالیایی آجیب مینراریا از طرف دیگر به امضا رسیده و مفاد آن طبق مقررات ماده دوم قانون نفت مصوب 36/ 5/ 7 مورد تأیید دولت واقع گردیده است تصویب نموده و اجازه مبادله و اجراى موافت‌نامه مزبور را مى‌دهد.

مخبر کمیسیون مخصوص نفت مهدى مشایخى

2 - معرفى آقاى عیسى کورس به معاونى وزارت بازرگانى به وسیله آقاى وزیر بازرگانى‏

رئیس - آقاى وزیر بازرگانى بفرمایید.

وزیر بازرگانى (تجدد) - بنده با کسب اجازه از مقام محترم ریاست و همکاران سابق آقاى عیسى کورس را به سمت معاونى پارلمانى وزارت بازرگانى به مجلس محترم معرفى می‌کنم (مبارک است).

3 - طرح و تصویب یک فوریت و اصل گزارش کمیسیون نفت دائر به اجازه مبادله موافت‌نامه بین شرکت ملى نفت ایران و شرکت ایتالیایی

رئیس - پیشنهادى رسیده است که گزارش کمیسیون نفت با یک فوریت مطرح بشود. قرائت می‌شود

(به شرح ذیل قرائت شد)  

مقام محترم ریاست مجلس شورای ملى: امضا کنندگان زیر تقاضا مى‌نمائیم لایحه مربوط به موافقت‌نامه راجع به اکتشاف و استخراج و بهره‌بردارى نفت بقید یک فوریت مطرح شود عمیدى نورى صفارى مهدوى قبادیان، دکتر امیر نیرومند، بزرگ‌نیا دکترعدل، خلعت‌برى، دکتردیبا، مهندس فروهر اقبال، بیات، ماکو، مشار، دولت‌آبادى وعده دیگر. (خلعتبرى    - بنده امضا نکردم).

رئیس - فوریت مطرح است، آقاى عمیدى نورى توضیحى دارید بفرمایید.

عمیدى نورى - نمایندگان محترم مسبوقند که اجراى قانون نفت بهمت مجلسین ایران براى اولین مرتبه در خاورمیانه یک قانون مترقى نفتى وضع شد وتصویب شد که ملت ایران بتواند در این حق بزرگ خود، خود دخالت کند قراردادى بین ایران و ایتالیا تنظیم شد و دولت از مجلس تقاضاى جلسه فوق‌العاده کرد و آن قرارداد در جلسه فوق‌العاده به مجلس تقدیم شد و از نظر موافقى که مجلس شوراى ملى فرمودند کمیسیون خاصى که منتخب خود نمایندگان بود مأمور شدند این لایحه را رسیدگى کنند و این کمیسیون خاص هم در جلسات متوالى جلسات چند ساعته رسیدگى دقیق کرد و یک اصلاحاتى در اساس‌نامه شد و دو ضمیمه هم بر ضمائم افزوده شد به کیفیتى که ملاحظه می‌فرمایید گزارش آن تقدیم شد و این فکر پیش آمد که اگر این لایحه به صورت دو شورى باشد دو مرتبه می‌بایستى به همان کمیسیون خاص برود و حال آن که آن کمیسیون مطالعات خودش را به طور تکمیل کرد و در قراردادها هم همان‌طورى که نمایندگان محترم مسبوق هستند یا باید آن قرارداد قبول بشود یا رد شود به این جهت عده‌ای از آقایان نمایندگان عقیده‌شان بر این شد که اگر مجلس شورای ملى موافقت بفرمایند با این مطالعاتى که شده لایحه به صورت یک شورى و یک فوریتى تلقى بشود چه هم وقت مجلس شورای ملى در یک چنین موقعى که جلسات فوق‌العاده تشکیل می‌شود براى رسیدگى در این امر کمتر مشغول می‌شود و هم اینکه براى مرتبه دوم مصالعه مجددى در این مورد در کمیسیون خاص لازم به نظر نمی‌‌آید به این جهت بود که از نظر اهمیت قضیه و از نظر اینکه یک جلسه فوق‌العاده تشکیل شده و این کار هم یکى از کارهاى بسیار مهم و از قدم‌هاى بلندى است که در حال حاضر انعکاس مهمى در محافل مختلف دنیا بخشیده و این قدم بلند باعث می‌شود بر اینکه قدم‌هاى بلند دیگرى در آینده که منظور نظر هست و در شرف تکمیل و تقدیم لوایح آن هستند برداشته بشود این است که از نظر اهمیت قضیه و فوریت کار این تقاضا شده است و تمنى دارم که آقایان نمایندگان محترم با تقاضاى یک فوریت موافقت بفرمایند.

رئیس - فوریت مطرح است (گفته شد مخالفى نیست) و رأى گرفته می‌شود.

+++

 به تقاضاى فوریت آقایانى که موافقند قیام بفرمایند. (اکثر قیام نمودند) تصویب شد، کلیات لایحه مطرح است. آقاى بهبهانى بفرمایید.

بهبهانى - استحصال از منابع طبیعى و انتفاع از معادن موجود زیرزمین مخالف و منکرى ندارد (صحیح است) و بدون شک باید از مواهب خدادادى به وقت مقتضى در شرایط مساعد و مطمئن استفاده نمود ولى حصول به مقصد و شروط استیفا منافع نسبت به سلیقه اشخاص فرق می‌کند و ‌قابل بحث است براى بهره‌بردارى و استیفا منافع طبیعى باید راهى انتخاب کرد که وصول به منافع مطلوب من جمیع‌الجهات تسریع و حتمى باشد و در عین حال عاقلانه و مصالح عمومى و منافع واقعى مردم مملکت در آن ملحوظ گردیده باشد و اگر بشود این نکات را در قرارداد حاضر و یا هر قرارداد دیگرى جمع کنیم تردیدى نیست که خدمت شایانى به کشور خود کرده و به نحو شایسته‌ای وظیفه خویش را ایفا نموده‌ایم:

بحث بنده هم در شرایط و لوازم این قرارداد است و می‌خواهم ببینم که به لوازم آن عمل شده است یا خیر؟ و با اجازه آقایان محترم براى تسهیل بیان مطلب عرایض خود را در سه قسمت خلاصه می‌کنم.

اول اهمیت نفت در حال حاضر

 در حال حاضر همه می‌دانیم نفت بورس سیاسى و منشا کلیه تحولات اجتماعى شده اقتصاد و تجارت و نبض ارتباطات منحصراً در مسئله نفت متمرکز شده است اغلب انقلابات و کشمکش‌هاى گذشته نزدیک و تغییرات سیاسى که در غالب ممالک رخ داده مستقیم یا غیره مستقمیم آشکارا یا پنهانى مربوط به مسئله نفت بوده است رقابت‌هایی که منجر به سقوط یک دسته و یا روى کارآمده دسته تازه می‌شود یا جنبه طریقت دارد و یا صورت موضوعیت به خود می‌گیرد یا براى احاطه به اصل و مرکز آن صورت گرفته و یا براى تسهیلات و ایجاد منطقه نفوذ و قابل اطمینانى نسبت به عمل آنست زیرا در حال حاضر هیچ دستگاهى بدون نفت و یا مشتقات آن نمی‌چرخد و هیچ مملکتى بدون داشتن آن نمی‌‌تواند امروز خود را اداره نماید از ساختن یک سوزن گرفته تا ایجاد یک کارخانه بزرگ و از حمل گندم تا پختن آن محتاج به داشتن نفت است و اگر در حال حاضر این ماده از بین برود مثل روحى که از بدن خارج شود دنیا به حال سکون و تاریکى می‌افتد و البته پیشرفت و ترقى ملت‌ها هم بستگى تام به درجه و اندازه احاطه به این ماده دارد و به همین جهت هم هست که دولت‌های بزرگ و قادر سعى دارند که رجحان خویش را بر رقباى خود به وسیله گسترش نفوذ خویش بر منابع نفت دنیا اثبات نمایند و چون این امر بستگى به حیات سیاسى و اقتصادى آنها دارد به تمام وسائل ممکنه و حتى غیرمجاز متوسل می‌شوند و از هیچ عملى اگر هم منافى اخلاق باشد خوددارى نمی‌‌کنند به جان هیچکس ابقا نمی‌‌کنند و از به کار بردن هیچ حیله و تزویرى روگردان نیستند تا باالمال شاهد مقصود را در آغوش بکشند و از رقباى خود پیش افتند پس به این جهت نباید موقعیت خطیر نفت از نظر ما پوشیده باشد و هنگام معامله و بستن قرارداد کارى کنیم که موجبات تحریک و بسط حسادت‌های دیگران را فراهم کنیم و در عین حال که استیفا منافع حقه خود را می‌کنیم وسائل آتش افروزى را آماده نسازیم و باید از تجربیات تلخ گذشتگان عبرت بگیریم و گول الفاظ و کلمات ‌فریبنده و یا منافع آنى را نخوریم هر چند که زیبا و پرسود جلوه کند.

اینجا لازم می‌دانم چند جمله هم در مورد تجارت و طرز حمل و نقل آن اضافه نمایم تا مقصود بنده را تسهیل و ‌عرضم را توجیه نماید.

اکتشاف و تصفیه و فروش نفت مثل کالاهاى بازرگانى نیست که هر شخص و یا شرکت بی‌تجربه وضعیفى بتواند مبادرت به آن نماید چه بسا که براى استخراح آن مدت‌ها وقت و صرف مبالغ هنگفتى پول لازم است که بتوان به کشف منبع اصلى آن رسید و یا مبادرت به فروش آن نمود و در بازارهاى دنیا عرضه شود و یا با رقباى قوى تر از خود معارضه نمایند زیرا این کار مستلزم سرمایه بسیار وسیعى است و در عین حال اقتدار عمومى لازم دارد حمل نفت محتاج به کشتى‌های مخصوص می‌باشد که منبع و وسایل قوى ضدحریق مجهز می‌خواهد در بنادرى که وارد می‌شود باید مخازن مجهزى داشته باشد تصفیه آن دستگاه بسیار عظیم لازم دارد کارشناس قوى و متبحر لازم دارد که ایجاد تمام این شرایط و حتى یکى از آنها از عهده همه دولت‌ها برنمى‌آید و به همین دلیل هم بود که هنگام ملى شده صنعت نفت در ایران ما نتوانستیم حتى یک کشتى از نفت خود را به بازارهاى دنیا عرضه کنیم و از رقابت‌های دیگران و کارشکنى علنى آنها مصون بمانیم و در آن زمان که یکى دو شرکت هم پیدا شد که ظاهراً با ما معامله کردند لیکن پس از مدتى به اثبات رسید که قصد و غرض دیگرى در کار بوده است.

پس با توجه به این دو جنبه سیاسى و اقتصادى و هم چنین از لحاظ حساسیت وقت و موقع باید به دقت استخراج و واگذارى و یا شرکت را مورد توجه قرارداد و بحث بنده در اصل بهره‌بردارى نیست زیرا کشور ما از همان گروه مملکى به شمار می‌رود که به ناچار باید تا مدتى براى استحصال منافع نفت خود متوسل به طریق تشکیل شرکت و یا گرفتن حق‌الارض و منافع ویژه بشود ولى بحث بنده در مورد این قرارداد پس از مقدمات مربوط به دو مطلب است.

یکى حیف و میل شدن پول‌هایی است که از طریق نفت به دست آمده و به این جهت استخراج آن‏ در مملکت ما با شرایط موجود مواجه با عدم قبول عامه شده.

دوم عدم انطباق این قرارداد با قوانین موجود

اول حیف و میل‌ها

در چهار سال پیش که حکومت دکتر مصدق سقوط کرد به جز عده معدودى تمام مردم بینا و بی‌طرف معتقد بودند باید به وضعى که بر اثر قطع عوائد نفت ایجاد شده و کارشکنى‌هایی که بعضى دول خارجى می‌کردند خاتمه داد و براى التیام وضع سیاسى و بهبود اقتصاد مملکت و به راه انداختن کارهاى تولیدى و عمرانى و سرانجام تأمین احتیاجات ضرورى و رفع پریشانى‌های مادى ملت ایران اقدام عاجلى معمول داشت و مساعى لازم را به کاربرد که امنیت واقعى از طریق تأمین معیشت گسترش یابد و براى حصول این مقصود در آن زمان غیر از استفاده از عواید نفت جنوب راهى دیگر متصور نبود که جنبه عملى بودن آن محقق باشد و کسانى هم که آن زمان از آن قرارداد دفاع می‌کردند و ضرورت آن را تجویز می‌نمودند به این امید بودند که وسائل ترفیه حال مردم فراهم شود و بنده خیال می‌کنم حتى طرفداران همان حکومت هم عقیده داشتند که چاره باقى نمانده است و باید به حل موضوعى که در آن ایام در زمره بزرگترین معضلات درآمده بود اقدام کرد.

ولى بنده خیال نمی‌‌کنم هیچ یک از موافقین آن قرارداد حاضر بود که بعد از این همه کشت و کشتار و ایجاد تشنج پول و ماحصل آن قرارداد اینطور بی‌بندوبار و با دست یک جاهل متعصب و یا دستگاهى از خدا بی‌خبر صرف عیش و ‌عشرت عده محدودى از عناصر داخلى و خارجى بشود که حتى می‌توان کفت پرداخت یک حق‌المشاوره مساویست با جبران خسارت نان کلیه مردم ایران

آقایان محترم حالا که در آستانه بستن یک قرارداد جدیدى هستیم نباید فراموش کنیم هر قرارداد یا پیمانى و قانونى که منعقد می‌شود باید صرفاً به خاطر ایجاد رفاه و جلب رضایت عموم باشد و اجراى این منظور هم آثار و علائم می‌خواهد به صرف ادعا نمی‌‌شود آن را اثبات کرد و در هیچ دادگاه و محل و مملکتى ادعا نمی‌تواند منشا اثر باشد در این مدت بیش از دو هزار میلیون تومان از پول نفت و استقراض خارجى به دست آمده و براى سال‌هاى متمادى مدیون و مقروض گشته‌ایم چه اثر به ارزى غیر از حرف و ادعا براى مملکت به بار آورده‌ایم مگر ساعات و وقت ما با دیگران فرق دارد.

علاوه بر اینکه کار مثبتى نشده اقتصاد مملکت هم فلج شده و تمام مرزهاى کشور را براى اجناس خارجى باز گذارده‌ایم کارخانه‌های داخلى یکى پس از دیگرى فلج شده‌اند بازرگانان کشور که نیروى فعاله اقتصادى مملکت هستند اعم از آنهایی که به کار کلى تجارت اشتغال دارند و یا کسانى که در کار صادرات صرف عمر و سرمایه می‌کردند کارشان به مراتب بدتر شده با فرع 24% و 30% چطور می‌توان تجارت و معامله کرد زندگانى کلیه طبقات مردم به استثنا اقلیت بسیار معدودى از گذشته سخت‌تر و گرفتاری‌هاى آنها از برکت وجوه حاصله نفت روز به روز بیشتر می‌شود و در واقع باید کفت مردم این مملکت بر لب آب از تشنگى جان می‌دهند و بر سر گنج از گدایی می‌میرند

کوچکترین اثرى در پیشرفت امور زراعتى که بایستى اولین قدم و سرلوحه برنامه دولت‌های وقت باشد مشهود نیست در خوزستان در نواحى غربى و شرقى و حتى شمال کشور تا تمام استعدادهاى طبیعى و منابع خدادادى مردم در کمال سختى و در نهایت عسرت روزگار می‌گذرانند

با تمام این احتیاجات ما پول را صرف مستشار خارجى و انجام پروژهاى غیر‌لازم و ‌ضرورى می‌کنیم روی هم‌رفته تابه حال بعد از چهار سال صرف وقت یک کار کوچک که به درد مردم بخورد و یک گوشه از مملکت را آباد بکند انجام نشده است

در کشورهاى عراق و حجاز در مدتى قلیل هزارها کار مفید انجام گردیده صدها کیلومتر راه ساخته شده ده‌ها سد براى آبادى احداث گردیده تمام دهات و قصبات آنجا داراى برق و آب و لوله می‌باشد هزارها هکتار مزارع لم به زرع ذى زرع و مفید واقع شده ولى در کشور ما هنوز هم متوسل به وقت می‌شوند من نمی‌دانم چه دستى است که مانع ترقى و پیشرفت ایران است و چه ایادى مرموزى هستند که اینطور در برابر چشم میلیون‌ها مردم گرسنه و افراد مفلوک به صورتى که همه مستحضرند پول ایران را آتش می‌زنند و وقت و فرصت ما را تلف می‌کنند و آیا این ایادى در بهره‌بردارى از درآمد‌های نفت فلات قاره و خلیج فارس و دریاى عمان تأثیرى نمی‌کند!!

تمام دولت‌های که روى کار آمده‌اند به انتظار الطاف همایونى زمامدار شده‌اند و مدعى هستند که به رهبرى معظم له قدم برمی‌دارند ولى هنوز مردم از بدیهى‌ترین حقوق خود محرومند و حتى این دولت‌ها با تمام ادعاى خود نتوانستند مشکل نان و گوشت و اتوبوس آب و برق تهران را حل کنند آن وقت می‌خواهیم کشتی‌هاى اقیانوس پیما بسازیم و در ماورا بحار تجارت کنیم یک دادشاه یاغى پیدا می‌شود و على رغم تمام

+++

 مساعى دولت نیروى ارتش و ژاندارم و تمام بودجه سنگین و سازمان عریض و طویل هنوز نمی‌توانیم او را دستگیر کنیم

به طور کلى تمام منافع نفت به جاى اینکه به مصرف عمومى برسد به جیب چند نفر خارجى و عوامل آنها فرو می‌رود و به هیچ‌وجه صرف احتیاجات واقعى مردم نمی‌شود و در هیچ عصر و زمانى رابطه علت و معلول به این حسن تفاهم نبوده بنده در اینجا به یک مثل کوتاه اکتفا می‌کنم و بعد دلایل دیگر خود را عرض می‌کنم پول هم مثل سایر مال التجاره‌ها تابع عرضه و تقاضا است در این مدت چند میلیون دلار به مملکت ما وارد شده و به قول دولت آن قدر ارز خارجى زیاد داریم که پول ریالى ما نمی‌‌تواند با آن برابرى کند پس در چنین صورتى به جاى اینکه ارزش پول ما بالا برود چرا ارزش پول خارجى را به دو برابر تثبیت کرده‌ایم از آقایان محترم کمک می‌خواهم که لطفاً به بنده بفرمایند در قبال این اعمال چه می‌توان گفت و در چنین شرایطى باز باید امیدوار بود که نفت فلات قاره مرهمى به دل ریش این مردم بردبار و بی‌نوا بگذارد و پس از چهار سال سینماى پریشانى و بدبختى آنها را نخواهند داد و پول نفت که بالفرض در قرارداد حاضر حاصل خواهد شد به مصارفى نخواهد رسید که وضع مردم تیره‌تر شود.

این که ما بگوئیم مملکت ما بزرگترین جایگاه نفت جهان است افتخارى ندارد بلکه اگر ما بتوانیم فقر و پریشانى مردم را از میان برداریم و بر ملتى مرفه و آسوده حکومت کنیم افتخار است.

دوم عدم انطباق این قانون با قوانین قبلى همه آقایان اطلاع دارند که هنگام یافتن جنگ دوم جهانى که معلوم شده بود برنده جنگ چه دولت‌هایی هستند از همان وقت فاتحین در صدد افتادند براى انتفاع و بهره‌بردارى از ‌دنیا به خصوص کشورهاى خاور زمین منابع آن را در تصرف کامل خود در آورند و خود را براى مبارزه آینده آماده بسازند به همین جهت دولت‌های انگلیس و امریکا با دولت وقت ایران پنهانى وارد مذاکره شده بودند که امتیازات نفت ایران را به دست آورند و به اکتشاف و بهره‌بردارى بپردازند تا از این راه مجالى به دولت روسیه ندهند و برترى اقتصادى و سیاسى خود را ثابت کنند.

دولت روسیه شوروى هم از این نکته غافل نبود و او هم که افتاد رزه را براى مذاکره به ایران فرستاد که درباره استخراج نفت شمال مذاکره نماید که از این طریق از رقباى دیگر خود بازنماند بالاخره بین دو رقیب زورمند در خفا رقابت پیدا شد و چنانچه در آن زمان ادامه پیدا می‌کرد خدا می‌داند چه به سر ملت ایران می‌آمد و ما هنوز از آثار جنگ قدعلم نکرده گرفتار اشکال این موضوع می‌شدیم به هر حال در آن ایام با توجه به این وضع و براى جلوگیرى از مشکلاتى که ممکن بود به بار آید از طرف مجلس شورای ملى دکتر مصدق طرحى تهیه شد که دولت را ممنوع از مذاکره در این باره نمود (تیمور‌تاش - آن طرح را دیگران تهیه کردند دکتر مصدق تهیه نکرد) و مذاکره را موکول به اجازه مجلس شوراى ملى دانست تا در آن موقع هیچ کس نتواند دولت‌ها را اغفال و یا خداى نکرده با پرداختن دلالى و حق‌العمل به متصدیان وقت موجبات تباهى وضع سیاسى ایران و اغتشاشات داخلى را که معمولاً در این اوقات به وجود می‌آید فراهى کند و مملکت یک باره میدان کشمکش شرکت‌های مقتدر و اولیا آنها واقع گردد و همه تصدیق دارند که این قانون بهترین وسیله براى حفظ حقوق مردم ایران و ایجاد مانع براى اعمال نفوذ قدرت‌هایی بود که می‌خواستند اطماع خود را در ایران اطفا کنند و به موجب قانون مزبور هر تصمیمى که گرفته بشود چه بد و چه خوب لااقل با اطلاع مردم و قهراً مسئولیت دولت‌ها خیلى کمتر می‌شود.

حالا آقایان محترم اوضاع و احوال دنیا را بسنجید امروز را با آن روز مقایسه فرمایید ملاحظه فرمایید که دنیا در حال حاضر با چه شدتى احتیاجش به نفت زیادتر شده و از طرف دولت‌های ذینفع به طور مختلف ابراز می‌گردد، ازدیاد کارخانه و موتورها و ارابه‌های جنگى و کشتى‌ها وزیر دریایی‌ها و هواپیماها و این همه احتیاجات وافرى که به نفت پیدا شده در نظر قرار دهید صف آرایی که طرفین و جنگ اعصاب و رقابت‌های شدیدى که میان تمام دولت‌ها براى به دست آوردن منابع نفت و مواد اولیه در تمام دنیا و باالخصوص در خاور زمین در جریان است از نظر بگذرانید مصاف دولت‌های قوى در مصر و سوریه و عراق و شیخ‌نشین‌هاى خلیج و افریقا و مسقط و عمان در جریان است از جلو چشممان دفیله دهیم آن وقت تصدیق خواهید کرد انعقاد چنین قراردادى درباره قسمت مهمى از خاک ایران به صورتى که تهیه شده محرمانه و بى‌خبر از مجلس و مردم برخلاف مصلحت و آینده مملکت خواهد بود.

زیرا تا چند روز قبل دولت صریحاً انکار چنین مطلبى را کرده است و جناب آقاى دکتر اقبال نخست‌وزیر در پاسخ جناب آقاى جمال امامى سناتور در تاریخ شنبه پنجم مرداد 36 درباره انعقاد چنین قراردادى چنین فرموده‌اند

«می‌خواستم خدمتشان عرض کنم دولت چیزى امضا نکرده و آن دولت هم چیزى امضا نکرده هر روزى که آوردیم به همان تاریخى که امضا کردیم به عرض آقایان خواهم رسانید که انشاء‌الله امیدوارم مطابق این قانون باشد» آن وقت در لایحه تقدیمى دولت براى قرارداد عیناً عبارت اینطور تنظیم شده.

هر چند طرح این موافت‌نامه قبل از تصویب قانون جدید نفت تنظیم گردید لکن به طوری که آقایان محترم ملاحظه خواهند فرمود شرایط آن از حدود مقررات قانون تجاوز نمی‌کند (قانون مقصود قانونى است که به وسیله آن کسب اجازه از مجلس شده براى مذاکره) و دولت و شرکت ملى نفت این موافقت‌نامه را از هر حیث متضمن منافع کشور و انعقاد آن را موفقیت بزرگى می‌دانند.

اولاً دولت بر طبق قانون مصوب 11 آذر ماه 23 که هیچ نخست‌وزیر و وزیر و اشخاصى که کفالت در مقام آنها و یا معاونت می‌کنند نمی‌توانند راجع به امتیاز نفت با هیچ یک از نمایندگان رسمى و غیررسمى دول مجاور و غیرمجاور و یا نمایندگان شرکت‌های نفت و هر کس غیر از آنها مذاکراتى که صورت رسمى و اثر قانونى دارد بکنند و یا اینکه قرارداد امضا نمایند همین‌طور بر طبق ماده 2 همان قانون نخست‌وزیر و وزیران می‌توانند براى فروش نفت و طرزى که دولت ایران معادن نفت خود را استخراج و اداره می‌کند مذاکره نمایند و از جریان مذاکرات باید مجلس شورای ملى را مستحضر نمایند اگر این قانون منعى براى مذاکره نداشت به طوری که درمجلس شورای ملى گفته شد پس تحصیل مجوز قانونى براى مذاکره براى چه خواستید و اگر داشت پس به چه مناسبت و دلیلى قراردادى را در چهار ماه قبل امضا کرده‌اید به اضافه طبق قانون مجوز شما باید اعلان کنید و مزایده قرارداد را در کادر و چهار دیوارى آن اختیار ببندید و به مجلس شورای ملى براى تصویب تقدیم نمایید.

آقاى انتظام در مصاحبه که با نمایندگان جراید کردند می‌فرمایند یک و او این قرارداد نباید پس و پیش بشود و قراردادى را که در چهار ماه قبل از پیش خود با کمپانى اجیب ایتالیایی بسته‌اند نباید تغییراتى در آن داده شود و خوشبختانه قانون مجوزى هم که در کمیسیون 18 نفرى بسته شد همین‌طور مطابق قرارداد محرمانه درآمد و کسى سر در نیاورد که چطور تمام اینها با هم انطباق پیدا کرد و حتى یک نفر از آقایان اعضاى محترم کمیسیون رأیی مخالف قرارداد محرمانه سابق الذکر ندادند به هر حال این مسائل به صورت رموزى درآمده افکار عمومى را نسبت به حسن نیت در بستن این قرارداد مشکوک می‌کند و بر ضد آن برمی‌انگیزاند اگر چه قرارداد طبق منفعت بسته شده باشد بنده بارها ضمن عریضم در این مجلس این مطلب را عرض کرده‌ام که روش اداره مملکت با ادوار سابقه فرق فاحش نموده و دیگر نمی‌شود چند نفر که قابلیت همه گونه انحراف و اشتباه را دارند به عنوان مصلحت بیست میلیون افراد بنشینند و اتخاذ تصمیم بکنند و این امور همیشه برخلاف منافع آتى خود آنها بوده است و تاریخ قضاوت عرض بنده را خواهد کرد.

شما که مدعى هستید که این قانون براى استیفاى منافع ایران است پس چرا پنهان نمودید که خود ملت از آن مطلع نباشد مثلاً چه عیب داشت که قبل از بستن قرارداد از مجلس شوراى ملى تحصیل مجوز می‌کردید و بعداً این قرار را می‌گذاشتید بنده‏ به طور کلى وظیفه خود را تا آنجا که در حال حاضر لازم به نظرم رسید انجام دادم و قسمتى از گفتنى‌ها را گفتم و امیدوارم که سلب مسئولیت از خود کرده باشم و به وظایف قانونى یک نفر نماینده عمل نموده باشم.

رئیس - آقاى نخست‌وزیر بفرمایید.

نخست‌وزیر (دکتراقبال) - آقایانى که به اخلاق و رویه بنده آشنایی کامل دارند به خوبى مستحضر هستند که بنده در عمرم دروغ نگفته‌ام اما ممکن است که یک موضوعى را از بنده سؤال بفرمایید به  جهاتى نگویم ولى اگر گفتم که اینطور است مسلم بدانید دروغ نگفته‌ام بنده در آن روز هم گفتم حالاهم باز تکرار می‌کنم که نه دولت جناب آقاى علا و نه این دولت قبل از تصویب این لایحه قراردادى را امضا نکرده است و دروغ هم نیست حقیقت هم همین است که شرکت ملى نفت همان‌طور که عرض کردم مذاکراتى کرده بوده است قراردادى را امضا کرده و به طورى که در مقدمه قراردادى که تقدیم کردم نوشته بودیم بدون تصویب دولت و مجلسین به هیچ‌وجه من‌الوجوه این قرارداد ارزش ندارد پس این صدق ادعاى بنده است که نه دولت جناب آقاى علا و نه این دولت قراردادى را قبل از تصویب قانون نفت امضا نکرده است (بهبهانى - ولى قرارداد امضا شده بود) عرض کردم دولت، حالا هم تکرار می‌کنیم که دولت جناب آقاى علا و دولت دکتر اقبال قرارداد نفتى را امضا نکرده و حالا هم عرض می‌کنم قبل از تصویب قانون نفت قراردادى امضا نکرده و آن چیزى که دولت ما امضا کرده است و برحسب قانون به آقاى انتظام دستور داده شده است امضا کند بر طبق این قانون در روز 12 مرداد 1336 بوده و بنده لایحه قرارداد نفت را روز 13 مرداد در این مجلس تقدیم کردم پس امرى برخلاف قانون و برخلاف آنچه که بنده گفتم انجام نشده و بنده به هیچ‌وجه من‌الوجوه عادت به دروغ گفتن ندارم اینجا فرمودند که قانون گفته است هیچ نخست‌وزیر و وزیرى اجازه صحبت ندارد خیال می‌کنم جناب آقاى رئیس محترم مجلس شوراى ملى روزى که لایحه را تقدیم داشتم که در کمیسیون مطرح شود

+++

 خود جناب آقاى رئیس آن مواد را تذکر دادند و براى آقایان نمایندگان محترم توضیح دادند که جاى هیچ‌گونه شبهه‌ای نباشد و اگر لازم باشد ممکن است به صورت جلسه آن روز مراجعه بفرمایند در آن قانون گفته‌اند امتیاز و بعد هم در ماده 2 همان قانون هست که اگر صحبت و مذاکره‌ای کردند براى فروش نفت به طورى که دولت ایران معادن خود را استخراج کند مذاکره بکنند و بعد باید نتیجه آن مذاکره را به مجلس بیاورند و مجلس تصویب کند و لذا خیال می‌کنم خلاف آن هم عملى نشده یک قسمت دیگر مطالب هم راجع به این بود که چرا طبق قانون اعلان مزایده نکردید خیال می‌کنم آن قانونى که جناب آقاى بهبهانى در مذاکرات آن شرکت کردند و در جلسه تشریف داشتند و رأى ندادند اگر ملاحظه فرموده بودید طبق ماده 5 آن لایحه تصریح شده است ما در این قرارداد مکلف نبودیم که اعلان کنیم چرا؟ براى اینکه نوشته شده بعد از اینکه مملکت از نقطه‌نظر تقسیم به بخش‌های مختلف نفتى معین شد آن وقت اعلان مزایده می‌کنند پس این عمل را ما برخلاف قانون نمی‌دانستیم موضوع دیگرى که مذاکره فرمودند این بود که در همسایگى ما بعضى کارهایی شده و در ایران آن قبیل کارها انجام نگردیده مقایسه وضعیت ایران را با ممالک دیگر به عقیده بنده به طور ساده نمی‌شود کرد و از آن نتیجه گرفت، آن موقعى که در مملکت عراق مشغول کارهایی بودند ما گرفتار هوچى بازى و گرفتار زنده باد و مرده باد گفتن و گرفتار تعطیل مجلسین بودیم جان وکلا در خطر بود ما گرفتار این حرف‌ها بودیم و آنها استفاده کردند، کار کردند حالا دارید آنها را با ما مقایسه می‌فرمایید در مملکت ما هم یک کار‌هایی تازه شروع شده مشغول هستند یک قدرى حوصله بفرمایید و تأمل بنمایید امیدوارم نتیجه آن را ببینید و خدمات سازمان برنامه و دولت بر همه مشهود گردد البته آن موقع آنها کارهایی کردند ولى ما معذرت می‌خواهم بگویم چیزهاى خوب دیگران را مى‌بینیم ولى مال خودمان را نمى‌بینیم اشخاصى که در ایران بوده‌اند دو سه سال پیش حتى یک سال پیش از ایران رفته بودند که حالا که بر می‌گردند و حتى خارجى‌ها خودشان می‌گویند که در تهران و جاهاى دیگر یک کارهایی شده و ما هیچ انتظار نداشته‌ایم ولى خود آقا چون هر روز در تهران تشریف دارید و اینها را مى‌بینید به نظرتان نمی‌‌آید و اگر سه چهار سال تشریف برده بودید از ایران و بعد مراجعت می‌فرمودید تهران و سایر جاهاى دیگر را نمى‌شناختید و ما عادت داریم ما تمام ایرانى‌ها که همیشه از دیگران تعریف می‌کنیم و تنقید از کارهاى خودمان و این رویه به عقیده بنده درست نیست معذرت می‌خواهم عادتمان بر این است که همه چیز خوب را در دیگران ببینیم ولى چیزهاى خوب خودمان را نبینیم بنده نمی‌گویم که ایران بهشت برین است ولى حتم بدانید که در این چند وقت هم یک کارهایی شده است و یک کارهایی هم می‌شود حالا جلب نظر آقایان را نمی‌کنند و حق هم دارید می‌خواهید کارهاى خیلى خیلى مهم باشد یک قدرى حوصله بفرمایید امیدوارم درست بشود بنده این چند کلمه را لازم دانستم توضیح بدهم راجع به عراق که فرمودند بنده خودم موقعى که به کراچى رفته بودم از وزیر خارجه عراق راجع به سازمان برنامه عراق سؤال کردم ایشان هم همین طور اظهار کردند کارهاى ما هم آنطور که می‌گویند نسبت خیلى هم مردم ناراضى هستند آنجا هم مردم تقاضاهاى زیاد دارند که انجام نشده ولى آنها را به جنابعالى عرض نکردند و خود جنابعالى هم از آن دریچه نگاه نمی‌کنید و ما را مورد بی‌لطفى قرار می‌دهید والا همچو هم نیست که می‌فرمایید.

رئیس - آقاى مخبر بفرمایید.

مشایخى (مخبر کمیسیون خاص نفت) - بنده بعد از اصغاى بیانات جناب آقاى بهبهانى در نظر داشتم ضمن بحث در اساس موافقت‌نامه به فرمایشات ایشان پاسخى عرض کرده باشم ولى فرمایشات موجز و مختصر جناب آقاى نخست‌وزیر بنده را بى‌نیاز می‌کند از اینکه راجع به مطالبى که جناب آقاى بهبهانى نماینده محترم فرمودند تصدیعى داده باشم و فقط لازم است در موضوع اینکه دولت نمی‌‌توانسته است مذاکره کند یا موافقت‌نامه‌ای را امضا کند با تأیید فرمایشات جناب آقاى نخست‌وزیر اضافه می‌کنم که بعد از ملى شده نفت و به استناد همان قانون ملى شدن نفت اساسنامه‌ای براى شرکت ملى نفت ایران تصویب شده است که آن اساس‌نامه در کمیسیون مشترک مجلسین تأیید و تصویب شده و مادام که قانون دیگرى یعنى اساسنامه دیگرى تنظیم نشده این اساس‌نامه به قوت خودش باقى خواهد بود. بنابراین مطلب قابل توجه این است که با توجه به مندرجات آن اساس‌نامه جناب آقاى بهبهانى معتقد خواهند شد که مذاکرات براساس و مبانى قانونى از طرف شرکت ملى نفت ایران آغاز شده است و اینک قسمتى از ماده پنجم اساسنامه را براى استحضار آقایان می‌خوانم تأسیس شرکت‌های فرعى در ایران و یا خارج از ایران به طور کلى براى اجراى مقاصد شرکت (توجه بفرمایید) مشارکت و همکارى با شرکت‌های داخلى و خارجى در کلیه امور مربوط به نفت و همچنین براى ساختن و فروش مصنوعاتى که با وسایل یا با محصولات شرکت به بهاى مناسب فراهم شود صراحتاً در این اساسنامه به شرکت ملى نفت ایران اجازه داده شده است که مشارکت و همکارى با شرکت‌هاى داخلى و خارجى همین‌طور بهره‌بردارى بنماید حدود اختیارات شرکت ملى نفت ایران که در ماده چهار اساسنامه توصیف شده به قدرى وسیع است که مبادرت به هر گونه اقدام در صنعت نفت در ماده چهارم به بهترین وجهى توصیف شده است بنا علیهذا اگر شرکت ملى نفت ایران قبل از تصویب قانون نفت ایران قبل از تصویب قانون نفت و از تاریخ تصویب آن اساسنامه با هر شرکت خارجى و با هر مقام دیگرى در موضوع بهره‌بردارى از منابع نفتى کشور در حدود اساسنامه هر نوع مذاکراتى کرده باشد و هر نوع امضایی داده باشد در حدود مندرجات ماده پنجم مربوط به اساسنامه بوده است و اعمال او صحیح است و علیهذا به نحوى که جناب آقاى نخست‌وزیر توضیح دادند دولت قبل از تقدیم لایحه مبادرت به هیچ‌گونه اقدامى نکرده است و مذاکرات و امضا‌ها با موافقت شرکت ملى نفت در حدود اساسنامه مزبور بوده است بنابراین از این لحاظ تخلفى از قوانین جاریه کشور به عمل نیامده است قسمت دیگر راجع به درآمد نفت بود که جناب آقاى بهبهانى بیاناتى فرمودند قانون برنامه 7 ساله دوم کشور درآمد حاصله از حوزه عملیات کنسرسیوم را براى برنامه 7 ساله دوم کشور تخصیص داده است درآمدهایی که از این قانون حاصل می‌شود به هیچ‌وجه من‌الوجوه مربوط به اجراى برنامه 7 ساله دوم نخواهد بود به این معنى که براساس قانون برنامه 7 ساله دوم و‌  براساس درآمدهایی که از راه فروش نفت در اجراى قانون منعقد با کنسرسیوم تنظیم شده است ما در ظرف 7 سال براساس پیش‌بینى‌هایی که کرده‌اند در حدود هفت هزار میلیون تومان درآمد خواهیم داشت در مقابل این هفت هزار میلیون تومان هزینه‌هایی مشخص و معین به فصول مختلفه در قانون برنامه 7 ساله دوم معین شده است که آن درآمد به آن مصارف معینى باید برسد و در عین حال سازمان برنامه در حدود مقررات آن قانون و با تصویب کمیسیون 7 ساله برنامه‌های سالیانه خودش را اجرا می‌کند (قنات‌آبادى – لااله‌الاالله) بنابراین اینکه گفته شد درآمدها به چه مصرف خواهد رسید درآمدها باید به مصرف تولید و عمران کشور برسد ولى فعلاً صحبت در تصویب موافقت‌نامه است در موقع بهره‌بردارى مسلماً دولت ما براى مصرف آن قانون خاص تقدیم خواهند داشت، بنده در بیانات جناب آقاى بهبهانى چیز دیگرى که از نقطه‌نظر این قانون قابل توضیح و دفاع باشد یادداشت نکرده‌ام بنابراین فرمایشات ایشان را در این قسمت خاتمه می‌دهم و وارد موضوع دیگرى می‌شوم یکى از طرفى که در قانون نفت براى بهره‌بردارى از منابع نفتى کشور معین شده است اصل مشارکت است لایحه‌ای که امروز مورد بحث مجلس شوراى ملى است براساس قانون نفت و در کادر همان قانون تنظیم شده و به موجب این موافقت‌نامه و به موجب این ماده واحده‌ای که مطرح است بعد از انقضا مدت 60 روز از تاریخ موافقت‌نامه شرکت آجیب مینراریا و شرکت ملى نفت ایران یک شرکت سهمى تشکیل خواهند داد به نام شرکت سریپ به منظور شروع به فحص احراى عملیات اکتشافى و استخراح بهره‌بردارى و فروش نفت و سایر مواد هیدرو‌کاربور راجع به معرفى شرکت آجیب و شخصیت حقوقى او در گزارشى که تقدیم حضور آقایان شده است مفصل توضیح داده شده است که از تکرار آن خوددارى می‌کند و فقط تذکر می‌دهم که این شرکت با سرمایه ده میلیون لیر ایتالیایی تشکیل شده و هر 630 لیر هم ارز یک دلار است بنابراین سرمایه این شرکت معادل است با 160 میلیون دلار از این نقطه‌نظر باید بدانیم که این شرکت از نظر مالى توانا است (امان الله‏ امرى 160 میلیون دلار؟) بلى حساب کنید). عامرى 160 میلیون دلار نمی‌شود 16 میلیون دلار می‌شود) با سرمایه ده بلیون لیر که معادل است با 160 میلیون دلار. این شرکت در داخله خاک ایتالیایی فعلاً سالى پنج میلیون مترمکعب گاز استخراج می‌کند در سومالى و در مصر به عملیات اکتشافى مبادرت کرده بنابراین یک چنین شرکتى از نظر فنى هم مجهز است و اینکه شرکت ملى نفت ایران با آن شرکت موافقت‌نامه تنظیم می‌کند از نظر صلاحیت مالى و صلاحیت فنى او است علیهذا این قسمت از بیانات جناب آقاى بهبهانى هم که فرمودند باید سعى کنیم با شرکت‌هاى واجد صلاحیت و کسانى هم که در صنعت نفت وارد باشند مبادرت به مشارکت بکنیم که این قسمت هم با مختصر توضیحى که عرض شد تصور می‌کنم حل شده باشد و این توضیح کافى باشد (بهبهانى - که اینها صلاحیت دارند؟) بلى در موافقت‌نامه گفته شده که یک شرکت سهامى به نام شرکت سیریپ که تشکیل می‌شود از شرکت ملى نفت ایران و شرکت آجیب مینراریا مقررات عمومى یک شرکت سهامى به تمام معنى در تشکیل این شرکت رعایت شده است به این معنى که ارگانهاى شرکت یا ارگان اساس آن شرکت که عبارتست از مجمع عمومى هیئت مدیره بازرسى و مدیرعامل به نحوی که در گزارش مفصلى عرض کرده‌ام در نظر گرفته شده و فقط یک قسمت از آن را براى اطلاع آقایان توضیح می‌دهم، چون سهام هر یک از طرف موافقت‌نامه یعنى شرکت ملى نفت ایران و شرکت آجیب مینراریا مساوى است و تساوى سهام ممکن است در مجمع عمومى در مسائل حساس و مؤثر شرکت اختلافاتى

+++

 بین صاحبان سهام پیدا بشود لازم بود براى این موضوع در موافقت‌نامه راه‌حلى در نظر گرفته بشود و به این جهت مقرر شده است که هر یک از طرفین موافقت‌نامه یک سهم از 50 سهم خودشان را نزد بانک اونیون دو بانک سوئیس تودیع کنند بنابراین یک سهم از شرکت ملى نفت ایران به این بانک به عنوان ودیعه با اختیارات بلاعزل یعنى وکالت بلاعزل تودیع می‌شود و ‌این بانک یک نفر نماینده با توافق طرفین موافقت‌نامه در آخر دسامبر هر سال انتخاب می‌کند که در ژانویه در مجمع عمومى شرکت کند، این شخص که به نمایندگى شرکت می‌کند رأى براساس مصلحت و منافع و مصالح شرکت سیریپ خواهد داد در صورتى که در مسئله توافق نظر بین صاحبان سهام حاصل نشود رأیى که این شخص می‌دهد به هر طرفى که متمایل باشد در آن طرف ایجاد اکثریت می‌کند و تصمیمات شرکت قاطع می‌شود در تنظیم این شرکت به تمام معنى تساوى حقوق در نظر گرفته شده است افراد هیئت مدیره ایرانى است به عوضش در مقابل گفته شده است که مدیر عامل ایتالیایی خواهد بود یک بازرس از شرکت ملى نفت است و همچنین یک بازرس از شرکت آجیب مینراریا است بنابراین صد درصد رعایت تساوى حقوق بین شرکت خارجى و شرکت ملى نفت ایران اعمال شده است (صحیح است) اینک به عرض آقایان می‌رسانم که هر یک از این سه دستگاه یعنى شرکت آجیب مینراریا و شرکت ملى نفت ایران و شرکت سیریپ یک وظایفى دارند که من در گزارش خودم توضیح داده‌ام و اینک رؤس مطالب حساس آن را براى مزید استحضار آقایان تذکر می‌دهم اولاً کادر فنى شرکت و تمام کارمندان فنى شرکت در آجیب مینراریا معرفى می‌کند و با موافقت مدیر عامل انتخاب می‌شوند، البته تصریح شده است در ماه 33 که باید در درجه اول در کادر فنى از ایرانیان متخصصین فنى آن استفاده شود و چنانچه متخصص فنى نداشتیم می‌توانند از افراد خارجى به کار دعوت بکنند مع‌الوصف باید طرز عمل طورى باشد که به تدریج متخصص ایرانى تربیت کنند که رفته رفته در کادرهاى فنى این شرکت مشغول به کار بشوند و کارهاى حساس شرکت را در دست بگیرند بنابراین براى پیشرفت صنعت نفت البته با اطلاع به اینکه ما مهندسین خوب داریم اما از نظر وسیع بودن حوزه نفتى کشور نیازمند به متخصصینى که در این شرکت پیش‌بینى شده است ما در آتیه نزدیک عده قابل توجه و خوب از افراد ایرانى براى اداره نفت آماده کنیم.

استدعا می‌کنم از همکاران عزیزم چون در لایحه حساس نفت کمال توجه و دقت را باید مرعى داشت از جناب آقاى صفارى تقاضا می‌کنم به عرایض بنده توجه بفرمایند و علاقه‌مندم که این مطالب را براى ملت ایران روشن کنم و هر کدام از مواد آن را به نحو مقتضى توضیح بدهم و ثابت کنم که بهترین قرارداد در شرایط فعلى است و به نفع ملت ایران تنظیم شده است گذارده شده و آجیب مینراریا موظف است به اینکه کلیه نقشه‌های اکتشافى را تهیه کند و کلیه عملیات اجرایی و اکتشاف به هزینه این شرکت و به دست آجیب مینراریا انجام بشود البته با مشورت شرکت ملى نفت ایران و در هر کجاى این قانون در یک کفه آجیب مینراریا و در کفه دیگر شرکت ملى نفت ایران است اینکه در این موافت‌نامه گفته‌ایم که باید امور فنى و عملیات اکتشافى به دست شرکت آجیب مینراریا انجام بشود از نقطه‌نظر این است بعداً به استحضار آقایان برسانم عملیات اکتشافى در صنعت نفت مهمترین مراحل صنعت نفت است در قسمت اکتشاف خطر ریسک سرمایه اتلاف وقت گم کردن زمان عدم موفقیت در صنعت نفت از بدو پیدایش نفت تاکنون همیشه بوده با تمام پیشرفت‌هایی که در صنعت نفت شده است هنوز متخصصین عالى مقام نمی‌‌توانند به طور قطع و به طرز قاطع بگویند که این چاهى را که مبادرت به عملیات حفارى می‌کنیم به نفت خواهد رسید با توجه به اینکه عملیات اکتشافى ممکن است به نتیجه نرسد و این کار مستلزم ضررهاى فوق‌العاده سنگین است براساس این موافت‌نامه اشتغال به این عملیات و کلیه اقداماتى که براى اکتشاف لازم است به عهده شرکت آجیب مینراریا گذاشته‌ایم بنده با مراجعه به بعضى از کتب نمونه‌هایی به دست آوردم که لازم است آقایان از آن مستحضر باشند امتیاز دادرسى در مملکت ما که در خوزستان در سال 1901 به عملیات حفارى شروع کردند تا سال 1908 دو چاه حفر کردند یکى در چاه سرخ و یکى در ماتالین که اینها در کوه‌های بختیارى واقع شده که به نفت نرسید تا اینکه در سال 1908 اولین چاه نفت در مسجد سلیمان پیدا شد در یک مجله آمریکایی دیدم که تا سال 1940 در کشور آمریکا یک میلیون چاه اکتشافى حفر کرده‌اند ولى محصول این چاه‌های امریکایی حد متوسط روزى 23 هزار ریال بوده که این مبلغ از نقطه‌نظر تجارى و بهره‌بردارى بسیار ناچیز و اساساً عمل بهره‌بردارى در این مصداق پیدا نمی‌کند من باب مقایسه می‌گویم که همین نفت قم خودمان که انشاء‌الله امیدوار هستم به بهترین وجهى در آتیه نزدیک بهره‌بردارى کنیم روزى 80 هزار ریال مقدار استحصالش بوده است باز می‌گویم که کنسرسیوم در نقاط مختلف خاورمیانه و در همین سنوات اخیر خیلى چاه حفر کرده که به نتیجه نرسیده این نمونه را توضیح دادم براى جلب توجه آقایان به اینکه عملیات اکتشافى ریسک دارد و همه به نتیجه می‌رسد و شاهکاروش دور این لایحه این است که عملیات اکتشافى در این موافقت‌نامه کلاً به عهده شرکت آجیپ مینراریا است و به هزینه او باید بشود در اثل موافقت‌نامه ذکر شده بود که در ظرف 4 سال باید در منطقه عملیات که سه ناحیه است اقدام شود و در اصل قانون هم ملاحظه فرموده‌اید یک چاه اکتشافى حفر شود براساس مذاکراتى که در کمیسیون شد و دولت هم اقدام کرده بود مقرر است به موجب نامه‌ای که به ضمیمه مقاوله‌نامه ملاحظه خواهید فرمود در این سه منطقه عملیات که عبارت است از شرق کوه‌های زاگرس ساحل عمان و فلات قاره در هر یک از این سه منطقه باید در انقضاى مدت 4 سال باید این کار انجام بشود چرا در این قانون نفت و این مقاوله‌نامه 4 سال ذکر شده است براى روشن شدن اینکه این منظور صد درصد جنبه فنى و علمى دارد براساس توضیحاتى که از متصدیان مربوطه خواسته‌ایم نتیجه این است که در سال اول اقدام به  مطالعات سطح الارضى می‌شود و در سال دوم به وسایل ژئوفیزیک مطالعات تحت‌الارضى می‌شود و در منطقه نفت ایجاد زلزله‌های مصنوعى می‌کند و تکمیل کارشان را مى‌کنند و در سال سوم نقشه‌کشى دقیق که با مطالعات ژئوفیزیک مطابقت می‌کند سال چهارم تشخیص می‌دهند که چه نوع دستگاه‌هایی براى عملیات حفارى لازم است و در‌ چه عمقى به نفت خواهند رسید و می‌بایست با آن نوع حفارى کار را تهیه و خریدارى نمود تا شروع به کار بکنند بنابراین مبناى 4 سال از نظر علمى به عرض رسید به هر صورت عملیات اکتشافى حداعلى باید در ظرف 12 سال خاتمه پیدا کند اضافه می‌شود که در سال پنجم آجیپ مینراریا باید 25 درصد و در سال نهم 25 درصد دیگر از مجموع حوزه عملیات خودش را به شرکت ملى نفت ایران استرداد کند بنابراین در انقضاى مدت 12 سال میدان‌های نفتى که قابل بهره‌بردارى است در دست شرکت ملى نفت ایران خواهد بود هزینه عملیات اکتشافى 22 میلیون دلار است که تمام 22 میلیون دلار را شرکت آجیب مینراریا پرداخت می‌کند که قبل از انقضاى مدت 4 سال به هیچ نحوى حق توقف عملیات را ندارد و بعد از انقضاى 4 سال اول شش میلیون دلار و در هر یک از سنوات بعد دو میلیون دلار خرج می‌کند اینکه 22 میلیون دلار از این جهات است که برآورد شده و رسیدگى شده که کمتر از این عملیات اکتشافى خرج نخواهد داشت و 22 میلیون دلارى که خرج می‌شود مسلماً در این مناطق خشک و سوزان کشور ما این کارهاى عمرانى را ایجاد می‌کند و نفع بزرگى براى ساکنین آن منطقه خواهد داشت و اگر در سنوات مربوطه مطابق تعهد خودش خرج نکرده باشد و یا مجموع هزینه ببیست و دو میلیون دلار بالغ نشده است در خاتمه عملیات اکتشافى بلا عوض باید به شرکت ملى نفت ایران تأدیه بشود با اینکه آقایان علاقمند هستند که تسریع بشود و توضیحات بنده ممکن است موجب تصدیع بشود من کوشش می‌کنم که عرایض خودم را مختصر بکنم (احسنت) و فقط به توضیح چند قسمت آن اکتقا می‌کنیم. براى اینکه در عملیات اکتشافى اختلافى بین شرکت ملى نفت ایران و ‌شرکت آجیب مینراریا رخ ندهد لازم بود که در اینجا سابقه‌ای در دست باشد به شرحى که در قانون نوشته شده است و فقط اجمالاً عرض می‌کنم عملیات اکتشافى آن موقع خاتمه یافته است که نفت به میزان تجارتى تولید شده باشد تولید نفت به میزان تجارتى موقعى است که قیمت تمام شده نفت را در نظر بگیریم هزینه بارگیرى و هزینه حمل و نقل را تالب دریا اضافه کنیم به اضافه دوازده و نیم درصد به عنوان حداقل مالیات بهره‌بردارى ما اضافه کنیم مجموع این ارقام هرچه شد آن وقت ما از فروش نفت بتوانیم سود قابل ملاحظه‌ای به دست بیاوریم در این مرحله است که عملیات اکتشافى خاتمه یافته است آقایان تا این مرحله هر چه خرج شده باشد به هر اسم و رسم و به هر عنوان اعم از 22 میلیون دلار یا اضافه تر اگر به این نتیجه نرسیدیم ملت ایران شرکت ملى نفت ایران نه تنها دینارى نپرداخته است دینارى هم تعهد ندارد ولى اگر به نفت رسیدیم عنوان تجارتى به نحوى که عرض کردم پیدا می‌کند و در این موقع است که شرکت سیریپ به طور مؤثر وارد صحنه می‌شود سرمایه شرکت سیریپ در لایحه یک میلیون پیش‌بینى شده زیرا تا الان خرجى نداشت فقط خرج ادارى داشت و از این موقع است که او متعهد است کلیه هزینه مربوط به استخراج و بهره‌بردارى را پرداخت کند و تصدیق می‌کنم که با این سرمایه ناچیز نمی‌‌توانند این کار را بکنند و به همین جهت است که در قانون پیش‌بینى شده که سرمایه خودش رالدى الاقتضا اضافه خواهد کرد و براى اضافه کردن سرمایه موقع همان وقتى است که نفت به میزان تجارتى برسد و ازدیاد سرمایه ممکن است به وسیله استقراض بشود و اگر مقدور نشد هر یک از طرفین باید سهم خود را پرداخت کنند ما معتقد هستیم و در این زمینه هم قوانینى تصویب کرده‌ایم که استقراض براى کارهاى تولیدى صد درصد مفید است بنابراین اگر در این لایحه اجازه استقراض به هر یک از طرفین موافقت‌نامه داده شود توجه داریم موقعى است که نفت داریم بازار داریم مشترى داریم سود مسلمى داریم یک کار تولیدى در پیش داریم، آقاى دکتر (اشاره به آقاى دکتر

+++

 عدل). اجازه بدهید بنده دارم صحبت می‌کنم جنابعالى هى یادداشت می‌دهید حواس بنده پرت می‌شود بنابراین ازدیاد سرمایه از این نقطه‌نظر کمال ضرورت را دارد مضافاً به اینکه چون به نفت به میزان تجارتى رسیده‌ایم باید بگوئیم آنچه را که شرکت اجیب براى ما فعلاً پرداخته است از این ساعت به حساب مساعده تلقى می‌شود و شرکت سیریپ موظف است که به تدریج از حاصل فروش و از درآمدهاى خالص یا از عین فروش از هر بشکه نفتى که می‌فروشد ده سنت براى استهلاک وجوهى که شرکت اجیب مینراریا پرداخت کرده است تأدیه نماید و به تدریج این قروض را مستهلک بکند اضافه می‌کنم که این 22 میلیون دلارى که به این کیفیت مستهلک می‌کند یازده میلیون دلارش به شرکت ملى نفت ایران عاید خواهد شد پس ما یک رقم 11 میلیون دلار بابت حوزه‌ای که به مشارکت گذاشته‌ایم در پایان بهره‌بردارى خواهیم داشت مضافاً به سودى که بعداً خواهیم داشت اما مدت اجراى عملیات بهره‌بردارى این قانون 25 سال است و سه دوره پنج ساله هم قابل تمدید است سودى که ما از شرکت در این مشارکت خواهیم داشت براساس ماده 17 قانون تعیین شده کلیه درآمد ویژه‌ای که عاید شرکت سیریپ می‌شود 50 درصد آن به عنوان مالیات بر درآمد سهمى دولت ایران خواهد بود پنجاه درصد دیگر که سود شرکت است سود قابل تقسیم است که با امناصفه بین شرکت اجیب مینراریا و شرکت ملى نفت ایران تقسیم خواهد شد که مجموع درآمد ما چه از مالیات و چه از سهم‌الشرکه بالغ بر 75 درصد خواهد بود به اضافه آن یازده میلیون دلارى که به عنوان هزینه اکتشافى که ما سهم خواهیم داشت عاید می‌شود که به جاى خود جداگانه توضیح دادم اینجا جناب آقاى بهبهانى اشره به یک مطلبى کردند از نظر سیاسى و از نظر جنبه‌های خارج کشور مربوط به نفت لازم است تذکر بدهم که ما مملکتى هستیم مستقل ملتى هستیم آزادی‌خواه و آزاد ما در زمان جنگ پل پیروزى نامبره شده‌ایم به صلح جهانى کمک کرده‌ایم و اینک هم در صلح جهانى مؤثر هستیم تعهدات و قراردادهاى خودمان را محترم می‌شماریم در بهره‌بردارى از منابع نفتى خودمان و در امور داخلى کشور به هیچ کس مجال هیچ‌گونه مداخله‌ای نمی‌‌دهیم و آزادى عمل داریم بنابراین جناب آقاى بهبهانى‏ باید توجه داشته باشند که با اوضاع و احوال کنونى دنیا با رهبرى شاهنشاه محبوب که سیاست مملکت ما به طور قطع روشن شده و با مراقبت‌هایی که دولت داشته و دارد و خواهد داشت ما به بهترین وجهى از منابع نفتى خودمان بهره‌بردارى خواهیم کرد (احسنت) اما این درآمدى که از این نفت تحصیل می‌کنیم مقایرتى با آن اصل پنجاه پنجاه ندارد اگر در قانون مأخذ پنجاه پنجاه مأخذ عمل است و ماهن پنجاه پنجاه از حوزه کنسرسیوم می‌گیریم آن متکى بر قانون مالیات بر درآمد است ماده 1 قانون مالیات بر درآمد کند براساس این قانون باید مالیات بدهد ماده 35 قانون مالیات بر درآمد ذکر کرده است که باید پنجاه درصد کنسرسیوم‌ها مالیات بدهند ما آنچه را که اینجا دریافت می‌کنیم به عنوان حقوق مالیاتى است 50 درصد به ‌عنوان حق مالیاتى است و 25 درصد به عنوان سهم‌الشرکه است خوشبختانه منابع نفتى ما هم خیلى وسیع است می‌گویند کشور ایران یک پانزدهم نفت دنیا را دارد اگر ما را در این مشارکت‌ها سهم‌الشرکه بیشترى براى خودمان تهیه کردیم سود بیشتر از سابق خواهد داشت و اگر سهم‌الشرکه کمتر بود سود کمترى خواهد داشت بنابراین مغایرتى با مطالب دیگر جناب آقاى بهبهانى ندارد مضافاً به اینکه عرض کردم ما از منابع نفتى به نفع کشور ایران در شرایط مساعد به بهترین وجه با در نظر گرفتن حد اعلاى منفعت ملت ایران استفاده می‌کنیم و من عقیده دارم که قانون نفت و این موافت‌نامه که در کادر آن قانون تنظیم شده است به طور کلى تحولى در صنعت نفت و در اقتصاد کشور ما ایجاد خواهد کرد بنده از تطویل کلام معذرت می‌خواهم فقط عرض می‌کنم که نهایت دقت را کمیسیون نفت کرده است من از بردبارى جناب آقاى دولت‌آبادى رئیس کمیسیون نفت تشکر می‌کنم که ایشان در تنقید و شور در مواد این لایحه آن فرمولى را که ما داریم که بعد از بیان یک مخالف و یک موافق رأى براى کفایت مذاکرات می‌گیرند آن فرمول کلى را عمل نکردند و به تمام اعضاى کمیسیون گفتند که هر چه می‌خواهید سؤال کنید و بگویید و ما هر چه خواستیم سؤال کردیم کارشناسان نفت و رئیس شرکت ملى نفت و نماینده دولت و خود جناب آقاى نخست‌وزیر توضیحات جامع و کافى به ما دادند من یکى از 18 نفر از اعضاى کمیسیون نفت هستم خودم از طرف خودم و وکالتاً از طرف 17 نفر دیگر عرض می‌کنم که ما مذعن و معتقد هستیم که با شرایط صد درصد مفید این لایحه تنظیم شده است و جامع منافع ملت ایران است بنابراین به نحوی که عرض کردم امیدواریم به رهبرى شاهنشاه محبوب که در تمام مراحل ما را ارشاد می‌کنند و براى کشور ایران جز رفاه و سعادت چیز دیگرى نمی‌‌خواهند امیدوارم که با بهره‌بردارى از منابع جدید نفت طلیعه سعادت ملت ایران شروع شده باشد و بتوانیم براى رفع نیازمندی‌هاى خودمان قدمهاى مؤثرترى برداریم (احسنت).

رئیس - آقاى دولت‌آبادى‏.

دولت‌آبادى - بنده با توضیحات مفصلى که آقاى مخبر دادند عرضى ندارم.

رئیس - خوب مختارید که صحبت بکنید یا نکنید، آقاى عمیدى نورى.

عمیدى نوری - بنده بعد از بیانات جناب آقاى دکتر پیرنیا عرض می‌کنم.

رئیس - آقاى دکتر پیرنیا.

دکترپیرنیا - مخالفت بنده با این لایحه مربوط به اصل فکر و عقد قرارداد براى بهره‌بردارى از منابع نفتى با شرکت ایتالیایی اجیب نیست ولى در مطالعه این قرارداد و مواد آن یک نقص بسیار بزرگى به نظر بنده رسیده است که لازم دانستم آن نقص بسیار بزرگ را و مجدداً هم روى کلمه بسیار بزرگ تکیه می‌کنم براى اینکه توجه آقایان محترم را به این عرض خودم جلب کرده باشم که لازم دیدم در اینجا این نقص را به استحضار نمایندگان محترم و دولت برسانم و البته طرحى هم براى اصلاح این نقص تهیه کرده‌ام که البته مفصل نیست این را هم در خاتمه بیاناتم تقدیم می‌کنم که به صورت نامه مبادله‌ای یا هر طور دیگرى اگر آقایان نمایندگان صلاح و مقتضى تشخیص فرمودند آن موقع عملى بشود ولى قبل از اینکه وارد بحث بشوم و آن نقص را توضیح بدهم و پیشنهاد اصلاحى خودم را تقدیم کنم سه چهار مطلب هست که می‌خواهم به طور مختصر در ابتدا بیان بکنم اول اینست که البته محل پیشنهاد چنین طرح‌هاى اصلاحى در کمیسیون خاص نفت بود که بنده هم عضویت آن کمیسیون را دارم منتهى هر قدر کوشش کردم که به موقع برسم در اثر یک مسافرتى که به خارج از تهران کرده بودم میسر نشد و علتش هم این بود که خرابى راه‌ها خیلى بیش از پیش‌بینى و انتظار بنده بود که هر چه کوشش کردم به موقع برسم میسر نشد و دیدم که همکاران محترم در ساعات طولانى روز شنبه و یکشنبه این قانون را در کمیسیون مخصوص تصویب فرمودند دومین موضوعى که باید عرض کنم این است که تصور می‌کنم تمام مردم ایران با خوشوقتى و خشنودى بسیار زیاد مقدمات یک همکارى اقتصادى و فنى را با کشور ایتالیا استقبال می‌کنند و هیچ شکى نیست و هیچ کس نیست که مطلع نباشد چقدر تمدن امروزى دنیا مدیون نبوغ دانشمندان و بزرگان کشور ایتالیا است و امروز هم کشور ایتالیا داراى دانشمندان و متخصصین عالیقدر و رجال بزرگى است و بدون شک همکارى اقتصادى ایران و ایتالیا ثمرات بسیار نیکویی براى هر دو کشور خواهد داشت موضوع سومى که در مقدمه عرایضم لازم است عرض کنم اینست که دولت این طرح را مربوط به قانون نفتى کرده است که اخیراً به تصویب رسیده و البته بین بعضى از مواد این قانون و قانون نفتى که به تصویب رسیده و همان‌طور که به کرات صحبت شده یکى از مترقى‌ترین و کامل‌ترین قوانین نفت دنیا است ارتباط داده شده ولى باید دانست که به هیچ‌وجه تشریفاتى که در آن قانون بیان شده در اینجا عملى نشده است و این طرح در اثر اجراى این قانون تهیه نشده است آن قانون مقرر کرده بود که شرکت ملى نفت مناطق را تقسیم بکند به میل خودش و مطابق مطالعات خودش به قسمت‌های مختلفى و از عده زیادى اشخاص واجد صلاحیت دعوت بکند و عده کسانى که واجد صلاحیت باشند پیشنهادهایی بدهند و از آنها می‌توان تشخیص داد که کدام یکى از آنها زودتر این منابع را به مرحله بهره‌بردارى خواهند رسانید و کدام سرقفلى یا پذیره یا حق‌الارض بیشترى می‌دهند که دولت بتواند نسبت به آنها قضاوت بکند بنابراین این موضوع را اگر خاطر آقایان هم باشد در کمیسون اینطور تصمیم گرفته شد که استثنا نسبت به قانون است و به خصوص چون در ابتداى اجراى این قانون است مبادا هرگز این فکر پیش بیاید که این قرارداد می‌تواند نمونه و سرمشق قرار بگیرد براى سایر قراردادهایی که دولت در آینده منعقد خواهد کرد و نمی‌تواند باعث تفسیر و تأویل آن مواد بشود موضوع چهارمى که بنده می‌خواهم در این مقدمه عرض کنم این است که آقایان اگر به خاطر داشته باشند در جلسه‌ای که آقایان نمایندگان افتخار شرفیابى حضور اعلیحضرت همایونى را داشتند اعلیحضرت همایونى با بیانات تمجیدآمیز از این قرارداد ذکر فرمودند و البته صحیح است که فکر و نظر ایشان دایر بر اینکه هر چه زودتر منابع نفتى ما مورد بهره‌بردارى قرار بگیرد و هر چه بیشتر منافع بیشترى عاید مملکت بشود فکرى است که کلیه نمایندگان و کلیه متصدیان امور باید براى اجراى آن صمیمانه بکوشند در این قسمت البته فکر اساسى این است که البته این دو فکر اساسى هم باید در این قرارداد وجود داشته باشد یک فکر آن است که دولت ایران و نفت ایران بتواند در ایتالیا و بازار ایتالیا بازار پیدا بکند و دوم اینکه سهمى که به ایران می‌رسد به نسبت 75 و بیست و پنج باشد و این 75 و 25 باید به‏ نسبت قیمت تضمین شده بین‌المللى باشد (مشایخى - یعنى چه؟ توضیح بفرمایید) و قیمت 75 و 25 وقتى تحقق پیدا می‌کند که فروش به قیمت بین‌المللى و قیمت اعلان شده تضمین شده باشد و به همین جهت است که قیمت فروش نفت تولید شده باید بقیمت اعلان شده تضمین شده باشد و حالا این را توضیح مفصل عرض می‌کنم (مشایخى – به قیمت خلیج قارس و همین‌طور هم هست) اجازه بفرمایید متأسفانه، البته همیشه

+++

اعلیحضرت همایونى اصول و اساس فکر و نظر را که به صلاح و صرفه مردم ایران است ابراز و ابلاغ می‌فرمایند ولى تحقق دادن این نظر و در آوردن این خنال در قالب مواد و قالب قانون و مقررات این کارى است که باید متصریان امور انجام بدهند و دقت و مراقبت آنها شرط است که این مواد را آنطوری که منظور نظر است تهیه بکنند متأسفانه به دفعات دیده شده است که آن مواد و مقرراتى که متصدیان امور تهیه کرده‌اند کافى نبوده است براى اینکه آن منویات شاهانه را به موقع اجرا بگذارند و یکى از آن موارد هم در مورد این قانون است که حالا بنده عرض خواهم کرد که به علت عدم توجه به یک موضوع وضع تعادل این قانون ازبین رفته است و وضعى را پیدا کرده که آن اثرات خوبى را که از این قانون استنباط می‌شد تأمین نمی‌کنیم.

ما وقتى که قرارداد نفت با یک دستگاهى می‌بندیم باید ببینیم چرا این قرارداد را منعقد می‌کنیم ما داراى نفت هستیم بنابراین به چه احتیاج داریم؟ به بازار بنابراین کسى که با ما قرارداد مى‌بندد باید حتماً داراى بازار باشد و به هیچ‌وجه نمی‌تواند و نباید دولت ایران با یک کسى که بازار ندارد وارد مذاکره براى عقد قرارداد و فروش نفت بشود در این مورد خوشبختانه چنین وضعى هست یعنى شرکت اجیب یک شرکتى است عضو یک شرکت بزرگ بنام (آنى) که یک شرکت بزرگى است و انحصار توزیع چهارده میلیون نفت را در کشور ایتالیا دارد بنابراین می‌تواند براى دولت ایران و براى نفت ایران تضمین بازار بکند این قدم بسیار صحیح است و یکى از علل موافقت اصولى بنده با این قانون براى این است که ما با یک شرکتى قرارداد می‌بندیم که بازارى در اختیار داشت و ما مطمئن شدیم ما فورى از آن طرفمان چه می‌خواهیم دو تعهد باید بخواهیم هر کسى که از طرف دولت ایران وارد مذاکره می‌شود با یک شرکتى که می‌خواهد قرار داد نفت ببندد باید از او دو تعهد را بخواهد اولین تعهد تعهد خرید مقدار کافى نفت ایران است دومین تعهد تعهد قیمت اعلان شده است همه کس حاضر است که نفت از ایران بخرد ولى ممکن است که به قیمت اعلان شده خریدارى نکند و متأسفانه عرض می‌کنم که در این قرارداد این دو موضوع اساسى و این تعهد اساسى وجود ندارد بنده عرض می‌کنم در قرارداد نفت از لحاظ طرف ایران و این دو تعهدى که ما می‌خواهیم این دو تعهد اساسى است و اصل است اگر این نباشد و آن قرارداد به درد ما نمی‌خورد پس باید شرکت اجیب که آمده است با ما وارد مذاکره شده دو تعهد اساسى بکند یکى تعهد خرید مقدار کافى نفت و یکى خرید نفت به قیمت بین‌المللى و به قیمت اعلان شده که در ماده 13 نوشته شده است، حالا متأسفانه نه تنها این موضوع وجود ندارد بلکه برعکس ما که تولیدکننده نفتیم مکلف شده‌ایم که نفت خودمان را به قمیت اعلان شده عرضه بکنیم و اگر شرکت اجیب نخرید باز قیمتش را بیاوریم پائین، و باز بیاوریم و او هیچ تعهدى به قیمت اعلان شده ندارد ماده 12 و 13 را که ملاحظه می‌فرمایید باز موجب تعجب من شد براى اینکه من فکر نمی‌کردم کسانى که طرف مذاکره هستند و اطلاعات زیاد روشنى از وضع بازار نفت دارند به این موضوع تا این حد توجه نداشته باشند علت اینکه ما در مورد قرارداد کنسرسیوم به آن مادى که غالبش مطابق سلیقه ما نبود رأى دادیم چه بود؟ به دو علت اساسى، به دو تعهد اساسى، یکى تعهد 50 میلیون تن فروش نفت و یکى فروش آن سى میلیون تن نفت نه به هر قیمتى که عرضه بشود و معلوم نباشد به یک به قیمت اعلان شده بین‌المللى که دو دلار است و از این تعهد است که ما می‌توانیم سالى دویست میلیون دلار سیصد میلیون دلار به دست بیاوریم و هرگز نباید این تعهد را متزلزل بکنیم و این وضع را متزلزل بکنیم بنابراین اگر در یک قرارداد ما این را متزلزل کردیم و تعهد به قیمت بین‌المللى نگرفتیم در تمام قراردادها متزلزل می‌شود و یک لطمه بسیار شدید جناب آقاى وزیر دارایی، به اساس درآمد شما می‌خورد براى اینکه وقتى نفت به هر قیمتى عرضه شد و هى قیمتش آمد پائین هى توى سرش می‌خورد و هى قیمتش تغییر پیدا می‌کند ولى عرض کردم با وجودى که این موضوع مهم است با یک اصلاح سه خطر در خود این قرارداد این موضوع را و این نقص را مى‌توانید مرتفع کنید و هیچ اسباب نگرانى نیست فقط دولت باید تصمیم بگیرد که فورى با شرکت اجیب راجع به آن قیمت وارد مذاکره بشود و یک تعهد خرید نفت به قیمت بین‌المللى از شرکت اجیب بگیرد و به وسیله نامه‌هایی که بین شرکت ملى نفت ایران و شرکت اجیب تبادل خواهد شد و ضمیمه نامه‌ای این منظور ما را تأمین می‌کند براى اینکه این موضوع خیلى لازم است‏

(نخست‌وزیر – در لایحه دقت نفرمودید) دقت زیاد کردم بنده سال‌ها است که واردم و خیلى متأسفم که نتوانستم به کمیسیون بیایم علت این بود که راه‌ها خراب بود (نخست‌وزیر – راه‌ها خیلى خوب است بهانه نفرمایید ممکن بود به موقع تشریف بیاورید) اجازه بفرمایید در قسمت آخر ماده 12 نوشته «سیریپ متعهد خواهد بود کلیه مقادیر نفتى را که براى فروش در اختیار دارد مقدم بر دیگران به شرکت ملى نفت ایران و آجیب مینراریا عرضه بدارد ببینید ما مکلفیم که عرضه بداریم» چنانچه شرکت ملى نفت ایران واجیپ مینراریا هیچ یک حاضر نشوند این نفت را به شرایطى که قابل قبول سیریپ باشد خریدارى نمایند سیریپ می‌تواند با شرایطى که براى وى نامساعدتر نباشد به خریداران دیگر به فروش رساند هرگاه خریدار دیگرى پیدا نشد سیریپ باید با تعدیل پیشنهاد فروش، ملاحظه می‌فرمایید هى باید قیمت‌هایش را تقلیل بدهد. مجدداً به شرکت ملى نفت ایران واجیب مینراریا مراجعه نماید (دکترعدل - کاملاً صحیح است و تأمین است) بنابراین اصل موضوع را در اینجا نگفته است و آن تضمین کردن فروش نفت به قیمت بین‌المللى است و جناب آقاى دکتر این موضوع در اینجا وجود ندارد و این تضمین قیمت نفت به قیمت اعلان شده است در ماده 13 نوشته است قیمت اعلان شده، قیمت اعلان شده را جناب آقاى وزیر دارایی تعیین کرده ولى شرکت اجیب مینراریا تعهد نکرده که نفت ما را به قیمت اعلان شده بخرد بنابراین وقتى تعهد نکرده نتیجه این می‌شود که یک هزار تن دو هزار تن نفتان را براى فروش قیمتش را اعلان کنیم و بعد هى قیمت آن را بیاوریم پائین و شما بدانید وقتى یک جنسى قیمت یک تنش یا ده تنش کم شد هزارها تن هم قیمتش از قیمت اعلان شده پائین می‌افتد و ماده 13 نقص بسیار بزرگ دارد یک ماده‌ای است که ابتر است ماده 13 می‌گوید که قیمت اعلان شده این است بعد این تعریف را براى چه کرده؟

براى اینکه شرکت اجیب که بازار دارد و یا شرکت آنى که بازار دارد مجبور باشد که نفت را به قیمت تضمین شده بخرد و به قیمت اعلان شده بخرد اگر ما نفت تولید کردیم آن مقدار نفتى را که تولید کردیم نتوانستیم به قیمت اعلان شده بفروشیم شرکت اجیب باید آن نفت را به قیمت اعلان شده بخرد در پایان این ماده 13 جناب آقاى دکتر شاهکار باید چنین چیزى نوشته می‌شد  و آن این است که «شرکت اجیب مینراریا تعهد می‌کند که پس از کشف نفت به مقدار تجارى و شروع بهره‌بردارى در صورتی که شرکت سیریپ نتواند براى نفت تولید شده خریدارى به قیمت اعلان شده پیدا کند باقیمانده محصول آن شرکت را به قیمت اعلان شده خریدارى نماید» این پیشنهادى است که بنده براى اصلاح این نقص تهیه کرده‌ام دو مرتبه قرائت می‌کنم شرکت اجیب یعنى شرکتى که بازار دارد تعهد می‌کند باید این تعهد را بکند والا ما چیزى در دست نداریم و بدون تعهد به کلى تعادل قرارداد از بین می‌رود باید تعهد کند پس از کشف نفت به مقدار تجارى و شروع بهره‌بردارى در صورتی که سیریپ یعنى شرکتى که در ایران نفت تولید می‌کند. نتواند براى نفت تولیدشده خریدارى به قیمت اعلان شده بین‌المللى که در بالا ذکر شده پیدا کند باقى مانده محصول این شرکت را به قیمت اعلان شده خریدارى نماید و تضمین نماید نه اینکه شرکت سیریپ مجبور بشود هى قیمت را پائین بیاورد و معلوم نیست به کجا برسد بنده عرض می‌کنم به قدرى منافع ما راجع به این تضمین قیمت اعلام شده که از لحاظ صنعت نفت مهم است که ما نباید بگذاریم خدشه‌ای به این موضوع وارد بیاید جناب آقاى وزیر دارایی باید به خط درشت و خوش خط این مطلب را نوشته و در اطاق خودشان نصب کنند که همیشه جلوى نظرشان باشد که تضمین قیمت به قیمت اعلان شده که هر کس با شما مذاکره می‌کند بایستى که قیمت نفت را به قیمت اعلان شده براى شما تضمین بکند والا تعادل قرارداد از بین می‌رود تعادل قرارداد الان این است که ما یک تعهدى کردیم که یک منابع بزرگى در اختیار شرکت اجیب مینراریا می‌گذاریم تعهدات بزرگ هم از لحاظ حقوقى و عوارض گمرکى و ارزى و اعتبارى ما داد‌ه‌ایم حق قضاوت راز محاکم ایرانى گرفته‌ایم و به محاکم بین‌المللى داده‌ایم تعهد نامحدود نسبت به سرمایه کردیم در مقابل اینها فقط شرکت اجیب مینراریا تعهد کرده که سالى دو میلیون دلار سالى دو میلیون دلار که مبلغ ناچیزى است الان شرکت نفت یالى بیست میلیون دلار خرج اکتشاف می‌کند ما که براى سالى دو میلیون دلار وامانده نیستیم‏ (مشایخى - سالى دو میلیون دلار نیست هر چه خرج بشود) سالى دو میلیون دلار تعهد خرج شده سالى دو میلیون دلار براى اکتشاف در مقابل این ما که وامانده نیستیم ما علت اینکه با شرکت اجیب مینراریا قرارداد می‌بندیم اساسش براى رسیدن به بازار فروش نفت به قیمت بین‌المللى در آن بازار است و این موضوع را باید تأمین بکنیم اصل 75 و 25 وقتى راجع به آن می‌شود صحبت کرد که قیمت تضمین شده باشد اگر قیمت تضمین شده‌ای باشد آن وقت نسبت 75 و 25 تحقق پیدا می‌کند ولى اگر نبود دیگر اصل 75 و 25 مورد پیدا نمی‌کند این موضوع اساسى است که بنده می‌خواستم اینجا عرض کنم البته نواقص دیگرى هم در این لایحه هست ولى این نواقص با این اهمیت نیست البته در موضوع اداره شرکت هست که مدیر عامل از طرف شرکت اجیب مینراریا تعیین می‌شود و رؤسا هم از طرف او معین می‌شود و مسائل دیگر ولى با وجود این اینها یک چیزهایی است و مسائلى است که در اینجا به طور روشن نوشته شده و چیزى از شما مخفى نیست بنابراین تعادل را به هم نمی‌زند ولى اگر تعهد مقدار تولید و تعهد فروش به قیمت بین‌المللى نوشته نشود بنده عرض می‌کنم که صلاح دولت و صلاح مجلس شوراى ملى نیست که آن چنین تعهدى را نگرفته این قرارداد را

+++

تصویب بکند و بنده انتظار ندارم که آقایان بخواهند که به صورت پاسخ بیایند جواب بدهند که بنده را قانع کنند بنده اصرار دارم و استدعا دارم و استدعا دارم در‌ مورد تعهد حتماً اقدام بشود بنده نطریاتى که راجع به مصالح و حفظ منافع و حقوق ملت ایران در مورد نفت همیشه بیان کرده‌ام بعدها روشن شده که روى حسن نیت و روى کمال علاقه به منافع ملت ایران بوده و تقریباً 16 سال است که در این کار زحمات زیادى کشیده‌ام و قسمت عهده موهایم را در این کار سفید کرده‌ام (خنده نمایندگان) استدعا و اصرار دارم این موضوع را آقایان جداً در نظر بگیرند چون عرض کردم که این قرار و اثرش ‌نه تنها نسبت به این قراردادها است و نسبت به میلیون‌ها دلار منافع شما از نفت است که ممکن است آنها متزلزل بشود و در قیمت آنها تأثیر بکند بنابراین بنده جز اینکه دو مرتبه تمنا و استدعا می‌کنم که نسبت به این پیشنهاد بنده توجه بشود عرضى ندارم و پیشنهاد خودم را تقدیم مقام ریاست می‌کنم.

رئیس - آقاى وزیر دارایی

وزیر دارایی (ناصر) - بنده فکر می‌کنم اگر جناب آقاى دکتر پیرنیا موقعیت بهشان دست می‌داد و در کمیسیون مجلس تشریف می‌آوردند این مسائل همه مطرح شده بود و توجه می‌فرمودند این اشکالاتى که الان بسیار بزرگ تلقى می‌فرمایند بر ایشان حل شده بود چون این مسائلى که فرمودند تمام در کمیسیون با نهایت دقت مطالعه شد علاوه بر اینکه ماده 13 خودش تصریح دارد

(دکتر پیرنیا - کجایش تصریح دارد؟) نوشته است که دو نفر شریکند یعنى دو شرکت با هم کار می‌کنند یکى اجیب مینراریا و یکى شرکت ملى نفت یک شرکتى درست کرده‌اند به اسم سیریپ و اینها بعد از اینکه عملیاتشان به مرحله استخراج رسید نفت را به فروش می‌رسانند و نوشته انداگر بازارى پیدا کنند اولاً این نکته را قبلاً عرض کنم که هیچوقت، وقتى که نفت به مرحله استخراج و صادرات به سد هر کدام سهم خودشان را نصف نمی‌کنند یعنى آجیب مینراریا بگوید من سهم خودم را میبرم می‌فروشم و اینجا شرکت ملى نفت گرفتار شود و شرکت آجیب که حاضر شده بیاید شرکت سیریپ را تشکیل بدهد تدون فکر و تأمل چنین کارى را نخواهدکرد که بیاید سرمایه خودش را، هر چقدر باشد، که لااقل 22 میلیون دلار است خرج بکند و بعد بگوید که من نمی‌توانم بفروشم یا خریدار ندارد و باید قیمت را بیاوریم پائین و در یکى از این نامه‌های پروتکل ضمیمه، جناب آقاى دکتر پیرنیا، حداکثر تخفیف را تعیین کرده است نوشته است حداکثر تخفیفى که می‌توانند بدهند پنج درصد است و اگر نظر جنابعالى باشد در قرارداد فعلى هم که خود جنابعالى هم عضویت شوراى نفت را دارید اگر استخراج بیشتر بشود حق تا ده درصد تخفیف را هم دارند و خود شما در شورا تصویب فرمودید که نفت فعلى هم اضافه بر استخراج تا ده درصد تخفیف داده شود و در ماده 13 و در صفحه 74 در نامه ضمیمه اگر ملاحظه بفرمایید توضیح کافى داده شده و به علاوه نکته‌ای که بنده روى آن تکیه می‌کنم و استدلال می‌کنم این است که یک شرکتى که خودش حاضر می‌شود و سرمایه می‌گذارد و براى اکتشاف تا به مرحله استخراج و قیمت برسد حاضر نیست به آنجا که رسید بگوید نمی‌توانم بفروشم و اگر گفت تخفیف بدهید، تخفیف را با مشورت همدیگر تعیین خواهند کرد و علاوه قید شده در ماده که اگر یکى از طرف‌ها قیمت بهترى گیر آورد که بفروشد طرف دیگر هم می‌تواند بفروشد هیچ جاى اشکالى نیست و اگر لازم بدانید بنده خودم نامه را بخوانم در آنجا میزان تخفیف قید شده است (دکترپیرنیا - تضمین نشده).

رئیس - آقاى عمیدى نورى.

مشایخى (مخبر کمیسیون) – در این موضوع یک توضیح مختصرى لازم است.

رئیس - آقاى عمیدى نورى. قبلاً تقاضا کرده‌اند بعد از ایشان صحبت کنید.

عمیدى نورى - خوشبختانه نه در بیاناتى که از ناحیه آقایان مخالفین راجع به این لایحه به عمل آمد مطلبى نبود که با اساس یک چنین قدم باندى که مملکت ما در اولین مرحله اجراى قرارداد با شرکت ایتالیایی به وجود آورد مخالفت اساسى باشد تا من محتاج به جواب باشم، فقط بحث بر سر عدم تطبیق این قرارداد با قانون است جناب آقاى بهبهانى اشاره فرمودند به قانون 1323 که به نظر بنده همان قانونى هم که در 1323 وضع شد موقعى که قانون نفت مطرح بود بنده عرض کردم آن مربوط به امتیاز بود. ملت ایران حاضر نیست که امتیازى به هیچ یک از شرکت‌هاى نفتى و دولت‌ها بدهد. ضرر استعمار و استثمار را به حد کافى دیده و به همین جهت مقید کرد مجلس چهاردهم دولت‌ها را که چنین کارى نکنند و خوشتختانه قدمى هم که برداشته شد و فعلاً به صورت نتیجه مذاکرات تسلیم مجلس شوراى ملى شده قدمى است درباره مشارکت براى اکتشاف و استخراج و بهره‌بردارى و قبلاً هم هیچ کارى نشده و مادام هم که مجلس و پارلمان ایران تصویب نکنند هیچ نفوذ و اعتبارى این قدم ندارد. بنابراین خواستم به عرض برسانم که این لایحه است که فعلاً مطرح است و من موافق با آن هستم منطبق با قوانین و مقرراتى بوده است که در مملکت ما حکومت کرده و حتى اشکالى را هم راجع به عدم رعایت مزایده پیش آمد که جناب آقاى بهبهانى و حتى جناب آقاى دکترپیرنیا در ضمن بیان خودشان تذکر دادند این اشکال هم مرتفع است براى اینکه به عقیده بنده هیچ منع قانونى نبوده قبل از قانون نفت که دستور مذاکرات مجلسین ما هست شرکت ملى نفت با یک شرکت دیگرى مذاکره نفت کند، به همان دلایلى که عرض کردم براى اینکه همان‌طوری که جناب آقاى تیمورتاش فرمودند بنده هم در موقعی که قانون در کمیسیون نفت مطرح بود عرض کردم که براى مشارکت نفت قانون نمی‌‌خواهد براى اینکه اساسنامه شرکت ملى نفت این اجازه را داده است. خوب شرکت ملى نفت برحسب اجازه‌ای که برطبق اساسنامه خودش داشته اشت رفته است یک مذاکراتى براى مشارکت با شرکت آجیب مینراریا کرده است و حداکثر منفعتى که دنیا امروز نگران آن است و اگر مقاله اکونومیست را که ترجمه‌اش را دیروز ما منتشر کردیم ملاحظه فرموده باشید نوشته است که شرکت‌هاى نفتى بزرگ باید مضطرب و در نگران باشند از نتیجه قرارداد 75 درصدى که ایارن با ایتالیا منعقد کرده می‌دانید که اکونومیست به مقامات تراست‌ها و کارتل‌هاى نفتى وابسته است بنده تعجب می‌کنم که یک چنین قرارداد بی‌اندازه درخشانى که حتى آقاى انریکوماتى رئیس شرکت آجیب مورد حمله قرار گرفته و او را جاه‌طلب تلقى کرده‌اند و گفته‌اند این قرارداد براى این بسته شده است که ایتالیا در شرکت‌های نفتى دیگر جا بگیرد و محل پیدا کند که امروز این قرارداد مورد رشک و حسد و غبطه در دنیا تلقى شده و به عقیده بنده مصلحت نیست که ما تشکیکى در عدم تطبیق این قرارداد با قوانین و یا منافع ایران بکنیم. خوشبختانه خود آقاى بهبهانى فرمودند که این قرارداد با منافع ملت ایران منطبق است و من ایشان را مرد منصفى می‌دانم و مى‌دانم منظور ایشان جز مصلحت چیز دیگرى نیست، اگر شما این را تصورت مزایده عمل می‌کردید به عقیده بنده هیچ شرکتى حاضر نبود بیش از پنجاه درصد قدم جلو بگذارد، سایر بحث‌هایی که در خاورمیانه براساس نفت می‌شود یک ماده مهم سیاسى است براى دو چیز است یکى اینکه نفت در اختیار کارتل‌ها و تراست‌هاى نفتى باشد و دیگر اینکه حتى‌المقدور به صورت امتیاز باشد و اگر به صورت مقاطعه باشد یک پول نمی‌دهند و آن جاهایی هم که بخواهند به صورت شرکت باشد از پنجاه درصد نباید تجاوز بکند و این قدمى که ما برداشتیم البته بنده هم عقیده دارم بر اینکه ایتالیا احتیاج به نفت دارد و شرکت آجیب یکى از 5 شرکت دولتى ایتالیاست که نفت و گاز ایتالیا را باید تأمین کند. ایتالیا در سال بیش از چهارده پانزده میلیون تن احتیاج به نفت دارد و مصرف می‌کند، اینجا همان‌طوری که آقاى دکتر پیرنیا فرمودند یکى از امتیازات این شرکت اینست که بازار نفت آن موجود است منتهى نگرانى آقاى دکتر پیرنیا در فروش است. در قیمت است آن را هم اگر تشریف می‌داشتند در کمیسیون و یا دقت بیشترى در این لایحه می‌کردند به نظر بنده نگرانیشان مرتفع بود.

ایشان در ماده 13 دو اشکال قائل شدند یکى نگرانى راجع به تضمین قیمت بین‌المللى که البته مهم است این مطلب. یعنى ما پنجاه درصد به عنوان حقوق دولتى می‌گیریم و بیست و پنج درصد از پنجاه درصد بقیه را هم شرکت ملى نفت در مقابل شرکت آجیپ می‌گیرد. البته اگر قیمت فروش یک قیمت تضمین شده بین‌المللى نبود. یک قیمت مسلمى نبود. ممکن بود در عین حال که می‌گوئیم 75 درصد خیلى کمتر از 75 درصد ببریم و شاید هم کسانى هم که رشک و حسد در این مطلب می‌برند و بعضى از نویسندگان معتقدند که قرارداد بیشتر بسته به سیاست خارجى است بنده خودم هم دیدم همین را یک فکرى براى خودشان قائلند، می‌گویند که ایران ممکن است بیش از صدى پنجاه بهره نبرد ولى در این ماده 13 تصریح شده است قیمت اعلان شده یعنى قیمت‌هایی که به روفق آن از طرف سیریپ نفت خام از نوع و وزن مخصوص معینى در هر یک از نقاط صدور به طور عموم به کلیه خریداران عرضه می‌شود توسط سیریپ منتشر و به اطلاع شرکت ملى نفت ایران و شرکت آجیب خواهد رسید قیمت‌های اعلان شده التزامى است، باید با قیمتهاى جارى ناحیه خلیج فارس براى فرآوردهایی از نوع و وزن مخصوص مشابه خود مطابقت داشته باشد و خوب وقتى یک چنین عبارت صریحى در قرارداد هست، اختیار تعیین قیمت با آجیب نیست، آجیب یک آدم خارجى است آمده با ما شریک شده با شرکت ملى نفت، این دو شرکتى که با هم شریک شده‌اند می‌شود سیریپ، یک شخصیت تازه، آجیب فقط 22 میلیون دلار باید در ظرف 12 سال به ما یعنى به سیریپ بپردازد و براى اکتشاف، بعد شرکت سیریپ که یک شخصیت جدیدى است او شروع می‌کند به فروش نفت، او هم که شروع می‌کند به این قیمت اعلان شده را منتشر کند و این قیمتى هم که منتشر می‌کند باید مطابقت با قیمت خلیج فارس داشته باشد در این صورت ما چه احتیاجى راجع به تضمین داریم (مهندس هدایت - اگر نخریدند چطور؟).

اشکال اول به نظر بنده منتفى است تصدیق هم خواهید فرمود جناب آقاى دکترپیرنیا باید قبول بفرمایند که منتفى است اما آمدیم سر موضوع دوم آقایان محترم باید توجه داشته باشند که فرق مشارکتى که ما اینجا داریم با قراردادى که با کنسرسیوم داریم از زمین تا آسمان است در اینجا نفتى از چاه‌هاى مملکت خارج می‌شود دوازده درصد عین نفت را به ما تحویل می‌دهند که خودمان بفروشیم بقیه تا پنجاه درصد پول نفت به عنوان مالیات داده می‌شود اینجا ما شریک متساوى الحقوق هستیم رجحانى آجیب بر شرکت ملى نفت ندارد و شرکت ملى نفت هم نمی‌تواند

+++

 اعمال رجحانى در شرکت متساوى دیگر داشته باشد و اگر قرار شود در شریک متساوى الحقوقى که هر یک پنجاه درصد سهیم هستند یک مقرراتى خارج از تساوى و اصول تحمیل کنند این اصلاً شرکت نمی‌‌شود. سیریپ نفت می‌فروشد آجیب نیست، سیریپ است که نفت می‌فروشد به موجب ماده 13 طبق قیمت اعلان شده اما در ماده 12 یک حق تقدمى براى آجیب قائل شده‌اند که این شرکت سیریب در موقع فروش تقدم براى آجیب قائل است و آن هم به نفع ماست شریک ماست و بازار فروش در ایتالیا دارد خوب شریک من اگر بخرد مگر بد است این حق تقدم هم در یک شرایط مساوى است آن وقت اگر او نخرید شرکت ملى نفت هم نخرید سیریپ حق دارد خودش مطالعه بکند و در قیمت تعدیل کند آن وقت طبق آن نامه ضمیمه‌ای که جناب آقاى وزیر دارایی به عرضتان رساندند طبق آن ضمیمه فقط اجازه پنج درصد تخفیف به او داده‌اند که او حق ندارد جز هیئت مدیره و در هیئت مدیره ما مساوى هستیم خوب وقتى مصلحت نشد شرکت ملى نفت هم رأى نمی‌دهد بنابراین می‌خواهم عرض کنم که طرز فروش در اینجا غیر از آن تصورى است که ما داریم کنسرسیوم می‌خواهد تو سرش بزند شرکت ملى نفت پنجاه درصد در سیریپ شریک است شرکت سیریپ باید بازار پیدا کند و بفروشد و حداکثر نفت را هم نباید بدهد حتى کار به جایی رسیده که در همان ماده 12 که قرائت کردم سیریپ را مکلف کرده است که باید کوشش کند که حداکثر ممکن نفت را از این مناطق نفتى در میاورد و بفروشد این نشانه از این است که احتیاج زیاد احساس می‌کنند هم شرکت ملى و هم شرکت آجیب براى فروش نفت، با یک چنین کیفیتى که ما سهم مساوى داریم اختیار فروش نفت هم دست آجیب نیست دست سیریپ است با این ترتیب هم اشکالى ندارد من بیایم بگویم که آجیب مختار است که نفت را به قیمت اعلا نشده بخرد اما در هیچ شرکت سهامى که دو سهم مساوى داشته باشند اصلاً نمی‌شود این حرف را زد که یک شرکت به شریک دیگر تکلیف کند و بگوید که تو باید حتماً به فلان مبلغ جنس را بخرى خوب اگر منفعت کردیم سهم مساوى داریم خوب اگر ضرر کردیم هر دو باید ضرر بکنیم چطور می‌توانیم به او بگوئیم یا او به من بگوید خصوصاً اینکه در این قرارداد که عرض کردم الان موجب رشک و غبطه خارجی‌ها ست در تهیه آن دقت زیاد شده و در کمیسیون هم بحث‌هاى مفصل شده در این کلمات مذاکره شده است حتى ضمیمه‌هایی دارد که یک ضمیمه‌اش بسیار مهم است از نظر شرکت سهامى که انتقال سهامش بسیار مهم بود و فردا ممکن بود دچار اشکال بشویم و آجیپ امضا کرد که من حاضر نیستم که انتقال بدهم بدون موافقت دولت و جناب آقاى نخست‌وزیر در کمیسیون فرمودند در گزارش هم هست که وقتی که انتقال بدهند و دولت هم موافقت کرد باید مجلس هم اجازه بدهد.

(خلعت‌برى - این نکته باید در نظر گرفته شود) این نکته قید شده جناب آقاى خلعت‌برى هم در صورت مجلس کمیسیون قید شده و هم در گزارش بنده صریح از پشت این تریبون عرض می‌کنم که این یکى از نکات بسیار مهمى بود که در نتیجه مذاکراتى که در کمیسیون خاص شد این تراضى شد و یک ماده دیگرى بود که تا حدى محرف بود از قانون نفت براى اینکه در قانون بود باید در هر بخش لااقل یک چاه حفر شود اینها برخلاف آن نظر داشتند دو مرتبه مراجعه شد و یک نامه دیگرى ضمیمه شد که مکلف هستند مطابق قانون نفت که در هر ناحیه و بخشى چاهى زده شود خلاصه آنچه که باید رعایت شود و دقت شود در تهیه لایحه شد در حال حاضر یک قرارداد عادى است و به نظر بنده جاى هیچ‌گونه نگرانى در این قرارداد نیست و معتقد هستم که مجلس شورای ملى به همین کیفیتى که تنظیم شده و با رفع نگرانى جناب آقاى دکتر پیرنیا و توضیحاتى که عرض کردم رأى بدهند این قدم بلند افتخارآمیز را مجلس شوراى ملى ایران بردارد (احسنت) رئیس چون در کلیات دیگر کسى اجازه صحبت نخواسته رأى گرفته می‌شود به ورود در ماده واحده آقایانی که موافقند قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد.

ماده واحده مطرح است، آقاى رامبد رامبد مطلبى را که بنده اینجا عرض می‌کنم خودم وافق هستم که اگر مطرح هم نمی‌شد مسلم و محقق بود ولى معهذا براى یادآورى لازم دانستم عرض کنم ضمن مطالبى که آقایان موافقین و یا مخالفین و همچنین مدافعین این لایحه فرمودند‌ ای بسا مواردى بود که شاید مورد تأیید مجلس شوراى ملى نبود ولى براى حفظ انتظامات به سکوت برگذار کردید و از طرف مستمعین اعتراضى به عمل نیامد نباید فراموش کرد که این یک قراردادى است در واقع یک طرف آن مؤسسه خارجى است و محتمل است چنانچه تجربه نشان داده است روزى بر سر مسائلى بین عاقدین قرارداد اختلافاتى پیش بیاید گرچه تکرار می‌کنم بدون عرض توضیح هم مسلم بود که مذاکرات آقایان به هیچ‌وجه در هیچ مرجعى نمی‌توانست مورد استفاده قرار بگیرد ولى بنده براى ضبط در صورت مجلس عرض می‌کنم که صرفاً مواد مصوبه مجلس شورای ملى معتبر است و در هیچ مرجعى این مذاکراتى که به عمل می‌آمده هیچ‌گونه مورد استنادى نمی‌تواند قرار بگیرد.

رئیس - آقاى مشایخى.

مشایخى (مخبر کمیسیون نفت) - بنده روى صحبتم با جناب آقاى دکتر پیرنیاست استدعا می‌کنم توجه بفرمایید (یکى از نمایندگان - ایشان قانع شدند) عرض کنم که اولاً فرمودند فقط و فقط شرکت آجیپ مینراریا سالى دو میلیون دلار متعهد شده است خواستم نظرشان را جلب کنم که برآورد شده که هزینه اکتشاف 22 میلیون دلار است که از سال پنجم مالى دو میلیون دلار خواهدبود اما اگر هزینه بالا رفت به هر چقدر هزینه ترقى کند او تعهد دارد بپردازد پس تعهد او به این منحصر نیست که سالى اولى دو میلیون دلار باشد متعهد است کلیه هزینه اکتشافى را پرداخت کند این تکلیف هم قانونى است که خود آقا در کمیسیون تشریف داشتید در یک ماده‌ای تصریح شده است که اگر حق الارضى نگرفتیم به جاى حق‌الارض می‌توانیم از شریک تعهد انجام عملیات اکتشافى را بگیریم علیهذا این قسمت مورد تصویب جنابعالى هم در کمیسیون نفت بود و از این حیث منظورتان عملى شده است اما راجع به قیمت اعلان شده و میزان فروش به ماده 12 توجه بفرمایید اصولاً می‌خواهم ببینم مقدار استحصال و مقدار تولید باید چقدر باشد براى این کار توصیف کرده است که این شرکت سیریپ در سال چقدر باید منتشر کند قسمت اول ماده می‌گوید احتیاجات مصرف داخلى حوزه افتصادى هر یک از میدان‌ها به تشخیص شرکت ملى نفت ایران از تولید اول بایستى آن احتیاجات برطرف بشود دوم کلیه تعهداتى که در مقابل مشتریان خارجى شده است باید انجام شود سوم کلیه تعهدات و قراردادهاى فروش نفت خام که بایستى به خریداران تحویل گردد و این شرطى که آقا می‌فرمایند در این قسمت بند ج قید شده و تصور می‌کنم در آن درست توجه نفرمودند بند ج می‌گوید هر نوع امکان فروش دیگرى که سیریپ در نتیجه آشنایی به وضع بازار ممکن است در نظر بگیرد بنابراین ارتباط بر تعهد مذکور در بند الف و بند ب هر نوع فروش دیگرى که سیریپ توانسته باشد بازارش را تحصیل کند آن را هم باید بالاخره در موقع بهره‌بردارى و استحصال در نظر بگیرند. نسبت به این میزان طبق همین بند (ج) سیریپ متعهد خواهد بود کلیه مقادیر نفتى راکه براى فروش در اختیار دارد مقدم بر دیگران به شرکت ملى نفت ایران و شرکت آجیپ مینراریا عرضه دارد و چنانچه این دو شرکت حاضر نشدند با شرایطى که براى سیریپ قابل قبول باشد آن وقت است که سیریپ می‌تواند با شرایطى که نامساعدتر نباشد به خریداران دیگر بفروشد و اگر خریدار دیگرى پیدا نشد سیریپ می‌تواند با تعدیل پیشنهاد فروش مجدداً به شرکت ملى نفت ایران و آجیپ مینراریا مراجعه کند. بنابراین در لایحه میزان استحصال صد درصد مقدارش توصیف شده است و تعیین شده است مبناى قیمت هم در ماده 13 گفته شده است.

قیمت اعلان شده یک فرقى بین این قرارداد و قرارداد کنسرسیوم به نحوى که فرمودید که 35 میلیون تن تعیین شده براى اینست که در آنجا معاهده براى فروش نفت است، اینجا معاهده فروش نفت نیست در اینجا قرارداد مشارکت داریم مضافاً به اینکه در ماده 13 می‌گوید قیمت تمام شده براساس قیمت خلیج فارس خواهد بود، مضافاً به اینکه توجهتان را جلب می‌کنم که اولاً حدود اختیار مدیر عامل فقط و فقط محدود به پنج درصد تخفیف است بیشتر نیست و در نامه‌ای که در خاتمه ضمیمه شده و ضمن نامه‌ها هست این مطلب تصریح شده است و این نامه را برایتان می‌خوانم «شرکت سیریپ اختیار دارد که توسط مدیر عامل خود در مورد هر خریدار بدون دریافت اجازه از کمیسیون مدیران که در ماده مزبور مقرر است با تخفیفى که از پنج درصد قیمت اعلان شده نسبت به هر نقطه صدور تجاوز ننماید موافقت کند» بدیهى است که اختیار مدیر عامل سیریپ را هم در انجام تعهد خود که در مورد هر فروش باید براى به دست آوردن بهترین شرایط اقدام کند در نظر خواهند داشت این را هم اضافه می‌کنم که شرکت سیریپ متشکل است از نمایندگان شرکت ملى نفت ایران و شرکت آجیپ اگر چنانچه بخواهد هر مطلبى را در هیئت مدیره سیریپ مطرح کند مگر نمایندگان ما که آنجا هستند حفظ حقوق ما را نمى‌کنند، مسلماً حفظ حقوق ما را خواهند کرد. آنها با در نظر گرفتن قیمت اعلان شده و با در نظر گرفتن امکانات بازار اگر چنانچه دچار مشکلاتى شدند هیئت مدیره مبادرت به تعیین تکلیف قطهى خواهد کرد مضافاً بر اینکه همان‌طورى که خودتان گفتید ایتالیا یک کشورى است که فعلاً بازار براى چهارده میلیون تن نفت مصرف سالیانه دارد که پیش‌بینى می‌شود تا پنج سال دیگر بیست میلیون تن بالغ شود و شرکت آجیپ نفعش در اینست که بیشتر بتواند نفت به دست بیاورد، علیهذا این منظور شما تأمین است و تقاضا می‌کنم رأى بدهید.

رئیس - دیگر در ماده واحده کسى اجازه صحبت نخواسته است. بنابراین پیشنهادى رسیده که قرائت می‌شود

(به شرح زیر قرائت شد)

مقام محترم ریاست مجلس شوراى ملى پیشنهاد می‌کنم به وسیله تبادل نامه تعهد زیر به قرارداد اضافه شود:

شرکت آجیپ مینراریا تعهد می‌کند که

+++

پس از کشف نفت به مقدار تجارى و شروع بهره‌بردارى در صورتی که شرکت سیریپ نتواند براى نفت تولیدشده خریدارى به قیمت اعلان شده پیدا کند باقى مانده محصول آن شرکت را به قیمت اعلان شده خریدارى نماید. دکتر پیرنیا

رئیس - آقاى دکتر پیرنیا.

دکتر پیرنیا - البته بنده در عرایض سابقم توضیحات لازم راجع به این پیشنهاد عرض کردم و احتیاجى به اینکه مجدداً عرایضم را تکرار کنم ندارم فقط ضمن مطالبى که جناب آقا وزیر دارایی و جناب آقاى مخبر کمیسیون فرمودند آقایان کاملاً ملاحظه فرمودند که هیچ ماده اى، هیچ عبارتى نشان ندادند که در آنجا شرکت آجیپ مینراریا که آمده و قرارداد بسته تعهد کرده باشد که نفت استخراج شده ایران را به قیمت اعلان شده بین‌المللى خریدارى کند و چنین تفهیمى در این قرارداد وجود ندارد و اگر دارد نشان بدهند که ببینیم بنابراین بنده این موضوع را با کمال روشنى و خاطرى کاملاً آسوده عرض می‌کنم خدمت آقایان که صلاح دولت است که در گرفتن چنین تضمینى اصرار بورزند و اگر آقایان اجازه بفرمایند ممکن است طبق آئین‌نامه داخلى مجلس شوراى ملى که اجازه داده است که اگر پیشنهاد تصویب بشود، لایحه فعلاً مسکوت بماند تا دولت بتواند مذاکره کند و اطلاع بدهد که آیا شرکت آجیپ مینراریا این را تعهد می‌کند یا نمی‌کند عرض کردم اگر این تعهد بشود و گذاشته نشود این موضوع باید تخفیف‌های دائم و عرضه شدن نفت ایران به قیمتهایی که روز به روز پائین‌تر مى‌رود به منافع اساسى و درآمد کلى مملکت ایران لطمه بزرگى وارد خواهد شد.

قضاوت این امر دیگر به عهده خود آقایانست.

رئیس - آقاى نخست‌وزیر.

نخست‌وزیر - جناب آقاى پیرنیا تصور می‌کنند که فقط خودشان متخصص امر نفت هستند و اشخاص دیگر هیچ اطلاعى ندارند و بعد هم تصور می‌کنند که فقط ایشان حفظ منافع ایران را می‌کنند و دیگران نمی‌‌کنند یک دستگاه شرکت ملى نفت ایران که از بهترین و شایسته‌ترین افراد متخصص در امر نفت هستند هیئت مدیره آن را تشکیل داده‌اند و صد درصد هم وارد هستند و کارشناس هستند این کار را مطالعه کرده‌اند، تمام جوانب کار را دیده‌اند بعد هم آورده‌اند در هیئت دولت بحث کرده‌ایم و تقدیم کرده‌ایم این است که بنده با پیشنهاد ایشان موافقت ندارم.

رئیس - آقاى تیمورتاش.

تیمورتاش - بنده می‌خواهم از دوست محترم و عزیزم جناب آقاى دکتر پیرنیا استدعا کنم که براى چند دقیقه این هیولاى نفتى را که به حق اسمش هیولاست از نظر دور بفرمایند و تصور بفرمایند که حسن حسینى با هم یک معامله‌ای کرده‌اند و این معامله باید چطورى انجام شود و به چه طریقى عمل شود اگر این عنایت و بزرگوارى را فرمودند جناب آقاى پیرنیا من گمان می‌کنم این مشکل حل شود، یک طرفى است به نام آجیپ اسمش را بگذارید حسن طرف دیگری که ایرانست اسمش را بگذارید حسین (یکى از نمایندگان - اولى حبیب باشد) پنج دقیقه بیشتر وقت ندارم شما را به خدا اجازه بفرمایید که عرایضم را بگویم. اجازه بدهید، اینجا آمده‌اند شرکتى به وجود آورده‌اند یک شخصیت ثالثى پیدا کرده است این شخصیت آمده است بعد از اینکه مراحل اکتشاف تمام شد یعنى بعد از اینکه نفت به مرحله بهره‌بردارى عادى رسید و مقادیرى که خرج کرده است این حسن که نفت را به این مرحله رسانده است شما می‌خواهید چه جورى او را که تاکنون 12 میلیون بیست میلیون دلار خرج کرده است مکلفش کنید تو مجبورى به این قیمت بخرى این درست نیست شما اگر بخواهید ملک شخصى خودتان را هم اجاره بدهید به این ترتیب هیچکس حاضر نمی‌‌شود ملک شما را اجاره کند. بنابراین وقتى که به مرحله تجارتى رسید آقاى دکتر، چنین وقتى که نفت حاضر و آماده شد مثل سایر کالاهاى دیگر است که فروشنده می‌خواهد که خریدارش بیشتر باشد کمتر نباشد و اما یک موضوع را بنده می‌خواهم اغتنام فرصت کنم و در اینجا عرض کنم که هم دولت توجه کند و هم در صورت مجلس ضبط شود به عنوان اتخاذ سند که آقایان به هیچ‌وجه من‌الوجوه خواهان‌های بعدى که می‌خواهند بیایند و با شرکت ملى نفت ایران قراردادى ببندند نمی‌توانند این مواد و این مفاد را سابقه امر براى خودشان قرار بدهند (صحیح است احسنت) و بگویند که چون در این قرارداد اینطور گفته شده است حتماً ما هم یک چنین وضعى را می‌خواهم دلیلش هم به نظر بنده بسیار بسیار واضح است. به دلیل اینکه یک سد سدیدى و یک مرحله بسیار بزرگى را ما می‌گذرانیم یعنى اصل پنجاه پنجاه مشارکت را درهم می‌شکنیم و اگر بخواهیم پرى یا جایزه‌ای به آن کسى که طرف مقابل ماست و در آن راه به ما کمک کرده قائل بشویم حداقل انتظارش این است که یک شرایط فاورابل ترى براى او قائل بشویم.

اینست که بنده خواستم اینجا اتخاذ سند بشود این قرارداد آجیب نمی‌‌تواند سابقه و پایه براى بعدى‌ها قرار بگیرد (صحیح است) رئیس - آقاى دکتر پیرنیا که این پیشنهاد را داده‌اند هیچ تردیدى نیست که در کار نفت بصیرند (صحیح است) و همه هم وطن‌پرست هستند (صحیح است) البته مانعى ندارد هر یک از نمایندگان حقى دارند هر چه به نظرشان رسید پیشنهاد بدهند (صحیح است). آقاى مهندس جفرودى موافقید با پیشنهاد؟ (مهندس جفرودى - بلى) بفرمایید.

مهندس جفرودى - بنده می‌خواهم عرض کنم که پیشنهاد آقاى دکتر پیرنیا یک پیشنهادى است که ناشى از اطلاعات ایشان در امر نفت و احساسات وطن‌پرستانه ایشان است‏. (تیمورتاش – با کمال حسن نیت) (صحیح است) جواب‌هایی که به ایشان داده شد به نظر بنده هیچ کدام منطقى نبود (صحیح است) نه جواب جناب آقاى وزیر دارایی و نه جواب جناب آقاى مخبر، هیچ کدام جواب ایشان نبود. پیشنهاد بسیار مفیدى هم هست بنده بیانات دوست عزیزم جناب آقاى تیمورتاش را هم نمی‌‌پذیرم و مسئله نفت مسئله‌ای است که قبل از اینکه جنبه تجارى داشته باشد جنبه سیاسى دارد وقتى که شما نفت را به مقدار زیادى عرضه کردید ممکن است دنیا از شما نخرد که یک مسئله‌ای است آقاى دکتر پیرنیا که امروز دولت ایران ریسک کرده است و پیشقدم شده است در این کار و مخاطراتى هم برایش هست (همهمه نمایندگان)

رئیس – از کجا مخاطره برایش هست از هیچ جانیست‏.

مهندس جفرودى - ینده اطمینان می‌دهم که به اندازه هر یک از آقایان نمایندگان منهم وطن‌پرست هستم (صحیح است) یک اساسى را در دنیا که تراست و کارتلها پشت سرش هست ایران جوان پیشقدم شده است و دارد بر هم می‌زند، براى این کار باید دولت و ملت ایران هم یک ریسکى بکند، ملاحظه می‌کنید اگر شما قبول دارید که اصل 75 و 25 اصل 50- 50 را دارد بهم می‌زند و ما می‌رویم اصل 50- 50 را بهم بزنیم و منافع ملت ایران دارد بیشتر می‌شود و ما به عنوان ملتى که روز گذشته حقوقش تضییع شده باید برویم دنبال گرفتن حقوقمان، اگر فکر می‌کنید که ما آنچنان مردمى هستیم که مانند ملل مترقى ممکن است همت داشته باشیم و حقوقمان را بگیریم، باید یک امتیاز کوچکى بدهیم که فردا بتوانیم نفتمان را بفروشیم، شما در مقابل این امتیاز کوچک به عنوان یک نماینده وطن‌پرست می‌خواهم ببینم به عنوان یک فرد مطلع و نماینده وطن‌پرست چه پیشنهادى دارید. اگر شما می‌خواهید بگذارید بماند ممکن است چنین پیشنهادى و موقعیتى دیگر براى ملت ایران پیش نیاید این یک مسئله‌ای است که بنده در مقابل آن واقع شده‌ام و نمی‌توانم به این آسانى بگذرم. رئیس اینجا یک اشتباهى براى آقایان پیدا شده مثل اینکه امتیازى به یک شرکتى داده می‌شود و این امتیاز نیست این شرکت ملت ایران است با یک شرکت دیگر به این جهت میزان درآمد بالا رفته است. آقاى نخست‌وزیر

نخست‌وزیر - بنده اولاً اینکه به آقاى دکتر پیرنیا تذکر دادم، نخواستم اهانتى کرده باشم، خواستم عرض کنم که وطن‌پرستى انحصارى نیست، جنابعالى که وطن‌پرست هستید ما هم هستیم ولى فرمایشات آقاى مهندس جفرودى را هم بنده قبول ندارم که ملت ایران تحت فشار است (مهندس جفرودى - بنده نگفتم تحت فشار هستند) (چند نفر از نمایندگان - چنین چیزى نگفتند) اینکه فرمودند مجبور هستیم در خطر هستیم ریسک کردیم هیچ همچو چیزى نیست به هیچ‌وجه من‌الوجوه چنین چیزى نیست ما آزادانه براى حفظ منافع مملکت خودمان تصمیم گرفته‌ایم خواهش می‌کنم این فرمایشات را نفرمایید ما براى منافع خودمان این کار را کرده‌ایم تمام جهات و نکات کار را هم مطالعه کرده‌ایم آورده‌ایم تقدیم آقایان کرده‌ایم تصویب کردید اجرا نمی‌شود. (مهندس جفرودى - بنده چنین چیزى نگفتم) بنده گفتم که مجبور نیستیم شما گفتید که ریسک کردیم

عمیدى نوری - بنده پیشنهادى داده‌ام.

رئیس – حالا باید رأى گرفته شود پیشنهاد آقاى دکتر پیرنیا.

عمیدى نورى - معذرت می‌خواهم‏.

رئیس - رأى گرفته می‌شود پیشنهاد آقاى دکتر پیرنیا. آقایانى که موافقند قیام فرمایند (چند نفرى برخاستند) تصویب نشد یک پیشنهادى آقاى عمیدى نورى کرده‌اند اصلاح عبارتى است قرائت می‌شود

(به شرح ذیل قرائت شد)

پیشنهاد می‌نمایم در ماده واحده «مجلس شورای ملى» تبدیل شود به «مجلس».

رئیس - آقاى عمیدى نورى.

عمیدى نوری - عرض بنده براى این است که ماده واحده به نحوی که ملاحظه می‌فرمایید نوشته است مجلس شورای ملى موافقت نماید البته این تصویب می‌شود می‌رود مجلس سنا، مجلس سنا هم ممکن است اصلاحش می‌کند می‌گوید مجلسین سنا و شورا آن وقت دو مرتبه این لایحه باید برگردد و جلسه فوق‌العاده‌ای تشکیل بشود و ما گرفتار می‌شویم بنده فکر کردم اصولاً براى جلوگیرى از این پیش آمد بگوئیم مجلس، این اعم است از شوراى سنا و به معناى پارلمان که وقتى رفت به سنا دچار اشکال نشود، (دکتر مشیر فاطمى - مجلسین) مجلسین نمی‌توانیم بگوئیم، براى اینکه ما الان حق نداریم. چ

رئیس - صحیح است، با این اصلاح عبارتى کسى مخالف نیست؟ (اظهارى نشد)

+++

 آقایانى که موافقند قیام کنند (عده کثیرى برخاستند) تصویب شد رأى گرفته می‌شود به ماده واحده آقایانى که با ماده واحده و ضمائم آن موافقند قام کنند (اغلب قیام نمودند) تصویب شد.

7- طرح و تصویب لایحه اجازه استخدام معلمین و کارمندان فنى و خدمتگزاران جزء جهت مدارس جدید

رئیس - لایحه ایست از طرف وزارت فرهنگ قرائت می‌شود

(به شرح زیر خوانده شد).

ریاست محترم مجلس شوراى ملى خاطر عالى مستحضر است که همه ساله عده‌ای مدارس جدید باید تأسیس شود و به علاوه بعضى از معلمین و خدمتگذاران جزء بازنشسته می‌شوند یا از خدمت مستعفى می‌گردند که به جاى آنان باید معلمین و خدمتگذاران جدید استخدام نمود به علاوه براى ایجاد و توسعه مدارس کشاورزى و حرفه‌ای و تکمیل معلمین دانشکده‌های شهرستان‌ها احتیاج به استخدام جدید می‌باشد اینک براى تحصیل مجوز استخدام اشخاص مورد احتیاج ماده واحده زیر را با قید دو فوریت تقدیم نموده تقاضاى تصویب آن را مى‌نماید:

ماده واحده به وزارت فرهنگ اجازه داده می‌شود براى تأسیس مدارس جدید و تکمیل و توسعه آموزشگاه‌های موجود و تکمیل معلمین دانشکده‌ها در حدود اعتبار موجود در بودجه مصوب سال 36 وزارت فرهنگ معلمین و کارمندان فنى مورد احتیاج اعم از دانشیار و دبیر و آموزگار و دستیار و پزشک و پزشکیار را با رعایت قوانین مربوط استخدام و به کار بگمارد در مورد خدمتگذاران جزء و کارمندان فنى از قبیل ماشین‌نویس و راننده اتومبیل و راننده وسایل موتورى کشاورزى و تلفنچى در درجه اول باید از کارمندان فنى و خدمتگذاران جزء اضافى سایر وزارت‌خانه‌ها استفاده شود.

وزیر فرهنگ مهران،

وزیر دارایی ناصر،

نخست‌وزیر دکتر اقبال،

رئیس - آقاى پردلى،.

پردلى - نه من، بلکه هیچ کس اصولاً با فرهنگ مخالف نیست چند تذکرى است که نمی‌‌خواهم عرض کنم اول اینکه مدارسى را که فعلاً موجود داریم از لحاظ داشتن معلم تکمیل کنید و بعد چنانچه مدارس جدیدى تأسیس شد بازار از لحاظ داشتن معلم تکمیل بکنید تا وقت اولاد و اطفال ما بیهوده هدر نرود تعداد محصلین ما در زابل از مرکز استان که زاهدان می‌باشد بیشتر است براى کلاس ششم هم ما محصل داریم اما دبیر نداریم و این نقص است و این وقت تلف شدن است و نتیجه نگرفتن از کار اطفال و مدارس است دوم اینکه من از سازمان و تشکیلات ادارات اطلاعى ندارم آنچه به چشم می‌بینم این است که در شهرستانها می‌بینم توى هر اطاقى چند تا میز گذاشته‌اند همه نشسته‌اند مشغول سیگار کشیدن و حرفهاى خارج زدن هستند، کمتر به کارهایی که مسئولش هستند می‌رسند و کار مى‌کنند بنده عرض می‌کنم که از این بی‌کارها عده‌ای را بفرستید تا در مدارس ابتدایی تدریس کنند و یک مبلغ پولى را پس انداز بکنید که وزارت فرهنگ به مصرف کارهاى لازم برساند سوم اینکه خوبست دولت یک تصویب نامه‌ای بگذراند که در شهرستانها در سایر ادارات لیسانسیه‌هایی که هستند هفته‌ای یک ساعت دو ساعت فوقش سه ساعت بیایند عملاً یک کار مثبتى انجام بدهند یعنى بچه‌های مردم را درس بدهند و یا در شهرستانهاى بزرگ که لیسانسیه زیاد است این استفاده از وجود آنها بشود و به معلمین وزارت فرهنگ کمک بشود. چهارم راجع به استخدام تحربیاتى که ما داریم براى هر شهرستان که معلم استخدام می‌شود خوبست وزارت فرهنگ چنانچه اشخاص واجد شرایط در محل باشند همانجا استخدام کنند نه در مرکز استان‌ها براى اینکه در مراکز استان‌ها از تمام شهرستان‌ها می‌آیند و بعد به هزار وسیله متبث می‌شوند که نروند، مرخصى می‌روند اظهار کسالت می‌کنند و بالاخره نتیجه گرفته نمی‌‌شود در این قسمت وزارت فرهنگ خوب است توجه داشته باشد. پنجم آقایان راجع به بازنشستگى است معلمى که چندین سال درس داد بالاخره تدریس برایش یک امر عادى می‌شود که اتوماتیکمان بدون اینکه به خودش زحمت بدهد می‌تواند برود درس بدهد و به علاوه هر چه انسان پابسن بگذارد شهوت کلام پیدا می‌کند و اینها حاضر هستند که بروند درسشان را بگویند مگر اینکه یک نفر پیدا بشود که خودش نخواهد اینست که اگر اینها دیرتر بازبشسته بشوند بهتر است من راجع به یک معلمى چند روز پیش رفتم پیش وزیر فرهنگ ایشان فرمودند ما سالى چندین میلیون کسر بودجه داریم و عده هستند که برکنارند می‌شود از وجودشان استفاده کرد. بنده عرض کردم که شما به هیچ‌وجه اجازه ندهید و ما هم اجازه نمی‌دهیم توده‌ای‌ها بیایند مربى اطفال ما بشوند، اینها تصمیم به خیانت گرفته‌اند و اگر اینها را بیاوریم یک روزى سخت پشیمان می‌شویم به عقیده بنده اینها را بدهید به وزارت راه که بروند براى جاده‌ها کار بکنند که خیلى احتیاج داریم بروند وزارت راه احتیاجات ما را رفع بکنند (چند نفر از نمایندگان - بروند وزارت راه براى تخریب؟) نه، حکم مجازات اعدام، حداقل مجازات اعدام باشد (خنده نمایندگان) (چند نفر از نمایندگان - حداکثرش چقدر؟) من حداقل مجازات را اعدام می‌دانم این عقیده بنده بود. (یکى از نمایندگان - اکثرش چیست؟)

رئیس - بگذارید صحبت کنند.

پردلى - عرض کنم مقام ریاست فرمودند که من حرفهایم را زود بزنم و مختصر بگویم، البته امرشان واجب الاطاعه است.

رئیس - من نگفتم کم صحبت کنید من گفتم صحبتتان را بکنید.

پردلى - نخیر، آقاى نقیب از قول شما گفتند، امروز آقاى نخست‌وزیر اینجا تشریف دارند چنانچه مقام ریاست اجازه بفرمایند و آقایان مایل باشند چند کلمه از دادشاه عرض کنم.

رئیس - نه، مربوط به لایحه نیست، در لایحه هر چه می‌خواهید صحبت کنید،

پردلى - پس دیگر عرضى ندارم.

رئیس - آقاى صدرزاده موافقید بفرمایید.

صدرزاده – در جلسه گذشته تذکر دادم به واسطه افزایشى که در عده محصلین هست، مخصوصاً در یکى از آمارها بنده دیدم در سال جارى شاید متجاوز از 150 هزار نفر بعده محصلین افزوده می‌شود و بنابراین مسلم است که احتیاج وافرى به آموزگار و دانشیار و اینها پیدا خواهیم کرد و البته آقایان در نظر دارند که اول مهر ماه هم باید این سازمان‌های مدارس تکمیل بشود و شروع  به کار بکنیم، ماهم دیگر وقتى نداریم و این بهترین وقتى است که می‌توانیم به این لایحه رأى بدهیم تا وزارت فرهنگ تشکیلات فرهنگى خودش را مطابق احتیاجات عمومى تکمیل بکند اما نکته این را که آقاى پردلى فرمودند راجع به اینکه شهرستان‌ها را مورد توجه قرار بدهند این یک نکته صحیحى است و تصور می‌کنم تمام آقایان در این مطلب هم‌عقیده باشند (صحیح است) بنده از باب نمونه عرض می‌کنم البته مربوط به موضوع بهدارى است از لارستان نامه‌ای نوشته بودند راجع به بیمارستان در آنجا وزارت بهدارى در جواب نامه می‌نویسد که محل تعیین شده و زمین هم مردم داده‌اند ولى فعلاً اعتبارى نیست، ملاحظه بفرمایید در نواحى تهران. سدکرج. سد لار، کارخانه چیت‌سازى از این حرف‌ها می‌شود آن وقت در ناحیه جنوب یک بیمارستان می‌خواهند بسازند آن هم سازمان برنامه اعتبار ندارد، من از جناب آقاى وزیر فرهنگ تمنى می‌کنم که این روش را در وزارت فرهنگ دیگر معمول نکنند، شهرستان‌ها، نقاط دوردست را مورد توجه قرار بدهند، آنها را هم از نعمت فرهنگ و بهدارى بهره‌مند سازند (صحیح است).

رئیس - آقاى مرآت اسفندیارى مخالفید؟

مرآت اسفندیارى - بلى‏

رئیس - بفرمایید.

مرآت اسفندیاری - بنده یک عرایضى داشتم که می‌خواستم مفصل ذکر کنم ولى چون وقت تنگ است و آقایان خسته هستند مختصر می‌کنم عرض کنم راجع به لایحه‌ای که به مجلس تقدیم شده لایحه ایست واقعاً لازم ولى توجه به یک نکاتى که باید درش بشود و مستلزم است که صحبتى در اطاقش بشود و آن موضوع فقدان دبیر و آموزگار کافى در استانها و شهرستان‌ها است این لایحه‌ای که تقدیم شده لایحه‌ای نیست که جدید باشد هر سال وزارت فرهنگ مستخدم جدید به وزارت فرهنگ اضافه می‌کند هر سال دبیر و آموزگار براى وزارت فرهنگ می‌گیرد ولى اگر توجه بفرمایید هیچ استانى نیست که دبیر کافى داشته باشد الان استان کرمان سه سال تمام است جاى 20 نفر دبیر خالى دارد مرتب بنده خودم خدمت آقاى وزیر فرهنگ رسیده‌ام گزارش شده شهرستان و استان کرمان نه آموزگار دارد و نه دبیر و در تهران ببینید چقدر آموزگار و دبیر بی‌کار هست استدعا می‌کنم آقاى وزیر فرهنگ تشریف بیاورند آمار دبیر و آموزگارى که بی‌کار در تهران می‌گردند بدهند و استدعا مى‌کنم به استان‌ها توجه بفرمایند چون والدین اطفال تمول این را ندارند که فرزندان این را ندارند که فرزندان خودشان را بدون سرپرست مواجه بشوند با یک اشکالات و فساد اخلاق، این را توجه بفرمایید که یک نکته بزرگى است حضرتعالى تمام مراحل خدمتى خودتان را از پائین طى فرمودید مشکلات و دردهاى مردم را باید بهتر تشخیص بدهید لزومى نمی‌‌بینم تا زمانى که استان کرمان و سایر ‌استان‌ها کادر دبیرى و آموزگاریش پر نشده شما در تهران اینقدر دبیر و آموزگار استخدام بفرمایید ما به این لایحه رأى می‌دهیم ولى اول بگذارید کادر ولایات پر بشود و بعد به تهران بپردازید (احسنت).

رئیس - آقاى وزیر فرهنگ.

وزیر فرهنگ - نقایصى که راجع به دبیران و آموزگاران شهرستان‌ها هست مورد تأیید بنده هم هست (احسنت) و علت تقدیم این لایحه یکى همین مسئله است که ما مجوز استخدام داشته باشیم که کادر معلمین را تکمیل بکنیم ولى یک نکته این را باید حضور آقایان عرض کنم و آن اینست که ما کمال کوشش را در تربیت معلم می‌کنیم و هر سال شاید متجاوز از هزار و چهارصد، هزار و پانصد نفر معلم تربیت می‌کنیم ولیکن توسعه مدارس و دقتى که همه مردم نسبت به تربیت فرزندانشان دارند به درجه ایست که این معلمینى که ما تربیت می‌کنیم کافى براى رفع احتیاج نیست، این است که همیشه شهرستان‌ها و همینطور تهران احتیاج به معلم جدید دارند بنده چون همه آقایان از توجه بنده نسبت

+++

 به شهرستان‌ها واقف هستند و می‌دانند کمال کوشش را کرده‌ایم به اینکه احتیاجات شهرستان‌ها در درجه اول تکمیل بشود در اینجانب عرضى نمی‌‌کنم و اطمینان می‌دهم مخصوصاً دبیر به موجب قانون مکلف است پنج سال اول خدمتش را در شهرستان‌ها انجام بدهد بنابراین منظور آقا کاملاً تأمین است،

رئیس - پیشنهادى براى کفایت مذاکرات رسیده قرائت می‌شود. (به شرح زیر قرائت شد) مقام محترم ریاست مجلس شورای ملى، پیشنهاد می‌نمایم مذاکرات در اطراف لایحه وزارت فرهنگ کافى باشد. سعید مهدوى (عده‌ای از نمایندگان - مخالفى ندارد، موافقیم توضیح نمی‌‌خواهد. مهدى ارباب - توضیح لازم ندارد رأى می‌دهیم)

رئیس - آقاى سعید مهدوى.

سعید مهدوى - بنده گمان می‌کنم در اطراف این لایحه بحث کافى شده و مطالعه لازم به عمل آمده و همه آقایان هم موافقند که زودتر تصویب بشود بنابراین بنده پیشنهاد کفایت مذاکرات کردم فقط از موقع استفاده می‌کنم و عرض می‌کنم در شهرستان‌ها معمولاً در اول سال مدارس و‌ کلاس‌ها افتتاح می‌شود متأسفانه از مرکز به موقع دبیر و آموزگار نرسیده و وقت شاگردها تلف می‌شود این لایحه در اینجا تصویب می‌شود سنا هم تصویب می‌کند و این را در نظر بگیرید که در اول سال تحصیلى دبیر در شهرستان‌ها موجود باشد که وقت شاگردها مدتى تلف نشود، اغلب اتفاق می‌افتد که چهار، پنج ماه کلاس‌ها دائر است ولى هنوز دبیر مربوطه حاضرنشده است خواستم این تذکر را بدهم که آقایان زودتر رأى بدهند.

رئیس - آقاى خلعت‌برى با پیشنهاد مخالفید؟ (خلعتبرى - نخیر) مخالفى نیست رأى گرفته می‌شود به کفایت مذاکرات آقایانى که موافقند قیام فرمایند (اغلب برخاستند) تصویب شد، دو پیشنهاد رسیده قرائت می‌شود (به شرح زیر خوانده شد) تبصره وزارت فرهنگ می‌تواند براى کسر دبیران ولایات از دبیران لیسانسیه بازبشسته که سن آنان به شصت سال نرسیده استفاده نماید. دولت‌آبادى.

رئیس - آقاى دولت‌آبادى‏.

دولت‌آبادى - مطلبى که اینجا مورد توجه همه است و امروز هم بحث شد این است که دبیر کم داریم شکایات ولایات تذکرات آقایان نمایندگان همه روى کمبود دبیر است مخصوصاً براى ولایات این پیشنهادى که بنده کردم براى این است که عده‌ای دبیر هنوز به سن شصت سال نرسیده‌اند بازنشسته شده‌اند اینها را وزارت فرهنگ بتواند به کار دعودت کند و از وجودشان استفاده بشود در این موضوع بنده با جناب آقاى وزیر فرهنگ هم صحبت کردم و براى همین است که در پیشنهادم متذکر شده‌ام براى تکمیل کادر دبیرى ولایات وجود بازنشسته‌ها استفاده کنند و از اینها کمک بگیرند (چند نفر از نمایندگان – بسیار خوب است) رئیس - آقاى وزیر فرهنگ‏

وزیر فرهنگ - بنده با این پیشنهاد به دو شروط موافقم یکى اینکه بازنشسته‌ها توانایی کار داشته باشند دوم اینکه براى خدمت شهرستان‌ها بروند با این دو شرط بنده موافقم.

دولت‌آبادى - نظر خود بنده هم همین است.

رئیس - رأى گرفته می‌شود به این پیشنهاد آقایانى که موافقند قیام کنند (اغلب برخاستند) تصویب شد پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود

(به شرح زیر خوانده شد)

پیشنهاد مى‌کنم تبصره ذیل به ماده واحد علاوه شود. تبصره داوطلبان آموزگارى و خدمتگزارى جزء و ماشین‌نویسى و رانندگى مقیم هر شهرستان براى استخدام در آن شهرستان حق تقدم دارند دکتر دادفر.

رئیس - آقاى دکتر دادفر

دکتر دادفر - عرض کنم حضور محترم آقایان یکى از اشکالات ناقص ماندن کادر فنى شهرستان‌ها این است که معمولاً آموزگاران و خدمتگزاران جزء می‌آیند تهران استخدام می‌شوند و غالباً هم از محل بودجه شهرستان‌ها استخدام می‌شوند و اینها به شهرستان‌ها نمی‌روند شهرستان‌ها خالى است تهران پر است دبیران و استادان و دانش‌یاران را استثنا کرده‌ام براى اینکه آنها در کار به اشکال برنخورند اما آموزگار و خدمتگذار و ماشین‌نویس و راننده چیزى نیست که از مرکز استخدام بشود وقتى که کسى مقیم شهرستان هست و در آنجا خانه و زندگى دارد حق این است که آنجا استخدام بشود بنده پیشنهاد کرده‌ام که حق تقدم داشته باشد (صحیح است)

رئیس - آقاى وزیر فرهنگ

وزیر فرهنگ - نظر آقاى دکتر دادفر صحیح است و عملاً رعایت شده فقط بنده این پیشنهاد را استدعا می‌کنم اضافه بفرمایید با واجد بودن شرایط یعنى مثلاً آموزگار واجد شرایط مقیم محل حق تقدم داشته باشد.

رئیس – با اصلاحى که شد مجدداً قرائت می‌شود و رأى گرفته می‌شود.

(به شرح زیر خوانده شد)

پیشنهاد می‌کنم تبصره ذیل به ماده واحده علاوه شود. تبصره داوطلبان آموزگارى و خدمتگزارى جزء و ماشین‌نویسى و رانندگى مقیم هر شهرستان با تساوى شرایط براى استخدام در آن شهرستان حق تقدم دارند.

رئیس – با این اصلاحى که آقاى وزیر فرهنگ کردند با تساوى شرایط رأى گرفته می‌شود آقایانی که موافقند قیام فرمایند (اغلب برخاستند) تصویب شد پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود

(به شرح زیر خوانده شد)

اینجانب پیشنهاد می‌نمایم در ماده واحده فرهنگ در سطر 4 بعد از کلمه پزشکیار جمله (مهندس - راننده کمک پرستار و آشپز و اطوکش و رختشوى) اضافه شود دکترامین

رئیس - آقاى دکترشفیع امین بفرمایید.

دکتر شفیع امین - بنده از جناب آقاى وزیر فرهنگ تشکر می‌کنم که با در نظر گرفتن احتیاجات این ماده واحده را به مجلس آورده‌اند این لایحه تصویب می‌شود اشکالاتى که عملاً مى‌بینم و بنده در جریان کار در دانشگاه تبریز و یا در بیمارستان‌های تابعه یا در وزارت فرهنگ یا مؤسسات می‌بینم این است که اغلب براى یک راننده و یا یک پرستار یک آشپز یا یک کمک پرستار که استعفا می‌دهد یا خداى نکرده فوت می‌کند براى گرفتن عوض او نهایت درجه دچار اشکال می‌شوند چون اگر آشپزى فوت کرد بالاخره باید در بیمارستان آشپزى باشد که بتواند غذا بپزد خوب این را از نظر فانون باید ترتیبى داد که دچار اشکال نشوند بنده عرض می‌کنم بودجه‌ای که با نظر وزارت فرهنگ و با نظرکمیسیون بودجه تصویب شده آن تعداد کارمندان و خدمتگزارانى که تصویب شده بتوانند استخدام کنند اینکه نوشته‌اند از سایر وزارت‌خانه‌ها متأسفانه روى تجربه‌ای که بنده خودم دارم سایر وزارت‌خانه‌ها کارمندان خوبشان را نمی‌دهند، هیچ مؤسسه‌اى، هیچ وزارتخانه‌ای حاضر نمی‌شود که کارمند خویش را به وزارت‌خانه دیگرى منتقل کند و یا اغلب کارمندان زائد خود را در اختیار وزارت کار گذاشته‌اند و این عده متأسفانه نمی‌توانند در مؤسسات فرهنگى کار بکنند و اینها را وزارت‌خانه‌ها از سرخودشان رفع کرده‌اند بنابراین نمی‌شود گرفت اینها بیایند در وزارت فرهنگ و مؤسسات فرهنگى چون در این قبیل کارها از نظر سوابق اخلاقى و کارهاى مهم علمى حتماً باید از کسانى استفاده بشود که صلاحیت داشته باشند و به علاوه اینها اغلب کارمندان ادارى هستند، هیچ وقت مهندس، پزشک، پزشکیار نیستند اغلب کارمند پائین هستند دیگر اینکه در قسمت استاد و دانشیار، رئیس درمانگاه حذف شده است. رئیس درمانگاه یک کسى که در دانشگاه مشغول است و بعد از استاد و دانشیار او است که کار تعلیماتى دارد به علاوه مهندس راننده، کمک راننده، اینها را باید مطابق بودجه‌ای که دارند بتوانند استخدام کنند بنده خواستم تذکر بدهم بجناب آقاى وزیر فرهنگ که خودشان هم اطلاع به این اشکالات دارند موافقت فرمایند که این پیشنهاد تصویب شود.

رئیس - آقاى وزیر فرهنگ وزیر فرهنگ راجع به اینکه در قانون ذکر مشاغل مختلف بشود مثل اطوکش رختشوى بنده خیال می‌کنم که ضرورى نیست چون ما معمولاً مستخدم جزء را طلاق می‌کنیم به همه این اشخاص مختلف که این مشاغل را دارند بنابراین به نظر بنده ضرورت ندارد، دوم اینکه در قسمت دانشیار و استادان رئیس درمانگاه را هم اضافه کنیم. رئیس درمانگاه در همان کادر تعلیماتى است وقتى می‌گوئیم استاد معلم، دانشیار شامل تمام این طبقات است و اگر خواسته باشیم مشاغل را یکى یکى ذکر کنیم این خیلى طولانى خواهد شد به نظر بنده نظر آقا تأمین است اما اینکه می‌فرمایید اجازه قانونى داده بشود به دانشگاه‌ها که استخدام بکنند به نظر بنده یک قوانینى فعلاً هست و این قوانین هم مانع و رادعى براى آنها نیست اگر تاکنون اشکالى بوده از لحاظ نبودن مجوز قانونى براى استخدام بوده والا از لحاظ تشریفات استخدام اشکالى نیست خود وزارت فرهنگ می‌تواند اعتبار بدهد به دانشکده‌ها که این مستخدمین جزء مورد حاجتشان را در حدودی که در بودجه‌شان منظور شده استخدام کنند بنابراین هر دو نظر آقا تأمین است و به نظر بنده محتاج قانون نیست.

رئیس - آقاى دکترامین

دکتر شفیع امین – با توضیحات آقاى وزیر فرهنگ مسترد کردم.

رئیس – دو پیشنهاد دیگر رسیده است قرائت می‌شود (به شرح زیر قرائت شد) مقام معظم ریاست مجلس شوراى ملى پیشنهاد می‌نماید در ماده واحده کلمه (در درجه اول) به کلمه (صرفاً) تبدیل شود رامبد.

رامبد - عموم آقایان چه در مراجعات شخصى خودشان به دستگاه‌هاى دولتى و چه اشخاص دیگرى که مراجعه کرده‌اند نتیجه‌اش را به اطلاع آقایان رسانده‌اند متوجه شده‌اند که سازمانهاى فعلى دستگاه‌هاى دولتى ما به نحو احسن قادر به انجام امور مردم نیستند و نه تنها نیستند با شرح مفصلى که

+++

 با اجازه آقایان نمایندگان بعداً عرض خواهم کرد بزرگ‌ترین مسبب نارضایتى مردم و بدبین شدن به اوضاع مملکت صرفاً دستگاه دولت است وبس (صحیح است) بنده در پیرامون این مطلب هر وقت موقعى پیش آمد حضور آقایان عرض خواهم کرد متأسفانه بعضى اوقات یابنده نمی‌‌توانم مطلب را آن طورى که باید ادا کنم یا اینکه مستمعین نخواسته‌اند مطلب را آنچنان که هست می‌شنوند و یا شنیده‌اند و سوء‌تفاهمى پیش آمده وقتى عرض می‌کنم که تشکیلات خوب نیست دلیل این نیست که همه مأمورین بد هستند ولى تشکیلات بد‌ مأمورین را هم به سوى بدى سوق می‌دهد، در جلسه گذشته راجع به اینکه مستخدم اضافى استخدام نشود عرایضى کردم و برخلاف وعده جناب آقاى نخست‌وزیر که قرار بود رادیو شمرى نخواند رادیو شروع بشمرى خواندن کرد بدون اینکه مطلب بنده را بگویند و قصد هم بود که مطلب بنده خوانده نشود پاسخ جناب آقاى نخست‌وزیر را دائر بر اینکه هر کس می‌آید تقاضایی می‌کند اگر تقاضایش انجام بشود می‌گوید مملکت بهشت است و هر وقت تقاضایش انجام نشود می‌گوید مملکت جهنم شده چندین‌بار در رادیو گفته شد که به عقیده بنده صحیح نبود و اما راجع به این لایحه قانونى در وزارت‌خانه‌های مختلف ستون مستخدمین جزیی که جلو اطاق‌ها نشسته‌اند و چرت می‌زنند به نظر آقایان رسیده است و این بیچاره‌هایی که ما اسمش را می‌گذاریم استثمار می‌کنیم، استعمار می‌کنیم، چه می‌کنیم، با یک حقوقى که امروز یک فرد قادر نیست معاشش را بگذراند موظف می‌کنیم جلو اطاق بنشیند و از وظیفه خودش منحرف نشود اگر عده دیگرى هم به اسم مستخدم جزو به آنها اضافه بکنیم به خدا صحیح نیست بعد هم فردا قانونى می‌آورند که چون حقوق آنها نمی‌رسد بیائیم حقوق آنها را بالا ببریم و چون بحق است باید این را قبول بکنیم اگر قبول نفرمایید خود بنده این کار را قبول می‌کنم از هزاران اشخاصى که به نام بازرس، بازرس ویژه، بازرس‌هایی در خیابان‌ها می‌گردند و هیچ کارى نمی‌‌کنند و همچنین نجار و بقال و سبزى فروش که حکم مستخدم جزیی در جیبشان هست و مشغول کسب خودشان هستند خدمتتان معرفى می‌کنم پیشنهاد بنده این بود که دولت اولین کارى که می‌کند بیاید و با کمال صمیمیت وزرا دور هم بنشینند البته زحمت دارد ولى بی‌زحمت هم نمی‌شود وزارت کرد تعداد زیادى کارمندان خودشان را به نحوى که مورد قبول وزارت فرهنگ باشد به وزارت فرهنگ تحویل بدهند، وزارت فرهنگ هم کلاس‌هاى آموزگارى براى آنها باز بکند چاى آوردن به عنوان مستخدم جزیی یا رانندگى که اداره شهربانى و راهنمایی در عرض بیست روز تصدیق می‌دهد و امثال این کارها کار مشکلى نیست براى ماشین تحریرنویسى یا پیشخدمت جزیی، یا رختشویی و امثال اینها همین پیشخدمت‌های سایر وزارتخانه‌ها را به کار بگمارند حقوق اینها را هم زیادتر بکنند که به زندگیشان برسند بهتر از این است بنده پیشنهاد کردم که اجازه بفرمایید زیادى مستخدمین سایر ادارات به وزارت فرهنگ انتقال پیدا کنند که مورد استفاده قرار بگیرند این پیشنهاد بنده است موکول به نظر مبارک است.

رئیس - ‌آقاى ارباب مخالفید؟ (مهدى ارباب بلى) بفرمایید.

مهدى ارباب - عرض کنم اصل منظور ایشان صحیح است اما هر کس نمی‌تواند آموزگار بشود و هر کس نمی‌تواند دبیر بشود و باید صلاحیت شخصى داشته باشد. مضافاً به اینکه اشخاصى که ادارات را خراب کرده‌اند حالا بیایند وزارت فرهنگ را هم خراب بکنند این صحیح نیست، صلاح نیست و موضوع دیگر تا اصل بازخواست و تنبیه و تشویق در این ادارات رایج نگردد دستگاه ادارى ولو با کم کردن اشخاص اصلاح نخواهد شد. بنابراین بنده با این نظر از لحاظ اینکه عملى نیست مخالفم‏

رئیس - آقاى وزیر فرهنگ‏

وزیر فرهنگ - بنده راجع به مستخدمین زائد ادارات عرضى ندارم البته در وزارت‌خانه‌ها و حتى در خود وزارت فرهنگ هم مستخدم زائد است و اینها عموماً اشخاصى هستند که یا از کارافتاده هستند و یا اینکه صلاحیت کارهایی را ندارند و یا به مقاماتى رسیده‌اند که کارهاى پائین‌تر نمی‌کنند اگر بخواهید این کار ما را که 15 شهریور باید مدارس جدیدى تأسیس بشود و بچه‌های مردم باید بروند به مدرسه معلق بفرمایید به اینکه رسیدگى بشود که کارمندان زائد دولت معین بشود آنها را بیاوریم تربیت بکنیم براى معلمى تکلیفى براى بچه‌های مردم معین بکنید استدعا می‌کنم همینطور موافقت بفرمایید ما در درجه اول براى مستخدمین جزء از کارمندان سایر وزارت‌خانه‌ها استفاده بکنیم و انشاء‌الله براى قسمت‌های دیگر هم استفاده می‌کنیم، سعى خواهیم کرد که اشخاصی که صلاحیت اخلاقى داشته باشند از آنها براى خدمت معلمى استفاده کنیم‏.

رئیس - آقاى رامبد

رامبد - بنده به اعتماد اینکه فرمایش آقاى وزیر فرهنگ اجرا می‌شود پس گرفتم.

رئیس - پیشنهاد دیگر قرائت می‌شود (به شرح زیر قرائت شد) پیشنهاد می‌نماید تبصره ذیل علاوه شود: تبصره از این تاریخ انتخاب رؤساى دانشگاه و دانشکده‌های شهرستان‌ها بر طبق رویه‌ای که در دانشگاه تهران معمول است انجام شود دکتر مشیر فاطمى

رئیس - آقاى دکتر مشیر فاطمى

دکتر مشیر فاطمى - بنده چون آقایان خسته هستند زیاد توضیح ندارم یک قانونى که خود آقایان گذرانده‌اند براى دانشگاه تهران و بنده خیال می‌کنم امروز در این لایحه بهترین وسیله بود که همین رویه را براى شهرستان‌ها هم عمل کنند (دکتر امین - عمل شده) نشده است

رئیس - آقاى وزیر فرهنگ

وزیر فرهنگ - بنده باید عرض کنم که نظر جناب آقاى دکتر مشیر فاطمى در قوانین موجود تأمین است یعنى هر دانشکده‌ای که شوراى دانشکده رسمى پیدا کند می‌تواند رئیس انتخاب کند بنابراین همان عملى که دانشگاه تهران می‌کند همین است که می‌فرمایید. یعنى وقتى شوراى دانشکده رسمیت پیدا کند رئیس را نتخاب بکند و الان همین عمل می‌شود. بعضى دانشکده‌هایی که شوراشان رسمیت پیدا کرده خودشان این کار را می‌کنند یعنى تعداد استادشان به حد نصاب رسیده خودشان رؤسایشان را نتخاب می‌کنند و نظر شما تأمین است.

دکتر مشیر فاطمى - بنده پیشنهاد خودم را پس گرفتم.

رئیس - کلیات آخر مطرح است آقاى ارسلان خلعت‌برى

ارسلان خلعت‌برى - بنده یک دقیقه عرض دارم عرض کنم به آقاى وزیر فرهنگ می‌خواهم تذکراً عرض کنم این زیادى کار و خرج و تشکیلات و نرسیدن به کارها براى اینست که ما خودمان در کارهایمان یک کارهاى زائدى را قبول می‌کنیم کار که زیاد شد آن وقت خرج زیاد می‌شود اشکالات زیاد می‌شود احتیاحات هم زیاد می‌شود علت‌العلل خرابى یعنى علت اینکه فرهنگ به تشکیلات زیادى محتاج است برنامه‌های زائد وزارت فرهنگ است. برنامه‌های درسى فرهنگ را اگر دقت بفرمایید به نظر من چهل درصدش زیادى است مخصوصاً براى دختران این برنامه اضافى است و این برنامه‌های زیادى معلم زیادتر و خرج زیادتر می‌خواهد اگر در این دو ماه جناب آقاى وزیر فرهنگ همت کنند این برنامه‌های اضافى را از برنامه‌های فرهنگ حذف کنند یک ثلث تشکیلات فعلى فرهنگ مملکت براى ولایات در اختیارشان خواهد بود.

رئیس - آقاى وزیر فرهنگ‏

وزیر فرهنگ - بنده از نظریاتى که فرمودید خیلى متشکرم البته براى تجدید نظرى در برنامه مشغول اقدام هستیم و این یک کارى است که باید با مطالعه دقیق انجام داد ولى اینکه فرمودند که تجدیدنظر در برنامه‌ها موجب می‌شود که یک عده معلم در اختیار ما قرار بگیرد اینطور نیست براى اینکه در هر حال محصل روزى پنج ساعت باید درس بخواند منتهى این درس را نخواند درس دیگرى خواهد خواند در هر صورت البته تذکر جنابعالى مورد توجه وزارت فرهنگ هست و امیدوارم سعى بکنیم که به تدریج برنامه‌هایمان مفیدتر و جامع‌تر بشود.

رئیس - رأى گرفته می‌شود به لایحه فرهنگ مربوط به معلمین آقایانى که موافقند قیام فرمایند (اغلب برخاستند) تصویب شد به مجلس سنا فرستاده می‌شود.

6- تعیین موقع جلسه بعد - ختم جلسه

رئیس - نظر به اینکه در این ماه مرداد آقایان نتوانسته‌اند از مرخصى استفاده بکنند آن حدى که ممکن است جلسه تعطیل شود تا یازده مهرماه است بنابراین جلسه را ختم می‌کنیم جلسه آینده پنجشنبه 11 مهرماه خواهد بود.

(مجلس یک ساعت و ده دقیقه بعداز ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شورای ملى - رضا حکمت

+++

سؤالات نمایندگان

مقام ریاست معظم مجلس شوراى ملى‏

مستدعى است امر فرمایند در موعد مقرر دولت (جناب آقاى نخست‌وزیر) پاسخ به سؤال زیر بدهد خورده مالکین سیستان که محصول و خانه‌شان طعمه آب شده و قسمتى 3 سال است گرفتار آب‌برى می‌باشند از دو جهت از سیستان به تدریج کوچ می‌کنند.

1- نه نان دارند نه بذر که بتوانند به زندگى و رعیتى و زراعتشان در زابل ادامه دهند.

2 – مهم‌تر اینکه امیدوار نیستند در سال آتیه مصون باشند زیرا کشاورزى طبق سنت معمول سیستان وظیفه‌اش را انجام نمی‌‌دهد از لحاظ ایجاد سدهاى خاکى و وسعت مجارى فاضل آبها و کنترل آب و رعایت‌های لازم در موقع بالا کشیدن و انداختن تخته اهى سدها و گماردن مأمورین مغرض و آلوده برخلاف نص صریح قانون و انتفاع شخصى در قبال تنگ کردن مجارى فاضل آبها و غیره.

آیا به چه طریق کمک لازم و کافى به آسیب‌دیدگان چند ساله خواهد شد که بتوانند زندگى و زراعت کنند و دنبال نان جلاى وطن نشوند.

دیگر اینکه اگر کشاورزى مسئولیتى دارد مسئول کیست و چه مقامى باید مؤاخذه کند آیا تا به حال تعقیب و مؤاخذه تعمل آمده یا خیر.

با تقدیم احترام ابراهیم پردلى مقام ریاست معظم مجلس شوراى ملى مستدعى است امر فرمایند جناب آقاى وزیر راه در موعد مقرر براى پاسخ سؤال زیر حاضر شوند.

بعد از خرابى راه زابل آیا پولى براى تعمیر داده شده یا خیر اگر داده شده یا اینکه اداره راه زاهدان به زابل داده چه مبلغ بوده.

با تقدیم احترام ابراهیم پردلى‏

ریاست محترم مجلس شوراى ملى متمنى است به آقایان وزراى محترم دارایی و بازرگانى اطلاع داده شود تا براى جواب این سؤال در مجلس حضور به هم رسانند.

آیا در قبال خرید 2500 تن چاى داخله توسط محمد دانشمند تقاضاى صدور جواز ورود چاى خارجه توسط نامبرده شده است یا خیر و در صورت تقاضا آیا جواز صادر گردیده است؟

سید شمس‌الدین قنات‌آبادى

ریاست محترم مجلس شوراى ملى

متمنى است دستور بفرمایند جناب آقاى دکتر مهران وزیر محترم فرهنگ براى پاسخ به سؤال زیر در مجلس شوراى ملى حاضر بشوند.

سؤال

در صورتی که بیشتر از یک سال است طى تشریفات مخصوصى تأسیس دانشکده کشاورزى رضائیه انجام یافته و پس از آن از دفتر مخصوص شاهنشاهى دستور موکد داده شده که وزارت فرهنگ مشغول اقدامات لازمه بشود و بعداً اراضى لازمه را که وزارت فرهنگ درخواست نموده بود تهیه شده و تحویل داده شده به چه علت تا حال جناب آقاى وزیر فرهنگ در انجام این امر اقدامات موثرى نفرموده‌اند.

دکتر فریدون افشار نماینده رضائیه مقام محترم ریاست مجلس شوراى ملى.

متمنى است مقرر فرمایید سؤال زیر به وزارت کشاورزى ارسال نمایند که براى توضیح و جواب در مجلس حضور به هم رسانند.

براى دفع آفت سن بجنورد که قریب یک ماه و نیم است زراعت اهالى را تهدید می‌نماید با مراجعات مکرر اینجانب و شکایت اهالى و تأکید جناب آقاى نخست‌وزیر چه اقدامى تاکنون از طرف وزارت کشاورزى به عمل آمده چنانچه اقدام عملى و موثرى مبذول داشته‌اند براى رفع نگرانى و اطمینان خاطر اهالى محل توضیح فرمایند.

یار محمد شادلو

مقام ریاست معظم مجلس شوراى ملى

تمنا دارد به جناب آقاى وزیر فرهنگ اطلاع فرمایند که به سؤال زیر پاسخ دهند.

نسبت به اجراى تعلیمات اجبارى در آذربایجان چه اقدامى به عمل آورده‌اند و برنامه‌شان نسبت به تعلیمات اجبارى در کشور چیست؟

با احترامات - دکتر امین

مقام ریاست معظم مجلس شورای ملى

تمنا دارد به جناب آقاى وزیر فرهنگ اطلاع فرمایند که به سؤال زیر پاسخ دهند.

در خصوص دبستان ایرانیان اسلامبول که تنها مدرسه و مرکز تعلیمات ملى ایرانیان مقیم ترکیه می‌باشد چه اقدامى به عمل آورده‌اند و بودجه و وضعیت آنجا را معین فرمایند

با احترامات - دکتر امین

مقام محترم ریاست مجلس شورای ملى متمنى است مقرر فرمایند سؤال ذیل براى جواب به دولت ابلاغ شود.

کمک‌هایی که به وسیله اصل چهار به کشور ایران می‌شود برنامه‌های آن چه نحو تنظیم می‌گردد و چه اشخاص یا مؤسساتى در تهیه آن دخالت دارند

ارسلان خلعت‌برى

مقام ریاست مجلس شوراى ملى متمنى است مقرر فرمایند سؤالات ذیل براى جواب گفتن به دولت ابلاغ شود.

1 - معادل پنج میلیون دلار ماشین‌آلاتى که در انبارهاى مؤسسه اصل چهار در مرکز و شهرستان‌ها بدون استفاده مانده بوده و اخیراً به دولت تحویل شده از چه نوع و چه مقدار است صورت تفصیلى و موجودى در مرکز و هر یک از ‌شهرستان‌ها را متمنى است تعیین فرمایند.

2- علت آن که از ماشین‌آلات مزبور استفاده نشده و به مردم و کشاورزان براى استفاده داده نشده چه بوده؟

3- از ماشین‌آلات مزبور در آینده چه نحو استفاده خواهد شد؟

ارسلان خلعتبرى

مقام معظم ریاست مجلس شوراى ملى

تمنا دارد به جناب آقاى وزیر بهدارى اطلاع فرمایند به سؤال زیر پاسخ دهند در خصوص مبارزه به امرض سل در آذربایجان چه اقدامى به عمل آورده‌اند و نسبت به ساختمان آسایشگاه مسلولین در آذربایجان چه اقدام کرده‌اند.

با تقدیم احترام - دکتر امین

مقام محترم ریاست مجلس شوراى ملى

خواهشمندم به جناب آقاى وزیر دارایی دستور فرمایند که براى جواب پاسخ زیر به مجلس شوراى ملى حاضر شوند.

در موقع عزیمت حجاج ایرانى براى زیارت بیت‌الله الحرام بانک ملى ایران جهت هر ریال سعودى بیست و یک ریال و کثرى دریافت داشته در صورتی که ارزش ریال سعودى به پول ایران در کشور سعودى 16 ریال و در کشورهاى عراق سوریا لبنان 15 ریال تسعیر می‌گردد علت اجحاف بانک ملى به حجاج ایرانى چه بوده است زیرا براى هر نفر از حجاج ایرانى مبلغ شش هزار ریال زیادتر از نرخ عادله کشورهاى خاورمیانه دریافت شده است.

محمد رضا خرازى

مقام محترم ریاست مجلس شوراى ملى

متمنى است دستور فرمایید سؤال ذیل را به وزارت کشور ابلاغ فرمایند با آن که مکرر تذکر داده شده مردم شهر تهران براى تصفیه حساب آب‌بها و عوارض ساختمان و غیره هفته‌ها به دو اثر مختلف شهردارى باید مراجعه کنند و این رویه باعث زحمت مردم است به چه علت شهردارى تاکنون ترتیبى براى تغییر رویه فعلى نداده است.

ارسلان خلعتبرى

مقام معظم ریاست مجلس شوراى ملى

متمنى است مقرر فرمایند به وزارت فرهنگ ابلاغ گردد که در موعد قانونى براى جواب پرسش زیر در مجلس حضور یابند.

1- درآمد کل اوقاف در سال چه مبلغ است.

2- درآمد اوقاف کشور به چه مصرفى می‌رسد.

3- درآمد و مخارج که در سال 1335 از وجوه مزبور به عمل آمده به چه مبلغ بالغ است.

4- آیا از درآمد اوقاف وجوهى به عناوین به اشخاص علاوه بر آنچه در وقف‌نامه‌ها ذکر گردیده پرداخت می‌گردد یا خیر و اگر پرداخت می‌گردد اشخاص آن صورت داده شود.

سرلشگر کیکاوسى

ریاست محترم مجلس شوراى ملى

خواهشمند است به جناب آقاى وزیر کار دستور فرمایند براى پاسخ به  سؤالات زیر راجع به اعتصاب کارگران در آغاجارى و کوره‌پزخانه در مجلس شوراى ملى حضور به هم‌رسانند.

1- دستمزد کارگران مزبور چه مبلغ است؟ آیا حداقل دستمزد براى این کارگران وجود دارد یا خیر در صورت مثبت چه مبلغ می‌باشد.

2 - آیا صحت دارد که در کوره پزخانه مزد کارگران از طریق مقاطعه کارپرداخت می‌شود نه مستقیماً؟

3 - تقاضاهاى کارگران مزبور چیست و درباره آن دولت چه تصمیماتى اتخاذ کرده است.

4 - آیا صحت دارد که در بعضى از مراکز صنعتى هنوز حداقل دستمزد اجرا نمی‌شود.

دکتر حسین پیرنیا

مقام ریاست محترم مجلس شوراى ملى

خواهشمندم مقرر فرمایید جناب آقاى وزیر محترم فرهنگ در مجلس حضور به هم‌رسانند و سؤال زیر را پاسخ بدهند.

در سال 1326 موقع تشریف فرمایی بندگان اعلیحضرت همایونى به آذربایجان از محل عطیه ملوکانه (کمک به فرهنگ آذربایجان) که مبلغ 20 هزار تومان به منظور ساختمان و بناى دبیرستان به فرهنگ آستارا مسئولین وقت اختصاص داده بودند در آن موقع ساختمان مذکور شروع و بناى آن تقریباً یک متر از سطح زمین بالا آمده و در نتیجه عدم تکافو اعتبار از آن وقت ساختمان به حالت نیمه تمام باقى مانده و از بین می‌رود و با اینکه تکمیل ساختمان مکرر تعقیب شده است وزارت فرهنگ نه از محل اعتبار ساختمانى خود و به از محل کمک سازمان برنامه براى تکمیل ساختمان مذکور اقدام نکرده است خواهشمندم جناب آقاى وزیر فرهنگ توضیح دهند که علت عدم کمک به ساختمان نیمه تمام آستارا چه بوده است.

فضلعلى هدى‏

+++

یادداشت ها
Parameter:295179!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)