کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره پانزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏15
[1396/05/25]

جلسه: 113 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز چهار شنبه پنجم آبان ماه 1327  

فهرست مطالب:

1-تصویب صورت مجلس

2- بقیه مذاکره در اطراف یک دوازدهم و تصویب آن

3- موقع و دستور جلسه آینده- ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏15

 

 

جلسه: 113

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز چهار شنبه پنجم آبان ماه 1327

 

فهرست مطالب:

1-تصویب صورت مجلس

2- بقیه مذاکره در اطراف یک دوازدهم و تصویب آن

3- موقع و دستور جلسه آینده- ختم جلسه

 

مجلس ساعت ده و چهل دقیقه پیش از ظهر به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید.

[1- تصویب صورت جلسه‏]

صورت جلسه قبل را آقاى صدرزاده (منشى) قرائت کردند

بیست دقیقه به ظهر روز دوشنبه سوم آبان مجلس به ریاست آقاى گنجه‌ی نایب رئیس تشکیل و صورت جلسه پیش قرائت گردید.

اسامى غائبین جلسه گذشته که ضمن صورت مجلس خوانده شده است‏

غائبین بااجازه- آقایان: بیات- دکتر بقائى- حسن اکبر- امینى- سلطان‌العلماء- غضنفرى- معین‌زاده- پالیزى- اورنگ- محمدذوالفقارى- دکتر طبا- تقى‌زاده- قهرمان- ساعد

غائبین بى‌اجازه- آقایان محمد‌حسین قشقایى- اردشیر شادلو- دادور- قبادیان- تولیت- رضا رفیع- کامل ماکویى- اخوان- ابوالقاسم بهبهانى- نراقى گرگانى- امیر‌تیمور- نبوى- دکتر عبده- رضوى- آصف- حسین وکیل- ملک‌پور- ناصرى- بهار- شهاب خسوانى- یمین اسفندیارى- گلبادى- دکتر ملکى- فاضلى- صفا امامى‏

دیر آمدگان بى‌اجازه آقایان: مهدى ارباب- رضوى- زنگنه- دماوندى- سلطانى- آقاخان بختیار- منصف- موسوى- عبدالرحمن فرامرزى- محمدعلى مسعودى- سزاوار- شریعت‌زاده- مسعود ثابتى- صاحب‌دیوانى‏

آقاى اردلان راجع به موافقت آقاى نخست وزیر در پرداخت اضافات بعد از اسفند 26 و آقاى ضیاء ابراهیمى نسبت به معافیت مالیات ارضى براى کسانى که مالیاتشان از پانصد ریال تجاوز نمی‌کنند و آقاى مشایخى در باب توضیحات پیشنهاد خودشان راجع به سد کرج کرده شده بود توضیح و تذکرى دادند

آقاى رحیمیان پیشنهاد نمودند مبلغ چهل میلیون ریال براى ساختمان دوسد در قوچان و شیروان و ده میلیون ریال بابت احتیاجات ادارى و فرهنگى قوچان پرداخت شود و ضمن توضیحات گفتند در سال 1319 ساختمان این دو سد تحت مطالعه و درشرف اقدا‌م بود و به علت وقایع شهریور معوق ماند ممکن است دولت در بودجه سال 28 یا در برنامه هفت ساله مورد توجه قرار دهد

آقاى نورالدین امامى مخالف بوده گفتند رفع نواقص حوزه‌های انتخابیه نمایندگان با اعتبار مختصر انجام‌پذیر ‌نیست باید در تصویب بودجه کل کشور تسریع شود

یک ربع به ظهر چون عده براى اخذ رأى کافى نبود جلسه ختم و به روز پنجشنبه محول گردید

رئیس- نسبت به صورت جلسه نظرى نیست‏

اردلان- بنده تذکر نظامنامه‌ای دارم‏

رئیس- آقاى رحیمیان نسبت به صورت جلسه نظرى دارید

رحیمیان- بله‏

رئیس- بفرمایید

رحیمیان- چون در خارج آقاى نخست وزیر فرمودند مخارج ساختمان این دو سد معلوم نیست بنده می‌خواستم عرض کنم که این مخارج و تمام جزئیات دیگر از طرف بنگاه آبیارى تشخیص شده و بنده از پیش خودم عرضى نکردم

+++

رئیس- صورت جلسه پیش تصویب گردید آقاى اردلان‏

اردلان- تذکر بنده راجع به انتخاب کمیسیون‌ها بود

رئیس- روز دیگر جزء دستور خواهد شد شعب هم باید استقراع بشود 2 سه نفر از آقایان تقاضاى نطق قبل از دستور کرده‌اند گفته شد دستور دستور

دهقان- بنده بانطق قبل از دستور مخالفم‏

اسلامى- بنده اخطار نظامنامه‌ای دارم‏

رئیس- بله بفرمایید

اسلامى- عر‌ض کنم اخطار بنده در حدود ماده 54 است و یک دقیقه هم بیشتر وقت مجلس را نمی‌گیرم اقبال- ماده رابخوانید نمایندگان می‌توانند دربدویاختم مجلس از و وزرا‌ را مستحضر نمایند بنده خدا را شکر می‌کنم و پیش وجدان خودم خیلى خوشوقتم که به خوبی وظیفه‌ی نمایندگى خود را انجام می‌کنم و به هیچ‌ وجه نظر خصوصى ندارم (صدر‌زاده- دیگران هم ندارند) عرض کنم عده‌ای هستند که با حقه‌بازى مال دولت را برده‌اند و می‌برند ودولت به هیچ وجه در فکر نگاهدارى آن نیست اگر این مال مال اشخاص معینى بود بنده تأثرى نداشتم ولى چون مال دولت است بنده اصرارى دارم که این مال مال دولت است ولى وزارت جنگ و وزارت کشاورزى که مالک این مال است اقدامى نمی‌کند (دهقان- کدام مال) اجازه بفرمایید حالا عرض می‌کنم قبلاً قضاوت نفرمایید اگر این مال از شخص معینى بود ممکن بود یک تصوراتى بشود ولى طبق مدارک موجود هم مال دولت است ...

رئیس- آقاى اسلامى ...

اسلامى- بنده راجع به سؤال خودم عرض می‌کنم که الان دو ماه از آن گذشته است عرض کردم طبق مدارک موجوده در وزارت کشاورزى و وزارت جنگ که جناب آقاى وزیر جنگ هم گمان می‌کنم تأیید می‌کنند بنده دو ماه قبل سؤالى راجع به اراضی عباس ... آباد کردم که ملک طلق وزارت جنگ و یک عده‌ای حقه باز آن را برده‌اند و دولت هم جواب نمی‌دهد با این که به بنده مکرر گفته‌اند شما پشت تریبون چیزى نگویید ما خودمان رسیدگى می‌کنیم همان طور مانده بنده برخلاف عقیده خودم اگر دولت این سؤال را جواب ندهد دولت را استیضاح می‌کنم این یکى یک موضوع دیگر زنگ رئیس‏

رئیس- این مربوط به سؤال نیست‏

اسلامى- سوال است‏

[2- بقیه مذاکره دراطراف یک دوازدهم و تصویب آن]‏

رئیس- باید وزیر حاضر باشد که سؤال بفرمایید جلسه گذشته پیشنهاد آقاى رحیمیان قرائت شده بود آقاى نخست وزیر بفرمایید

نخست وزیر- راجع به پیشنهاد آقاى رحیمیان خواستم عرض کنم چون مطلبى مربوط به بودجه عمرانى کشور است و البته از لحاظ رسیدگى و برآورد مخارج و تقدم و تأخرش آن وقتى می‌باشد که برنامه‌ای در قسمت امور عمرانى کشور نوشته شود اساس کارش این است که به تشخیص هئیت دولت یابه تشخیص یک عده غیر فنى فقط این تصمیم گرفته نشود که کدام بر کدام مقدم باشند به هر حال همان طور که گفته‌اند البته بنگاه آبیارى هم برآوردى در این قسمت کرده و تصمیمى خواهند گرفت بنابراین تصور میکنم اگر خودشان هم موافقت کنند که بگذاریم در موقع طرح بودجه مملکتى یا در موقعی که تصمیم برنامه در کمیسیون گرفته می‌شود اصلح باشد راجع به این اظهارات آقاى اسلامى هم که سؤالاتى کرده بودند و چند روز قبل هم با خود بنده صحبت کردند آقاى وزیر دادگسترى مشغول رسیدگى هستند عنقریب نتیجه رسیدگى هم در جواب ایشان عرض خواهد شد و اما راجع به استیضاح عرض کنم که این دولت کارش استیضاح است یکى می‌رود یکى دیگر (خنده نمایندگان)

رئیس- پس گرفتند پیشنهاد دیگر قرائت شود

 (پیشنهاد آقاى برزین به شرح زیر قرائت شد)

تبصره- امتیاز‌نامه استناد یه شرکت تلفن کان لم یکن (همهمه شدید نمایندگان) (زنگ شدید رئیس)

رئیس- آقایان توجه کنید گمان می‌کنم یک بلند‌گوى بسیار بزرگى لازم است چرا گوش نمی‌دهید ...

تبصره- امتیاز‌نامه استنادیه شرکت تلفن کان لم یکن شناخته می‌شود (صحیح است) و از تاریخ تصویب این قانون دولت مکلف است (همهمه نمایندگان) اداره تلفن مملکت رامانند پست و تلگراف خود اداره و کلیه اموال موجود و مؤسسات آن را تملک نموده موجبات رفع احتیاجات تلفنى مملکت را در تمام استان‌ها و شهرستان‌ها فراهم نماید و بهای سهام شرکت مزبور را به نرخ عادله روز در ظرف مدت ده سال باصدى هشت سود در سال در ده قسط سالیانه به وسیله تسلیم اسناد خزانه بپردازد (همهمه نمایندگان زنگ رئیس‏)

رئیس- تأمل کنید تا موافق و مخالف درست نوشته شود. آقاى برزین‏

یکى از نمایندگان- آفرین برزین احسنت.

رئیس- حالا بگذارید صحبتشان را بکنند به بینید چه می‌گویند بفرمایید آقاى برزین‏

برزین- یک مختصرى ناچارم به عرض نمایندگان محترم برسانم براى نمایاندن تفوق تمدن ما نسبت به یکى از دول همجوار ما آقاى تقى‌زاده نویسنده عالی‌مقام نوشته بودند تقریباً در سى سال قبل که مملکت ما مملکت بى‌تلفن و بى‌تلگراف و بى‌سیم است که این راننگ دانسته بودند که یک ملتى نتواند ارتباط خودش را منظم و مرتب نکند (صحیح است) حقیقت‌ از تاریخى که من این را دیدم در روحیه‌ام اثر مخصوصى کرد یعنى قلم آقاى تقى‌زاده گویا نسبت به همه اشخاصى که علاقه دارند نسبت به طرز نوشته ایشان یک اثر محسوس دارد و در بنده هم این اثر زیاد است (صحیح است) عرض کنم که ملاحظه می‌فرمایید که امروز موضوع وسایل ارتباطات موضوع شریان حیاتى است براى ملت‌ها براى مملکت‌ها امروز الان از هر نقطه دنیا با نیویورک صحبت کنید با تلفن از آنجا هم با تلفن جواب می‌دهند- الان شما با لندن صحبت می‌کنید با پاریس صحبت می‌کنید ولى متأسفانه با حضرت‌ عبد‌العظیم نمی‌توانید صحبت کنید یکى از نمایندگان با خود تهران هم حتى وقتى که باران می‌آید تلفن را با همسایه‌تان هم نمی‌توانید صحبت بکنید صحیح است می‌گویند باران آمده کابل خراب شده صحیح است شما وقتى می‌خواهید در این هنگام یک شماره‌ای را بگیرید یک مرتبه تا می‌خواهد آن شما‌ره بیفتد مثل این که این سیم را متصل کرده‌اند به میادین جنگ یک صداى غر و غرى می‌دهد (خنده شدید نمایندگان) که واقعاً سامعه خراش است آدم متعجب می‌ماند مگر اینجا میدان جنگ است- خرابى وضعیت تلفن مورد اتفاق ملت ایران ست که به بدترین وجهى اداره می‌شود (صحیح است صحیح است) و من اگر افکار عمومى ملت را حاضر نمی‌دیدم و افکار تمام نمایندگان محترم را مساعد نمی‌یافتم این پیشنهاد را نمی‌کردم (صحیح است) من عادت ندارم تبصره بدهم بعد بیایم اینجا حرف بزنم و بعد هم بگویم پس می‌گیریم پس هم نمی‌گیرم (یکى از نمایندگان- همه رأى می‌دهند) مجلس خودش می‌داند رأى می‌دهد بدهد نمی‌دهد ندهد (دیگرى از نمایندگان- آقا همه رأى می‌دهند) ملاحظه بفرمایید آقا الان یک نفر مطلبى به من می‌گفت که اغلب سفارتخانه‌ها تلفن ندارند آیا به من می‌گفت که اغلب سفارتخانه‌ها تلفن ندارند آیا ننگ نیست که یک ملت 6 هزار ساله‌ای مانند ایران با این حرف‌ها و این تاریخ مشعشع و اینها تلفن نداشته باشد ملاحظه بفرمایید عراق و حتى افغانستان امروز آب لوله‌کشى دارند و ما هنوز در تهران تلفن هم نداریم (صحیح است) این ننگ است توجه بفرمایید اغلب آقایان نمایندگان تلفن ندارند قریب 12 میلیون شرکت پول گرفته است بنده هم قاضى بوده‌ام و هم نماینده مجلس هستم ولى این پول بر‌خلاف قانون را خودم دادم دیدم ناچارم چکار کنم محتاج به تلفن هستم ملاحظه می‌فرمایید که تاکنون به احدی تلفن داده نشده است آثارى که از تلفن هست فقط این حفره‌ها و گودال‌ها و دست اندازهای توى خیابان‌ها است که یا اتوبوس‌ها را برمی‌گرداند وعده‌ای تلفات می‌دهند و یا فنرهاى اتومبیل‌ها را می‌کشند بنده می‌خواستم از جناب آقاى آراسته وزیر پست و تلگراف سوال کنم که شما از این 12 میلیون چه اطلاعى دارید چه کنترلى کرده‌اید چه نظارتى کرده‌اید؟ ... چه استفاد‌ه‌‌اى کرده‌اید؟ .... این پول کجا رفته و کى برده؟ .... این که نمی‌شود یک عده یک باندى تشکیل می‌دهند و تمام منافع عمومى مملکت را می‌خورند و ما همه‌اش را حرف می‌زنیم (صحیح است) هیچ ممکن نیست آخر تا کى؟ ..... (احسنت) عرض کنم یک طریقى به من می‌گفت که تمام این اشخاصى که مرده‌اند مسئولیتش با شرکت تلفن است براى این که سکته کرده‌اند حریق اتفاق افتاده و مرده‌اند زیرا تلفن در کار نبوده است که فوراً تلفن بکنند مأمورین بیایند یا دکتر بیاید. عرض کنم بنده بیش از این تصدیع نمی‌دهم چون جناب آقاى رئیس هم می‌توانند به بنده اخطار بکنند عرض کنم این است عللى

+++

که بنده این پیشنهاد را تقدیم مجلس شورای ملى کردم و بنده امیدوارم جناب آقاى هژبر هم اولین قدم اصلاحیشان از این موضوع باشد

معتمد دماوندى- شهرستان‌ها را هم اضافه بفرمایید

رئیس- آقاى دکتر شفق موافقید

دکتر شفق- مخالفم‏

رئیس- بفرمایید

دکتر شفق- عرض کنم که غیر از یکى دو مورد تجربه نشان داده است در مجلس وقتى در یک مسائلى احساساتى به کار رفته است بسا که بعداً اسباب پشیمانى بار آورده است (یکى از نمایندگان- این طور نیست احساسات نیست) بنده به اتمام آقایان محترم در این باب شریکم که این تلفن و وضع تلفنى نیست که ما داریم تردیدى در این نیست ولى می‌خواستم استدعا بکنم از آقایان نمایندگان محترم که در یک دوازدهم یک امرى را که روى یک قرا‌ردادى باید رسیدگى شود (همهمه نمایندگان) و مستند به یک سوابق و قراردادى است اعم از تلفن و تلگراف یا معاهدات تجارتى یا هر موضوع دیگر را نباید به مناسبت یک دوازدهم که می‌خواهیم حقوق کارمندان را بدهیم طرح کرد که یک چنین چیزى را تصویب بکنند اگر هم مجلس با آن موافقت دارد تحمل بفرمایند در موقع بودجه کل کشور این پیشنهاد را بدهند ما هم رأى می‌دهیم دولت هم در این باب قطعاً یک مطالعاتى می‌کند امروز نباشد یک هفته بعد عرض بنده این است (گفته شد- رأى رأى)

رئیس- رأى گرفته می‌شود

مشایخى- بنده اخطار نظامنامه‌ی دارم‏

رئیس- یک موافق صحبت کرد یک مخالف هم صحبت کرد

دکتر بقائى- ایشان عضو کمیسیون بودجه بودند مخالف می‌تواند صحبت کند

رئیس- می‌دانم ایشان به عنوان مخالف صحبت کردند

برزین- جناب آقاى رئیس یک مخالف و یک موافق بیشتر نمی‌تواند صحبت کند

سزاوار- بنده اخطار نظامنامه دارم‏

رئیس- بر طبق چه ماده‌ای‏

سزاوار- برطبق قانون اساسى‏

رئیس- قانون اساسى که اخطار نمی‌شود

سزاوار- خلاف اصول است چرا نمی‌شود نظامنامه فرع بر قانون اساسى است آقا این خلاف اصول است اجازه بدهید توضیح بدهم‏

رئیس- مربوط به اینجا نیست هروقت که یک چیزى از نظامنامه تخلف شد می‌توانید اخطار نظامنامه‌ای بکنید

مشایخى- پیشنهاد خرج است قابل طرح نیست‏

رئیس- پیشنهاد خرج نیست‏

مشایخى- اجازه بفرمایید توضیح بدهم‏

برزین- باید به دست دولت داده شود این پیشنهاد دخل است نه خرج‏

رئیس- براى این که آقایان توجه داشته باشند ماده 102 قرائت می‌شود

ماده 102 به شرح زیر قرائت شد

ماده 102- هر یک از نمایندگان در صورتی که از نظامنامه تخلف مشاهده کنند حق دارند مراتب را اخطار کنند

مهندس رضوى- اخطار نظامنامه‌ای دارم‏

رئیس- برطبق چه ماده‌ای؟ ....

مهندس رضو‌ى- ماده صریح نظامنامه مشروط می‌کند طرح قضایاى مالى و هر‌گونه طرح قانونى را با حضور دولت براى چه براى این که در امور مملکت وقتى که وکلاى ملت نظرى دارند دولت هم نظر خودش را بگوید

رئیس- اخطارتان را بفرمایید دولت نظرش را می‌دهد

مهندس رضوى- باید دولت نظر خودش را بگوید بعد مجلس نظرش را بدهد

نخست وزیر- آقا بفرمایید بخوانند تا بنده بفهمم‏

ملک‌مدنى- بنده اخطار دارم‏

سزاوار- بنده موافقم‏

دکتر اعتبار- اگر رأى می‌خواهید بگیرید بگیرید چرا رأى نمی‌گیرید

رئیس- اخطار ندار د باید رأى گرفت‏

سزاوار- شرکت سهامى است سهم دارد

رئیس- یک دفعه قرائت می‌شود رأى گرفته می‌شود

سزاوار- بنده موافقم‏

رئیس- اگر موافقید بفرمایید صحبت کنید

سزاوار- بنده حضورتان عرض کنم اجازه بفرمایید بنده نه در شرکت تلفن سهمى دارم و نه به استثناى یک نمره هم بیشتر دارم هیچ گونه تماسى هم از جهت مشاوره حقوقى با شرکت ندارم و جهت مخالفتم را بیان می‌کنم این است که وضع تلفن خوب نیست اما چیزى هم نیست که (یکى از نمایندگان- آقا این خیلى بد است، یک موافق و یک مخالف صحبت کردند ) اما چیزی که هست‏

دکتر بقائى- آقا بچه عنوان صحبت می‌کنید؟ به عنوان موافق (دکتر بقائى- حق ندارید صحبت کنید )به شما چه من به عنوان موافق صحبت می‌کنم‏

رئیس- آقاى دکتر بقائى به عنوان موافق صحبت می‌کنند

دکتر بقائى- نمی‌شود صحبت بکند یک مخالف و موافق صحبت کردند این که مجلس نمی‌شود

سزاوار- اینجا مجلس شوراى ملى است نمی‌شود سلب مالکیت از مردم کرد این برخلاف اصول است به هر صورت .....

دکتر بقائى- به هر صورت ندارد شما نمی‌توانید صحبت کنید

سزاوار- به تو مربوط نیست‏

دکتر بقائى- به من مربوط است نمی‌شود صحبت کرد (زنگ ممتد رئیس)

سزاوار- به شما مربوط نیست من از اینجا نمی‌روم تا صحبتم را نکنم‏

رئیس- آقاى سزاوار شما می‌گویید موافقم و میایید به عنوان مخالف صحبت می‌کنید موافق یعنى آنچه که آقاى برزین گفتند صحیح است درباره پبیشنهادات یک موافق صحبت می‌کند و یک مخالف مطابق قاعده باید رأى گرفت‏

سزاوار- حالا می‌فرمایید چه بگویم توضیحاتم رابدهم‏

رئیس- توضیحاتى ندارید که بگویید باید رأى گرفت (گفته شد- رأى رأى)

رئیس- بسیار خوب بفرمایید رأى می‌گیریم- رأى گرفته می‌شود به پیشنهاد آقاى برزین آقایانى که با این پیشنهاد موافقند قیام کنند

رئیس- 42 نفر ایستاده‌اند تصویب شد

یکى از نمایندگان- آقاى برزین را تبریک می‌گوییم همهمه‌ی نمایندگان‏

دیگرى از نمایندگان- پیشنهاد کنید که امتیاز‌نامه شرکت نفت ملغى شود

رئیس- آقایان نظم را رعایت بفرمایید اگر رعایت ترتیب را نکنید ناچارم اخطار کنم متوالیاً

 (تبصره پیشنهادى ذیل قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم که تبصره ذیل به ماده واحده اضافه شود

تبصره- اضافات سال 26 و 27 کارمندان و خدمتگزاران که استحقاق دارند قابل پرداخت است ملک‌مدنى‏

دهقان- بفرمایید دو مرتبه قرائت شود

 (مجدداً به شرح سابق قرائت شد)

رئیس- آقاى ملک‌مدنى‏

ملک‌مدنى- عرض کنم پیشنهادى که بنده دادم خیال می‌کنم در ماده پیشنهادى دولت هم هست (یکى از نمایندگان- بلى هست) بنده قبل از این که این لایحه دولت بیاید تا آن که یک دوازدهم داده شود قصد بنده این بود که اضافات جزء پرداخته شود و خیال می‌کنم حالا این نظر در تبصره‌هایى که خود ماده واحده دارد تأمین شده من نظرم پرداخت این اضافات مستخدمین جزء کارمندان دولت است و خیال می‌کنم که خود که آقاى نخست وزیر هم با این نظر موافقند همهمه‌ی نمایندگان‏

رئیس- آقایان گوش کنید بالاخره باید رأى بگیریم‏

ملک‌‌‌مدنى- بنده موقعى که این پیشنهاد آقاى برزین مطرح بود اجازه خواستم که بیایم به عنوان اخطار نظامنامه‌ای صحبت بکنم و آقاى رئیس چون مجلس خیلى شلوغ شد اجازه نفرمودند ولى یک مطلبى را اینجا وظیفه‌ی خودم می‌دانم که عرض کنم براى این که خلاف اصل نباید بشود (عده‌ای از نمایندگان- آقا گذشته رأى دادند اکثریت رأى داده) آقا مجلس در حقوق ثابت اشخاص نباید مداخله کند (صحیح نیست) اجازه بفرمایید بنده خواستم عرض کنم این کار براى مجلس شوراى ملى صحیح نیست‏

رئیس- آقاى ملک‌مدنى رأى بگیریم ....

ملک‌مدنى- پس گرفتم

+++

پیشنهاد آقاى دکتر اعتبار به شرح زیر خوانده شد

پیشنهاد می‌کنم تبصره زیر به ماده واحده اضافه شود

املاک واگذارى و خالصه و آنچه که بعداً به نام خالصه شناخته شود به رعایای همان محل واگذار می‌گردد دولت مکلف است لایحه مربوطه را که حاوى جزئیات عمل واگذارى خواهد بود منتهى تا آخر آبان تهیه و به مجلس شوراى ملى پیشنهاد نماید

مسعودى- املاک بزرگ را هم می‌خواستید بنویسید

رئیس- آقاى دکتر اعتبار

دکتر اعتبار- آقاى آزاد توجه بفرمایید از بیانات ناطقین محترمى که اغلب اینجا به سمع آقایان نمایندگان می‌رسد گر‌چه موضوع صحبت اغلب متفاوت بوده ولى همیشه یک وجه مشترک و یک وحدت کلمه و بالاخره یک حقیقت بسیار تلخ واقع و بسیار روشن و بدون پرده و لفافه استنباط می‌شود و آن این است که وضع اجتماعى ما از بدى به جایى رسیده که مقایسه آن دیگر با وضع هیچ جاى دنیا میسر نیست- اطبا می‌گویند وقتى مرض تشخیص داده شد علاج آن سهل است عجل در این است که ما هم امراض خانمانسوز اجتماع خودمان را می‌دانیم راه علاج آن هم بر ما مجهول نیست ولى در شروع به عمل تردید داریم مثل این است که آخرین ذره قوه اراده از وجود ما رخت بربسته بدبختی‌های گوناگون خود را از تقدیر می‌دانیم و برای رفع آنها منتظر معجزه هستیم سال‌ها است که در انتظار نتیجه کنفرانس چند دولت یا وضع آشفته بین‌المللى رکود و خمودگى خود را مدلل و به جا می‌دانم اغلب دخالت و نفوذ خارجی‌ها را مانع قرار داده و معتقدیم پیشرفت ما در امور داخلى از حدى که مورد نظر آنها است نمی‌تواند تجاوز کند راست است که موقعیت جغرافیایى و مخازن تحت‌الاراضى وضعیت خاصى به مملکت ما داده است دول بزرگ خارجى چه ما بخواهیم و یا نخواهیم دلبستگى‌هایى به کشور ما دارند ولى نباید فراموش کرد که ممالک کوچک دیگرى هم با وضعیت مشابه ما وجود دارند و آنها به عوض این که تسلیم حوادث شوند سعى کردند از اختلافات موجود در دنیاى حاضر حداکثر استفاده را به نفع مملکت خود ببرند و چه بسا موفق هم شده‌اند اصولاً آقایان باید دیگر منکر این اصل شد که خارجى بخواهد و یا بتواند مانع پیشرفت ملتى بشود مشروط بر این که آزاد زندگى کردن و ترقى کردن براى افراد آن ملت وجود داشته باشد همان دلایلى که آزاد گذاردن ملت هند را در تعیین سرنوشت خود ایجاب می‌نمود ....

رئیس- آقاى دکتر اعتبار این پیشنهاد است و خواهش می‌کنم که مختصر توضیح بدهید در اطراف پیشنهادتان این یک لایحه‌ای ا‌ست که دارید می‌خوانید

دکتر اعتبار- چشم همان دلایلى که آزاد کردن ملت هند را در تعیین سرنوشت خود ایجاب می‌نمود رجال خارجى را مجبور می‌کند که به خبط‌های سیاسى خودشان در ایران پى ببرند و حتى آقایان خبط‌های گذشته خود را صریحاً اعتراف نمایند صحیح است که یک ملت گرسنه و مریض و بى مأوایى فاقد دفاع از حق خود می‌باشد ولى همین گرسنگى و فلاکت اخرین قوه استقامت را ایجاب می‌کند

رئیس- آقاى دکتر اعتبار این باعث اعتراض می‌شود براى این که اصلاً مربوط به پیشنهاد نیست.

دکتر اعتبار- وقتى که یک پیشنهادى به این مهمى می‌شود این پیشنهاد باید توضیح داده شود بنده باید به شما توضیح بدهم (صحیح است) که چرا من این پیشنهاد را کردم (صحیح است) آقا هم تمنى می‌کنم موافتت بفرمایید

رئیس- آقاى برزین هم توضیح دادند راجع به آن پیشنهاد

دکتر اعتبار- این را باید به شما توضیح بدهم که چرا این پیشنهاد را می‌دهم

یکى از نمایندگان- ولى اینجا جایش نیست خوب حالا جایش هست یا نیست تمنى می‌کنم موافقت بفرمایید

رئیس- این سابقه می‌شود

دکتر اعتبار- آقاى رئیس چرا بى‌لطفى مى‌فرمایید براى توضیح دادن یک پیشنهاد باید کاملاً گفت‏

رئیس- نظامنامه نوشته است و می‌گوید توضیح باید مختصر باشد شما هم مختصر بفرمایید

آشتیانى‌زاده- همه با این پیشنهاد موافقند آقاى دکتر مختصر بفرمایید

دکتر اعتبار- بنده خیلى مختصر عرض می‌کنم فقط یک دلیل دیگرعرض می‌کنم و آقایان خیال می‌کنم که این قدر تأمل و صبر داشته باشند بنده عرض کردم وضع اجتماعى ما بسیار بد است و یک توضیحاتى راجع به این قسمت دادم یک قسمت دیگر هم می‌خواهم توضیح بدهم که بلکه آقایان را تکان بدهد اخبارى که ما هر روز در روزنامه‌ها از خودکشى مردان و زنان جوان این مملکت می‌خوانیم آقا این دیگر قابل تحمل نیست مردم استیصالشان به حداکثر رسیده (صحیح است) براى لبریز شدن این جام فقط یک قطره کافى است دیگر این ملت طاقت تحمل این همه بدبختى و بیچارگى راندارد (صحیح است) به هر حال جناب آقاى رئیس هم اخطار می‌فرمایند در 22 خرداد ماه 1321 اوائل مجلس سیزدهم یعنى همان موقعى که تحولات بسیار سریعى طرز تفکر اغلب طبقات را تحت تأثیر گرفته بود قانونى راجع به دعاوى اشخاص نسبت به املاک واگذارى به تصویب مجلش شوراى ملى رسید آقایان اغلب کم و بیش می‌دانند که چه سوء استفاده‌هایى از این قانون شد و چه اشخاصى بغتتاً متوجه شدند که اجدادشان از ملاکین معتبر این مملکت بودند و به چه وسایلى مقدارى از این املاک را تصاحب کردند این املاک در ظرف پانزده سال زحمت روز و شب به کلی تغییر شکل داد آماده شد گر چه محرک بیشتر این آبادى اعلیحضرت پادشاه فقید بودند ولى عوامل این آبادى همان ساکنین محل بودند و امروز انصاف و مروت از یک طرف و علاقه‌مند کردن مردم به آب و خاک مملکت از طرف دیگر حکم می‌کند که این املاک به آن اشخاصی که زحمت آباد کردن آنها را کشیده‌اند واگذار شود البته منظور بنده از واگذار کردن به رایگان بخشیدن نیست زیرا قدر و قیمت مال مفت را کسى نمی‌داند بلکه معتقدم که دولت با تشکیل شرکت‌های تعاونى درمحل این املاک را به اقساط چند ساله به مردم واگذار کند و البته جزئیات این عمل باید خیلى با دقت مطالعه شود و به همین دلیل است که بنده در پیشنهاد خودم دست دولت را باز گذرانده‌ام و یک ماه هم وقت معین شده است که در ظرف این یک ماه دولت نظر خود را به مجلس شوراى ملى پیشنهاد نماید براى این که این عمل ....

رئیس- آقاى دکتر اعتبار

دکتر اعتبار- آقا شما که فرصت نمی‌دهید من حرف بزنم‏

رئیس- بفرمایید بنشینید به شما اخطار می‌کنم که بفرمایید بنشینید حدى دارد ترتیبى دارد

دکتر اعتبار- اولاً از بى لطفى جناب آقاى رئیس بنده بى‌نهایت متأثرم ....

رئیس- بنده به هیچ‌ وجه نسبت به هیچ کس نظر خاصى ندارم جز اجراى نظامنامه صحیح است‏

دکتر اعتبار- براى این که این عمل با روح وقف‌نامه‌ای که اعلیحضرت شاه فقید راجع به این املاک تنظیم فرموده‌اند تطبیق نمی‌کند وقتى که در این املاک این تغییر داده شود عوایدى خواهد داشت بنده معتقدم که سازمان خدمات اجتماعى شاهنشاهى در این عواید سهیم بشود این سازمان با این که سازمان جوانى است و در تحت توجه اعلیحضرت همایونى است بسیار خوب کار کرده است اگر چه در حوزه انتخابیه بنده سهمى از این خدمات نبرده دهقان خواهد برد امیدوارم ولى همین نفس عمل این سازمان که خدماتى به همه مملکت کرده براى بنده کافى است و دیگر بنده عرضى ندارم فقط بنده مفتخرم که این پیشنهاد را با موافقت و تصویب فراکسیون ترقى تقدیم می‌کنم و از وزرا‌ محترم دولت و آقایان نمایندگان محترم تقاضا پشتیبانى می‌کنم‏

رئیس- آقاى دهقان مخالفید

دهقان- بله‏

رئیس- بفرمایید

دهقان- تردید ندارد که بالاخره براى زارعین این مملکت و رفاه حال آنها باید یک فکر اساسى بشود و این مورد اتفاق تمام نمایندگان است و مخالفتى هم ندارد اگر یک روز خواستند اصلاح اساسى در این کشور بکنند باید اول از زارعین این مملکت که بدبخت‌ترین افراد هستند شروع بکنند (مهندس رضوى- کى انشاء‌الله؟) زیرا زارعین این مملکت فاقد بهداشت و زندگى صحیح و حتى وسایل اولیه زندگى هستند و در بعضى جاها در سخت ترین شرایط زندگى می‌کنند ولى پیشنهادى که آقاى دکتر اعتبار کرده‌اند این منظور را تأمین نمی‌کند آقاى دکتر اعتبار بنده براى جنابعالى عرض می‌کنم این پیشنهاد جنابعالى این منظور را که رفاه حال زارعین این کشور باشد تأمین نمی‌کند زیرا که دیده شده زارعین قبل از آن که وسایل معیشت و آسایشند فراهم شود قادر بنگاهدارى ملک نیستند شما این املاک راه مبینشان تقسیم کنید چهار روز بعد مى‌آیند ازشان می‌خرند و باز در دست مالکین دیگر جمع می‌شود و منظور اصلى از تقسیم املاک و خالصه‌جات حاصل نمی‌شود باید اول یک نقشه‌ای ریخت و وسایل زندگى را براى رعایا فراهم کرد معاششان را تأمین کرد و یک

+++

کارى کرد که حقیقت یک زندگى راحتى داشته باشند و بعد آمد این املاک را تقسیم کرد و راجع به املاک واگذارى که آقاى دکتر اعتبار در پیشنهاد خودشان نوشته‌اند املاک واگذارى را آن کسی که واگذار کرده یک تکلیفى برایش معین کرده یعنى گفته عواید این املاک باید به مصرف مخصوصى برسد بنابراین بنده عقیده دارم که بیاییم یک طرحى اصولاً راجع به کار زارعین از حیث رفاه آنها تهیه بکنیم و با مشورت کسانى که در این کار تخصص دارند یک پیشنهاد جامعى که این منظور بهتر تأمین بشود و الّا اگر که در این وقت کم یک چنین پیشنهادى به این مهمى را بخوانند که یا رد و یا تصویب بشود ممکن است در آینده هم ما نتوانیم یک قدم‌های مفید و اساسى براى حال زارعین این کشور برداریم

 نمایندگان- رأى رأى‏

رئیس- یک دفعه دیگر قرائت می‌شود به شرح سابق مجداً قرائت شد

دکتر راجى- خالصه و املاک واگذارى را جداً رأى بگیرید

رئیس- آقاى نخست وزیر

نخست وزیر- بعضى اوقات بنده مواجه می‌شوم با یک پیشنهادى که در مباحث الفاظش هنوز خودم گیرم املاک واگذارى و خالصه راواگذار کنند به رعایا املاک واگذارى به املاکى اطلاق می‌شود که مال اعلیحضرت فقید بوده و به اعلیحضرت فعلى صلح شده و اعلیحضرت همایونى واگذار کردند به دولت مجلس شوراى ملى قانونى گذرانده که تشخیص بدهند کدام اینها مال دولت است و کدام مال مردم اگر رفت به محاکمه و رأى دادند که مال دولت است می‌شود املاک خالصه و اگر ندادند اسمش املاک واگذارى است یعنى یک ملکى که درش بحث است یعنى مدعى دارد و معلوم نیست که مال دولت یا مال مردم است این را واگذار بکنیم به رعیت چى را واگذار کنیم صحیح است آقاى دکتر اعتبار پیشنهاد می‌کنند که بدهیم به رعیت و توضیح می‌دهند می‌گویند بدهید به سازمان شاهنشاهى هم بدهیم به رعیت و هم بدهیم به سازمان شاهنشاهى ...

دکتر اعتبار- اجازه بفرمایید آقاى رئیس که بنده توضیح بدهم‏

نخست وزیر- بنده که نمی‌دانم چیست روشن بفرمایید تا بنده هم عقیده‌ام را بگویم‏

دکتر اعتبار- بنده عرض کردم که املاک واگذارى به اقساط به رعایا واگذار شود وقتى به اقساط واگذار شد یک عوایدى دارد و این عواید را بنده عرض کردم که دراختیار سازمان بگذارید حالا مى‌فرمایید اشکال دارد خالصه را قبول کنید بنده قسمت مربوط به املاک واگذارى را پس می‌گیرم و منحصراً در خالصه‌جات رأى گرفته شود

رئیس- رأى گرفته می‌شود به پیشنهاد آقاى دکتر اعتبار راجع به خالصه‌جات آقایانى که موافقند قیام کنند چند نفرى برخاستند تصویب نشد پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود به شرح ذیل قرائت شد

چون ماده واحده پیشنهادى دولت متضمن تبصره‌های مهمى است که محتاج به مطالعه و امعان نظر است پیشنهاد می‌کنم اصل ماده واحده از تبصره‌ها تفکیک و ماده واحده فوراً تصویب و شور نسبت به تبصره‌های پیشنهادى دولت و تبصره‌هاى پیشنهادى آقایان نمایندگان در مجلس تعقیب شود دکتر متین دفترى‏

رئیس- آقاى دکتر متین دفترى‏

دکتر متین دفترى- بنده این پیشنهاد را در روز اول روزاولى که از طرف دولت این ماده واحده داده شد تقدیم کردم و وقتى این تبصره‌ها را خواندم درست نفهمیدم که چیست چون طبع و توزیع نشده بود فقط دو موضوع بود که مورد توجه بنده واقع شد و عبارت آنها را هم نفهمیدم روز بعد از دفتر مجلس گرفتم و خواندم بنده امروز می‌خواستم اعتراض کنم که این تأخیر نشود چون آن روز آخر برج بود و حقوق مستخدمین در نتیجه این که هنوز بودجه دولت تصویب نشده همین طور مانده و امروز روز پنجم آبان است و بیشتر در این عقیده خودم جازم‌تر هستم براى این که پنج روز از آبان گذشته و اگر بنا شود در مجلس شور نسبت به این تبصره‌های دولت و تبصره‌هاى پیشنهادى آقایان نمایندگان ادامه پیداکند و هیچ مجوزى هم نیست که تبصره‌های پیشنهادى آقایان نمایندگان طرح نشود و باید طرح بشود به این جهت اگر دولت موافق است با این پیشنهاد بنده بنده حرفى ندارم و رأى بگیرند و اگر موافق نیست خیلى حرف دارم بفرمایید آقاى نخست وزیر اگر موافقید که رأى گرفته شود و الّا بنده حرف دارم ....

نخست وزیر- خوب بفرمایید پایین تا بنده هم عقیده‌ام را عرض کنم‏

رئیس- جنابعالى بیانات خودتان را بفرمایید تامجلس متوجه شود

مسعود ثابتى- اگر موافق باشند آقاى نخست وزیر چه لزومى دارد

رئیس- چه لزومى دارد یعنى چه باید بیانات خودشان را بفرمایند چرا یک چیزهایى اختراع می‌کنید بفرمایید اقاى دکتر متین دفترى‏

دکتر متین دفتری- عرض می‌کنم دلیل اول بنده همین بود که حقوق مستخدمین به عهده تعویق نیفتد این است که باید فوراً وزودتر بگذرد و حقوق مستخدمین تعویق نیفتد اگر بنا بشود این کار هم با تبصره‌هاى خود دولت و تبصره‌اى آقایان نمایندگان چندین جلسه طول بکشد چنانچه سه جلسه طول کشدیه است این البته نقض غرض خواهد بود و حقوق هم معوق خواهد ماند اما این که من درمقدمه پیشنهاد کرده باید مورد مطالعه قرار گیرد بنده منظورم این نبود که ا‌ین از دستور خارج شود منظورم این بود که بلافاصله تحت شور در بیاید زیرا راجع به آن یک عرایضى داریم چون خیلى مهم است بنده خودم اگر خاطر آقایان باشد آقاى نخست وزیر هم تشریف داشتند قبل از مسافرت عرایضى در مجلس کردم و از آقایان خواهش کردم که باید بودجه مملکت را در درجه اول گذراند بنده چه موافق دولت و چه مخالف باشم معتقدم که باید به درجه را تصویب کرد و داد دست دولت اما اینجا حالا که بودجه را نگذرانده‌اند بنده که نبودم تا بدانم تقصیر با کیست در هر صورت بودجه دولت نگذشته و دولت آمده است و این تبصره‌ها را داده و در ضمن یک دوازدهم تبصره‌های مهمى پیشنهادشده یکى از این تبصره‌ها مربوط است به تصفیه حساب راه‌آهن و تخصیص یک قسمت آن به مخارج وزارت جنگ بنده این را حضور آقایان عرض می‌کنم که ما همه نمایندگان معتقد هستیم که براى حفظ و استقلال تمامیت این مملکت ما وزارت جنگ لازم داریم و وزارت جنگ هر قدر اعتبارات براى احتیاجات خودش لازم داشته باشد تصویب کرده و خواهیم کرد و از این حیث اشکالى نیست ولى همین دولت براى وزارت جنگ احتیاجاتى که دارد همیشه در بودجه مملکتى اعتبارات پیش‌بینى کرده یا این که اعتبارات فوق‌العاده خواسته کما این که براى خرید اسلحه اینجا پیشنهادى شد و مجلس هم تصویب کرد این اصل قدیمى پنجاه سال پیش بود و به این ترتیب اداره می‌شد که براى تأمین هر قسمتى از احتیاجات مملکت یک بودجه‌ای برایش پیش‌بینى می‌شد این سیستم کهنه شده و دنیا دیگر این سیستم راقبول ندارد تمام عایدات مملکت می‌رود در صندوق وخزانه مملکت و مخارج مملکت را هم از آن صندوق می‌دهند و این که از فلان محل فلان خرج بشود این با اصول مالى امروز جور در نمى‌‌آید و امروز این رژیم را تمام علماى مالى دنیا هم طرد و محکوم کرده‌اند و دولت ما هم تاکنون این رویه را داشته براى وزارت جنگ هر اعتبارى می‌خواهند پیشنهاد بکنند مجلس هم به اکمال میل رسیدگى و تصویب می‌کند از این حیث اشکالى نیست و آقاى وزیر جنگ هم خیالشان راحت باشد فقط اشکال این است که شما می‌خواهید در ضمن تصفیه حساب راه‌آهن که ما در این باب خیلى حرف داریم و بنده یک مختصرى را خدمت آقایان عرض می‌کنم که مستخرج از یک حساب بزرگى است بنده این را استخراج کردم محمولات راه‌آهن ...

رئیس- آقاى دکتر راجع به پیشنهاد بفرمایید

دکتر متین دفترى- اگر نباید بگویم که نمی‌گویم و چون دولت موافق نیست باید عرض کنم که این حسابیکه براى پیش‌بینى شده به عنوان تصفیه حساب این را ما نمى‌توانیم قبول کنیم حساب ما خیلى زیادتر است ما اصلاً هیچ چیز براى راه‌آهن نمی‌خواهیم همین راه‌آهن ما را بگیرند مخارج اصلاح و مرمت راه‌آهن ما را آنچه که در جنگ خرابى به راه‌آهن واردشده مرمت بکنند کرایه هم نمی‌خواهیم هیچ چیز دیگرى هم نمی‌خواهیم همه چیز را واگذار می‌کنیم بنده تازه از اروپا می‌آیم و شما بیایید و ببینید که ممالکى که در جنگ بودند چه کمک‌های رایگانى به این ممالک می‌شود مملکت ما نمی‌تواند از این کمک‌ها استفاده کند مگر ما در جنگ نبودیم مگر ما ضرر نکشیدیم جز این که آخر کار آمدند 12 میلیون دلار از ما گرفتند و گفتند مرحمت زیاد صحیح است در صورتى که همان موقع من اطلاع دارم اطلاعى شخصى دادم مثل این که خودم شنیده باشم که یک افسر امریکایى می‌گفت که دولت ایران حتى یک چانه هم نزد یک قسط‌بندى هم نکرد 12 میلیون دلار این مملکت را که براى یک دلارش معطل است دادند حالا ما بیاییم براى تصویب یک دوازدهم که مستخدمین معطل هستند با یک عجله حساب راه‌آهن را تصفیه شده بدانیم ما این را نمی‌توانیم قبول کنیم آقاى نخست وزیر هم موافقند که ما، ده جلسه بیاییم بنشینیم و صحبت کنیم ولى تکلیف مستخدمین

+++

چیست مستخدمین کار کرده‌اند و آخر ماه حقوق می‌خواهند این را تصویب بفرمایید اگر آقاى نخست وزیر مخالف باشند من باز توضیح خواهم داد بهتر است سعى بکنیم در این موضوع کوتاه بیاییم

رئیس- آقاى نخست وزیر

نخست وزیر- این جا یکى صحبت پرداخت حقوق مستخدمین در آخر ماه هست البته دولت هم کمال امتنان را دارد از نمایندگان مجلس شوراى ملى که این نظر را اظهار می‌فرمایند و با این نظر موافقت دارند که هر چه زودتر باید حقوق مستخدمین پرداخت شود و اگر این کار به طول انجامیده است در ظرف این دو روز یا سه روز خود آقایان تصدیق می‌فرمایند یک دانه از این تبصره‌ها که دولت داده است مورد بحث نبوده هرچه بوده است خود آقایان پیشنهاد کرده‌اند بنابراین اگر طول کشیده است در نتیجه بحث در تبصره‌های دولت نبوده است تبصره‌هایى بوده که خود آقایان نمایندگان پیشنهاد کرده‌اند حالا خود مجلس شوراى ملى رأى می‌دهد که نمایندگان پیشنهاداتی که کرده‌اند بماند براى بعد چه آنهایى که مورد تصویب قرار گرفته و چه آنهایى که قرار نگرفته البته به نظر آقایان است بنابراین اگر بنا باشد آن تبصره‌هایى که دولت لازم داشته‌‌ است از لحا‌ظ احتیاجات مملکت مطر‌ح نشود و مورد بحث قرار نگیرد و فقط تبصره‌هایى که از طرف نمایندگان پیشنهاد شده است مورد بحث قرار گیرد آن یک امر دیگری است ولى مقصود این بود که آنچه مبتلا به روز است چه آنهایى که به نظر دولت رسیده و چه آنهایى که نظر آقایان نمایندگان رسیده همه بحث شود حالا چطور می‌شود که یک قسمتى که دولت پیشنهاد کرده مورد بحث واقع نشود و آنهایى که آقایان نمایندگان پیشنهاد کرده‌اند تصویب بکنند و من نمی‌دانم اگر بنا شد همه بماند بنده نمی‌دانم آن آرایى که امروز داده شد آنها چطور می‌شود

برزین- آنچه که تصویب شده ضمیمه است یعنى آنها‌یى که نمایندگان رأى دادند و قبول شده آنها قطعى است‏

دهقان- قطعى نیست‏

دکتر مصباح‌زاده- آنچه را هم که دولت قبول کرده قطعى است و جزء ماده می‌شود و آنچه را هم که نمایندگان پیشنهاد کرده‌اند و مورد توجه شد‌ه ضمیمه می‌شود

رئیس- آنچه دولت قبول کرده جزء ماده می‌شود بعد هم به آن رأى گرفته خواهد شد

نخست وزیر- اما این مطلبى را که روز گذشته یکى دو نفر از آقایان اظهار فرمودند امروز هم مثل این که می‌خواهند بفرمایند که فرصت نبوده است که در باب این تبصره‌ها مطالعه کنند می‌خواستم عرض کنم که این چیز تازه‌ای نیست چهار ماه است که این تبصره‌ها را دولت تهیه و تقدیم مجلس کرده ودر کمیسیون مورد شورد قرار گرفته و تصویب شده و در گزارش کمیسیون بودجه هم چاپ شده و در دستور مجلس هم هست آن دیگر تقصیر دولت نیست هر نوع مشاوره و مطالعه و بحثى لازم بود فرصت بود که آقایان بفرمایند حالا می‌فرمایید که مطالعه نفرموده‌اید تقصیرى متوجه دولت نیست چیزى نیست که دولت خواسته باشد مجلس شوراى ملى را در مقابل فشار پرداخت حقوق مستخدمین در آخر ماه قرار بدهد اما چرا اینجا نوشته شده براى این است که از امور جارى فوتى مملکت است بحث می‌فرمایید انجام می‌گیرد از یک طرف می‌فرمایید کارى که در مملکت مقدم است کار تولیدى است کار عمران است اما از طرف دیگر می‌فرمایید آن چیزى که پرداخت حقوق است او را فوراً تصویب بکنیم وبدهند آن چه که به وجهی از امور موجب عمران می‌شود آن بماند براى بعد حالا آن بعد کى است بنده نمی‌دانم چهار ماه است مانده باز هم بماند چهار ماه است معطل است باز هم معطل خواهد ماند آقاى رحیمیان پیشنهاد کردند که چهار میلیون ریال بدهند به آسیب‌دیدگان زلزله خراسان این یک محلى می‌خواهد اینجا یک تبصره‌ای گذاشته‌ایم که از چه محلى داده شود حالا مى‌فرمایید که این تبصره بماند براى بعد مگر آن را باید داد این که مى‌فرمایید لازم است باید داد عرض می‌کنم باید پولى داشته باشیم تا بتوانیم بدهیم این طرفش را که تصویب فرمودید و مى‌گویید لازم است آن طرفش را که تصویب فرمودید و مى‌گویید لازم است آن طرفش را مى‌گویید نمى‌خواهیم بماند براى بعد کدام بعد 5 میلیون تومان در اول سال داده شده است با تصویب مجلس به وزارت راه و تصور می‌شده است که تا شش ماه دوم سال بودجه مملکتى تصویب می‌شود نوشته شده است این پنج میلیون تومان را بدهند بعد از تصویب بودجه در شش ماه دوم سال کسر کنند پنج میلیون تومان را داده‌اند حالا رسیده‌ایم به شش ماهه دوم و باید کسر کنیم حالا می‌خواهند کسر کنند یعنى به موجب قانون می‌خواهند این پنج میلیون که اول سال گرفته‌اند از این بودجه بردارند برندارند آقا می‌خواهند بردارند چه بکنند قانون را چکار کنند اینجا اجازه داده شده است که این پنج میلیون تومان را بعد بردارند تبصره‌های دولت می‌فرمایید قابل بحث است و می‌فرمایید که یک دوازدهم تصویب بشود کار راه که معوق است پس آن پنج میلیون را که باید کسر کنند چکار کنند الان مى‌فرمایید که تمام راه‌سازى بخوابد، بخوابد یک تبصره دولت همین اضافات و ترفیعات 26 و 27 است که باید بپردازند از یک طرف آقاى ملک‌مدنى می‌فرمایند اگر در لایحه دولت هم نباشد اضافه بشود و از طرف دیگر می‌گویند که تبصره‌های پیشنهادى دولت باشد هم باشد و هم نباشد نمی‌دانم چطور است اینجا قانون گذشته که در باب کار نفت یعنى تشکیل یک شرکت ایرانى براى استخراج نفت دولت هر چه زودتر اقدام بکند این در برنامه دولت هم هست متخصصى که باید بیاید مشغول مذاکره هستیم که استخدام بکنیم دولت هم اقدام کرده یک سال هم هست که این کار مانده حالا بنده خواستم اگر موافقت بفرمایید هر چه زودتر ترتیب تشکیل این شرکت را بدهیم مى‌فرمایید که این تبصره‌ها باشد پس عمران از کجا باید بشود آخر هم کار عمران می‌خواهید و هم آن چیزى که می‌خواهید می‌فرمایید قابل بحث است خوب خیلى از امور قابل بحث است آنچه که قابل بحث نیست پرداخت حقوق مستخدمین است که قابل بحث نیست و باید پرداخت شود و مشکل‌ترین کار بودجه مملکت است یعنى تمام اشکالاتى که به بودجه مملکت می‌گیرند این است که قسمت اعظم بودحه مملکت صرف پرداخت حقوق مستخدم و دستگاه‌ها و ادارات زائد می‌شود اما عملاً که می‌آییم نه هیچ کارى براى اصلاح آن عمل می‌شود و نه امور عمری پیش می‌رود تنها ایراد این است چرا این قدر به مستخدمین ادارى پول می‌دهید و تنها عمل مثبت این است که حقوق آنها را تصویب می‌فرمایید و آخر ماه 1- 12 تصویب می‌کنید بنده که از این طرز کار مملکت سر در نمى‌آورم هى می‌فرمایید که این کار را بکن و هى دولت را با وزنه‌هاى بزرگ دست و پایش را می‌بندید که کار نکند و می‌گویید که چرا نمی‌دوی چطور بدود آقا تامل بفرماییدکه کارى که می‌خواهیم بکنیم و عملى که می‌خواهیم انجام دهیم چه جور است عسر و حرجش از این وضعى که در ظرف هفت سال در مملکت دچار بوده‌اید بالاتر نشود خوب اینجا یک تبصره است که‏ بیست و پنج میلیون ریال اعتبار بدهید براى تشکیل یک شرکت و رسیدگى به استخراج نفت خوب حالا این چه اشکالى دارد چرا این طور است بنده نمی‌دانم یک قیام و قعود می‌خواهد حالا چرا باید براى شور بماند و نباید به تبصره‌های دیگر ضمیمه شود بنده نمی‌دانم‏

آزاد- تبصره‌ی مربوط به راه‌آهن را توضیح بفرمایید

نخست وزیر- آن را هم توضیح می‌دهم آزاد توضیحاتش اینجا است که بنده عرض خواهم کرد

نخست وزیر- عرض می‌کنم مقدار زیادى گفتگو در ظرف این چند سال در باب‌ مبالغى که بایستى متفقین در ازاء استفاده از راه‌آهن ایران بدهند به عمل آمده بنده اینجا یکى دو بار عرض کردم حالا هم آمده بنده اینجا یکى دوبار عرض کردم حالا هم ناچارم عرض کنم این است که یکى از موفقیت‌هایی که در ظرف این مدت براى دولت حاصل شده در نتیجه مأموریتى بود که به بنده دادند رفتم در لندن درخدمت جناب آقاى تقى‌زاده نشستیم و مذاکره کردیم و بالاخره قرار شد و موافقت شد بیست و دو میلیون و هشتصد هزار تومان به دولت ایران بدهند و آن وقت دادند زائد بر این مبلغ آنچه متفقین دادند عبارت بود از مخارج جارى راه‌آهن والسلام یعنى وجه دستى به دولت ایران غیر از این بیست و دو میلیون و هشتصد هزار تومان داده نشده آن هم تا حدى خدمت بنده محسوس است و بعد از آن مذاکرات مفصل شفاهى و سیاسی از مجراى وزارت خارجه به توسط خود وزارت راه با مأمورین دولت انگلستان به عمل آمده داستان طولانى دارد و حساب‌هاى مفصلى کردیم آخر‌الامر در دولت جناب آقاى حکیمى که بنده هم همان وقت عضو دولت بودم در نتیجه‌ى مذاکرات مفصل به این نتیجه رسیدند که آقاى وزیر راه این مبلغ را موافقت مقدماتی کردند با دولت انگلستان که به میزان هشت میلیون لیره خاتمه بدهند از این مبلغ یک مقدار تأسیساتی را که به دولت ایران واگذار کرده بودند که من جمله همین سیم کار‌یرى است که الان هست و آقاى برزین فرمودند که به وسیله آن می‌توان با اروپا مکالمه کنیم و این یک مقدارى است که الان صورتش اینجا هست در ضمن این کاغد رسمى که سفارت انگلیس نوشته حساب کردند و قرار شد که 5 میلیون و هفتصد هزار لیره هم بدهند

آزاد- این توضیحات صحیح نیست آقاى وزیر راه آقاى حاج عز‌الممالک اردلان در آن موقع آمدند

+++

در مجلس شوراى ملى استشارء خصوصى کردند صلاح‌اندیشى طلبیدند نمایندگانى که عضو کمیسیون دارایى و عضو کمیسیون راه بودند نشستند و گفتند که با این ترتیب البته مذاکره‌ای که می‌کنید رسمیت ندارد ولى ما موافقیم که این عمل را بکنید

مکى- شما می‌خواهید رسمیت بدهید این مطلب را آقاى اردلان در هئیت دولت هم گفتگو کردند بعد از موافقت دولت موافقت مقدماتى دولت را شفاهاً اطلاع دادند متعاقب آن سفارت انگلیس یک کاغذ رسمى نوشته است و این مطلب را تأیید کرده است براى این که کاملاً قضیه روشن شود این هم جواب کاغذى است که از وزارت خارجه نوشته‌اند 2806 و 20/ 5/ 27 یادداشت وزارت امور خارجه وزارت امور خارجه شاهنشاهى تعارفات خود را به سفارت کبراى اعلیحضرت پادشاه انگلستان اظهار و عطف به نامه‌ى مورخه 31 خرداد 1327 شماره 3448 / 195راجع به مطالبات بنگاه راه‌آهن ایران از دولت انگلستان نسبت به استفاده نیروى انگلیسى که به عنوان جناب آقاى نخست وزیر ارسال فرموده بودند زحمت می‌دهد نتیجه تصمیم دولت در این خصوص قریباً به استحضار سفارت کبرى خواهد رسید می‌خواهم عرض کنم که اگر عرض کردم مذاکره مقدماتى براى این بود که آقایان بدانند رسماً این مطلب هنوز قطع و فصل نشده و رسماً آنچه که نوشتیم همین است ولی 5 ماه می‌گذرد و این مطلب منوط معوق است آقا باید به دولت انگلستان گفت که ما این را قبول داریم یا نداریم‏

مهندس رضوى- از وظایف دولت است ربطى به مجلس ندارد مگر راجع به 22 میلیون تومان مجلس نظر داده‏

نخست وزیر- اما راجع به اصل مطلب آقا باید مجلس شوراى ملى را از جریان و قضایا مطلع بکنیم هر جا که نشسته‌ایم بایستى حافظ مصالح و منافع مملکت باشیم صحیح است مصلحت و منفعت مملکت را تأمین کردن غیر از این است که کنار بنشینیم و ببینیم که کسى را می‌توانیم مسئول به کنیم و آن را لقمه لقمه بکنیم لقمه لقمه کردن یک نفر یا ده نفر مصلح مملکت را تأمین نخواهد کرد اگر آقایان فقط به صرف این که می‌فرمایید این از وظایف ما نیست از وظایف دو لت است عملى که تا به حال همین طور که عرض کردم قطع و فصل نشده اگر دولتى به تشخیص خودش عملى را قطع بکند بعد نظر نمایندگان مجلس شوراى ملى بر این باشد که مصلحت مملکت فوت شده شما آن دولت را استیضاح کنید اعلام جرمش کنید محبوسش کنید بیرونش کنید دولت خارجى بالاخره مطلب را قطع کرده و رفته مطلب را در سر بزنگاه نباید گذاشت فوت بشود ولى وقتى فوت شد شما آن دولت را مسئول بکنید فایده ندارد اما اگر مقصود همکارى است و انجام مصالح ومسائل مملکتى و پیشرفت منظور مجلس شوراى ملى عرض می‌کنم که موضوع چهار ماه است مطرح شده بفرمایید هر چه باید بکنیم بکنیم دولت هم نظر خودش را خواهد گفت اما موضوع این که به راه‌آهن بدهند یا ندهند این را آقایان باید بدانند اگر اشکالى ایرادى به وضع راه‌آهن به اداره راه‌آهن است چه این تبصره‌ها را پس بگیریم چه تصویب بشود چه معوق بماند همان است که هست اگر از این حیث باید اقدامى کرد آن را بفرمایید بکنیم و الّا این ماده یا این جمله به این صورت تصویب بشود معوق بماند هیچ تأثیر در وضع مملکت نخواهد داشت اما این را باید خدمت آقایان عرض کنم بسیارى از آقایان در این مسافرت دشت گرگان تشریف داشتند ملاحظه فرمودند وضع راه‌آهن از حیث یدکى از حیث لکوموتیو واگن احتیاجات دیگرش بعد از این مدت طولانى به صورتی افتاده است که نه حالا بلکه چندین ماه دیگر احتیاج فورى و فوتى به خریدن قطعات یدکى و سایر لوازم و چرخ و دستگاه دارد آقایان از یک طرف اصرار دارند ابرام دارند می‌فرمایند که دولت آنچه می‌تواند باید همش را مصرف کند که امور تولیدى در مملکت زیاد شود امور تولیدى نمی‌دانم چه طور شده است که به نظر می‌آید یک چیزى که بشود ایجاد کرد آقا به نظر نمی‌آید یک چیزى که از عوامل مهم امر تولیدى مملکت است اگر از کار افتاد مثل این است که ما برخلاف امر تولیدى عمل کرده‌ایم این که بنده اصرار دارم این مطلب از اهم مطالب این مملکت است و ناچارم امروز خدمت آقایان عرض کنم که اگر هرچه زودتر فکرى براى راه‌‌آهن یعنى تجدید وسایلش نفرمایید عنقریب می‌رسیم به جایى که صرف‌نظر از هر دولتى که سر کار است نتواند که یک قطار هم روزانه حرکت بدهد بعد دیگر نفرمایید که در موقعش چرا دولت نیامد مجلس شوراى ملى را مستحضر کند آقا هر کس و هر کسى که سر این کار باشد یا سر راه‌آهن باشد یا سر کار دولت باشد اگر پیش‌بینى نشده باشد و لوازم کار را فراهم نکرده باشند آقایان چند ماه دیگر بیایند و میلیون‌ها لیره و دلار تصویب بفرمایید خرج راه‌آهن بکنند اگر فرصت فوت شده باشد دیگر به جایى نمی‌رسد و باید چندین ماه منتظر شد تا لوازمش برسد براى این که من نمی‌دانم اوضاع وخیم بین‌المللى یک جا خواهد انجامید واگر ما باز هم غفلت کنیم در سفارش این لوازم معلوم نیست بعد از چند ماه دیگر دنیا به ما فرصت خواهد داد که این لوازم را بیاوریم این فوریت امور را آقایان در نظر بگیرند بعد هر چه بفرمایند دولت جز اطاعت چاره‌ای ندارد اما ملاحظه بفرمایید که اگر دولت در این باب اصرارى کرده است نه مقصودش این است که مسئولیتى اگر به عهده خودش است بگذارد به عهده مجلس عرض کردم در این مطلب کاغذ وزارت خارجه هست هیچ مسئولیتى دولت فعلى ندارد عملى که کرده دولت قبلى کرده و ناچارم عرض کنم که بنده در تصمیم دولت شخصاً شریکم بنده هم عضو دولت گذشته بودم و همین که این تصمیم را گرفتند از این حیث بنده می‌خواهم از خودم رفع مسئولیت بکنم خیر اما از حیث این دولت هیچ گونه مسئولیتى ندارد حالا باز اگر مقصود این است که بماند یعنى بنده به آقایان بگویم قبول داریم یا بگوییم قبول نداریم (مهندس رضوى- چر‌ا معلق بماند) معلق نماند عرض می‌کنم هر توضیحى که مجلس شوراى ملى لازم دارد بفرمایید که بنده بدهم (مهندس رضوى- این نه لایحه است نه طرح است قابل مذاکره نیست) خوب نیست که نیست به هر حال موضوع و بالاخره اساس کار این است خلاصه مطلب اگر چنانچه مجلس شوراى ملى فقط منحصراً عقیده دارند تا کار در این حقوق کارمندان است دولت هم البته براى این که بایستى به دست کارمندان اقدام بکند و در واقع قوه عمل دولت همیشه کارمندان دولت هستند

البته خیلى متشکر است هر چه زودتر که حقوق آنها پرداخت بشود و از این حیث تمام کارهاى مملکت اصلاح می‌شود بسیار خوب دولت هم حرفى ندارد دیگر بسته به نظر آقایان است‏

رئیس- آقاى عباس اسکندرى بفرمایید

عباس اسکندرى- بنده با پیشنهادى که جناب اقاى دکتر متین دفترى کردند مخالف هستم و تنها دفعه‌ای است که از این جهت بنده با نظر اقاى نخست وزیر موافقم اما نوع موافقت من شکل دیگرى است عرض کنم که هیچ کس خیال می‌کنم احدى از این آقایان نمایندگان میل ندارد حتى یک روز حقوق مستخدمین دولت به تأخیر بیفتد صحیح است بنده اتفاقاً در جلسات مکرر این جا مذاکره کرده‌ام با بسیار‌ى از همکاران همفکر نزدیک خودم با پیشنهاداتشان مخالفت کردم وقتی که صحبت کسر اتومبیل‌های دولت بود و گفتم من مخالفم دست و بال دولت‌ها را نباید بست از براى این که اینها تجمل نیست و باید کمک کرد آنهایى که می‌گفتم حسن نیت داشتم پس نظر بنده این نیست که حقوق مستخدمین دیرتر پرداخت شود خیر امروز هم به آن یک دوازدهم رأى داده شود اما موضوع صحبتى که بنده و علت مخالفت من با پیشنهاد آقاى دکتر متین دفترى این است که آقا ما یک جهان آشفته‌ای را پیش داریم و حقاً من نمی‌توانم خودم را راضى بکنم که به بودجه وزارت خارجه به عنوان یک دوازدهم رأى بدهیم در موقعی که سازمان ملل متحد الان در پاریس تشکیل است وزیر خارجه ما هم آنجا با هئیت نمایندگان ایران حاضر است و متأسفانه این سازمانى که حافظ حقوق ملل است سکوت می‌کرد نماینده ماهم آنجا بیش از همه ساکت است وقتی که یک ملت مسلمان و یک حکومت مسلمانى که 250 سال است استقلال داشته و این حکومت بریتانیا در تمام قدرتش چه در زمان کمپانى هند و چه در زمان قدرت بریتانیا استقلال او را از بین نبردند و امروز طومار استقلال او درهم پیچیده شده وزیر خارجه ما آنجا یک کلمه صحبت نکرده است صحیح است نظام حیدر‌اباد نظام دکن یک پادشاه مسلمان در آن جاهست که 250 سال است او را برداشتند و بردند ضمیمه کردند

فرامرزى- 600 سال به چه مناسبت در تمام این مدت استقلال او محفوظ بوده و استقلال او را از بین نبردند یعنى کارى بود که در آن موقع نمی‌توانست حکومت مستعمراتى بکند امروز این کار را کردند وزیر خارجه ما در آنجا هست و یک کلمه حرف نزد و بنده به این بودجه به یک هم چه دولتى به این صورت رأى نخواهم داد براى این است که باید مذاکره بشود من از تمام ممالک اسلامى کمک می‌خواهم براى این قسمت که نمایندگانى که در آنجا دارند تقبیح بکنند این را که سازمان ملل متحد این طور سکوت می‌کند صحیح است و باز هم اگر آقاى نخست وزیر فراموش کردند اشتباه کردند از ایشان خواهش می‌کنم که فوراً دستور بدهند به نماینده ما در آنجا تقبیح بکند این عمل راکه یک حکومتى که 250

+++

سال است در آنجا حکومت می‌کند (برزین 600 سال) با تمام وسائلى که داشتند نتوانستندکار ى بکنند عرض کنم مراجعه کنید به تاریخ در 1800 اولین موقعى است که حکومت هند تشکیل شد قبول کردند اما قسمت دیگر باید حقوق تمام مستخدمین داده شود جناب آقاى تقى‌زاده با ده میلیون ریال کسر از اداره تبلیغات پیشنهاد کردند و بنده موافقت نکردم چرا از براى این که با این که این تبلیغات خوب نیست مضر بود آقاى دکتر شادمان هم آن شکلى که باید و شاید عمل نمی‌کند معذلک گفتم روزی که ما خودمان دستمان می‌رسد دست و بال خودمان را اقلاً نبندیم ولى آقا فرق است بین حقوق مستخدم تا این که آنجا ناندانى یک اشخاصى بشود چرا بنده این را قبول نمی‌کنم ومیگویم باید پیشنهاد قرائت شود بنده پیشنهاد کردم که 41 هزار ریال از بودجه تبلیغات کسر شود نه ده میلیون ریال واین را ایستادگى می‌کنم چرا از براى این که آقاى دهقان 34 هزار ریال به اسم تماشا‌خانه تهران از تبلیغات می‌گیرند (یکى از نمایندگان- آقا این مربوط به بودجه نیست) چرا کاملاً مربوط به بودجه است و به همین دلیل می‌گویم باید مطرح شود علت مطرح شدن این است هفت هزار ریال هم به عنوان مشاور فنى می‌گیرند خوب بنده ایستادگى می‌کنم که حتماً پیشنهادات خوانده شود بنده هم توضیح می‌دهم از ایشان هم خواهش می‌کنم که نماینده مجلس حاجت ندارد البته ایشان هم موافقت خواهند کرد و مجلس هم رأى خواهد داد ما بایستى زوائد را بزنیم حقوق مستخدم و خدمتگذار را هم بدهیم به این جهت بنده عقیده دارم که باید حتماً پیشنهادات قرائت بشود و تا آخر هم مذاکره بشود تا نتیجه گرفته شود راجع به پنج میلیون و هفتصد هزار لیره که مذاکره کردند البته این باید مطرح شود من می‌گویم 100 تومان هم اگر می‌گیرید از انگلستان بگیرید اما به رسم على‌الحساب صحیح است نه برسم تصفیه حسا‌ب اینجا پنج میلیون و هفتصد هزار لیره آوردند گذاشته‌اند به کى مى‌دهند ما این را قبول می‌کنیم نمی‌کنیم از این گذشته راجع به راه‌آهن چه خوب فرمودند بنده کاملاً موافقم به این که بایستى تمامش صرف راه‌آهن بشود ولى شما این پولى را که مال راه است می‌خواهید جاى دیگر مصرف بکنید پیشنهاد می‌آورید راجع به وزارت جنگ و درباره‌اش صحبت می‌کنید بعد می‌آیید گریه می‌کنید که راه‌آهن دارد خراب مى‌شود و از بین مى‌رود این درست نیست بنده تقاضا می‌کنم در خاتمه آقایان موافقت بکنید اگر یک دوازدهم می‌خواهید مطرح شود و پیشنهادات مطرح نشود این پیشنهاد بنده نباید حذف بشود یعنى 41 هزار ریال از اداره تبلیغات حتماً باید کسر شود از این قبیل زواید در بودجه هست خیلى هم هست منتهى صورت ریز بودجه را به ما نمی‌دهند که ببینیم چه چیزهایى هست به هر حال قسمت دیگر هم باید در نظر گرفته شود و بنده هم موافقم به این که بایستى حقوق مستخدمین داده شود این حرف‌هایی که در خارج راجع به مجلس گفته می‌شود تمام بى‌اساس و بى‌قاعده است مجلس خوب کار می‌کند دقت هم می‌کند میل هم دارد کار بکند محظورات و مشکلاتى جلوى مجلس می‌گذارند بعد یک چیزهایى هست که رعایت ادب است اخلاق است نزاکت است حتى آنهایى که ایستادگى می‌کنند و مخالفت می‌کنند اینها هم می‌خواهند کار کنند منتهى شما یک چیزهایى را مى‌آورید و می‌خواهید مطالعه نکرده عمل بشود بعد هم داد و فریا‌د می‌کنید که مجلس نمی‌خواهد حقوق مستخدمین داده شود نمی‌خواهد بودجه را بگذراند مجلس بسیار خوب کار می‌کند مجلس می‌خواهد بودجه مستخدمین اول هر ماه داده شود بنده می‌گویم زوائد را ندیده‌اید اینجا خوان کرم نیست اگر کسى می‌خواهد کرم بکند از جیب مبارکش بکند اینها بودجه مملکت است شما از مردم می‌گیرید از 15 میلیون نفر می‌گیرید بنده می‌گویم اگر شما می‌خواهید این طور تقسیم بکنید به چند نفر بدهید این طور نمی‌شود

رئیس- اقاى نخست وزیر

نخست وزیر- بنده فقط خواستم یک توضیحى عرض کنم راجع به یک جمله‌ای که آقاى اسکندرى فرمودند مقصود از این پیشنهادى که شده ابداً این نبود که پولى که مال راه‌آهن است بگیرند وبدهند به وزارت جتگ یا جاى دیگر صحیح است (آزاد- این طور نیست) تأمل بفرمایید اگر بد روضه خواندم گریه نکنید (خنده نمایندگان) جنابعالى که روضه زیاد گوش می‌دهید دو دقیقه هم حالا گوش بدهید (مکى- تعزیه است) اگر آقایان به خاطر داشته باشند همین صحبت ده میلیون دلارى که می‌گویند سابقاً وسایل نقلیه خریده‌اند آن موقع راه‌آهن پول موجود نداشت نه ریال موجودداشت نه دلار ریالش را از بانک ملى راه‌آهن فرض کرد دلارش را هم دولت داد بنا‌براین ده میلیون دلار فرضى است که راه‌آهن دارد ریالش را به بانک ملى دلارش را به خزانه مملکت حالا شرطى که بانک ملى کرده در وقتی که این ریال‌ها را به راه‌آهن داده این بوده است که هر روزى که از بابت تصفیه حساب یا على‌الحساب هرچه بوده از این مطالباتى که راه‌آهن از متفقین دارد چیزى وصول شد بانک ملى طلب خودش را از آن وصولى بردارد بنابراین اگر چنانچه این 5 میلیون و هفتصد هزار لیره یا هر مبلغ دیگرى وصول شود چه شما بخواهید چه شما نخواهید از بابت بیست و چند میلیون تومان که راه‌آهن قرض دارد از آن محل برمى‌دارند پس چیزى نیست که ما بخواهیم دو میلیون لیره از راه‌آهن بگیریم بدهیم به جاى دیگر بلکه ارزى را که دولت داده در حدود این دو میلیون لیره دولت دلار به راه‌آهن داده بودکه راه‌آهن توانسته بود وسایلش را بخرد حالا عوض آن مقدار دلار لیره‌اش را دولت داده در حدود این دو میلیون لیره دولت دلار به راه‌آهن داده بود که راه‌آهن توانسته بود وسایلش را بخرد حالا عوض آن مقدار دلار لیره‌اش را دولت می‌گیرد ریالش را بانک ملى حالا اگر یک دفعه دیگر آقاى دکتر متین دفترى ملاحظه بفرمایند خواهند دید اینجا ما همین را نوشته‌ایم نوشتیم مبلغ دو میلیون لیره از آن رابه مصرف تکمیل و رفع نواقص کار‌خانه‌جات ارتش و خرید حوایج وزارت جنگ رسانیده و بقیه آن را جزء عواید بنگاه راه‌آهن منظور دارند این بقیه را که می‌گویم چه بنویسیم چه ننویسیم البته می‌رود به صندوق راه‌آهن که بعد از پرداخت بدهی‌های بنگاه بقیه را براى رفع حوایج ضرورى راه‌آهن مورد استفاده قرار دهند دو میلیون لیره مزبور به صورت دین خزانه راخواهد داشت و دولت مجاز است از محل عواید عمومى سال 1327 معادل همان مبلغ به ریال براى رفع حوایج راه‌آهن به بنگاه راه‌آهن دولتى ایران مسترد نماید بنابراین معادل 25 میلیون تومان بایستى از وجوه خزانه مملکت به بانک ملى پرداخت به توسط راه‌آهن که قرض راه‌آهن به این وسیله بابانک ملى تصفیه شود چرا اینجا نوشتیم براى این که ارزى سابقاً خزانه مملکت به راه‌آهن قرض داده است حالا پس می‌گیرید و به مصرف دیگر دولت می‌رساند بنابراین با این لایحه ما نیامده‌ایم عوایدى که مال راه‌آهن است بگیریم بدهیم به جاى دیگر خیر عواید راه‌آهن مال خود راه‌آهن است این پولى است که مال خود دولت است که از محل وجوه دولت برداشته می‌شود و به مصرفى می‌رسد که براى احتیاجات ارتش ضرورت دارد اما این که می‌فرمایید که مجلس شوراى ملى می‌خواهد مخارج زائد را حذف کند کسى مخالفت ندارد صحبت سر همین است بودجه‌ای است که تقدیم شده منظور دولت تقاضاى دولت این است که این بودجه را زود‌تر مطرح بفرمایید زوائد را هم بزنید نه این که نه میز نیدونه اینکه بالاخره آخر ماه چیزى راحذف می‌کنید آخر ماه میگویید هر چه می‌خواهید بدهید نتیجه این می‌شود که نه چیزى راخذف می‌فرمایید نه مصرف می‌فرمایید همه‌اش می‌خواهید ومیفرمائید که برسیم کى برسید پنج ماه است که مجلس می‌خواهد برسد پس کى می‌خواهید برسید کى می‌رسید اگر می‌خواهید بر سید خوب برسیدبعد وقتیکه معین شد البته از همان قرار عمل می‌شود ولى عمل مجلس این بوده که همیشه دلش می‌خواهد برسد و همه‌اش آخر ماه اجازه می‌دهد که بپردازید

رئیس- آقاى وزیر جنگ بفرمایید

وزیر جنگ- به طوری که عده‌ای از آقایان نمایندگان محترم از دیر زمانى که با بنده آشنا بودند و با اخلاق سربازى بنده آشنا هستند اصولاً مستحضرند که بنده در دوره زندگى عادت زیادى به حرف زدن نداشته‌ام از این نظر می‌خواهم به آقایان نمایندگان محترم اطمینان بدهم که وقت مجلس را زیاد اشغال نخواهم کرد فقط می‌خواهم عرض کنم توضیحاتى که درباره ارتش می‌دهم براى یک دفعه و برای همیشه توجه مخصوص مبذول بفرمایید شاید این سوء‌تفاهمات و مشکلاتى که وجود دارد از بین برداشته شود بنده در طول 60 سال عمر و چهل و چند سال خدمت سربازى این طور فهمیده‌ام و این طور می‌فهمم که کشور ایران کشوری است مستقل (صحیح است) و ملت ایران ملتى است مختار و قائم بالذات (صحیح است) یعنى آنچه را که تصمیم می‌گیرد و آنچه را که اراده دارد همان طوری ‌که بزرگ‌ترین ملل دنیا داراى حق استقلال می‌باشند ملت ایران هم استقلال دارد (صحیح است) مرکز این ملت مرکز اراده‌اش و مرکز محبوبیت این ملت در کجا است البته مجلش شوراى ملى است مجلس شوراى ملى آنچه را که تصمیم بگیرد البته در دستگاه‌ها‌ى مملکت صد در صد لازم‌الاجراست (صحیح است) و هیچ فردى از افراد دنیا حق ندارد به ما اعتراض بکند که چرا این طور کردى (صحیح است) چرا کم دارى چرا زیاد دارى چرا می‌دهی چرا نمی‌دهی چنانچه ملل دیگر دنیا هم زندگى می‌کنند و هیچ کس به آنها اعتراض نمی‌کند با این مقدمه‌ای که عرض کردم

+++

بنده بى‌نهایت متأسف هستم که واقعاً باید عرض کنم بسیار متأثرم مکرر شنیده‌ام بلکه به کرات هم به چشم دیده‌ام که هر وقت صحبتى از ارتش به میان می‌آید یا تقاضاى اعتبارى می‌شود نه تنها مورد ایران آقایان نمایندگان واقع می‌شود بلکه مورد تکدرشان هم قرار می‌گیرید (دکتر اعتبار- هیچ همچو چیزى نیست) حالا توضیح می‌دهم اینها را توجه بفرمایید بنده که عرض کردم میلى به زیاد صحبت کردن ندارم توجه بفرمایید بنده می‌خواهم عرض کنم که اگر هر آینه میان اقلیت و اکثریت از اصول پارلمانى صحبت‌هایى باشد به هیچ‌وجه مربوط به ارتش نیست ارتش هم مال اقلیت است هم مال اکثریت (صحیح است) ارتش حافظ کشور ایران است (صحیح است) نباید این طور باشد که یک عده‌ای روى مسائل حیاتى ارتش از نقطه‌نظر اختلافات پارلمانى آن را هدف قراربدهند یا مانع پیشرفت‌های آن بشوند در دنیا این طور نیست هر طبقه‌ای با ارتش است زیرا ارتش تشکیل شده از یک گروه و مردمى که خونشان ودیعه است و جانشان در کف دستشان است از اول صبح تا شب و از شب تا صبح جز فداکاری براى مملکت هدفى ندارند صحیح است ملاحظه بفرمایید الان ماه هشتم سال است ارتش چه دارد البته بنده عرض نمی‌کنم سایر دستگاه‌های کشور فلج نیست از حیث تصویب نشدن بودجه اما توجه مخصوصى بفرمایید ببینید بنده چه جور تشریح می‌کنم چه مى گوییم اکنون صد و بیست هزار نفر جمعیت ارتش در مرتفع‌ترین نقاط این کشور در بیغوله‌هاى این مملکت دارند خدمت می‌کنند فداکارى می‌کنند اینها روشنایى می‌خواهند اینها سوخت می‌خواهند اینها غذا می‌خواهند اینها پوشاک می‌خواهند اینها بالاخره وسایل زندگى می‌خواهند این که ‌نمی‌شود شما اول برج پول به ارتش بدهید آن وقت تا آخر برج در اورامان و مریوان و غیر ذلک این خطوط مستور می‌شود از برف مسدود می‌شود و قابل عبور نیست (صحیح است) صرف‌نظر که این عمل دستگاه‌های ارتش را به کلى فلج کرده صرف‌نظر از ضررهاى مادى و معنوى که دارد براى این که سر‌باز یک نفر دو نفر سه نفر نیست تمام وسایل زندگى اینها امروز باید تأمین وسیله باید رفت اگر افراد هر آینه در محاصره قرار گرفتند چه جور می‌شود از آنها وظیفه خواست در صورتی که وضعیت زندگی‌شان تأمین نیست بنده بى‌نهایت متأسف نمی‌دانم شاید توى نمایندگان باشند آقایانى که به ارتش‌های دنیا توجه نفرمده‌اند که ارتش‌های دنیا چه جور اداره می‌شود داراى چه جور ذخایرى هستند داراى چه جور وسایلى هستند من حتى متأثر هستم که اقلاً نمایندگان محترم درسال 1316 و 15 به دستگا‌ه‌هاى ذخایر و انبارهاى ارتش ایران هم توجه نفرموده‌اند و رسیدگى نکرده‌اند الان زمستان دارد پیش می‌آید سرباز هنوز پارچه لباسش دست بافنده است آیا با این وضع می‌شود ازیک چنین سربازى نگاهدارى کرد می‌شود یک چنین ارتشى را اداره کرد اگر می‌شود بنده عرضى ندارم بنده این موضوع را از دو حال خارج نمی‌دانم امروز می‌خواهم این مطلب را در مجلس شوراى ملى روشن کنم و در اطرافش توضیح بدهم یا علت این است که این آقا این به دستگاه ما اعتماد ندارند یا این است که به سازمان اعتماد ندارند اگر به دستگاه ما اعتماد ندارند بنده که گویا یک دفعه در جلسه‌ى خصوصى هم این موضوع را عرض کردم که ارتش ایران در سایه اعلیحضرت همایون شاهنشاهى تشکیل شده از آن فرد اول‏ تا آخرین نفرى که در دامنه‌هاى آرارات خدمت می‌کنند و کشیک می‌دهند همه ایرانى هستند (صحیح است) همه وطنشان را دوست می‌دارند (صحیح است) همه به قانون اساسى احترام می‌گذارند (صحیح است) همه اجراى وظیفه می‌کنند و همه این مردم وطن‌پرست هستند (صحیح است) اما نه به معنای این وطن‌پرستى که بعضی‌ها می‌گویند چو ایران نباشد تن من مباد که تا یک خبرى شد از ایران بروند (صحیح است) نه بلکه تا آخرین قطره خونشان از ایران دفاع می‌کنند این طور وطن‌پرست هستند (مهندس رضوى- آن فراری‌ها را که دو مرتبه سر کار آورده‌اند) خیلی‌ها فرار کردند همه را که تحت تعقیب دربیاورند آنها هم تحت تعقیب درمى‌آیند بنده عرض می‌کنم در این ارتش به طور قطع آقایان اطمینان داشته باشند که نه کلنل یالمارسن وجود دارد و نه کلنل لیاخوف درهاى وزارت جنگ و تمام ادارات تابعه وزارت جنگ بروى آقایان نمایندگان همیشه باز است هر ساعت و هر دقیقه به هر قسمتى که توجه داشتید سوء ظن داشتید و مورد اطمینانتان نبود تشریف بیاورید بررسى کنید رسیدگى کنید نظر بدهید خیلى خوب است آنچه را که به صلاح و سعادت مملکت باشد نمایندگان هم نظر بدهند من اطمینان می‌دهم آنچه را که نمایندگان در آن قسمت صلاح و سعادت مملکت را در نظر داشته باشند از تصویب اعلیحضرت شاهنشاهى که فرمانده کل ارتش هستند خواهد گذشت زیرا آنچه من در عالم سربازى فهمیده‌ام هیچ چیز به قدر سعادت ملت ایران در نظر اعلیحضرت شاهنشاهى عریز نیست (صحیح است) بنابراین این چیز مهمى نیست به عقیده‌ى بنده قابل حل است این اشکالى ندارد یک قدرى زحمت آقایان نمایندگان به خود بدهند آقایان نمایندگانى که نظر موافق ندارند یا اطمینان کامل ندارند تشریف بیاورند ببینند اما اگر راجع به سازمان ارتش اعتراض دارند آن هم خیلى سهل است اگر براى نمایندگان محترم مشکل است که تشریف بیاورند به وزارت جنگ بنده آن سازمان را یک روز می‌آورم اینجا پشت همین تریبون نفر به نفر گروهان به گروهان لشکر به لشکر واحد به واحد همه را توضیح می‌دهم توجه می‌فرمایید هر قسمتى که مورد رضایتشان نیست یا زائد می‌دانند حذف می‌کنیم مثلاً بنده توضیح می‌دهم که آذربایجان داراى این قدر جمعیت است این قدر مساحت این قدر مرز داراى دولشکر است لشکر 3 لشکر 4 لشکر 3 داراى دو تیپ است یکى در تبریز و یکى در اردبیل لشکر 4 سه تیپ است دارد یک تیپ در مهاباد یک تیپ در رضائیه یک تیپ در ماکو نمایندگان نظر می‌دهند تیپ مهاباد را نمی‌خواهیم حذف می‌کنیم می‌فرمایند تیپ ماکو زائد است این را هم حذف می‌کنیم به همان تیپ رضائیه اداره می‌کنیم حرفى نداریم بسیار خوب منتهى یک چیزى هست چون تخصص فنى است اگر آن سرپرستى که مسئولیت این امر را به عهده می‌گیرد از عهده‌اش بربیابد بتواند با یک تیپ اداره بکند که خوب واقعاً صرفه‌جویى می‌شود و اگر نتواند توضیح می‌دهد دلیل می‌گوید منطق می‌گوید یا متقاعد می‌شوید یا نمی‌شوید بالاخره به این صورت باقى نمی‌ماند پس ملاحظه بفرمایید اینها همه قابل حل است اما چیزى که قابل حل نیست بودجه ارتش را ندادن ماه هشتم سال وضعیت را به این صورت گذاردن اوضاع و احوال را اداره نکردن سرپرستى به کار ارتش نکردن قابل حل نیست نه تنها قابل حل نیست پیشرفت هم ندارد (صحیح است) بنده عرض می‌کنم که چهار میلیون و ششصد و هفتاد و دو هزار متر مربع ارتش ساختمان دارد در نقاط مختلفه کشور یعنى در خوزستان و در آذربایجان خوب تا این وقت سال شمابودجه ارتش را نگداشته‌اید مخارج این بناها باچه تامین بشود آفتاب سوزان خوزستان قطعا به این شیروانی‌ها خسارتى وارد آورده یا باران آذربایجان بیک قسمت از این بناها خرابى وارد کرده حالا یک توضیحاتى بنده می‌دهم نمایندگان هم توجه می‌فرمایند چند روز پیش یکى از اصطبل‌های ارتش خراب شد چند رأس اسب زیر آوار ماند به محض این تصادف اتوماتیکمان مطابق مقررات ارتش فرمانده دسته آمد پیش فرمانده اسواران گفت من رفع مسئولیت از خودم کردم چند وقتى است که من می‌نویسم فردا زمستان است این اصطبل‌ها خراب می‌شود من از خودم رفع مسئولیت کردم او بلند شد رفت پیش فرمانده گردانش فرمانده گردان پیش فرمانده هنگش فرمانده هنگ پیش فرمانده لشکرش گفت آقا من رفع مسئولیت از خود کردم چند نامه نوشتم که این اسب‌های من زیر آوار می‌رود این فرمانده لشکر که هیچ توجه ندارد فرمانده لشکر آن گزارش را ضمیمه نامه‌ای کرد به اضافه نمراتى که خودش به ستاد ارتش نوشته بود که من رفع مسئولیت از خودم کرده‌ام چندین دفعه گزارش دادم به ستاد ارتش توجه نفرمودند اسب‌ها مردند من که مسئولیت نیستم ستاد ارتش فرستاد به وزارت جنگ وزارت جنگ هم آورد به مجلس شوراى ملى اینها همه رفع مسئولیت از خودشان کرده‌اند بنده هم که آورده‌ام به مجلس‏ پس اینجا مسئول کیست کى باید حساب اینرا بدهد فرق نمی‌کند خسارتش مال مملکت است بنده عرض می‌کنم اگر پیشرفت دارد نگهدارید یک سال دیگر هم بودجه ارتش رانگهدارید ولى اگر خداى نکرده پیش آمد بدى شد این را توجه داشته باشید اعتراف می‌کنم که ارتش در تحت یک اصول و مقرراتى قرار گرفته است که باید نسبت به آن مقررات و قوانین رفتار کند ولى باید از نقطه‌نظر تصویب بودجه‌اش پافشارى بیشترى داشته باشید و تصدیق بفرمایید که این وضع قابل تحمل نیست راجع به قضیه فشنگ که یک عده از نمایندگان محترم مذاکرات خیلى زیادى کردند که متأسفانه غالب جلسات را هم بنده بودم که چرا فشنگ براى ارتش می‌خرید و چرا اعتبار راه‌آهن رابه ارتش می‌دهید و چرا دو میلیون تومان بدهیم این اعتراض دو قسمت است یک قسمت این که چرا اعتبار راه‌آهن را

+++

می‌دهید یک قسمت دیگر این که چرا ارتش فشنگ می‌خواهد (آزاد- نه آقا این را کسى اعتراض نکرد) توجه بفرمایید بنده مباحثه حرفى ندارم آ‌ن قسمتى که مربوط به این است که چرا از اعتبار راه‌آهن می‌دهید به طوری که نمایندگان محترم استحضار دارند اصولاً دولت وظیفه‌دار جمع‌آورى عایدات کشور است همین طور هم در مقابل وظیفه دارد الاهم فالاهم هر خرجى که برایش پیش می‌آید از عایدات خود بپردازد چطور یک وقتى ارز کارخانه‌های تسلیحات ارتش را دولت گرفت آیا از ارتش کسى آمد گفت که چرا ارز ما را می‌گیرید خوب خرج دولت بود و به مصرف مملکت رسید گرفتند و خرج کردند حالا هم که ارتش یک چنین احتیاج ضرورى دارد اگر هم می‌دهند از این لحاظ است علت دیگرى نیست این سوء‌تفاهمى است که می‌خواهند این طور بکنند که این طور شود اما یک قسمت دیگر که چرا می‌خواهیم فشنگ بخریم نمایندگان محترم توجه نفرمودند این هم در دو قسمت بوده یک قسمت عبارت از این بود که دو ثلث این را ارتش می‌خواهد براى اصلاح کردن قطعات یدکى اداره تسلیحات زیرا اداره تسلیحات ما همان طور که نمایندگان محترم استحضار دارند در دنیا نظیر ندارد بهترین ماشین‌آلات را تسلیحات ما دارد و در دوره اعلیحضرت پادشاه فقید خریده شده اما موقعی که متفقین به ایران آمدند دولت تصویب کرد که این تسلیحات از دست ارتش خارج شده و به دست متفقین گذاشته شود راست است متفقین دلسوزى نداشتند که این کارخانه‌جات خراب نشود حد‌اکثر استفاده و قدرت را از این دستگاه گرفتند و نتیجه این شد که این ماشین‌آلات فرسوده شد و ما هم همان طور که آقایان نمایندگان استحضار دارند در 1315 و 16 و 17 فشنگ را خودمان تهیه می‌کردیم سرباز به وسیله فشنگ خودمان کار می‌کرد و این قطعات چون خراب شده دیگر قدرت فشنگ درست کردن ندارد و با دنیاى امروز هم نمی‌تواند یک سربازى اطمینان داشته باشد که فشنگش را از خارج بیاورند حتماً باید کارخانه‌جاتش در دستش باشد بنابراین دو ثلث این پول را ما خواستیم براى این که این قطعات را درست کنیم و محققاً ما خودمان می‌توانیم فشنگ سرباز را تهیه کنیم قسمت دیگرش را که خواستیم براى خرید فشنگ اما چرا باید این فشنگ را بخریم من بسیار متأسفم که حیثیت ملى و شرافت سربازى من اجازه نمی‌دهد که اینجا عرض کنم تمنى می‌کنم نمایندگان محترم جلسه خصوصى تشکیل بدهند تا من نواقص و احتیاجات ارتش را براى شما توضیح بدهم و تشریح بکنم اگر نواقص زندگى سرباز ایرانى شما را متأثر نکرد من قول می‌دهم آنچه دارند پس بدهند شما توجه بفرمایید ارتش ترکیه صد میلیون تومان بودجه دارد ارتش ایران چه می‌گیرد راست است اعتراف می‌کنم که یک قلم درشتى از بودجه کشور را شما به ارتش می‌دهید اما در برابر توجه بفرمایید که ارتش چه می‌دهد ارتش نظم می‌دهد ارتش تأمین می‌دهد ارتش انتظامات می‌دهد ارتش حیات مملکت را حفظ می‌کند یک سربازى که در مرز آرارات می‌آید وقت صرف می‌کند و مملکت را اداره می‌کند آیا واقعاً بودجه‌ای که می‌دهید براى اداره شدنش کافى است بنده نمی‌خواهم عرض کنم که چند ماه قبل وقتى که به وزارت جنگ رفتم اگر سرباز مداخله در وضع شهر تهران نداشت چه وضعى پیش می‌آمد در همین چند قدمى مجلس شکم دکتر بامداد را پاره کردند درهمین جنوب شهر عوارض ومالیات می‌گرفتند چند نفر مسئول این انتظامات بدهند و این مساعى را می‌کردند عرض نمی‌کنم که کار زیاد می‌کنند وظیفه خودش را انجام می‌دهید اما در مقابل این بودجه‌ای که می‌گیرد وجودش براى این مملکت چیز لازمى است بنده عرض می‌کنم که آقاى رحیمیان در ضمن صحبتى که کردند اعتراض کردند که این چه ارتشى است که براى دادن چند دستگاه چادر و چند پتو عجز دارد بلى آقاى رحیمیان من تصدیق می‌کنم که این عجز را دارد ولى یک نکته‌ای را که باید عرض کنم و توجه بفرمایید این است که ارتش اگر نتوانست پتو بدهد و چادر بدهد تکلیفش پیداست چیست ارتش وظیفه خودش را انجام می‌دهد و امیدوارم که همیشه هم موفق باشد بنده بالاخره‏ با بررسى‌هایى که کردم پایان آن این است که ارتش با این ترتیب نمی‌تواند اداره شود اولاً به طور کلى راجع به نواقص و احتیاجات ارتش رسیدگى کردم و با دقت بیشترى یک برنامه‌ی سه ساله‌ای را از نقطه‌نظر تهیه احتیاجات ارتش تهیه کردم که چند روز دیگر می‌آورم و تقدیم می‌کنم دوم راجع به وضعیت بودجه ارتش تمنى می‌کنم که آقایان نمایندگان موافقت بفرمایید که اولاً بودجه تمام ارتش را تصویب بفرمایند و بدهند زیرا همان طور که عرض کردم مقدور نیست و ممکن و ممکن است تا یک ماه دیگر این ارتش با این وضع سر پا بماند باید احتیاجات ارتش تأمین بشود و اگر نداشته باشد نمی‌توانیم برسانیم بنده یاد دارم که سال قبل از عراق می‌خواستم براى آنها آرد و آذوقه برسانم جاده مسدود شد و اگر هر آینه نمایندگان محترم میل دارند که راجع به بودجه ارتش زیاد صحبت شود چند ماده از بودجه را مقدم بدارند و تصویب بفرمایند یکى پوشاکش هست یکى خوراکش هست و یکى موضوع احتیاجات ساختمانى است امروز چند رأس اسب هم زیر آوار رفت فردا چند واحد هم زیر آوار می‌رود این دو موضوع را تصویب بفرمایید به اضافه دو موضوع دیگر یکى در موضوع تسلیحات که عرض کردم نهایت طرف احتیاج است حوادث دنیا ممکن است فردا نگذارد که ما اینها را تهیه بکنیم یکى دگیر مسئله 5 میلیون تومان کرایه است راجع به تسلیحاتی که از امریکا خریده‌ایم اینها وارد می‌شود تا 2 ماه دیگر به بندر شاهپور اگر این اعتبار را ندهید صرف نظر از این که براى حیثیت مملکت ایران دربرابر خارجی‌ها نامطلوب است اصولاً هر ساعتى که تأخیر شود به کشتى سه هزار دلار جرم تعلق می‌گیرد بنابراین این دو موضوع را تمنى می‌کنم تصویب بفرمایید تا مشکلات ارتش حل بشود یک تبصره دارم تقدیم می‌کنم براى این که تصویب بفرمایید و اگر نواقصى داشت حل بشود وضعیت ارتش اگر خداى نخواسته نواقصى پیدا کرد اصلاحش با وسایل دیگر مقدور نیست‏

رئیس- پیشنهاد تنفس رسیده قرائت می‌شود

 (به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم یک ربع تنفس داده شود دکتر معظمى‏

رئیس- آقاى دکتر معظمى‏

دکتر معظمى- آن موقع بنده این پیشنهاد را دادم یک ربع به ظهر بود و فکر می‌کردم چون از اشخاصى بودم که می‌خواستم جلسه تشکیل بشود براى این که حقوق مستخدمین داده شود و به این جهت چون دامنه مذاکرات وسیع شده بود بنده پیشنهاد کردم که تنفس داده بشود و این مذاکرات حل شود چون دیدم ممکن است امرز هم به نتیجه نرسیم ولى اگر پیشنهاد بنده نتیجه‌اش این بشود که فوراً آقایان بروند پایین و کلاهشان را بردارند و بروند بنده پیشنهادم را پس می‌گیرم و خیال نمی‌کنم که با این اختلاف نظر زیادى که راجع به تبصره‌ها و مواد هست ما به نتیجه قطعى برسیم نه امروز و فردا و امروز که روز پنجم ماه است من می‌خواستم که در خارج چند نفر از آقایان با دولت مذاکره بکنند و بالاخره پیشنهاد صحیح تا آنجایی که مطابق نظر نمایندگان هیئت دولت باشد بیاوریم اینجا و تصویب بکنیم ولى می‌ترسم نتیجه این پیشنهاد مسئولیت ختم جلسه را به گردن بنده بیندازند اگر این طور باشد بنده پیشنهادم را پس می‌گیرم ولى آقایان چند دقیقه موافقت بفرمایند و نتیجه این پیشنهاد مسئولیت ختم جلسه نباشد در ضمن من می‌خواستم عرایضى بکنم و به فرمایشات آقاى وزیر جنگ جواب داده بشود براى این که فرمودند بودجه ارتش را چرا تصویب نمی‌کنید خواستم سوء‌تفاهم نشود بنده می‌خواستم تمنى کنم از مطبوعات براى این که مردم بدانند بودجه‌ای را که به مجلس تقدیم شده منتشر کنند تا معلوم شود مجلس در وظیفه‌اش کوتاهى نکرده (صحیح است) این بودجه را چاپ کنید ایرادى که ما مى‌گیریم مى‌‌گوییم این بودجه نیست و دولت هم چه دولت قبل و چه دولت فعلى صراحت لهجه نداشت که بیاید به مجلس شوراى ملى بگوید که من فعلاً بودجه تفضیلى نمی‌توانم بدهم این قدر اعتبار به من بدهید یک ارقام گنگى را آورده است جلو ما گذاشته که ماهم در آن گنگ هستیم ما گفتیم که می‌خواهیم از حقوق ملت دفاع کنیم و نمى‌توانیم به یک ارقام گنگ چشم بسته رأى بدهیم و علاوه بر این فرمودند که راجع به درجه ارتش چه اقلیت و چه اکثریت این را هم عرض می‌کنم که ما ارتش لازم داریم و به آن احترام می‌کنیم ولى در عین حال اگر ما بخواهیم به ارقامش رسیدگى بکنیم این دلیل این نیست که ما با آن مخالف باشیم (صحیح است) و من می‌خواستم عرض کنم که این سوء‌تفاهم نشود بودجه‌ای را که دولت آورده است باید منتشر بشود که مردم بفهمند چه جور است و چرا مجلس شوراى ملى این قسمت را معطل کرده است و شاید معطل شدن این قسمت بیشتر از این جهت بوده است که ارقامش معلوم نبوده ولى بالاخره بایستى به بودجه رسیدگى بشود حتى من یک پیشنهادی در جلسه نمایندگان فراکسیون‌ها کردم که این بودجه اگر تصویب هم بشود بالاخره نه براى دولت مفید است و نه براى ملت و هر کار دیگرى بایستى ما دربست یک رقمى را کم بکنیم و دربست یک رقمى را به دولت بدهیم و بعد هم از او بخواهیم یک شالوده بودجه صحیحى را بریزد و با این ترتیب چون آقایان فرمودند پیشنهاد مرا پس مى‌گیرم‏

رئیس- یک پیشنهاد دیگرى هم آقاى مسعود

+++

ثابتى براى تنفس کرده‌اند که قرائت می‌شود

به شرح زیر قرائت شد

پیشنهاد می‌کنم چند دقیقه تنفس داده شود

رئیس- آقاى مسعود ثابتى‏

مسعود ثابتى- بنده عرض می‌کنم که متأسفانه کارهاى مجلس ما تا حدى سیر طبیعى خودش را کم کرده است اصلاً منظور یک دوازدهم یعنى عجله یعنى فرصت نبود به این که به بودجه رسیدگى بشود و یک دوازدهم را به مناسبت این که فرصت نبوده است بیاورند براى این که کار این ماه هم راه بیفتد و برویم سرکار بودجه حالا در اینجا آقایان یک پیشنهاد‌هایى می‌فرمایند. و خود دولت هم یک تبصره‌هایى پیشنهاد کرده و مهمترین مسائل جارى را در تبصره‌هایى گنجانیده است بنده این پیشنهاد تنفس را که دادم نه از این لحاظ بود که خسته هستم از این نظر است که برویم صحبت بکنیم و بعضى مطالب را حل بکنیم زیرا آخر ماه است و بعضى صحبت‌ها هم جایش در مجلس نیست حتى بنده اجازه خواستم گفته شد که در کمیسیون قوانین دارایى به دولت اجازه داده شده که این حساب این طور مفاصا بشود در صورتی که این طور نبود در آنجا با نظر خاصى قبول کردیم منظور از مفاصا حساب نبود این صحبت‌ها هم جایش اینجا نیست اجازه بفرمایید در خارج چند دقیقه تنفس بشود صحبت کنیم و راه صحیح را پیدا بکنیم و برگردیم‏

رئیس- آقاى فولادوند

باتمانقلیج- بنده آقا قبلاً وقت گرفتم‏

رئیس- تشخیص این با شما نیست‏

فولادوند- به نظر بنده مجلس موافق به تنفس نیست چرا براى این که اگر تنفس داده شد آقایان تشریف می‌برند اگر تنفس داده شود و مقرر شود در مجلس تشریف داشته باشند و بعد از ظهر بیاییم و به این بودجه رسیدگى کنیم و رأى بدهیم همه موافق هستیم ولى قطع داریم تا تنفس داده شود آقایان وکلا از مجلس خارج می‌شوند صحیح است و نکته‌اى که بنده می‌خواهم عرض بکنم امروز روز پنجم برج است هنوز یک دوازدهم مستخدمین داده نشده است در اولین جلسه‌ای که یک دوازدهم پیشنهاد شد بنده مخالفت کردم ولى علت مخالفت بنده را متأسفانه روزنامه‌ها نوشتند و بخصوص روزنامه‌ی اطلاعات و تمام مستخدمین به بنده مراجعه کردند که چرا تو با حقوق گرفتن ما مخالفى گفتم به حضرت عباس هرگز من مخالف نیستم من موافقم که روز بیستم حقوق به شماها داده شود عرض عرض کردم براى این که هر ماه این موضوع تجدید نشود و روز بیستم حقوق بدهند و همچنین عطف به مذاکرات آقاى وزیر جنگ بتوانند براى ارتش آذوقه و پوشاک تهیه نمایند بنده می‌گویم که بودجه را باید تصویب بکنند و الّا همیشه بنده موافقم روز بیستم برج به مستخدمین حقوق بدهند خودم مستخدم بوده‌ام و می‌دانم که مستخدم تا رتبه یازدهم با این حقوق از عهده مخارج خود برنمى‌آید و به غیر از این حقوق هم درآمد دیگرى ندارد و با این حقوق زندگى نمی‌تواند بکند علیهذا بنده عرض خودم را خلاصه می‌کنم اگر آقایان موافق هستند که واقعاً بعد از تنفس بیایند به مجلس و تا آخر شب بنشینند و کار کنند حرفى نیست ما خواندیم در روزنامه‌ها که مجلس فرانسه 20 ساعت پشت سر هم نشست و بودجه‌اش را تصویب کرد ما یک روز نمی‌توانیم بنشینیم و بنا به فرمایش جناب آقاى ملک‌مدنى نمی‌خواهم به مجلس اهانت بکنم ولى الان پنجم برج است و مستخدمین حقوق نگرفته‌اند الان هم که آقایان اینجا نشسته‌اند و سه ربع بعد از ظهر است روى همین موضوع است بنده و یک عده از آقایان تصمیم گرفته‌ایم که رختخوابمان را بیاوریم به مجلس و متحصن بشویم (احسنت) در اینجا می‌گویند دوره چهارده کار نکرد کسى نمی‌گوید که دکتر مصدق بود و کار هم کرد ما آقا بدنام شده‌ایم و آبرویمان رفته بنده از امروز رختخوابم را می‌آورم درمجلس و با یک عده دیگر متحصن می‌شویم (معتمد دماوندى- آقا این حرف رانزنید آقاى فولادوند مجلس خیلى خوب است چرا این حرف‌ها را می‌زنید منظور از این حرف‌ها چیست) (زنگ رئیس) شانزده ماه است که ما نتوانستیم بودجه را تصویب بکنیم ولى بنده این عرض را می‌کنم‏

معتمد دماوندى- چرا به مجلس توهین می‌کنید چه دستى در کار است چه تعمدى دارید هر جلسه می‌آیید مجلس را خراب می‌کنید

رئیس- ساکت باشید

معتمد دماوندى- می‌خواهند مجلس را خراب کنند توهین می‌کنند این حرف‌ها‌ چیست می‌زنید

رئیس- آقاى معتمد دماوندى ساکت باشید براى مرتبه دوم به شما اخطار می‌کنم‏

معتمد دماوندى- چرا آقا توهین می‌کند مجلس کارش را خوب انجام می‌دهد یک دست‌هایى در کار است براى بستن مجلس مانمیگذاریم‏

رئیس- آقا به شما اخطار کردم چرا نمی‌گذارید نظم مجلس رعایت شود

معتمد دماوندى- چه تعمدى دارند ایشان که می‌آیند و مجلس راخراب می‌کنند مجلس بسیار خوب است یک عده معدودى نمی‌گذارند مجلس کار کند

رئیس- دفعه دوم به شما اخطار می‌کنم‏

معتمد دماوندى- ده مرتبه اخطار کنید من حرف خودم را می‌زنم این نقشه‌ای است که از خارج کشیده‌اند راست می‌گویید اسامی‌شان را بخوانید ما که همیشه اینجا هستیم (زنگ ممتد رئیس)

فولادوند- آن عده معدود را بنده هرروز با صداى رسا می‌خواهم غائبین بى‌اجازه دیرآمدگان بى‌اجازه و با اجازه بنده که آقاى دماوندى با تشر شما که از رو نمی‌روم شما خیال می‌کنید که بنده وظیفه ملی‌ام را کنار می‌گذارم بنده چهارده سال به این مملکت خدمت کردم با نهایت شرافت الان وضعیت ما در مملکت مورد خطر است همه به ما توهین می‌کنند پریروز در سلام یک کسى والله به من فحش داد آخر چه خاکى به سر بریزیم و ما از امروز می‌آییم در مجلس و متحصن می‌شویم‏

رئیس- رأى می‌گیریم آقایانی که موافقند تنفس شود قیام کنند (عده کمى برخاستند) تصویب نشد توضیحى آقاى دهقان به موجب ماده 109 دارند

دکتر متین دفترى- اجازه می‌فرمایید بنده توضیحى عرض بکنم‏

رئیس- بفرمایید

دکتر متین دفترى- عرض کنم که آقایان توجه بفرمایند اینجا از طرف دولت یک قدرى بى‌لطفى شد اگر آقاى نخست وزیر بدون این که بنده عرض بکنم وقتى عرض کردم اگر فرمایشى ندارند و مخالفتى ندارند بنده هیچ حرف نمی‌زنم و می‌روم می‌نشینم و مجلس وارد شور در تبصره‌هاى خود شما می‌شود اگر ایشان موافقت می‌کردند الان یک ساعت از آن ساعتى که بنده پیشنهاد کردم گذشته است و در این یک ساعت هم یک دوازدهم حقوق مستخدمین تصویب شده بود و هم تبصره‌های دیگر مطرح می‌شد ما نگفتیم که تبصره‌ها بماند آقاى وزیر جنگ ما همه مثل شما و شاید بیش از جنابعالى به ارتش ایران و استقلال ایران علاقه داریم این را که عرض کردم که یک دوازدهم را بدهند براى این است که مخارج جارى ارتش شما راه بیفتد براى این که امروز پنجم برج است و هنوز حقوق مستخدمین شما پرداخته نشده اگر پرداخته‌اید که خلاف قانون کرده‌اید و اگر نداده‌اید باید کمک بکنید که این بگذرد بنده از کسانى هستم که مخالف یک دوازدهم هستم بنده معتقدم که مجلس باید اول سال بودجه را تصویب بکند مخالف بودن یا موافق بودن با دولت مربوط بکار بودجه نیست (صحیح است) بنده چه موافق دولت بودم و چه مخالف همیشه این را گفته‌ام مخالفت یا موافقت با دولت را نباید در بودجه تأثیر بدهیم ما می‌توانیم از جاهاى دیگر به دولت اعتراض بکنیم آقایان که اینجا نشسته‌اید براى انجام وظیفه آمده‌اید (وزیر جنگ- بنده گفتم با یک دوازدهم ارتش اداره نمی‌شود) همه آقایان به استقلال کشور و ارتش شاهنشاهى کمال علاقه را دارند ا‌ین نباید سوء‌تفاهم بشود چون فرمایشان آقا طورى بود که مثل این که عرایض بنده را تحریف فرمودید این طور نیست ما علاقه داریم بهترین دلیلش هم این است که در کابینه سابق پیشنهاد خرید اسلحه شد و همه نمایندگان هم رأى دادند و آن خیلى بیشتر و مهمتر از این لایحه بود صحبت اینجا است که در موقعی که به واسطه ناشى‌گری‌هایى که شده به واسطه غفلت‌ها و قصورهایی که شده حالا بنده نمی‌خواهم کردن دولت بگذارم همه‌مان شریک هستیم بودجه مملکت تصویب نشده و هنوز هم مطرح است و جزء دستور مجلس است ولى پیشنهاد می‌شود بنده گفتم که آقاى نخست وزیر شما موافقت کنید که این یک دوازدهم بگذرد و فردا پرداخت بفرمایید و بلافاصله می‌نشینیم ده ساعت و تمام تبصره‌های شما را رویش صحبت می‌کنیم و رأى می‌دهیم و بالاخره همان طور که خودتان فرمودید که ما مبحث الفاظ هستیم آقاى نخست وزیر خودتان فرمودید که ما در مبحث الفاظ گیر کرده‌ایم ماهم در مبحث الفاظ گیر هستیم در اصل موضوع ما همه موافقیم در مبحث الفاظ گیر داریم (صحیح است) حالا هم تقاضا می‌کنم موافقت بفرمایید که روى این یک دوازدهم رأى بدهیم و آقایان نمایندگان تمام مصالح دولت و آنچه را که براى ارتش لازم است به اکمال علاقه می‌گذرانند و ما مى نشینیم و امروز هم حاضر هستیم که ناهار نخوریم و بنشینیم تا غروب و این را تصویب بکنیم و به تبصره‌های شما رأى بدهیم ببخشید آقا این موضوع

+++

 را عرض بکنیم که این پیشنهادى که بنده تقدیم کردم قبل از طر‌ح پیشنهادهاى آقایان بود و این پیشنهادیی که مطرح شده و تصویب شده بدیهى است به قوت خود با قیمت و جزء آن می‌باشد و وقتی که به پیشنهاد بنده رأى بدهند یعنى آنچه که تصویب شده با یک دوازدهم خواهد بود (صحیح است)

رئیس- باید به پیشنهاد آقاى دکتر متین دفترى رأى گرفته شود که یک دوازدهم با آن تبصره‌هایی که از مجلس گذشته داده شده و بعد بلافاصله تمام آن تبصره‌ها و پیشنهاداتى که آقایان داده‌اند مطرح شود بنا بر این آقایانی که با این پیشنهاد موافقند قیام کنند (اکثر به پاخاستند) تصویب شد

دکتر بقائى- بنده یک سوالى دارم‏

رئیس- بفرمایید

دکتر بقائى- عرض کنم در یک دوازدهم اردیبهشت ماه که مطرح شود پیشنهادات و تبصره‌ها که بعد مطرح شد گفتند که بچه عنوان مطرح شود این را خواهش می‌کنم که بفرمایید به چه عنوان بعداً مطرح می‌شود

رئیس- این پیشنهادى که رأى دادند این است که بعداً پیشنهادات هم مطرح شود توجه کنید آقایان این تبصره‌هایی که پیشنهاد شده و دولت قبول کرده و با این که رأى داده شده قرائت می‌شود و پیشنهاد هم رسیده که با تجزیه رأى گرفته شود حالا تبصره‌ها قرائت می‌شود

 (به شرح زیر قرائت شد)

تبصره اول- کسانی که مجموع مالیات املاک مزروعى آنان در سال از پانصد ریال نقد و صد و پنجاه کیلو جنس تجاوز نکند از پرداخت مالیات املاک مزروعى معاف می‌باشند

تبصره دوم- از تاریخ تصویب این قانون بیمارستان‌های متعلق به وزارت بهداری در شهر تبریز ضمیمه دانشکده پزشکى تبریز می‌شود اعتبارات مربوط به بیمارستان‌هایى که از وزارت بهدارى به وزارت فرهنگ منتقل می‌شوند از بودجه کل وزا‌رت بهدارى حذف و بودجه وزارت فرهنگ علاوه می‌شود

تبصره سوم- (تبصره پیشنهادی آقاى نخست وزیر به جاى تبصره پیشنهادى آقاى رحیمیان) براى مناطق زلزله‌زده بانک رهنى به منظور ساختمان بناهاى آسیب دیده تا حدود چهار میلیون ریال وام بدهد شرایط براى مدت پنج سال بدون فرع دولت از وجوه اختصاصى خود وسیله اعطاى وام را براى بانک رهنى فراهم می‌نماید

تبصره چهارم- امتیازنامه استناد به شرکت تلفن کان لم یکن شناخته می‌شود و از تاریخ تصویب این قانون دولت مکلف است اداره بکند و اموال موجود و مؤسسات را تملک نموده و موجبات رفع احتیاجات تلفنى مملکت را در تمام استان‌ها و شهرستان‌ها فراهم نماید و بهای سهام شرکت مزبور را به نرخ عادله‌ى روز در مدت ده سال و به وسیله‌ى اسناد خزانه بپردازد

رئیس- اول رأى گرفته می‌شود به ماده واحده که اکنون قرائت می‌شود

 (به شرح زیر قرائت گردید)

ماده واحده- به وزارت دارایى اجازه داده می‌شود حقوق و هزینه‌هاى مستمر و غیر‌مستمر وزارتخانه‌ها وادارات و بنگاههاى د‌ولتى و سایر هزینه‌های کشور و مصارف عمرانى و تولیدى و عام‌المنفعه را در مهر ماه 1327 در حدود اعتبارات اسفند ماه 1326 و مبالغى که از بابت اسفند 1326 در طى سال جارى پرداخته شده است با رعایت تبصره یک ماده واحده قانون مصوب آبان ماه 1324 و سایر قوانین و مقررات مالى و کمک هزینه کارمندان کشورى و لشکرى را مطابق قوانین و آئین‌نامه‌های مربوطه از درآمد عمومى سال جارى کشور پرداخت نماید

رئیس- رأى گرفته می‌شود به ماده واحده پرداخت یک دوازدهم مهر ماه آقایانی که موافقند قیام کنند اکثر برخاستند تصویب شد به تبصره اول رأى گرفته می‌شود

 (تبصره اول مجدداً به شرح سابق قرائت گردید)

رأى گرفته می‌شود به تبصره اول که دولت قبول کرد‌ه آقایانی که موافقند قیام کنند اکثر برخاستند تصویب شد تبصره دوم قرائت می‌شود به شرح سابق قرائت گردید رأى گرفته می‌شود به تبصره دوم تبصره پیشنهادى آقاى دکتر مجتهدى آقایانی که موافقند قیام کنند اکثر برخاستند تصویب شد تبصره سوم مربوط به مناطق زلزله‌زده قرائت می‌شود مجدداً به شرح سابق خوانده شد رأى گرفته می‌شود به تبصره 3 آقایانی که موافقند قیام کنند اکثر برخاستند تصویب شد تبصره چهارم مربوط به امتیاز‌نامه شرکت تلفن قرائت می‌شود مجدداً به شرح فوق قرائت گردید

وزیر پست و تلگراف- اجازه بفرمایید بنده اینجا در جلسه نبود اجازه بفرمایید مطالعه بشود

رئیس- مجلس رأى داده است‏

دکتر معظمى- اجازه می‌فرمایید این اقا یک عیب اساسى پیدا می‌کند یک امتیازى است که دولت هیچ وقت موافقت نکرده و مجلس هم می‌خواهد آن را لغو کند آقاى برزین هم موافقت کند که دولت برود مذاکره کند و بعد پیشنهاد بدهند

رئیس- نظر آقاى برزین چیست‏

مهندس رضوى- ملاحظه فرمودید بنده عرض کردم که دولت باید نظر بدهد وزیر مربوطه که حضور نداشته و آقایان وزرا هم حرفى نزدند (همهمه نمایندگان)

رئیس- به هر حال این پیشنهاد مورد توجه مجلس شده آقایان ساکت باشید و توجه بفرمایید رأى گرفته می‌شود و چون پیشنهاد رسیده که با ورقه رأى گرفته شود با ورقه رأى گرفته می‌شود عده حاضر 87 نفر

کشاورز صدر- اجازه بفرمایید بنده توضیحى بدهم‏

رئیس- نظامنامه را بخوانید توضیحى ندارد

 (اخذ و استخراج ارا به عمل آمد و نتیجه به قرار زیر‌ علایم گردید)

رئیس- از 87 نفر عده حاضر 42 نفر رأى موافق داده‌اند بنابراین تصویب نشد اسامى رأى‌دهندگان‏

موافقین- آقایان دکتر راجى- امیر‌نصرت اسکندرى- عباسى- دکتر طبا- مهندس رضوى- نواب رحیمیان- افشار- ضیاء ابراهیمى- دکتر مصباح‌زاده- سالار بهزادى- اردلان- دکتر فلسفى - دکتر بقائى - گنجه‌ی - امامى اهرى - کفایى - نورالدین - امامى - فولادوند - برزین - دکتر اعتبار - احمد فرامرزى - صاحب جمع - بهادرى - آزاد - موسوى - آقاخان بختیار - دکتر مجتهدى - عرب شیبانى - گرگانى - سلطانى - دکتر معظمى -

مخالفین: آقایان: نیکپور - دکتر شفق - مشایخى - خسرو هدایت - دولتشاهى - لیقوانى- گیو- صادقى - قوامى - ظفر بختیار - على وکیلى -

ورقه سفید علامت امتناع 11 برگ‏

رئیس- راى گرفته می‌شود با ورقه به ماده واحده و تبصره‌هایى که رأى داده شده آقایان موافقین ورقه‌ی سفید می‌دهند

اخذ و استخراج آراء به عمل آمد و نتیجه به قرار زیر اعلام شد

رئیس- یک دوازدهم وتبصره ها با 77 رأى موافق از 87 نفر عده حاضر تصویب شد

اسامى رأى دهندگان:

موافقین آقایان: رحیمیان - فولادوند- صادقى- عبدالرحمن فرامرزى- سلطانى- ظفرى- نورالدین امامى- عرب شیبانى- گرگانى- ارباب- میر حسین بختیار- کشاورز صدر- عدل اسفندیارى- مشایخى- مهندس خسرو هدایت- دولتشاهى- ملکى- ملک مدنى- معین زاده- دکتر مصباح زاده- دکتر اشتیانى- عباسى- حسین اکبر- صاحب‌جمع- دکتر راجى- موسوى- ضیاء ابراهیمى- دکتر امینى- قهرمان- جواد عامرى- آشتیانى‌زاده- هاشم وکیل- کهبد- زنگنه- افخمى- کفایى- صفوى- مسعود ثابتى- سزاوار- دهقان- شریعت‌زاده- حسن مکرم- امامى اهرى- دکتر مجتهدى- دکتر شفق- احمد فرامرزى- عبدالحسین نیکپور- نواب یزدى- ناصر ذوالفقارى- دکتر بقائى- اسدى 0 عباس مسعودى- باتمانقلیج- سالار بهزادى- گنجه‌ای- اردلان- بوداغیان- لیقوانى- محمود محمودى- اعراز- نیک‌پى- شریف زاده- دکتر فلسفى- صدر‌زاده- امیر نصرت اسکندرى- دکتر طباء- دکتر متین دفترى- قوامى- محمد‌على مسعودى- على وکیلى- آزاد- دکتر اعتبار- ارباب گیو- برزین- گنابادى- مهندس رضوى- وثوق‏

مخالف- آقاى عباس اسکندرى‏

ورقه سفید علامت امتناع 4 برگ‏

[3- موقع و دستور جلسه آینده ختم جلسه‏]

رئیس- جلسه راختم می‌کنیم جلسه فردا ساعت 9 صبح دستور استقراع شعب و کمیسیون‌ها و بعد پیشنهادا‌ت‏

دهقان- حق بند‌ه محفوظ است‏

رئیس- حق شما محفوظ است براى فردا

جلسه ساعت یک و بیست دقیقه بعد از ظهر ختم گردید

رئیس مجلس شورای ملى- رضا حکمت‏

+++

                       

یادداشت ها
Parameter:294423!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)