کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره چهاردهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏14
[1396/05/22]

جلسه 109 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه هشتم اسفند ماه 1323  

فهرست مطالب:

1 - صورت خلاصه.

2 - مذاکره راجع به دستور.

3 - بیانات قبل از دستور آقاى دکتر مصدق.

4 - طرح گزارش کمیسیون دادگسترى راجع به سر‌دفتران.

5 - طرح گزارش مربوط به تجدید استخدام آقاى گدار.

6 - معرفى آقاى دکتر شیخ به معاونت وزارت پیشه و هنر.

7 - بقیه مذاکره راجع به استخدام آقاى گدار.

8 - موقع و دستور جلسه آتیه - ختم جلسه.

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏14

 

 

جلسه 109

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه هشتم اسفند ماه 1323

 

فهرست مطالب:

1 - صورت خلاصه.

2 - مذاکره راجع به دستور.

3 - بیانات قبل از دستور آقاى دکتر مصدق.

4 - طرح گزارش کمیسیون دادگسترى راجع به سر‌دفتران.

5 - طرح گزارش مربوط به تجدید استخدام آقاى گدار.

6 - معرفى آقاى دکتر شیخ به معاونت وزارت پیشه و هنر.

7 - بقیه مذاکره راجع به استخدام آقاى گدار.

8 - موقع و دستور جلسه آتیه - ختم جلسه.

 

مجلس دو ساعت و سه ربع پیش از ظهر به ریاست آقاى ملک‌مدنى نایب رئیس تشکیل گردید.

1 - صورت خلاصه جلسه پیش

صورت مجلس روز یکشنبه ششم اسفند ماه را آقاى (طوسى) منشى به شرح زیر قرائت نمودند.

مجلس یک ساعت و سه ربع پیش از ظهر به ریاست آقاى سید محمد‌صادق طباطبایى تشکیل و صورت جلسه قبل قرائت و از لحاظ عدم حصول اکثریت تصویب آن موکول به بعد شد.

اسامى غایبین جلسه گذشته که ضمن صورت مجلس خوانده شده است:

غایبین بى‌اجازه- آقایان : فرمانفرماییان- صفوى- جلیلى- فاطمى- فولادوند- ذوالقدر- نقابت- اخوان- عامرى- رحیمیان- دولت‌آبادى- امیر ابراهیمى- حیدرعلى امامى- صمصام- منصف- کفائى- بوشهرى سلطانى- سید ضیاء الدین- فداکار- اکبر -سیف‌پور- تهرانچى- سید محمد طباطبایى- یمین اسفندیارى- خلعتبرى- حکمت- معدل- دهقان- رضا تجدد- آشتیانى- حشمتى- دکتر کیان- دکتر فلسفى- پوررضا- قشقایى.

آقاى رئیس به مناسبت فوت مرحوم حسن اسفندیارى (حاج محتشم‌السلطنه) شرح مبسوطى دایر به ابراز تأثر وتأسف از فوت آن مرحوم و تذکار رویه پسندیده و برجسته ایشان در مراحل مختلفه خدمات ملى و دولتى و احساسات میهن‌دوستى و خیرخواهى فقید سعید ایراد و با اظهار تسلیت از طرف مجلس شوراى ملى نسبت به بازماندگان آن مرحوم پیشنهاد نمودند به احترام فقید نامبرده که در ادوار مختلفه سمت نمایندگى و ریاست مجلس شوراى ملى را داشته‌اند جلسه ختم شود چون مجلس شورای ملى با این نظر موافق بود پس از تصویب صورت جلسه قبل جلسه آتیه به روز سه‌شنبه هشتم اسفند ماه 3 ساعت به ظهر موکول و دستور آن تعقیب دستور جلسه سابق مقرر و مجلس یک ساعت و ده دقیقه قبل از ظهر ختم شد.

نایب رئیس - در صورت مجلس نظرى نیست آقاى حشمتى.

حشمتى - بنده در صورت مجلس روز پنجشنبه عرضى داشتم.

نایب رئیس - تصویب شده و حالا دیگر مورد ندارد. در صورت مجلس نظرى نیست؟ (گفته شد - خیر) صورت مجلس تصویب شد.

2 - مذاکره راجع به دستور

جمعى از نمایندگان - دستور.

نایب رئیس - چند نفر از آقایان اجازه قبل از دستور خواسته‌اند.

ساسان- بنده مخالفم.

نایب رئیس - بفرمایید.

ساسان - علت مخالفت بنده را با ورود در دستور روزنامه کرمانشاهان در دو سه سطر نوشته است اجازه مى‌فرمایید؟ نوشته است: سارقین در چهار کیلو‌مترى کرمانشاه- چون به واسطه مراجعت آقاى هاچینسن مدیر کل دارایى استان پنجم از فلسطین به کرمانشاهان عده‌اى از آقایان رؤساى ادارات دولتى جهت استقبال ایشان به شاه‌آباد و کرند و قصر‌شیرین رفته بودند در شب 28/ 11/ 23 در حین مراجعت در یک کیلومترى چشمه‌سفید یعنى چهار کیلو‌مترى شهر سارقین به وسیله سنگ سدى جلو راه احداث و در نتیجه اتومبیل اولى که حامل آقاى هاچینسن و چند نفر دیگر بوده متوقف و سارقین با کارد دکتر سعیدى دندان‌ساز را مجروح و تفنگ شکارى و قسمتى از اثاثیه اتومبیل را به یغما می‌برند.

به طوری که اطلاع حاصل کرده‌ایم. آقاى دکتر سعیدى در بیمارستان آمریکایى تحت معالجه قرار گرفته‌اند. ( زنگ ممتد رئیس) (نایب رئیس

+++

این موضوع را قبل از دستور بفرمایید) ما توجه هیئت دولت را به این نا امنى‌ها معطوف می‌داریم و در این قسمت نظریات خودمان را در شماره آینده خواهیم نگاشت

نایب رئیس - آقا این مطالب مربوط به مخالفت با ورود در دستور نیست به علاوه اگر هم بنا شد قبل از دستور صحبت شود نفر چهارم هستید نوبت به شما که رسید اجازه داده خواهد شد. رأى می‌گیریم به ورود در دستور آقایانی که با ورود در دستور موافقند قیام فرمایند. (عده برخاستند) تصویب نشد.

آقاى دکتر مصدق.

لنکرانى - من قبلاً اجازه خواسته بودم.

نایب رئیس - بعد از آقاى دکتر مصدق حضرتعالى هستید و بعد آقاى دکتر کشاورز

جواد مسعودى - البته اگر آقایان کتباً اجازه براى نطق قبل از دستور بخواهند ترتیب اثر داده نمی‌شود باید آقایان حضوراً تقاضا بکنند آقایانی که کتباً تقاضا مى‌کنند این طور تصمیم گرفته شده که قابل قبول نیست. آقاى دکتر مصدق هم کتباً تقاضا کرده بودند و داده بودند ولى وقتى که ما وارد جلسه شدیم آقاى دکتر روى میزشان زدند و اجازه خواستند و بعد بلافاصله آقایان دیگر. بنابراین به نوبت اسامى آقایان یادداشت شده.

دکترمصدق - آقاى لنکرانى مخالفید بفرمایید بنده مرخص می‌شوم.

لنکرانى – خیر بنده خوشوقتم که شما بنا است صحبت کنید ولى خواستم عرض کنم که اصول را رعایت کنند بفرمایید استدعا می‌کنم.

3 - بیانات قبل از دستور آقاى دکتر مصدق.

دکتر مصدق - چند روز است وضعیت دولت یک قدرى در مجلس خوب نیست بنده هم در فراکسیون‌هایى که در جمعیت‌هاى مجلس است وارد نیستم و اطلاعى چندان ندارم این است که مى‌خواهم عرض کنم که ما امروز باید تکلیف دولت را معلوم کنیم (صحیح است) به جهت این که لوایح دولت که می‌آید به مجلس وقتی که دولت در مجلس وضعیتش خوب نباشد لوایحش خوب نمی‌گذرد به علاوه در روزنامه‌ها هم می‌نویسند که وضعیت دولت خوب نیست (صحیح است) این است که باید وضعیت دولت معلوم شود و این وضعیت وقتی که در خارج منعکس بشود براى امنیت مملکت خوب نیست باید تکلیف دولت معلوم شود یعنى اگر دولت خوب است باید مطمئن باشد و کار بکند و اگر هم بد است بایستى دلایل بدیش گفته شود و برود اگر کسى هم هست که می‌خواهد قائم مقام این دولت بشود او هم باید معلوم شود و ما هم بسنجیم و ببینیم که آن کسی که می‌آید نعم‌البدل است یا بئس‌البدل روى این زمینه بنده یک نظریاتى دارم که به عرض می‌رسانم: امروز می‌خواهم یک مسئله اساسى در مجلس طرح کنم که در آیند این کشور حائز کمال اهمیت است و از این عرایض مانند همیشه نظرى غیر از منافع حیاتى مملکت ندارم و در این ایام تاریخى هیچ چیز جز خیر مملکت محرک من نشده و وضع متشنج مجلس که به نظر من عواقب خوبى ندارد بر من الزام می‌کند که حقایقى را عرض نمایم.

مجلس شوراى ملى که مطابق قانون اساسى باید مظهر حاکمیت ملى باشد اگر بنا است مقدرات این مملکت را در دست داشته باشد و در این دریاى متلاطم کشتى ما را به ساحل نجات رساند باید قیافه خود را تغییر دهد و مشى خود را عوض نماید اگر قدرى به خود بیاییم و متوجه بشویم که ما در روزهایى زندگى می‌کنیم که پیشوایان ملل بزرگ دور هم جمع می‌شوند و تصمیمات بزرگى می‌گیرند و نقشه دنیا را می‌کشند و اگر درست تصور کنیم که ایران امروز در سیاست بین‌المللى چه موقعیتى احراز کرده و با کمترین غفلت ممکن است دچار مذلت و بدبختى شود ناچاریم که اعتراف کنیم امروز باید کارى بکنیم که مجلس مورد احترام باشد وزن داشته باشد یک سیاست و رویه ثابت و روشنى اتخاذ کند تا بتواند از یک طرف افکار مشوش مردم را تسکین دهد و از طرف دیگر با قضایاى مهم بین‌المللى که در پیش است با موفقیت مواجه شود. اگر جلسه اول اسفند و آن صحبت‌هاى ناگوارى که در اینجا شد که نه صلاح گویندگان بود و نه صلاح مملکت یکى دو بار دیگر تکرار شود براى این مجلس چیزى باقى نمی‌ماند و یک چنین مجلسى قادر نخواهد بود زمام مملکت را در دست نگاه دارد و تاریخ این مملکت نام مجلس چهاردهم را همیشه به زشتى یاد خواهد کرد. اگر بخواهیم که این تشنج‌ها دیگر پیش نیاید باید همگى اعم از آنهایى که منتسب به یک دسته‌جاتى هستند یا منفرد مانده‌اند براى اتخاذ سیاست عمومى مجلس یک اصولى بین خود قبول کنند و به آن ملتزم شوند و ازآن تجاوز ننمایند و از همه مهم‌تر رویه‌ای است که مجلس در انتخاب حکومت و پشتیبانى از آن و یا ساقط کردن یک حکومتى باید اتخاذ کند. باید معلوم شود چرا یک حکومتى را مجلس می‌آورد و چرا او را کنار مى‌گذارد؟

باید معلوم شود نخست وزیرى که مجلس سلب اعتماد از او می‌کند چه کرده است اگر گناهى کرده همه بدانند و دیگر او را به کار دعوت ننمایند یعنى محال بشود که دوباره خطاکاران روى کار بیایند مثلاً باید معلوم شود که حکومت فعلى چه کرده کارهاى او خوب بوده است یا بد. آنهایى که ناراضى هستند علت عدم رضایت‌شان چیست؟ اگر بد کرده و باید ساقط شود بگوییم کى را به جاى او خواهیم آورد و آن کسى که مى آید نعم‌البدل است یا بئس‌البدل اگر اعمال حکومت را مأخذ قرار ندهیم و از روى نظریات و تمایلات شخصى که غالباً با مصالح عمومى وفق نمی‌دهد کار کنیم هیچ‌وقت نخواهیم توانست یک حکومت با دوام و خدمتگزارى داشته باشیم.

من به دولت فعلى نظر به خط مشى که اختیار کرده بودم رأى داده‌ام ولى البته موافقت من با این دولت کورکورانه نیست مادام که اعمالش مورد تصدیق من است در موافقت باقى و الا به مخالفین ملحق خواهم شد، از سیاست عمومى‌که تا‌کنون این کابینه تعقیب کرده عدم رضایت ندارم مخصوصاً از این که به وعده خود وفا نمود و اختیارات ایران بر باد ده دکتر میلسپو را الغاء کرد (صحیح است) و بعد به خدمت این مرد که وجودش در این مملکت متضمن مضار مالى و سیاسى هر دو بود خاتمه داد (صحیح است) امتنان دارم ولى نسبت به بعضى انتخابات که اجباراً و یا اختیاراً در این دولت شده خوش‌بین نیستم و اگر جبران نکند نمى‌توانم در موافقت باقى بمانم. اما فرض کنیم که این حکومت بد کار کرده و باید برود بدى‌هاى او را باید گفت که همه بفهمند و بعد یک شخص بهترى را در نظر گرفت و دولت را ساقط کرد نه این که در پس پرده با کسانى نزدیک شویم که جرأت نکنیم علناً اسمى از آنها ببریم و با کشمکش‌هایى که از حیثیت و وزن مجلس می‌کاهد ایجاد بحران نماییم و یک وضعیتى پیش نیاید که عاقبت مقدرات مملکت در این وقت به یک دست ناشایسته‌اى سپرده شود.

آقایان هنوز یک سال نشده است که فشار افکار عمومى هنگام افتتاح این مجلس یک مرد منفورى را رسوا و از زمامدارى برکنار نمود و حتى رفقاى او جرأت نکردند از او دفاع کنند و به جاى این که او را به کیفر اعمالش برسانند و امروز در گوشه زندان زیست کند به او مجال مى‌دهند که باز به فکر زمامدارى بیفتد و آخرین چوبه حراج را بزند آقایان اگر تمام گناهان سهیلى را فراموش کنیم (اقبال- آقا چرا داخل شخصیات می‌شوند؟) ( مهندس فریور- آقاى اقبال اینجا مجلس است نمایندگان می‌توانند وارد شخصیات بشوندبگذارید حرف‌شان را بزنند)

( اقبال- نباید داخل شخصیات بشوند) ( مهندس فریور- مجلس حق دارد وارد شخصیات شود) (صداى زنگ رئیس)

نایب رئیس - آقاى اقبال ساکت شوید همان طور که آقاى دکتر مصدق فرمودند که نباید رویه جلسه گذشته تکرار شود متأسفانه برخلاف آن هر جلسه ما مواجه با یک رویه غلط و بى‌سابقه مى‌شویم که این بر‌خلاف شئون ملى ما و بر‌خلاف وظیفه نمایندگى ما است چرا مجلس را از اهمیت می‌اندازید

دکتر مصدق - یکى از گناهان او قابل اغماض نیست و آن لطمه‌ای است که به حیثیت این مجلس زده است متأسفانه انتخابات اولین مجلس دوره دموکراسى به دست این شخص صورت گرفت و در این مجلس عده متنابهى هستند که در ادوار سابق و حتى قبل از دیکتاتورى هم بوده‌اند و در این مجلس هستند کسانى که در محل‌هاى خود صاحب نفوذند و با هر وضعیتى ممکن است انتخاب شوند ولى سهیلى در انتخابات طورى عمل کرد و دست به وسایل ننگینى زد و دخالت‌هایى نمود و حتى به موجب تلگرافاتى که مخابره کرده و کاشفین از انتشار آنها در این مجلس شرم کرده‌اند تلگرافاتش اینجا است آقاى اقبال و من هم شرم دارم براى پیشرفت مقاصد خود نام بیگانگان را به میان آورده و خلاصه طورى عمل کرده است که متأسفانه به این مجلس یک رنگى زده که اعتبار آن را متزلزل نموده و نتیجه این شده است که هر تصمیمى امروز این مجلس اتخاذ کند در خارج تغییراتى می‌شود و آن را یک تصمیم روى مصلحت ایران تلقى نمی‌کنند بلکه موجب سوء‌ظن مى‌شود و طرف ذینفع آن را تحریک و تلقین حریف خود می‌پندارد. اگر در انتخاب مجلس چهاردهم این دخالت‌هاى بى‌رویه نشده بود و مجلس ما این شهرت را نداشت امروز این زمزمه‌هاى خطرناک که وحدت و تمامیت کشور را تهدید می‌کند از اکناف مملکت شنیده نمى‌شد آقایان توجه بفرمایید که مطبوعات مهم خارجه نامه منچستر گاردین را راجع به ما چه می‌نویسد:

ایران را از نظر سیاست بین‌المللى همسایگان ما یک منطقه حساس می‌شمارند که براى صلح دنیا حائز کمال اهمیت است از مندرجات این روزنامه به خوبى برمی‌آید که بر اثر اتحاد سیاسى که بین همسایگان ما بسته شده نسبت به ایران بین خود توافق منفى حاصل کرده‌اند و در عین حال پنهان نمی‌کنند که اگر یکى از طرفین خصوصیتى با دولت ما بکند و مداخله در اینجا داشته باشد موجب حسادت طرف دیگر و اسباب زحمت و نقار می‌شود و حتى صریحاً اعتراف می‌نماید که میل دارند هیچ به ایران کارى نداشته باشند لیکن می‌گویند وقتى می‌توانند که هیچ به ایران کارى نداشته باشند که ایران بتواند بر سر پاى خود بایستد نهایت مدعى هستند که این معنى فقط با کمک مشترک آنها ممکن است صورت بگیرد.

آقایان محترم به این کلمات که نقل کردم درست دقت بفرمایید ما چگونه می‌توانیم به همسایگان خود بفهمانیم که روى پاى خود مى‌ایستیم آیا غیر از این چاره‌اى داریم که دولتى روى کار بیاید که به تمام معنى ایرانى و بی‌طرف باشد و نسبت به همسایگان به یک چشم نگاه کند و از هر عملى که ایجاد حسادت و نقار بین آنها بکند جداً بپرهیزد و دولتى باشد که در سیاست خارجى صداقت و امانت را شعار و سرمایه معنوى خود قرار دهد و رویه مجلس هم طورى باشد که یک چنین

+++

دولتى بتواند به بقای خود اطمینان نماید و به او مجال دهند که مملکت را از آشفتگى در آورد محتاج به توضیح نیست که دولت خوب وقتى دوام نکند موفق به هیچ اصلاحى نمی‌شود و ما به رأى‌العین دیدیم که یکى از علل موفقیت دیکتاتور در بعضى از امور داخلى همان دوام دولت بود که وقتى دستور می‌داد راهى بسازند یا کارخانه تأسیس کنند مرتبه دیگر که از آن راه عبور می‌کرد و به کارخانه می‌رفت اگر دستور کاملاً اجرا نشده بود متصدیان امور را به بدترین عقوبت گرفتار می‌کرد. آن وزیرى که دستور کارى بدهد و یک هفته بعد دچار رأى عدم اعتماد مجلس شود چطور جرأت کند که شروع به اصلاحات نماید بناى ناقص را اگر خراب کنند وقت لازم است که بناى کاملى جاى آن بگذارند و اگر فرصت ندهند وجود ناقص به از عدم است خلاصه این که اگر صادقانه نشان ندهیم که می‌خواهیم روى پاى خود بایستیم سیاست جهانى همسایگان به ما مجال نخواهد داد که با کابینه‌بازى وقت مملکت را تلف نماییم ما محتاج به یک سیاست ثابت ملى هستیم و اگر مجلس خود را لایق اداره چنین سیاستى نشان ندهد در اساس این مملکت تغییراتى پیش مى‌آید که شاید از دوره دیکتاتورى وخیم‌تر باشد. خوب است بعضى از آقایان تمایلات و روابط شخصى را فراموش و تعقل فرمایند که ممکن است چنین سیاستى که مجرى محکم و با ایمان می‌خواهد از یک مردى ساخته باشد که غیر از ضعف نفس و بی‌علاقگى و عدم امانت امتحانى نداده است! آیا با دور کردن این گونه عناصر ما نباید از بدنامى مجلس که از جریان انتخابات دامنگیر او شده است بکاهیم.

و مجلس را مورد اعتماد داخل و خارج نماییم؟ (سنندجى - مورد اعتماد هست)

مهندس فریور - آقاى رئیس حالا که آقاى سنندجى داد می‌زنند چرا اخطار نمى‌فرمایید.

دکتر مصدق - آیا سزاوار است که ما امروز یک اشتباهى بکنیم که مجلس آینده هم دچار همین بدنامى‌ها و رنگ‌ها بشود و زمینه را براى حوادث و تغییرات خطرناک فراهم نماییم؟ به عقیده من خوب است کسانى که نمایندگى در مجلس را براى خود واجب شمرده و تهیه مقدمات آن را هم واجب دانسته و حاضر شده‌اند که به دست سهیلى انتخاب شوند نفوذ خود را به کار ببندند و به مصالح حوزه انتخابیه خود خدمت کنند و در قلوب اهالى مقامى تحصیل کنند که در دوره 15 تقنینیه نماینده حقیقى ملت باشند و بتوانند به مملکت خود خدمت نمایند از آنچه عرض می‌کنم اگر غفلت کنند به خود اجازه می‌دهم که در خیرخواهى آنان تردید نمایم زیرا ممکن است کسانى بخواهند به مملکت خدمت کنند و براى انجام مقصود به وسیله نامشروعى متوسل شوند ولى وقتی که مقصود حاصل شد اگر آن رویه را تکرار کنند باید در وطن‌خواهى آنان تردید کرد وکیل باید مرکز اتکای خود را ملت قرار دهد آن کسى که به دست سهیلى‌ها انتخاب شود به طور غیر‌مستقیم مرکز اتکای دیگر دارد که هیچ‌وقت نخواهد توانست به خدمت مملکت موفق شود چون که هیچ مرکز اتکایى رایگان و بلاعوض با کسى مساعدت نمی‌کند مگر این که به قیمت استقلال مملکت تمام شود.

من یک بار روز 9 آبان 1304 به مجلس پنجم اعلام خطر کردم اگر مجلس سستى نکرده بود مدت‌ها مملکت گرفتار دیکتاتور نمی‌شد و امروز دچار عکس‌العمل آن و این پریشانى نبودیم عرایضى هم که امروز می‌کنم از قبیل همان اعلام خطرها است اگر رویه خود را تغییر ندهیم آینده ما بسیار تاریک خواهد بود چرا باید که ما همیشه در بین افراط و تفریط زندگى نماییم؟ چرا باید که سرنوشت ما روزى دیکتاتورى موحش و روزى عکس‌العمل‌هاى از آن موحش‌تر باشد؟ یک روز دیکتاتورى هرگونه روابط ایرانى را با مأمورین خارجى قطع کرده بود که موجب کدورت و کینه آنان شده بود امروز عکس‌العمل آن این شده است که اغلب به سفارتخانه‌ها رو آورده و رسوایى می‌کنند:

یک روز دیکتاتورى آزادى را به کلى ا زمطبوعات سلب کرده بود امروز عکس‌العمل آن این است که بعضى از آزادى سوءاستفاده کرده حتى برخلاف مصالح مملکت قلم‌فرسایى می‌کنند! یک روز وکلاى مجلس طورى مطیع شده بودند که از هر کدام می‌خواستند سلب مصونیت مى‌نمودند امروز عکس‌العمل آن این است که کمیسیون دادگسترى مجلس وزیران مختلس و مرتشى را تبرئه می‌نماید! اگر ما از گذشته عبرت نگیریم روزگار به صورت ما سیلى خواهد زد و اگر این تشتت و تشنج در مجلس ادامه پیدا کند و مجلس خود را زود جمع نکند خطر بزرگى منتظر ما است و اگر ما شهرت این مجلس را اصلاح نکنیم دیگر انصاف نیست که ما غفلت کنیم و تحت تأثیر احساسات دوستى و رفاقت برویم.

ماجراجویانى که بعد از شهریور 1320 از روز کار آشفته استفاده کردند و به قیمت حیات این مملکت مقامات بزرگ دولتى را براى خود خریدند باید به آنچه اندوخته‌اند بسازند و دست از گریبان این مملکت بردارند خوب است دیگر حماسه خواندن خجالت بکشند و با اعلامیه سران سه کشور فخر نکنند همان وضعیت جغرافیایى که موجب اشغال ایران از طرف قواى بیگانه شد و ما را وادار در صفوف ملل متفق قرار داد همان وضعیت جغرافیایى موجب صدور آن اعلامیه گردید تازه اگر معناى آن اعلامیه وضعیتى است که ما امروز داریم نمی‌دانم براى چه چیز باید به خود ببالیم ما امروز محتاج به یک زمامدارى هستیم که مورد احترام مردم باشد و او را به صداقت و امانت بشناسند نه آن کسی که به واسطه نداشتن اعتماد به نفس در مقابل هر تقاضایى سر تسلیم فرود آورد. آقایان محترم در یک روزگارى که از ما توقع دارند روى پاى خود بایستیم تا دست از سر ما بردارند وقتی که مأمورین خارجه به کاخ وزارتخانه ما می‌روند و با یک مردى مواجه می‌شوند که به یراق در و پنجره آنجا هم قناعت نکرد هرگز براى دولت ما احترامى قائل نمى‌شوند. تعجب اینجا است که این آقایان خود را در سیاست خارجى متخصص معرفى می‌کنند اگر اینها به سیاست ایران علاقه داشتند بر اثر ضعف نفس و حب مقام جمعى از ایرانیان را تسلیم اجانب و دست‌خوش بدترین رفتارها نمى‌نمودند و ناله کسان و بستگان آنها در سهیلى و امثالش کمترین اثر می‌کرد و براى نجات همو‌طنان علاقه‌اى از خود نشان می‌دادند اگر خون ایرانى در بدن اینها بود هرگز تحمل نمی‌کردند که دیگران هر چه می‌خواهند بکنند و حسابى در کار نباشد اگر سهیلى سیاست بلد بود راضى نمی‌شد که به یک مستخدم بیگانه اختیارات بى‌نظیرى بدهد که هر چه می‌خواهد بکند و این مملکت را دچار وضعیتى بکند که امروز مشاهده می‌نماییم و مرمت و خرابی‌هاى او چند سال وقت بخواهد.

چگونه ممکن است مردم این فجایع را فراموش کنند و چگونه می‌شود که مجلس با تجدید انتخاب این گونه عناصر بی‌علاقه به زخم مردم این مملکت نمک بپاشد! آقایان نمایندگان شما در این مجلس قسم یاد کرده‌اید که برخلاف مصالح مملکت کارى نکنید در این صورت باید توجه نمایید که امروز سیاست مملکت به دست بهترین اشخاص سپرده شود و هر کس که کوچک‌ترین شکى درباره او هست برکنار بماند و امروز روزی است که ما نباید کمترین سوء‌ظن براى همسایگان خود فراهم نماییم. در جلسه سوم اسفند که پیشنهاد مهم تقلیل مدت خدمت نظام وظیفه به یک سال در مجلس طرح و قابل توجه شد آقاى وزیر جنگ حضور داشت تعجب می‌کنم که یک کلام نگفت و نظرى اظهار ننمود در صورتی که در یک چنین موضوع مهمى وزیر جنگ باید قبل از این که مجلس رأى بدهد عقیده خود را اظهار کند. اگر مدت فعلى نظام وظیفه زیاد است چرا قبل از این که یکى از نمایندگان متوجه آن بشود وزیرجنگ پیشنهاد نکرده و عمر مردم بدون سبب تلف مى‌شود و اگر ما به تعداد فعلى ارتش احتیاج نداریم چرا بین عشایر اسلحه توزیع می‌شود.

چون این گونه عملیات موجب سوء‌ظن همسایه شمالى ما می‌شود ما باید از این قبیل عملیات خلاف مصلحت پرهیز کنیم و همسایه خود را بدبین نکنیم و اگر مملکت احتیاج به نیرو دارد باید نیروى مملکت سرباز رسمى باشد نه عشایر آنهایی که می‌خواهند ما سر پاى خود بایستیم باید تصدیق کنند که این قبیل عملیات بر‌خلاف این نظر است.

امینى - بنده اخطار دارم.

نایب رئیس - بفرمایید

امینى - اخطار بنده در این قسمت مخصوصاً به خود آقاى رئیس است- چون بنده پیشنهادى تقدیم کردم که وارد دستور شویم و لایحه گدار را مطرح کنیم حضرتعالى بدون این که به بنده اجازه بفرمایید که توضیحى بدهم به شخص دیگرى که مخالف ورود دستور بوده اجازه دادید که صحبت کند این اخطاری است که به جنابعالى داشتم.‏

نایب رئیس - این اخطار جنابعالى وارد نیست جنابعالى حق اخطار به رئیس مجلس ندارید.

امینى - بنده پیشنهاد کردم که وارد دستور شویم و لایحه مسیو گدار مطرح شود

نایب رئیس - راجع به پیشنهاد شما مجلس رأى نداد بنده چه کار کنم که مجلس رأى نمی‌دهد.

امینى - بنده اگر توضیح می‌دادم مجلس شاید رأى می‌داد توضیح بنده این است که الان در حدود نصف عمر مجلس گذشته و شما در این مجلس هنوز هیچ کار نکرده‌اید و هیچ‌گونه لایحه‌اى تصویب نشده است مگر چند لایحه دو دوازدهم و هنوز عمل مثبتى این مجلس نکرده غیر از همین چند دوازدهم و دو لایحه منفى این که بنده اصرار کردم که بقیه عمر مجلس را بگذارید افتضاحش در همین جا بماند و نگذارد بیرون برود به خداى متعال تنها اشکال این است که نطق قبل از دستور جز ایجاد تشنج و نفاق چیز دیگرى نیست بنده جسارت به ساحت جناب آقاى دکتر مصدق نمی‌کنم آقاى دکتر مصدق مردى با احساسات هستند و ایشان نمی‌توانند که در این موارد تحمل کنند و می‌گویند ولى تمام این موضوع‌ها را در روزنامه‌ها می‌نویسند و ما هم می‌شنویم و متأسفانه این

+++

خجلت و شرمسارى را داریم ولى تمام این قضایا وقتى حل می‌شود که آقاى دکتر مصدق خود جنابعالى هم در یک فراکسیونى وارد شوید چرا وارد دسته نمی‌شوید که اینها را هدایت کنید و ارشاد کنید دیگر چه گله دارید؟ در مجلس اگر جنابعالى واقعاً نظرى دارید در جلسه خصوصى در یک فراکسیونى بروید و بگویید و ارشاد و هدایت کنید ولى در جلسه علنى می‌آیید و می‌گویید البته بنده تصدیق دارم که بیش‌تر صحبت‌هاى شما به جا و صحیح است و بنده حرفى ندارم ولى شما اینجا اشاره به روزنامه منچستر گاردین می‌کنید که مقاله‌اى که نوشته است این هم یکى از روزنامه‌هایى است مثل یکى از هزاران روزنامه‌هایى که ما داریم و هیچ منطقش وارد نیست و یک مقاله را که آن روزنامه نوشته شما می‌آورید در مجلس رسمى این را قرائت می‌فرمایید آقا بنده جسارت می‌کنم همیشه نباید انسان منفى باشد حضرتعالى خودتان باید وارد یک دسته و یک فراکسیونى بشوید و هدایت بکنید یک عده را ولى شما متأسفانه می‌آیید و موضوع دولت را پیش می‌آورید البته این وظیفه دولت است خودش بیاید اینجا رأى اعتماد بخواهد و وضعیت خودش را روشن کند اگر ما شنیده‌ایم عمرو و زید رفته‌اند و دور هم نشسته‌اند و گفته‌اند سهیلى فلان طور گفته است بنده وظیفه‌ام این نیست که بیایم اینجا به عمرو و زید و سهیلى بتازم این وظیفه ما نیست البته وقتى مجلس دولت را ساقط خواهد کرد که خطاى دولت را علناً اینجا بگویند به علاوه مگر ما مرده‌ایم که هر کس را بخواهند بیاورند مگر دیروز نبود که در جلسه منفردین صحبت کردیم که عده‌اى هستند در مجلس که حاضر نخواهند شد کسانى را که خبطى کرده‌اند مجدداً بیاورند البته این طور نیست و موقعى دولت ساقط خواهد شد که واقعاً خبط و اشتباهى اگر شده است روشن باشد البته می‌بایستى مخالفین دولت هم اگر دلایلى دارند دلایل‌شان را لااقل شنید نه این که چند نفر دور هم بنشینند و تصمیم بگیرند خود جنابعالى که از موافقین دولت هستید همین بیاناتتان تا حدى وضعیات را متشنج می‌کند اگر ده تا روزنامه عقیده شخصى‌شان این است که واقعاً دولت بد است حق انتقاد دارند ..

نایب رئیس - این فرمایشات آقا مذاکرات قبل از دستور است نه اخطار شما که یک نفر مرد با اطلاع به اوضاع هستید و ایراد می‌کنید خود شما نباید بر‌خلاف نظامنامه رفتار کنید

امینى - من از جنابعالى معذرت می‌خواهم فقط نظرم این بود که اگر این توضیحات را در پیشنهادم می‌دادم شاید مجلس وارد دستور می‌شد و این صحبت‌ها پیش نمی‌آمد

نایب رئیس - بنده براى این که رفع شبهه از آقاى امینى بشود چون میل دارم وقتى اینجا مى‌نشینم هر کسى هر فکرى می‌کند بکند ولى بنده هیچ‌وقت نه تبعیض می‌کنم و نه بر‌خلاف نظامنامه رفتار می‌کنم (صحیح است) تا وقتی که مجلس رأى ندهد نسبت به ورود در دستور من نمی‌توانستم پیشنهاد شما را قبول کنم این یک قاعده کلى است که آقایان همه می‌دانند (صحیح است) و عیناً همین کار را هم بنده کردم (صحیح است) حالا آقایان با ورود در دستور مخالف هستند؟

دکتر رادمنش - بنده مخالف هستم.‏

نایب رئیس - آقاى دکتر رادمنش

دکتر رادمنش- عرض کنم یک ماه است که مجلس اجازه نطق قبل از دستور به هیچ یک از آقایان نمایندگان نداده است (جمعى از نمایندگان- همین امروز اجازه داده شد) امروز هم فقط به آقاى دکتر مصدق اجازه داده شد که مطالبى اینجا بفرمایند و حق این است که وقتى این قبیل مطالب اینجا مطرح می‌شود به همه آقایان نمایندگان اجازه داده شود که عقاید و نظریات خودشان را اظهار کنند البته آقاى دکتر مصدق یکى از نمایندگان برجسته و یکى از نمایندگانى هستند که مورد احترام تمام آقایان نمایندگان و شاید اکثریت ملت ایران هستند ولى چیزى که هست این است که وقتى یک مسئله مطرح می‌شود همه نمایندگان بر طبق قانون اساسى مساوى هستند و حق دارند نظریات خودشان را عرض کنند ابتدا به ساکن یک مطالبى اینجا مطرح می‌شود ولى نمی‌گذارند ما حرفمان را بزنیم.

بنده از چندین جلسه قبل اجازه خواسته‌ام یک مطالبى را که شاید مهم‌تر از مطالب آقاى دکتر مصدق هم بود اینجا عرض بکنم ولى اجازه به بنده داده نشده است و اگر به همین منوال بگذرد و وقتى که یک شخصى یا اشخاصى میل دارند صحبت بکنند مجلس اجازه بدهد و دیگران را خفه بکنند و نگذارند حرف‌شان را بزنند این رویه خوبى نیست و بایستى اجازه داده شود به همه آقایان نمایندگان که اگر یک مطالبى شایسته این است که در مجلس مطرح بشود حق این است که به تمام دسته‌جات مجلس اجازه داده شود که عقاید و اظهارات خودشان را در موضوعى که شایسته بحث است به عرض مجلس برسانند و به حد کافى مذاکره کنند نه این که یکى که صحبت کرد به دیگرى بگویند خفه‌شو.

نایب رئیس - آقاى دکتر عبده شما موافق با ورود در دستور هستید؟ بفرمایید.

دکتر عبده - آقاى دکتر مصدق فرمودند وقتى که یک موضوعى در اینجا مطرح می‌شود باید آقایان نمایندگان صحبت کنند و حال این که موضوعى اینجا مطرح نشد که آقایان نمایندگان صحبت کنند. رأى گرفته شد به نطق قبل از دستور و تصویب شد و آقاى دکتر مصدق فرمایشاتى فرمودند بنده اصولاً منکر نطق قبل از دستور نیستم ولى همین طور که آقاى امینى فرمودند یک سال است که ما کار مثبت انجام نداده‌ایم باید سعى کنیم که در این یک سال دیگر کار مثبت انجام بدهیم.

نایب رئیس - رأى می‌گیریم به ورود در دستور آقایانى که موافق هستند قیام نمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد. راجع به دستور یک پیشنهاداتى رسیده است این پیشنهادات سه فقره است که یکى راجع به لایحه گدار است که آقاى امینى پیشنهاد کرده‌اند و آقاى مجد و چند نفر دیگر از آقایان‏....

اردلان - بنده یک اخطار نظامنامه‌اى دارم اجازه می‌فرمایید؟

نایب رئیس - آقاى اردلان

اردلان - عرض کنم مطابق ماده 3 نظامنامه باید اول استقراع شعب به عمل بیاید بعد وارد دستور بشویم براى این که در 6 اسفند پارسال استقراع کردیم و چهار مرتبه چهار تا سه ماه گذشته است و امروز 8 اسفند است باید این استقراع شعب به عمل بیاید اجازه بفرمایید اول این کار را تمام کنیم.

نایب رئیس - موقع این کار 11 اسفند است آقا و اداره قوانین البته توجه دارد

اردلان - 6 اسفند است

نایب رئیس - 11 اسفند است و سابقه‌اش هم همین است. پیشنهاد آقاى امینى: پیشنهاد می‌کنم وارد دستور بشویم و لایحه گدار مطرح بشود.

نایب رئیس - آقاى امینى

امینى - بنده پیشنهاد کردم لایحه گدار مطرح شود براى این که این مرد ده ماه است حقوق نگرفته و باید تکلیفش معلوم شود.

استدعا می‌کنم این را مطرح بفرمایید.

نایب رئیس - آقاى صادقى

صادقى - بنده خیلى متأسفم که بعضى اوقات مخالفت من با پیشنهادات و نظریات اشخاصى است که به آنها علاقه دارم و ارادت دارم و یکى از آنها هم آقاى امینى است. مخالفت بنده نسبت به گدار و شخص گدار یا عمل گدار نیست بلکه به عمل مجلس است.

اصولاً باید تطبیق کرد احترام هر مقام را با عملش یعنى اگر عمل آن مقام روى رویه و قواعد عاقلانه بود آن شخص محترم است و اگر نبود خیر. حالا در مورد فرمایشات آقاى دکتر مصدق عرایضى داشتم که می‌گذارم براى یک موقع دیگر مجلس اگر کارى نکرده است قصور به واسطه این قبیل پیشنهادها بوده است براى این که به طور اختصار عرض کرده باشم می‌توانم بشمارم 50 لایحه یا طرح که با نهایت علاقه و به طورى که آقا پیشنهاد کردند با فرط اشتیاق مطرح شده است ولى وسط کار مانده و مدفون شده و من قطع دارم که این لایحه گدار هم امروز در مجلس مطرح بشود به جایى نخواهد رسید مثل سایر لوایح ‏

بعضى از نمایندگان - چرا؟

صادقى - براى این که سابقه این طور نشان داده است شما لایحه سر‌دفتران و لایحه بودجه و چندین لوایح دیگرى دارید که ممکن است بنده یادداشت کنم و فردا اینجا براى آقایان بخوانم مطرح شده و ناتمام مانده است البته چون آقایان خودشان در مجلس هستند احتیاجى نیست به این کار ولى بنده می‌توانم یادداشت بکنم و براى جلسه دیگر بخوانم که بیش از 50 تا لایحه است که آمده اینجا و اول با یک نظر موافقى طرح شده است و سه ساعت چهار ساعت وقت مجلس را هم گرفته است و بعد از این سه چهار ساعت جلسه آینده هم مطرح شده و بعد از دستور خارج شده است این عمل اصلاً نتیجه ضعف یا تردید است که مجلس نتواند رد یا قبول خودش را در یک مطلبى بگوید لایحه سردفتران را اگر بخواهید تصویب نکنید باید در همان جلسه تکلیفش را معلوم کنید و الا کار را بلاتکلیف گذاشتن کار اشخاص ضعیف‌الاراده است وقتى که یک مجلسى تصمیم گرفت یک کارى بکند باید بنشیند و یک لایحه‌اى را یا رد یا قبول بکند به همین دلیل بوده است که تا به حال بیش از سه چهار تا لایحه نگذشته است و به عقیده من روى همین اصل بوده است که مجلس تا کنون کارى انجام نداده است به غیر از چند عمل منفى که آن هم به عقیده بنده لغو بوده است بنده استدعا می‌کنم هر لایحه‌اى که می‌خواهند مطرح کنید بکنید ولى به آخر برسانید یا تصویب کنید یا رد کنید.

نایب رئیس - دو پیشنهاد هم نظیر این پیشنهاد راجع به لایحه گدار شده است که باید اکثریت بشود و تکلیفش معلوم شود. دشتى - این را بگذارید براى بعد و لوایحى که ناتمام است آنها را مطرح کنید که یکى از آنها هم لایحه سردفتران است.

نایب رئیس - اجازه بفرمایید آقاى فرمند پیشنهادى کرده‌اند که قرائت می‌شود:

بنده پیشنهاد می‌کنم طرح امور متفقین مطرح شود

+++

فرمند - طرحى که آقاى دکتر شفق پیشنهاد کردند و مدتى هم هست که پیشنهاد شده این طرح نیم ساعت هم بیش‌تر کار ندارد بنده عقیده‌ام این است که لازم است این طرح تصویب شود که دولت بتواند اداره امور متفقین را تشکیل بدهد (صحیح است) چون موضوع مفیدى است و آن قدر هم کار ندارد یک ماده بیش‌تر نیست.

نایب رئیس - آقاى دشتى.

دشتى - بنده عرضى که می‌خواهم بکنم این است که بیش‌تر اقدام مجلس راجع به کیفیت انتخابات نیست راجع به طرز عمل خود مجلس است اگر مجلس شوراى ملى مرتباً کار بکند و عمل بکند و به درد مردم برسد و حوائج مردم را رفع کند مجلس شوراى ملى مورد احترام مردم خواهد بود (صحیح است) ولى اگر نکند هر قدر مردمان خوبى هم در مجلس باشند مورد احترام نخواهند بود. ملاحظه بفرمایید الان ساعت یازده و ربع است و قریب یک ساعت است که ما توى مجلس هستیم و تمام وقتمان صرف این شده است که وارد دستور بشویم یا نشویم و این لایحه را مطرح کنیم یا آن لایحه را مطرح کنیم. بنده اولاً از آقاى رئیس می‌خواهم خواهش کنم که چند روزى مجلس را متوالیاً تشکیل بدهند که این لایحه بگذرد. این چه الزامى است که ما داریم که یک روز در میان ما جلسه را تشکیل بدهیم در صورتی که ما الان تمام لوایح‌مان نیمه کاره مانده است و باید تمام شود. یک عیب این است که می‌گویند این لوایح نقص دارد خوب این را ما باید خودمان تکلیفش را معلوم کنیم معطل گذاشتن و معوق گذاشتن لوایح شایسته نیست.

بنابراین بنده مى‌خواهم استدعا بکنم از آقایان نمایندگان به جاى این که پیشنهاد بکنند که این مطرح شود یا آن مطرح شود به همان ترتیب لوایحى که نیمه کاره است تمام کنیم بعد برسیم به اینهایى که هنوز مطرح نشده و حالا بنده عقیده‌ام این است که همان لایحه سر‌دفتران را مطرح کنیم چون دو جلسه وقت صرف آن شده است باید تکلیفش را معلوم کنیم یا قبول کنیم یا برود پى کارش. بعد لایحه گدار را مطرح کنیم.

نایب رئیس - پس حالا رأى می‌گیریم به پیشنهاد آقاى امینى‏....

امینى - بنده اصرارى ندارم پیشنهادم را پس می‌گیرم.

نایب رئیس - بسیار خوب آقاى فرمند جنابعالى هم پس می‌گیرید؟

فرمند - بنده هم موافقت می‌کنم که در جلسه دیگر مطرح شود.

4 - طرح گزارش کمیسیون دادگسترى راجع به سردفتران‏

نایب رئیس - پس بنابراین لایحه سر‌دفتران مطرح می‌شود. آقاى هاشمى

هاشمى - دو مرتبه است که موضوع پیشنهاد آقاى عماد تربتى مطرح بوده است و منتج به نتیجه هم نشده‌ایم به این معنى که قسمت دوم پیشنهاد ایشان را مخبر کمیسیون و وزیر مربوط قبول کرده‌اند و قسمت اول آن این است که رأى شوراى عالى ثبت درباره صلاحیت سر‌دفتران در دادگاه انتظامى قابل تجدید نظر خواهد بود مورد موافقت مخبر واقع نشد و مذاکره هم شده و باید بهش رأى بگیریم.

یک نفر از نمایندگان - بخوانید دو مرتبه

نایب رئیس - پیشنهاد آقاى عماد تربتى قرائت می‌شود:

پیشنهاد می‌کنم دو تبصره ذیل بر ماده اول علاوه شود

1 - رأى شوراى عالى ثبت درباره صلاحیت سردفتران در دادگاه انتظامى قابل تجدید نظر خواهد بود.

نایب رئیس - آقاى نبوى نظرى ندارید؟

نبوى - پیشنهاد آقاى عماد تربتى دو موضوع داشت یکى را بنده قبول کردم و محتاج به رأى گرفتن نیست و یکى دیگرش این است که رأى را که شوراى عالى ثبت می‌دهد در دادگاه انتظامى قابل تجدید نظر باشد این را بنده نتوانستم قبول کنم از این جهت که موجب بطوء جریان کار می‌شود دادگاه انتظامى‌کارش به قدرى زیاد است که الان کارهایی که مرجوع است به دادگاه یک سال دو سال طول می‌کشد اگر ما این کارها را هم بخواهیم به دادگاه مراجعه نماییم هیچ‌وقت به نتیجه نخواهیم رسید به علاوه از حیث رتبه و درجه هم شوراى عالى ثبت مثل دادگاه انتظامى است بنابراین بنده خیال می‌کنم به همان صورتی که لایحه تنظیم شده است باشد بهتر است و مقصود را تأمین می‌کند حالا بسته است به نظر مجلس شوراى ملى

نایب رئیس - آقاى عماد تربتى شما توضیحى دارید؟

عماد تربتى - بلى بنده توضیحى دارم‏

نایب رئیس - بفرمایید

عماد تربتى - به طورى که در متن گزارش ملاحظه می‌فرمایید نوشته شده است که به صلاحیت سردفتران اسناد رسمى در وزارت دادگسترى تحت نظر شوراى عالى ثبت رسیدگى خواهد شد اولاً این اختیار وزارت دادگسترى است و دادرسى نیست یک نظارتى است که داده شده است به شوراى عالى ثبت بعداً هم بنده استدعا کردم که چون این یک رأیى است درباره اشخاص محترم که با شرف و عرض و مال آنها تماس دارد یک شوراى ادارى راجع به یک همچو امر مهمى رسیدگى می‌کند و رأى می‌دهد دادگاه انتظامى هم نظر داشته باشد این بود که بنده پیشنهاد کردم که بایستى قابل تجدید نظر باشد و مراجعه شود به دادگاه انتظامى قضات که غالب‌شان قضات عالی‌رتبه و عالی‌مقام هستند و به هیچ‌ وجه در صلاحیت آنها هم تردیدى نیست منجمله آقاى عبده بروجردى رئیس دادگاه عالى انتظامى هستند که مقام ایشان عالی‌تر از این است که بنده بتوانم تعریفى بکنم و ایشان به واسطه استقلال قضایی‌شان قابل تغییر نیستند و کاملاً محفوظ است مقام‌شان و رعایت هم می‌شود آقاى نبوى این طور استدلال فرمودند که این موجب بطوء و کندى کار می‌شود و بنده عرض می‌کنم که اگر جریان بطئى ولى صحیح باشد بهتر جریانى است که سریع باشد ولى با صحت توأم نباشد (صحیح است)

نایب رئیس - آقاى شریعت‌زاده شما مخالفید با این پیشنهاد؟

شریعت‌زاده- بنده مخالفم.

نایب رئیس- بفرمایید.

شریعت‌زاده- عرض کنم که از دقت در مقررات قانونى که بر طبق آن محکمه عالى انتظامى تشکیل شد ثابت شد که نظر مقنن تأمین حسن اداره حوزه قضایى و منظور محاکمه قضات و تشخیص و صلاحیت قضات بود که این سازمان را پیش‌بینى کرده است بنابراین هر عملى که باعث تعویق انجام وظیفه راجع به آن نظر اساسى از طرف ما انجام بشود صلاح مملکت نیست به علاوه این سازمان یک سازمان ادارى است اداره ثبت یا دفترخانه‌هاى اسناد رسمى در عداد سازمان‌هاى ادارى است باید دقت‌هاى لازم از نظر قواعد و اصولى که براى اداره کردن یک اداره‌اى لازم باشد به عمل آید و خلط اینها با امور قضایى صحیح نیست به نظر بنده به علاوه باید این نظر را هم داشته باشیم که شوراى عالى ثبت هم از همان قضات عالی‌قدر تشکیل می‌شود و هیچ تفاوتى از این حیث به نظر نمی‌رسد بنابراین بنده معتقد نیستم که ما راجع به دفترخانه‌هاى اسناد رسمى براى محکمه عالى انتظامى یک کار سنگین دیگرى اضافه بکنیم.

لنکرانى - اجازه می‌فرمایید؟

نایب رئیس - آقاى لنکرانى شما عضو کمیسیون نیستید به علاوه در پیشنهاد بیش از یک نفر نمی‌تواند صحبت بکند. رأى می‌گیریم به این قسمت دوم پیشنهاد آقاى عماد تربتى آقایان موافقین قیام نمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد. لایحه می‌رود به کمیسیون.

یک نفر از نمایندگان- بقیه مواد مطرح شود.

نایب رئیس - آقایان اگر موافقت دارند با سایر مواد آن برود به کمیسیون (صحیح است)

5 - طرح گزارش مربوط بتجدید استخدام آقاى گدار

دشتى - لایحه آقاى گدار مطرح شود.

نایب رئیس - اگر موافقت دارید لایحه آقاى گدار مطرح شود.

جمعى از نمایندگان- صحیح است.

نایب رئیس - لایحه استخدام آقاى گدار قرائت می‌شود:

گزارش از کمیسیون بودجه به مجلس شورای ملى

لایحه پیشنهادى دولت به شماره 13497 راجع به تجدید استخدام آقاى آندره گدار تبعه فرانسه به سمت مدیرى باستان‌شناسى و موزه و کتابخانه با حضور آقاى وزیر فرهنگ در کمیسیون بودجه مطرح با توضیحات مفصلى که از طرف آقاى وزیر فرهنگ داده شد ماده واحده پیشنهادى به تصویب کمیسیون رسیده و اینک گزارش آن را که عین لایحه دولت است تقدیم مجلس شوراى ملى می‌نماید.

ماده واحده - وزارت فرهنگ مجاز است آقاى آندره گدار تبعه فرانسه را از تاریخ اول فروردین ماه 1323 براى مدت پنج سال دیگر به سمت مدیرى باستان‌شناسى و موزه و کتابخانه با شرایط پایین مجدداً استخدام نماید.

الف - حقوق آقاى آندره گدار در ماه 1200 دلار

+++

خواهد بود که به اقساط ماهیانه نصف آن را به ریال و نصف دیگر آن را به دلار دریافت خواهد داشت.

ب - هنگام پایان قرارداد چنانچه قرارنامه آقاى آندره گدار تجدید نشود هزینه مسافرت او براى معاودت به فرانسه پرداخته خواهد شد.

ج - هرگاه آقاى گدار شخصاً قرارداد خود را فسخ نماید حق دریافت هزینه معاودت مصرع در قسمت ب را نخواهد داشت.

د - آقاى آندره گدار سالى یک ماه مرخصى با استفاده از حقوق خواهد داشت که ترتیب اعطاى آن با وزارت فرهنگ خواهد بود.

ه - وزارت فرهنگ مجاز است سایر شرایط استخدامى آقاى آندره گدار را بر طبق ماده 2 قانون مصوب 23 عقرب 1301 تعیین و قرارداد او را امضا نماید.

نایب رئیس - گزارش از کمیسیون خارجه قرائت می‌شود:

کمیسیون امور خارجه لایحه شماره 13497 دولت راجع به تجدید استخدام آقاى آندره گدار تبعه دولت فرانسه به سمت مدیرى باستان‌شناسى و موزه و کتابخانه و گزارش کمیسیون بودجه دایر به موافقت با تجدید استخدام مشارالیه را مطرح نموده با توضیحاتى که آقاى وزیر فرهنگ بیان نمودند کمیسیون خارجه از جنبه ملیت آقاى آندره گدار با لایحه پیشنهادى موافقت و اینک گزارش خود را تقدیم مجلس شوراى ملى می‌نماید.

نایب رئیس- گزارش کمیسیون فرهنگ راجع به همین موضوع خوانده می‌شود:

کمیسیون فرهنگ لایحه شماره 13497 دولت راجع به تجدید استخدام آقاى آندره گدار را براى مدیرى باستان‌شناسى و موزه و کتابخانه با حضور آقاى وزیر فرهنگ مطرح نموده بالأخره لزوم استخدام مشارالیه را تصدیق و اینک گزارش آن را تقدیم مجلس شوراى ملى می‌نماید.

نایب رئیس - آقاى اردلان

اردلان - بنده به لایحه‌اى که دولت آقاى ساعد راجع به تجدید استخدام آقاى گدار به مجلس شوراى ملى تقدیم داشتند مخالف هستم و در کمیسیون بودجه هم که بنده افتخار عضویت آن را داشتم نسبت به این لایحه رأى ندادم و حالا هم رأى نخواهم داد واز آقایان نمایندگان محترم هم استدعا می‌کنم که رأى ندهند به طور اختصار هم بنده عرض خواهم کرد ولى چند دقیقه به این عرایضى که بنده عرض می‌کنم توجه بفرمایید بنده معتقد هستم که تا ممکن است و میسر است براى هر یک از مشاغل حساس و مهم مملکت خودمان تا بتوانیم در درجه اول این را به یک نفر ایرانى واگذار بکنیم و از استخدام یک نفر بیگانه اجتناب بکنم (صحیح است) این عقیده بنده است و در مجلس هم چند نوبت این فرصت به بنده دست داد که دراین خصوص عرض خودم را بکنم و نظریات خود را اظهار بدارم و امروز هم یکى از آن روزها است بنده معتقدم که تصویب این قبیل لوایح یک ضعف روحى در جامعه جوانان این مملکت ایجاد می‌کند و یک عده از جوانان این مملکت هستند که رفته‌اند در خارجه و در آن مهد تمدن و در همان جایى که این دانشمند محترم مسیو گدار تحصیل کرده‌اند و به عشق این که بیایند در مملکت خودشان خدمت بکنند سال‌ها زحمت کشیده‌اند و بی‌خوابى کشیده‌اند این انصاف نیست حالا که این جوانان در ایران هستند و آماده خدمت هستند ما آنها را دست‌شان را کنار بگذاریم و از وجود آنها استفاده نکنیم ....

سنندجى - کی‌ها هستند آن اشخاص اسم ببرید

اردلان - بنده هیچ میل نداشتم اسمى راجع به اشخاص ببرم ولى چون آقاى سنندجى نماینده محترم کردستان از بنده خواستند بنده خدمت‌شان عرض می‌کنم آقاى بهرامى از شاگردانى هستند که مدت‌ها از طرف دولت ایران به اروپا رفته‌اند و در موزه لوور مدت‌ها کار کردند و باستان‌شناس شدند اشخاص دیگرى هم هستند مانند آقایان: مصطفوى- ضرغامى- بهنام مشکوتى- صهبا بالأخره این اشخاص در مملکت ما وجود دارند بنده براى این که یک استدلالى فقط بکنم این عرض را می‌کنم و بیش از این مزاحم نمی‌شوم عرض می‌کنم آقاى مسیو گدار که لایحه‌اش به مجلس تقدیم شده است ایشان در 16 سال پیش به ایران تشریف آوردند و در 16 سال پیش معلوماتی که پروفسور گدار امروز دارند آن مسیو گدار 16 سال بیش نداشت شانزده سال در ایران توقف کردند.

تمام امور صنایع مستظرفه ایران را از طرف دولت به اختیار ایشان گذاشتند که مطالعه بکنند به ایشان حقوق دادند خرج سفر دادند مساعدت کردند ایشان هم زحمت کشیدند بعد از 16 سال شدند یک دانشمندى مثل پروفسور گدار فعلى بنده عرض می‌کنم مثل 16 سال قبل مسیو گدار الان در ایران داریم اگر اینها را بیاوریم و مدت 16 سال ما هم زیر پر آنها را بگیریم و آنها را تشویق بکنیم و مساعدت بکنیم ما هم البته بعد از 16 سال یک عده پروفسور گدار ایرانى خواهیم داشت حالا این کار با مجلس است قدم اول با مجلس است اگر میل دارید و می‌خواهید این راه را براى جوانان مملکت باز کنید و آنها را تشویق و ترغیب بکنید که ما در مملکت خودمان هم یک دانشمندان ایرانى مثل پروفسور گدار داشته باشیم لازمه‌اش این است که از امروز قدم اول را برداریم و این راه را براى آنها باز کنیم (صحیح است)

والا اگر ما الی‌الابد یک خارجى را بیاوریم اینجا استخدام بکنیم و بگوییم تو رئیس باستان‌شناسى ما باش ما هیچ‌وقت یک نفر پروفسور گدار ایرانى نخواهیم داشت بنده براى استحضار آقایان عرض می‌کنم که چند شب پیش در مجلس شوراى ملى فراکسیون اتحاد ملى که بنده افتخار عضویت آن را دارم تشکیل می‌شد بنده هم آمدم که در آن شرکت کنم، هنوز فراکسیون تشکیل نشده بود آقاى هاشمى‌که یکى از نمایندگان محترم و فاضل و دانشمند عصر حاضر هستند شمه‌اى از خصایص و صفات عالیه سلاطین ایران صحبت می‌کردند و در موقعی که ایشان صحبت می‌فرمودند من فکرم متوجه دانشمندان ایران بود مثل ابوعلى سینا مثل زکریاى رازى مثل شیخ عطار مثل شیخ بهایى و وقتى که ایشان فرمایشات‌شان تمام شد بنده عرض کردم آقاى هاشمى ما همه فرزندان این اشخاص هستیم این اشخاص نامى‌که در مملکت ایران تاریخ دارند و تاریخ جهان به وجود آنها افتخار می‌کند اینها همه پدران ما هستند ما اگر این سابقه را در مملکت خودمان نداشتیم من هیچ‌وقت این عرض را نمی‌کردم اما وقتى که ما این سوابق را در مملکت خودمان داریم ما به خودمان باید افتخار کنیم ما اگر بخواهیم در مملکت خودمان یک ابوعلى سیناى دومى به وجود بیاوریم لازمه‌اش این است که رئیس دانشکده پزشکى ما ایرانى باشد اگر ما می‌خواهیم که یک نفر مثل زکریاى رازى دومى در ایران به وجود بیاید لازمه‌اش این است که ما راه را براى ایرانى‌ها باز بکنیم باید اینها را به مشاغل عمده و به مشاغل حساس بگماریم و آنها را مأیوس نکنیم این عقیده بنده است اگر آقایان نمایندگان محترم مجلس شوراى ملى عقیده دارند که در آتیه یک دانشمندان نامى براى این مملکت به وجود بیاورند باید در قدم اول راه را باز کنیم و الا این راه را اگر ببندیم محال است که ما به این مقصود برسیم بنده منکر تحصیلات و معلومات آقاى گدار نیستم ولى این دلیل نمی‌شود ما هم اگر بخواهیم براى مملکت خودمان یک نفر گدار ایجاد بکنیم لازمه‌اش این است حالا بنده اینها را می‌گویم تا نظر مجلس چه باشد؟

بنده عرض می‌کنم که یک سال است آقاى گدار کنتراتش تمام شده خودش هم می‌بایستى برود دولت هم کنترات او را تجدید نکرده معهذا بنده می‌گویم چون عجالتاً دولت قبل یعنى دولت آقاى ساعد این لایحه را پیشنهاد کرده بود بسیار خوب ما تا آخر امسال همان طوری که پیشنهاد شده بود با همان میزان حقوق در صورتی که حقوق ایشان 1200 تومان بوده و در این لایحه جدید پنج هزار تومان است ما همان حقوق را به ایشان خواهیم داد و تا آخر سال هم او را نگه می‌داریم بعد هم یک جشنى به پا می‌کنیم با نهایت تشکر و نهایت قدردانى از زحماتی که ایشان در ایران کشیده‌اند و بعد هم ایشان تشریف ببرند و ما یک نفر ایرانى را در رأس این کار می‌گذاریم تا ما هم بعد از چند سال یک نفر پروفسور گدار ایرانى داشته باشیم و ممکن است که آقایان این نظر بنده را قبول نفرمایند ولى وظیفه ملى من به بنده حکم می‌کرد که این عرایض را بکنم و پیشنهاد خودم را هم در این خصوص تقدیم مقام ریاست می‌کنم که بعد راجع به آن اخذ رأى بفرمایند.

نایب رئیس - آقاى فرهودى.

مجد ضیایى - آقا بنده هم اجازه خواسته‌ام.‏

نایب رئیس - شما بعد بفرمایید ایشان مخبرند هر موقع که بخواهند می‌توانند صحبت کنند.

مخبر کمیسیون فرهنگ (آقاى فرهودى)- آقاى نماینده محترم در نطق خودشان عنوان خودى و بیگانه کردند در لایحه گدار که مطرح است در صورتی که ایشان توجه دارند که البته گدار به عنوان یک نفر متخصص باستان‌شناسى استخدام شده است، علوم و فنون خودى و بیگانه ندارد و علوم و فنون یک جنبه بین‌المللى دارد، علم وطن ندارد ما اگر علاقه‌مند به علم و فنى هستیم البته بایستى به علما و صاحبان آن فنون هم علاقه داشته باشیم آن قسمت‌هایى که ایشان توجه فرمودند البته مربوط است به یک نوع خدماتی که یک قدرى جنبه حاکمیت داشته باشد آن چیزها، اگر به اشخاص داده بشود البته درش خیلى باید دقت کرد اما در مسئله تعلیم و تعلم و مسئله تحقیق در یک فن، آنجا دیگر وطن موضوع ندارد باید یک شخص از هر جا که هست در صورتی که تشخیص شد که براى خدمتى مفید است استخدام بشود.

دیگر این که اشاره فرمودند به این که چند تن از جوانان هستند که در این رشته کار کرده‌اند تحصیل کرده‌اند، بنده هم آنها را می‌شناسم هم آنهایی که تحصیل کرده‌اند در اروپا می‌شناسم و هم آنهایی که در این 16 ساله زیر دست گدار کار کرده‌اند و البته یک اطلاعاتى پیدا کرده‌اند، خود گدار و هم همیشه نسبت به آنها قدر‌شناسى دارد و از آنها تشویق می‌کند و بیش‌تر آنها را وارد کار مى‌کند ولى البته آقا توجه دارند که علمى را که ما می‌خواهیم الان متخصص برایش استخدام بکنیم علم باستان‌شناسى است این یک علمى نیست که یک فرمولى داشته باشد که من الان آن را یاد بگیرم علم باستان‌شناسى همان طور که از اسمش پیدا است یک تجربه‌اى هم متناسب با باستان لازم دارد (صحیح است) و آن کسى که دعوى باستان‌شناسى می‌کند علاوه بر تحصیلى که در این رشته کرده باید کاوش‌هاى زیاد کرده باشد، حفریات زیاد کرده باشد آثار تاریخى زیاد دیده باشد در ممالک مختلف رفته باشد و در حقیقت خود متخصص در حدود سن و تجربه یک جنبه‌ى باستانى

+++

پیدا کرده باشد آن وقت است که آن متخصص وجودش مفید واقع می‌شود.

اشاره فرمودند که گدار در 15 سال پیش معلوماتى داشته است و حالا ممکن است که معلومات او متناسب با عصر فعلى نباشد بنده خیال می‌کنم که این کاملاً به عکس باشد وقتى که ما یک متخصص باستان‌شناسى آوردیم و او 15 سال در اینجا کار کرده باشد حالا تازه موقع استفاده از او است براى این که خوب اطلاعات صحیحى از گوشه و کنار مملکت و از تاریخ باستانى مملکت پیدا کرده است و حالا موقعى است که ما باید از نظریات او استفاده بکنیم باز اشاره فرمودند که چرا ما باید الى‌الابد کارمان را به بیگانه واگذار کنیم ولى بنده هر چه دقت کردم در این لایحه الى‌الابدى ندیدم (اردلان- پنج سال است) لایحه پنج ساله است و این چطور شدکه الى‌الابد شد؟ بنده نفهمیدم اما ممکن است بفرمایید که ما الان گدار را براى چه لازم داریم؟

سه کار هست در این مملکت یعنى در زمینه باستان‌شناسى که باید تکمیل بشود ملت ایران ملت باستانى است و باید سعى بکند که تمام افتخارات باستانى خودش را کشف بکند یک روزى که موضوع ملیت در اینجا مطرح بود آقاى دکتر شفق یک حرف بسیار صحیحى زدند و آن این بود که یکى از اصول ملیت وحدت گذشته است یعنى اگر یک جماعتى در تاریخ گذشته وحدت داشته‌اند و در آثار تاریخى متحد بوده‌اند آنها یک ملت هستند براى این که ما وحدت گذشته‌مان تعیین بشود و روشن بشود می‌بایستى تمام آثار گذشته ما کشف بشود الان ما نقاط بسیار زیادى داریم که باید کاوش بکنیم‏.

( اردلان- به دست ایرانى بکنید) اجازه بفرمایید پیش از گدار تمام مغازه‌هایى که کاوش شده بود و ممکن بود در آنجا یک آثار تاریخى به دست بیاید مسدود شده است کاوش‌هایى که در شهررى در 30 سال پیش تمام آثار تاریخى ما را راهش را بست به طورى که الان شبیه شده است به یک تلى که ما هیچ از آن نمى‌فهمیم براى چه؟ براى این که از روى قواعد علمى نبود کاوش کردن، آقاى اردلان، این نیست که یک کلنگ دست بگیرند و چاله بکنند آن هم یک راهى دارد و در یک وضعى باید پیش برود که کور نشود و مسدود نشود، تنها کسى می‌تواند برود که مقدار زیادى کاوش قبلاً کرده باشد تا بتواند طورى کار کند که جاهایی که به دست آمده است کور نشود و از بین نرود و این کار از حیث اکتشاف تقریباً شبیه است به عملیات معدن‌شناسى. دو خدمت دیگر هم هست که باز ما ناقص داریم و بایست براى تکمیل آنها آقاى گدار باشند وکارکنانى هم که در آنجا هستند باشند یکى از آنها تکمیل موزه ایران باستان است که آقایان دیده‌اند، این موزه بیش‌تر مال آثار قبل از اسلام است و می‌بایستى بعد از اسلامش هم تکمیل شود یکى هم تأسیس موزه مردم‌شناسى است که بنایش نیمه کاره است و باید تکمیل بشود و یک آثار تاریخى هم است که بعداً باید کشف بشود بنده خواستم یک نکته را به آقایان عرض کنم و آن این است که مجلس شوراى ملى قوانین بسیارى وضع کرده است و البته وضع قوانین بایستى توأم باشد با علاقه به اجراى آن قوانین، یکى از قانون‌هاى بسیار خوبى که مجلس هفتم وضع کرده است راجع به حفظ آثار باستانى است و این قانون را مرحوم فروغى پیشنهاد کرده و یکى از قوانین بسیار خوب مملکت است که به دقت هم اجرا شده است و علت این که به دقت اجرا شده است این است که یک مرد ثابت و مسئولى که آقاى گدار باشد متصدى این کار بوده است، یکى از مواد اجراى این قانون این است که تمام آثار تاریخى ایران بایستى کشف بشود ایشان در 230 محل تاریخى کاوش کرده‌اند و آثار تاریخى این مملکت را کشف کرده‌اند و حدود و مشخصاتش را به دست آورده‌اند و در فهرست آثار تاریخى ما ثبت کرده‌اند و براى حفظ آن تمام اقدامات لازمه را که باید بکنند کرده‌اند ولى بنده به آقاى اردلان عرض می‌کنم که ممکن است آثار تاریخى ما از 230 تا بیش‌تر باشد مثلاً 500 تا باشد و اینها هم با این دقتى که عرض کردم باید جمع بشود و ثبت بشود. این عده متخصصین ایرانى که آقا اسم بردند و هنوز هم تحت تعلیمات هستند وقتى به کار گماشته می‌شوند باید به درجه‌اى ماهر بشوند که ما واقعاً و نه از روى احساسات معتقد بشویم که دیگر احتیاجى به متخصص خارجى نداریم (صحیح است)

جمعى از نمایندگان - مذاکرات کافى است‏.

6 - معرفى آقاى دکتر شیخ به معاونت وزارت پیشه و هنر

نایب رئیس - آقاى وزیر پیشه و هنر مطالبى دارید می‌خواهید بفرمایید؟

وزیر بازرگانى پیشه و هنر (آقاى هدایت) - بلى.

نایب رئیس- بفرمایید.

یکى از نمایندگان - عده براى مذاکره کافى نیست‏

نایب رئیس - آقاى وزیر پیشه و هنر قدرى تأمل بفرمایید تا عده کافى بشود.

فرهودى - بفرمایید آقاى وزیر پیشه و هنر عده کافى است.

نایب رئیس - آقا اجازه که با شما نیست چرا دخالت مى‌کنید بنده که نشسته‌ام اینجا حساب مجلس دستم است آقا (در این موقع عده براى مذاکره کافى شد)

نایب رئیس - حالا اکثریت شد بفرمایید.

وزیر بازرگانى پیشه و هنر - عرض کنم بنده خواستم آقاى دکتر شیخ را که سابقه ممتد در خدمات مملکتى دارند (صحیح است) در این اواخر از طرف وزارت پیشه و هنر مخصوصاً در قسمت اصفهان و قسمت شمال کاملا مأموریت خودشان را با کمال صداقت و با کمال شیخوخیت انجام داده‌اند به معاونت پارلمانى خودم به مجلس شوراى ملى معرفى بکنم (صحیح است- مبارک است)

7 - بقیه شور در لایحه استخدام آقاى گدار

نایب رئیس - آقاى مجد ضیایى بفرمایید.

مجد ضیایى - عقیده دارم در میان مستخدمین بیگانه در درجه اول مسیو گدار با ایمان علاقه در خدمتگزارى خود عملاً امتحان داده و کاملاً انجام وظیفه می‌نماید متأسفانه مورد مخالفت آقاى اردلان واقع شده آقایان نمایندگان اطلاع کامل دارند بر اثر ضعف و لاقیدى دولت‌هاى گذشته و عدم اطلاع کامل آنها و مداخله و خیانت بعضى از متولى‌ها و متصدیان آثار قدیمه و صنایع باستانى این کشور که از مفاخر اولیه ما بوده از این کشور به مرور خارج امروز آثار عظیمه ایران و اشیای نفیسه که از خرابه‌هاى شوش بیرون آورده‌اند زینت موزه‌هاى جهان است ما به جز از شنیدن وصف این آثار در کتب و جراید بیگانه و غیر از تأسف چیزى نداشتیم چند سال است به زحمات مسیو گدار و با اهتمامات دولت موزه ایران باستان سر و صورتى به خود می‌گیرد ایران در روزگار قدیم مهد هنر و صنعت بوده فرزندان ایران آثار تاریخى از خود باقى گذاشته‌اند که زینت موزه‌هاى دنیا است براى همین آثار و صنعت و دانشمندان عالى مقام و شعرای نامى است که ملل متمدنه با حس احترام به این کشور باستانى نظر دارند و همگى طرفدار عظمت و استقلال باستانى این کشور هستند نظرم آمد که وزیر خارجه دولت آمریکا در جنگ سابق در ضمن نطق خود در پاریس می‌گوید:

ایران اول دولتى است که قدم در ساختمان عالم گذاشته در جهانگیرى با ملل ساکن فرات و نیل در آمیخته و مصدر علوم جدید و منبع فنون و مهبط تربیت عالمیان بوده کشور ما براى آثار و عظمت خود در تاریخ بشریت باقى بوده امیدوارم طوفان‌هاى حوادث را از بین برده همیشه زنده و جاوید بماند ما باید تشویق نماییم در ترقى و تکمیل و رفع نواقص موزه باستانى براى حفظ بقایاى آثار و صنایع نفیسه کشور که از دستبرد حوادث باقى مانده به مسیو گدار که عشق و علاقه خدمت به این کشور دارد از هیچ‌گونه مساعدت فروگذارى ننماییم البته در آتیه از ایرانیانى که در این رشته تخصص پیدا نمودند استفاده کامل خواهیم نمود و به آنها علاقه‌مند هستیم یقین دارم آقاى اردلان هم موافقت خواهند نمود که این لایحه تصویب شود مدتى است که این شخص حقوق نگرفته زودتر پرداخت شود در خاتمه عرایضم بى‌مناسبت نیست موقع ورود مجلس ورقه توزیع نمودند که ارتباط کامل با این قضایا دارد به عرض رسانم کارگران هنرهاى زیبا که در نزدیکى مجلس هستند و آقایان مشاهده فرموده‌اند که براى آتیه این هنرها تکمیل شود جزو آثار این کشور خواهد بود از کلیه مزایاى قانونى و خوار و بار و ترمیم حقوق محروم شده‌اند براى تشویق و آسایش آنها مساعدت از دولت بشود که آسوده خدمات خود را که باعث احیای آثار باستانى است ادامه دهند آقاى وزیر دارایى توجه مخصوصى در این قسمت خواهند فرمود

بعضى از نمایندگان- کافى است آقا.

نایب رئیس - آقاى فرهودى کفایت مذاکرات را پیشنهاد کرده‌اند.

هاشمى - آقاى فرهودى پیشنهاد کفایت مذاکرات را کرده‌اند ولى بنده مخالفم اجازه می‌فرمایید؟

نایب رئیس - بفرمایید.

هاشمى - بنده با این لایحه موافقم ولى با کفایت مذاکرات از جهت این که بعضى تذکارهاى لازمى داشتم مخالفم.

فرهودى - اظهارات را در مواد بفرمایید.

هاشمى - اگر مجلس اجازه می‌دهد عرض کنم چون ماده واحده است موادى ندارد (عده‌اى از نمایندگان - بفرمایید) بنده در عین حال فرمایشات آقاى اردلان را نسبت به سوابق این شخص در ایران کاملاً تصدیق می‌کنم ولى در این مورد مى‌خواستم از ایشان خواهش بکنم که موافقت بکنند خاصه این که ایشان همیشه موافق دولت بودند و وکیل موافق دولت یعنى کسى که رأى به لوایح دولت دهد (اردلان - این لایحه را در کابینه آقاى ساعد دادند) و از طرف دولت فعلى هم تأیید شده است این لایحه و الا من با دولت موافقم ولى به لوایحش رأى نمی‌دهم این جور موافقت به درد مجلس نمى‌خورد و به تعارف شبیه‌تر است اما راجع به این لایحه عرض می‌کنم: خدمات بزرگى کرده مسیو گدار شما اگر از تهران به خارج تشریف ببرید و خدماتى را که براى حفظ آثار باستانى ایران

+++

چه قبل از اسلام چه بعد از اسلام کرده است مشاهده و ملاحظه بفرمایید خواهید دید که انصافاً قابل تمجید است (صحیح است) در عین این که بنده هم عقیده به لیاقت ایرانى مثل شما دارم آیا چطور می‌توانم فراموش کنم هر وقت ما به اصفهان می‌رسیدیم و آن آثار زمان صفویه را می‌دیدیم که به آن روز خرابى افتاده بود و واقعاً تأسف می‌خوردیم و مرجعى نمى‌دیدیم که به آنجا مراجعه کنیم که آن خرابى‌ها را مرمت کنند و تعمیر کنند و اینجا آقاى مرآت اسفندیارى تشریف دارند مسجد جامع کرمان از آثار نیمه قرن هشتم است یادم هست که سر درب محراب آن که یکى از نفیس‌ترین کاشى‌کارى‌هاى ایران بود خراب شده بود و داشت از بین می‌رفت. 15 سال بنده به دولت‌هاى وقت تذکار دادم بالأخره به جایى نرسید تا این که به دست مسیو گدار و شاگردانى که او تربیت کرده بود این آثار به روز نخستین خود برگشت. حالا که این لایحه مطرح است بنده دو تذکار دارم و در کمیسیون فرهنگ هم تذکار داده‌ام و الان خدمت جناب آقاى وزیر فرهنگ هم عرض می‌کنم و توجه آقاى فرهودى را هم جلب می‌کنم به عرایض خودم و آن این است که آثار باستانى و مفاخر ملى ما منحصر به دویست یا دویست و پنجاه تا نیست ممکن است در ایران خیلى زیادتر باشد، مسیو گدار وقت ممتدى شاید نداشت که به همه جا برود و فقط به مراکز استان‌ها وقت خودش را معطوف و مصروف کرد در حالى که در ایران در قصبه‌اى و هر قریه‌اى که شما بروید آثار عتیقه را مى‌بینید (صحیح است) در این دوره استخدامش اگر مورد تصویب مجلس شوراى ملى واقع شد استدعا دارم آقاى وزیر فرهنگ مخصوصاً ایشان را وادار بکنند که در این باب به آثار عتیقه قرا و قصبات مهم ایران بیش‌تر توجه بکنند، مطلب دیگر این است که آقایان متوجه هستند در دوره اعلیحضرت شاه سابق به آثار نفیس زمان قاجاریه بى‌اعتنایى می‌شد مخصوصاً در حالى که عمارت بسیار مهم از دوره قاجاریه مخصوصاً از عهد فتح‌علی‌شاه و بعد از آن باقى مانده و براى این آثار دوره قاجاریه هم می‌خواستم پیشنهاد کنم توجه مخصوصى مسیو گدار مبذول بدارد و یک عده شاگرد لایق هم تربیت بکند که بعد از آن که این مدت منقضى شد دیگر به وجود او احتیاجى نباشد.

عده از نمایندگان- مذاکرات کافى است‏.

فرهودى - بنده یک تذکرى داشتم در جواب آقاى هاشمى

نایب رئیس - بفرمایید.

فرهودى - آقاى هاشمى فرمودند راجع به آثار تاریخى دوره قاجاریه هم دقت شود و البته بنده کاملاً موافقم و تقاضا می‌کنم آقاى وزیر فرهنگ هم همین طور دستور بدهند که حفظ بشود، اما ماده اول قانون حفظ آثار ملى را بنده اینجا می‌خوانم ملاحظه بفرمایید آثار ملى را آورده است تا اختتام دوره زندیه (ماده او‌ل- دوره آثار ملى کلیه آثار صنعتى و ابنیه و اماکنى را که تا اختتام دوره سلسله زندیه در مملکت ایران احداث شده اعم از منقول و غیر منقول با رعایت ماده 3 این قانون مى‌توان جزو آثار ملى ایران محسوب داشت و در تحت حفظ و نظارت دولت می‌باشد) بنابراین اگر بخواهید الزامى باشد باید این ماده را در یک موقعى اصلاح بفرمایید.

هاشمى - بسیار خوب. البته لازم است

وزیر فرهنگ (آقاى دکتر صدیق)- آقاى فرهودى مخبر کمیسیون فرهنگ به اندازه کفایت مطالبى را که آقایان نمایندگان محترم اینجا بیان فرمودند توضیح دادند و محتاج نیست که بنده مجدداً به آنها برگردم. دو سه نکته بود که در ضمن بیانات آقاى هاشمى اظهار شد که بنده لازم می‌دانم جواب عرض کنم یکى راجع به آثار ایران و فهرستى که تهیه شده است بنده اینجا یک صورتى دارم که در مدت پانزده سالى که آقاى گدار رئیس اداره باستان‌شناسى بوده است و خدمت کرده است این صورت تهیه شده که اگر لازم شود به عرض آقایان خواهم رسانید و یکى هم راجع به آثارى که در قراء و قصبات هست البته تصدیق می‌فرمایند که در یک مملکت وسیع پهناورى مثل ایران پیدا کردن تمام این آثار وقت بسیار و اعتبارات کافى لازم دارد و به علاوه وسایلى لازم دارد که تا به حال متأسفانه در اختیار ما نبوده است است زیرا کشف این آثار بیش‌تر امروز به وسیله هواپیما می‌شود هواپیمایى که بتواند پرواز کند و تفتیش کند و کشف کند که مثلاً در فلان تپه آثارى هست که نشان می‌دهد که آثار تاریخى در آنجا هست و بعد آن وقت که معین شد بتوانند با وسایل معینه آن آثار را بیرون بیاورند و کارهاى خودشان را انجام بدهند و این وسایل چون هنوز فراهم نشده است نتوانستیم به اندازه کفایت این فهرست آثار ملى را که داریم تکمیل بکنیم ولى اخیراً وزارت فرهنگ تصمیم دارد و در نظر گرفته است که این فهرست را تکمیل کند و آن را به تصویب هیئت وزرا برساند و منتشر هم می‌کند نه تنها در ایران بلکه در مجلات خارجى هم منتشر می‌کند و این فهرست اسباب افتخار و مباهات ملت ایران است. راجع به قسمت آثار زمان قاجاریه که فرمودند بنده از بیانات آقاى هاشمى این طور استنباط کردم که مقصودشان حفظ آن آثار بود نه ثبت در فهرست اگر مقصودشان حفظ آثار بود که ما وظیفه‌مان هست و اقدام خواهیم کرد و حفظ خواهیم کرد ولى اگر مقصود ثبت در آن فهرست است به طوری که آقاى فرهودى فرمودند مطابق قانون حفظ آثار ملى جزو آثار باستانى محسوب نخواهد شد ولى تردیدى نیست که از آن دوره عمارات بسیار زیبایى هست مخصوصاً همین موزه‌اى که تشکیل داده‌ایم که تصور می‌کنم یکى از آن آثار باشد و ما سعى خواهیم کرد که آنها را حفظ کنیم که براى آتیه بماند. راجع به تربیت شاگرد شاید آقایان اطلاع داشته باشند که از سال 1315 در دانش‌سراى عالى شعبه‌اى براى باستان‌شناسى دائر شده و عده‌اى از آن شعبه فارغ‌التحصیل شده و لیسانسیه شده‌اند و اینها در تحت نظر آقاى گدار در حفریاتى که در نقاط مختلف خارجی‌ها یا داخلى‌ها کرده‌اند نظارت کرده‌اند و وارد بوده‌اند و آزموده شده‌اند و عده‌اى از آنها هم الان در موزه باستان‌شناسى و موزه مردم‌شناسى و به نمایندگى وزارت فرهنگ در این کار در نقاط مختلف کشور مشغول کار هستند و به تدریج خودشان را آماده می‌کنند براى این که این کارها را شخصاً و مستقلاً به عهده بگیرند عده‌اى از آنها که در ولایات هستند مستقلاً کار می‌کنند و عده‌اى هم که در تهران هستند خود آقاى گدار آنها را آزاد می‌گذارد و از دور نظارت می‌کند که آنها کاملاً آماده شوند براى این که وقتى کنترات آخرى آقاى گدار که همین است امیدوارم آقایان تصویب بفرمایند مدتش تمام شد آن آقایان بتوانند خودشان مستقلاً این کارها را عهده‌دار باشند و اگر توضیحات دیگرى هم لازم باشد عرض کنم البته براى آقایان عرض خواهم کرد.

بعضى از نمایندگان - مذاکرات کافى است.

نایب رئیس - باید رأى بگیریم به کفایت مذاکرات ولى عده براى رأى کافى نیست.

بعضى از نمایندگان - کسى مخالف نیست پیشنهادات خوانده شود.

هاشمى - پیشنهادى آقاى دکتر کشاورز کرده‌اند و بنده مخالفم.

نایب رئیس - پیشنهادات قرائت می‌شود. پیشنهاد آقاى دکتر کشاورز:

پیشنهاد می‌کنم که مدت استخدام آقاى گدار دو سال باشد.

نایب رئیس - آقاى دکتر کشاورز.

اردلان - پیشنهاد بنده مقدم بود.

دکتر کشاورز - حالا شما بفرمایید.

هاشمى - گمان می‌کنم حق با آقاى اردلان باشد معذرت می‌خواهم.

پیشنهاد ایشان کنار رفته بود.

دکتر کشاورز- من با استخدام آقاى گدار به سمت متخصص باستان‌شناس مخالفتى ندارم ولى یک نکته را باید آقایان نمایندگان مجلس شوراى ملى توجه بفرمایند و آن این است که اولین وظیفه هیئت حاکمه ایران این است که از مردم ایران اگر جوان‌هاى تحصیل کرده هستند و تخصص دارند استفاده بکنند (صحیح است) الان یک واقعه‌اى در مجلس شوراى ملى اتفاق افتاد و آن معرفى معاون وزارت پیشه و هنر بود آقاى دکتر شیخ دکتر در طب هستند و در این مطلب تردیدى نیست که بین جوان‌هاى ایرانى عده زیادى از محصلین در اروپا به بهترین وجهى قسمت مهندسى کارخانه‌ها را تحصیل کرده‌اند و در ایران هم در سال‌هاى اخیر امتحان درستى و کاردانى داده‌اند (صحیح است) حق این بود مجلس که می‌خواهد ملت ایران را تشویق کند و جوان‌هاى تحصیلکرده ایرانى را تشویق کند که به مملکت خودشان خدمت کنند موافقت کند که براى معاونت وزارت پیشه و هنر یکى از آن جوان‌ها را انتخاب کنند آقاى دکتر شیخ اگر آدم خیلى خوبى باشند و اگر قابل استفاده است وجود ایشان ایشان را به معاونت وزارت بهدارى بگذارند.

نایب رئیس - آقاى دکتر کشاورز در موضوع پیشنهادتان صحبت کنید.

دکتر اعتبار - آقا کارخانه‌جات دولتى امسال چهل و سه میلیون ضرر دارد مى‌آیند این کارها را می‌کنند.

دکتر کشاورز - ما نباید اصرار داشته باشیم همیشه یک کسى را که تخصص در یک کارى دارد به یک کار دیگرى بگماریم و یک کسى را که در آن کار تخصص ندارد به آن کار بگماریم باور کنید این کار به کارشکنى بیش‌تر شبیه است. اما راجع به پیشنهاد، پیشنهاد بنده این است که مدت استخدام آقاى گدار دو سال باشد علتش هم این است مستخدمى‌که بداند دو سال دیگر باید استخدامش تجدید بشود سعى خواهد کرد که در این دو سال به بهترین وجهى کار بکند و رضایت دولت را جلب کند و اگر بعد از دو سال از طرز کار کردن آقاى گدار رضایت حاصل بود مانعى ندارد که لایحه استخدام ایشان را دوباره بیاورند به مجلس و از مجلس شوراى ملى بگذرانند. بیش‌تر نظر من از عرض این مطالب این بود که مجلس شوراى ملى توجه بکند که کارهایى نشود که جوان‌هاى تحصیل کرده مأیوس بشوند و الا این نوع اعمالى که الان دولت‌هاى ما انجام می‌دهند یکى بعد از دیگرى که توجه به طبقه تحصیلکرده این مملکت نمی‌شود این عملیات باعث دلسردى آنها می‌شود بنده عرض کردم بعضى از محصلینى که تحصیل بسیار خوبى کرده‌اند و در اروپا هم تحصیلات آنها طرف

+++

توجه بوده است و در ایران هم بسیار خوب خدمت کرده‌اند و در درستى آنها هم شکى نیست آنها دارند الان در این مملکت مترجمى می‌کنند و آن وقت شما حقیقت را می‌گذارید به قضاوت وزارت پیشه و هنر و این صحیح نیست.

وزیر پیشه و هنر (آقاى هدایت) - عرض کنم گر چه موضوع دیگرى مطرح بود ولى چون آقاى کشاورز اشاره‌اى به موضوع معرفى معاون جدید کردند (کام‌بخش- دکتر هم دارند آقاى کشاورز سر اسمشان) بنده براى رفع هرگونه سوء‌تفاهمى اینجا چند کلمه عرض می‌کنم. عرض کنم هر کس که در این کشور هست باید به عقیده بنده صد در صد از وجود او در آن قسمتى که وارد است استفاده بشود. معرفى معاون پارلمانى اگر حقیقتاً به معناى پارلمان ما توجه کنیم باید کاملاً توجه بکنند که مطابق قوانین همه جاى عالم و مخصوصاً قانونى که خودمان در مملکت داریم که قانون استخدام است معرفى معاون پارلمانى به هیچ‌ وجه من‌الوجوه مربوط نیست مگر به شخص وزیر (صحیح است) فقط و فقط و این قانون است و شما هم که نمایندگان ملت هستید در درجه اول فقط به قوانین مملکت و به امر قانون باید احترام بگذارید همان طور که ما احترام می‌کنیم باید شما هم احترام بکنید، من از وزرایى نیستم که مرعوب بشوم یا کارى بکنم که نپاییده کرده باشم یا فکر نکرده باشم (دکتر کشاورز - شما خودتان هم تخصص ندارید) من صد درصد از وجود مهندسین در این وزارتخانه مادامى‌ که هستم استفاده خواهم کرد، من نمی‌خواهم مهندسین را در چرخ پارلمان بیندازم و بیایند اینجا اوقات خودشان را در مجلس بگذرانند.

( دکتر کشاورز- مهندسین را به کار خودشان بگمارید آقا) مهندسین باید کار خودشان را بکنند مهندسین باید در آن قسمت‌هایى که ذیفن هستند براى مملکت خودشان مفید باشند، معاون پارلمانى به هیچ ‌وجه من‌الوجود در مسائل تکنیک وارد نمی‌شوند معاون پارلمانى نماینده سیاسى وزارتخانه است در مقابل پارلمان (صحیح است) معاون پارلمانى معنایش این است: با کى دارید این صحبت‌ها را می‌کنید؟

( دکتر کشاورز- با شما) اجازه بدهید آقا عرض می‌کنم شما نقشه من را نمی‌دانید شما که اطلاع ندارید! من بهترین مهندسین این مملکت را جمع کرده‌ام (دکتر معظمى- کارشان را معین کنید آقا) و اگر این نقشه را که من داده‌ام و با رئیس دولت هم صحبت کرده‌ام عمل شد. آن وقت آقایان متوجه خواهند شد من صد در صد از این چیزهایى که در کارخانه واقع شد جلوگیرى کرده‌ام و جلوگیرى می‌کنم، اگر کارخانه‌جات ضرر داده‌اند براى این بوده است که مقتصدیون این مملکت آنهایى که براى اصلاح اقتصاد این مملکت آمدند در اینجا تمام محصول این کارخانه‌جات را در انبارها ریخته‌اند، حریرها را ریخته‌اند که پوسید و نخ‌ها را ریخته‌اند که پوسید و ما باید امروز آن پوسیده‌ها را به معرض فروش بگذاریم و جبران آنها را بکنیم، بنده با کمال رسوخ در فکر خودم و در عقیده خودم معاون خودم را از نقطه نظر پارلمانى به مجلس معرفى کردم و حقى است که قانون به من داده است و معاونى را که من معرفى می‌کنم باید طرف اعتماد من باشد و از طرف من بیاید و اگر حرفى می‌زند فکر من را گفته باشد اگر کارى بکند نظر من را اجرا کرده باشد ولى از نقطه نظر فنى من یک وزارتخانه‌اى هستم. ‏

(دکتر کشاورز- شما وزیر هستید) که سه نفر معاون دارم سایر وزارتخانه‌ها یک معاون دارد من سه معاون دارم یک معاون پارلمان معرفى می‌کنم یک معاون دیگر دارم که در قسمت بازرگانى کار می‌کند، یک معاون دیگر هم دارم که تمام مسائل تکنیک را با او در میان می‌آورم (مهندس فریور- هیچ مسئله تکنیک را با او در میان نمى‌آورید) علاوه بر این تصمیمات دیگرى هم گرفته‌ام که اگر ماندم و بودم به موقع اجرا خواهم گذاشت.

مهندس فریور - با این مبهم‌گویى‌ها که نمی‌شود جواب داد.

دکتر کشاورز - خودشان فرمودند من اهل نخ و کارخانه نیستم.

نایب رئیس - آقاى امیر تیمور با این پیشنهاد مخالفید بفرمایید.

دکتر رادمنش- ایشان عضو کمیسیون فرهنگ نیستند.

امیر تیمور - آقا این لایحه گدار از نظر بودجه به کمیسیون بودجه هم آمده است بنده هم عضو آنجا هستم و می‌توانم‏ صحبت کنم (دکتر کشاورز- بفرماییدآقا) عرض کنم اتفاقاً از مستخدمینى که در نهایت درستى به این مملکت خدمت کرده است میسیو گدار است و وزارت فرهنگ و دولت‌هاى ما همیشه از خدمات او اظهار رضایت کرده‌اند و خدمات او هم از نقطه نظر خدمت به مملکت و وضع پارلمانى همیشه نمودار بوده است و همیشه این کشور را مثل وطن خودش فرانسه دوست داشته است و به کشور ایران احترام گذاشته است با توجه به این مسائل است که در گذشته استخدام او را دولت هى تجدید کرده است و اینک هم لایحه تجدید استخدام او را به واسطه کمال رضایتى که از خدمات او دارد به مجلس تقدیم کرده و کار مسیو گدار که تحقیق و تعمق در آثار عتیقه و باستان‌شناسى است این یک کار علمى نیست که شما از گوشه یک کتابى پیدا بکنید این شخص سال‌ها عمر خود را در این کار صرف کرده و در تمام ایران گردش کرده تفحص کرده مسافرت کرده تمام آثار ایران را می‌شناسد الان موقعى است که این مملکت از نتیجه تجارت و معلومات او استفاده بکند و به عقیده بنده نه به این پنج سال باید مجلس شوراى ملى رأى بدهد بلکه امیدوار هستم در آتیه هم یک پنج سال دیگر لایحه‌اش باز تجدید بشود استدعا می‌کنم نماینده محترم هم موافقت بفرمایید که این لایحه تصویب بشود.

نایب رئیس - رأى می‌گیریم به پیشنهاد آقاى دکتر کشاورز راجع به مدت استخدام مسیو گدار به دو سال آقایان موافقین قیام فرمایند (عده کمى برخاستند) تصویب نشد.

دکتر اعتبار - بنده اخطار نظامنامه دارم.

نایب رئیس - مطابق چه ماده.

دکتر اعتبار - مطابق ماده 109.

نایب رئیس - بفرمایید.

دکتر اعتبار - مقدار زیادى از فرمایشات آقاى وزیر پیشه و هنر مربوط به مهندسین بوده است و چون بنده افتخار مهندس بودن را دارم این است که اجازه می‌خواهم چند کلمه در جواب ایشان عرض کنم.

نایب رئیس - آقا این که مطرح نیست و سمت جنابعالى هم فعلاً وکالت مجلس است.

دکتر اعتبار - وقتی که یک عده مهندسین در وزارت پیشه و هنر هستند و ایشان می‌گویند که این اشخاص لایق معاونت من نیستند این توهین است به بنده.

مهندس فریور - ایشان هم لایق وزارت بر آنها نیستند از هر دو طرف است ملاک تشخیص ایشان نیست‏.

نایب رئیس - پیشنهاد آقاى اردلان قرائت مى‌شود. این بنده پیشنهاد می‌کنم مدت استخدام آقاى گدار تا آخر سال 1323 باشد و سایر مزایاى آقاى گدار تا پایان سال 23 طبق لایحه پیشنهادى دولت مورخه 22 خرداد 23 که به تصویب کمیسیون بودجه رسیده است خواهد بود. پیشنهاد دیگر آقاى اردلان پیشنهاد می‌کنم حقوق آقاى گدار در ماه سیصد لیره انگلیسى خواهد بود که به اقساط ماهیانه نصف آن را به ریال و نصف دیگر را به لیره دریافت خواهند داشت.

نایب رئیس - آقاى اردلان اول راجع پیشنهاد اولتان توضیح بفرمایید چون باید رأى گرفته شود.

اردلان - بنده به حد کافى راجع پیشنهاد اول خودم توضیح دادم و فقط نظرم این است که تا اول سال ایشان باشند و بعداً این مقام را به ایرانیانى که زحمت در این کار کشیده‌اند به آنها محول شود و آقایانى که تشریف آوردند و دفاع کردند از مقام علمى آقاى گدار طرفدارى این مطلب محل قبول خود بنده هم هست ولى این مانع این نیست که آقاى گدار که دانشمند است ما بخواهیم گدار ایرانى به وجود بیاوریم این نظر بنده بود حالا بسته به نظر آقایان است.‏

مخبر (آقاى فرهودى) - عرض کنم آقاى اردلان و بعد هم آقاى دکتر کشاورز مثل این که سعى دارند در این کار تولید اشکالى بکنند بنده قبلاً هم عرض کردم چند نفر از جوانان هستند که در امور باستان‌شناسى تحصیل کرده‌اند و تجربه کرده‌اند که الان مشغول کار هستند و اما راجع به حقوق بنده تصور می‌کنم که در یک جایى نمى‌آیند حقوق یک کسى را بدون اطلاع خودش تصویب بکنند ما می‌خواهیم یک مستخدمى را کنترات بکنیم و البته حقوق اول باید مورد تصدیق او باشد به علاوه این حقوق که براى ایشان پیشنهاد شده فقط صدى پنجاه با حقوق قبل از شهریور فرق دارد در صورتی که براى سایر مستخدمین ما صدى پنجاه اضافه کردیم بى‌انصافى که نباید کرد.

اردلان - بنده که راجع به حقوق توضیح ندادم ایشان جواب دادند.

بعضى از نمایندگان - رأى

هاشمى- بنده مخالفم با این پیشنهاد

نایب رئیس- رأى می‌گیریم به پیشنهاد آقاى اردلان به این که مدت استخدام تا آخر سال 1323 باشد آقایان موافقین قیام کنند (عده کمى برخاستند) تصویب نشد. آقاى اردلان

اردلان - به قدرى که ماده 63 نظامنامه اجازه می‌دهد بنده در قسمت پیشنهاد خودم توضیح عرض می‌کنم، یک دلار سه تومان و دو قران و یک لیره انگلیسى دوازده تومان و هشت قران است و چهار تا دلار یک لیره است و پیشنهاد تجدید استخدام آقاى گدار را در کابینه آقاى ساعد کرد نه این که آقاى هاشمى به بنده فرمودند که مخالف دولت است این طور نیست این لایحه امضا دارد. رئیس دولت‏ آقاى ساعد- وزیر دارایى فروهر. وزیر فرهنگ وحید، کجایش آقاى بیات هست، در این لایحه‌اى که دولت پیشنهاد کرده است نوشته حقوق آقاى گدار در ماه 1200 دلار، این 1200 دلار بدون کم و زیاد (آقاى فرهودى توجه بفرمایید) بدون این که یک شاهى بنده کم بکنم معادل 300 لیره است چهار تا سه تا، دوازده تا است، بنده پیشنهاد مى‌کنم که در عوض دلار لیره بدهید براى این که ما

+++

دلار نداریم که بدهیم، تعهد بى‌خودى است که مى‌کنیم. پریروز یکى از اولیاى شاگردانى که در آمریکا درس می‌خواند آمده بود هزار دلار می‌خواست بنده به جناب آقاى وزیر فرهنگ عرض کردم دلار این را از کجا خواهید داد، ایشان فرمودند که باید کمیسیون ارزى دو مرتبه به وجود بیاید و یک دلارى تهیه شود و ما به محصلین بدهیم، شما دلارى که ندارید، صادراتى ندارید، فقط یک عده قشون از آمریکا آمد به ایران و یک مشت دلارى به ما فروخت و یک ریالى از ما گرفت بنابراین ما الان در عسرت دلار هستیم، ولى در مقابل ما الان لیره داریم براى این که از عایدات نفت خودمان لیره داریم یک نفر اهل آمریکا را باید پولش را دلار بدهیم ولى وقتى فرانسوى است باید حقوقى که می‌دهیم لیره یا فرانک فرانسوى باشد که قابل تبدیل به دلار است ما لیره نفت خودمان را که نمی‌توانیم تبدیل به دلار کنیم و دلار بدهیم ما مجبوریم دلار یکى هفت تومان از بازار آزاد بخریم و بدهیم این است که بنده مى‌گویم همان حقوقى که دولت پیشنهاد کرده است و همان میزانى را که کمیسیون تصویب کرده است بدون کم و زیاد به لیره به آقاى گدار بدهند و این پیشنهاد کسر حقوق نیست که بفرمایید چرا حقوق را کم کرده‌اند.

نمایندگان - رأى‏

نایب رئیس - رأى می‌گیریم پیشنهاد آقاى اردلان و آقایان موافقین قیام فرمایند (عده کمى برخواستند) تصویب نشد. پیشنهاد آقاى دکتر شفق قرائت مى‌شود:

پیشنهاد مى‌کنم تبصره ذیل به ماده واحده اضافه شود:

تبصره - آقاى گدار موظف‌اند در مدت اقامت خود در ایران گذشته از وظایف معینى که دارد در هر ماه دو جلسه عملى و درسى مرکب از کارمندان فنى اداره باستان‌شناسى براى مطالعات و تبادل نظر و مشاوره راجع به کار و اقدامات تخصصى خود تشکیل دهد و نتیجه عملیات حفارى و مطالعات بعد از مجلس مشاوره براى انتشار تدوین و در موقع به نام مؤلف اصلى با ذکر تصویب هیئت مشاوره باستان‌شناسى طبع گردد.

نایب رئیس - آقاى دکتر شفق بفرمایید.

دکتر شفق - بنده وقت مجلس را نمى‌خواهم زیاد بگیرم براى این که یک لایحه‌اى اینجا آمده راجع به تجدید استخدام آقاى گدار و نظرم این بود که آقاى گدار که اینجا هستند و واقعاً یک عده هم تحت تعلیم ایشان هستند ولى آنچه که بنده اطلاع دارم جلسه مشاوره علمى هیچ‌ وقت تشکیل نداده‌اند.

نایب رئیس - آقاى دکتر شفق تأمل بفرمایید اکثریت بشود.

بعضى از نمایندگان - اکثریت شد.

دکتر شفق- پیشنهاد بنده این بود که در ظرف ماه دو جلسه مشاوره علمى ‌که در واقع مثل کلاس درس مى‌شود ولى مثل کلاس درس معمولى نیست چون در دانش‌سراها یک کلاس درس باستان‌شناسى داریم.

پیشنهاد بنده این است که به آقاى گدار اطلاع بدهند این را عمل کنند در ظرف ماه دو روز محصلینى را که به ولایات می‌روند و تجاربى حاصل می‌کنند اطلاعاتى حاصل می‌کنند آن اطلاعات را بیاورند در این مجامع و مورد بحث و شور علمى قرار بدهند و جمعاً در مورد وظیفه خودشان دسته‌جمعى اطلاع پیدا کنند و این تحقیقات هم تدوین شود ولو آن که آناً چاپ نشود، هر موقعى که وقت مساعد باشد آن وقت اینها را چاپ هم بکنند و این مشاوره به عقیده بنده خیلى سودمند است و ضرورت هم دارد (صحیح است).

نایب رئیس - آقاى فرهودى

مخبر (آقاى فرهودى) - بنده با اجازه آقاى دکتر شفق و مقام ریاست دو اصلاح در این پیشنهاد مى‌کنم و بعد آن را قبول مى‌کنم. یکى این که نوشته‌اند در تمام مدت اقامت مسیو گدار در ایران این اشکال دارد چون ممکن است مدت قراردادش تمام بشود ولى خودش در ایران بماند، بنابراین ما نوشته‌ایم در دوره خدمت و یکى دیگر هم نوشته شده است که چاپ شود این پیشنهاد خرج است ما قسمت چاپ کتاب را هم برداشتیم نوشتیم این کتاب نوشته شود البته وقتى نوشته شد مى‌ماند.

دکتر شفق - بنده نوشته‌ام در صورت امکان همین طور هم توضیح دادم نگفتم آناً چاپ شود و همان اصلاح را بنده قبول دارم.

نایب رئیس - آقاى هاشمى

هاشمى - بنده پیشنهاد را خواندم استدعا مى‌کنم یک مراجعه‌اى هم به آقاى دکتر شفق بفرمایند و عبارتش را اصلاح بکنند.

دکتر شفق - عرض مى‌کنم آقاى مخبر همان اصلاحاتى را که فرمودند بنده قبول دارم

بعضى از نمایندگان - عده کافى نیست‏

8 - موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه‏

نایب رئیس - اگر اجازه می‌فرمایید جلسه را ختم مى‌کنیم جلسه آینده روز پنجشنبه ساعت نه دستور متمم همین لایحه مجلس نیم ساعت بعد از ظهر ختم شد.

نایب رئیس مجلس شوراى‏ملى

ملک‌مدنى‏

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

اخبار مجلس‏

نمایندگان پارلمان انگلستان در مجلس شوراى ملى‏

بر حسب دعوتى که از طرف آقاى رئیس مجلس شورای ملى به عمل آمد روز دوشنبه هفتم اسفند ساعت پنج بعد از ظهر چند تن از اعضاى پارلمان انگلیس که از مسکو مراجعت می‌کردند به اتفاق جناب آقاى سر ریدر بولارد سفیر کبیر انگلستان و برخى از اعضاى عالی‌ رتبه سفارت انگلیس در مجلس شوراى ملى براى صرف چاى حضور یافتند و عموم نمایندگان مجلس شورای ملى نیز در این پذیرایى حضور داشتند مدعوین عبارت بودند از آقایان ( کلنل پنس‌بى Colonel Ponsonby) (- لرد فارن دن Lord Faringdon) ( مستر ویلفرید روبرMr Wilfrid Roberts ) (مستر پارکر Mr Prker) (مستر فریزرMr Fraser ) جناب آقاى ( والتر الیوت The Right Hon W.alter Elliot) رئیس هیئت به واسطه کسالت نتوانستند حضور یابند. در این جلسه نخست جناب آقاى رئیس مجلس شورای ملى نطق ذیل را به عنوان خیر مقدم اجازه می‌خواهم چند کلمه عرض کنم « براى من که رئیس مجلس ملى ایران هستم و براى همکارى من موجب نهایت خوشوقتى است که عده از نمایندگان ملت انگلیس را در این مجلس می‌بینم و به مصاحبه آنان ولو در مدت کوتاهى نایل هستم این جنگ جهان ویران‌کن با خسارت هنگفتى که به عالم بشرى وارد آورد از جهت دیگر مقدمه صلحى پایدار را فراهم و نزدیکى ملت ما را نسبت به هم تأمین کرد، اینک هنوز جنگ خاتمه نیافته این مقدمه شروع شد و دیدار نمایندگان ملت انگلیس در پارلمان ایران به ما نوید می‌دهد که دوستى و همکارى واقعى بین ملت‌ها به تدریج عملى خواهد شد. ملاقات اعضای مجلس انگلستان که ازقدیم‌ترین مجلس‌هاى جهان است و به نام پارلمان که قریب ده قرن پیش یعنى در سال 1295 میلادى به وجود آمد با اعضای یکى ازجوان‌ترین پارلمان‌ها واقعاً جالب نظر و مهم است.

مجلس شوراى ملى ایران قریب چهل سال از عمرش مى‌گذرد ولى در همین مدت کم ملت ایران در راه حفظ آزادى و رسیدن به نعمت دموکراسى رنج زیاد برده و تاریخى پر از مبارزه‌ها و محرومیت‌ها به وجود آورده است. نزدیک‌ترین و تازه‌ترین آزمایش‌ها و رنج‌هاى ملت ایران در مدت چند سال اخیر همین جنگ موحش بوده که ما ملت در راه کامیابى دولت‌هاى متفق خود و براى تحقق آمال دموکراسى و عدالت بین‌المللى با تمام وسایل به همکارى متفقین برخاستم و خط مواصله بین آنها را به این ترتیب تأمین کردیم و تمام وسایل دیگر را که داشتیم در اختیار آنان گذاشتیم. اکنون منتظریم تمام دولت‌هاى دموکراسى و متفق جهان با تمام پارلمان‌هاى آزادى‌پرور جهان که قدیمی‌ترین آنها پارلمان انگلستان است دست به دست بدهند و صلح عادلانه و پایدارى را براى بشر تهیه کنند من امیدوارم که آرزوى مملکت ایران با همکارى ملت‌هاى متفق عملى خواهد شد و نمایندگان محترم مجلس ملى انگلستان در این چند وقت کوتاه و ناکافى که در پایتخت ما اقامت دارند توجه کافى به کشور و مملکت ما که مملکت دوست متفق است مبذول خواهند داشت و ما را همکار صمیمى خود خواهند شمرد در سابق انجمنى مرکب اعضای پارلمان و سناى انگلیس عده از معاریف ایران دوستان انگلستان به نام دوستان ایران وجود داشت و امیدوارم اکنون نیز این گونه ارتباط دوستانه بین ما ادامه یابد و این ملاقات مقدمه آن بوده مهمانان محترم پارلمانى مرکز و موجد تجدید آن انجمن باشند.

در خاتمه سلام ملت ایران را توسط نمایندگان محترم به مجلس و ملت انگلیس می‌رسانم.« این نطق به توسط آقاى دکتر رضا‌زاده شفق نماینده مجلس به انگلیسى ترجمه گشت و سپس آقاى کلنل پنسن بى از طرف هیئت شرحى دائر به ابراز خوشوقتى از ملاقات نمایندگان مجلس شوراى ملى ایران و تشکر از پذیرایى گرمى‌که از آنان به عمل آمده بود اظهار داشتند و پذیرفتند که به نمایندگى از طرف پارلمان ایران احساسات صمیمانه آنان را به نمایندگان پارلمان انگلستان تبلیغ نمایند. مجلس پس از پذیرایى گرمى‌که به عمل آمد در ساعت هفت پایان پذیرفت.

+++

 

 

 

یادداشت ها
Parameter:294224!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)