کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره هجدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏18
[1396/05/30]

جلسه: 103 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه 24 اسفند ماه 1333  

 

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت‌مجلس جلسات 19 و 22 اسفند

2- بیانات قبل از دستور آقایان: دکتر بینا- مرآت اسفندیاری- خلعتبری- برومند

3- تقدیم یک فقره سؤال به وسیله آقای اردلان

4- تقدیم یک فقره طرح قانونی به وسیله آقای ارباب

5- تقدیم یک فقره سؤال به وسیله آقای شوشتری

6- تقدیم گزارش کمیسیون عرایض ارجع به اعلام جرم آقای ارباب علیه آقای دکتر اخوی وزیر اقتصاد دولت سابق به وسیله آقای خلعتبری

7- بیانات آقای مهندس شاهرخشاهی طبق ماده 87 آئین‌نامه

8- بقیه مذاکره و گزارش کمیسیون اقتصاد ملی راجع به جلب سرمایه خارجی

9- تقدیم یک فقره سؤال به وسیله آقای دکتر سید امامی

10- بقیه مذاکره و گزارش کمیسیون اقتصاد ملی راجع به جلب سرمایه‌های خارجی

11- تعیین موقع و دستور جلسۀ بعد- ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏18

 

 

جلسه: 103

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه 24 اسفند ماه 1333

 

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت‌مجلس جلسات 19 و 22 اسفند

2- بیانات قبل از دستور آقایان: دکتر بینا- مرآت اسفندیاری- خلعتبری- برومند

3- تقدیم یک فقره سؤال به وسیله آقای اردلان

4- تقدیم یک فقره طرح قانونی به وسیله آقای ارباب

5- تقدیم یک فقره سؤال به وسیله آقای شوشتری

6- تقدیم گزارش کمیسیون عرایض ارجع به اعلام جرم آقای ارباب علیه آقای دکتر اخوی وزیر اقتصاد دولت سابق به وسیله آقای خلعتبری

7- بیانات آقای مهندس شاهرخشاهی طبق ماده 87 آئین‌نامه

8- بقیه مذاکره و گزارش کمیسیون اقتصاد ملی راجع به جلب سرمایه خارجی

9- تقدیم یک فقره سؤال به وسیله آقای دکتر سید امامی

10- بقیه مذاکره و گزارش کمیسیون اقتصاد ملی راجع به جلب سرمایه‌های خارجی

11- تعیین موقع و دستور جلسۀ بعد- ختم جلسه

 

مجلس دو ساعت و ربع قبل از ظهر به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید

1- تصویب صورت‌مجلس جلسات 19 و 22 اسفند

رئیس- صورت غائبین جلسه قبل قرائت می‌شود

(به شرح زیرقرائت شد)

غائبین با اجازه- آقایان: خرازى- دکتر شاهکار. خزیمه علم. مکرم. قنات‌آبادى. احمد صفایی. عرب شیبانى .نصیرى. سلطانى. امیرتیمور کلالى. دکتر سعید حکمت. محمودى. سنندجى. نقابت. عبدالرحمان فرامرزى.

غائب بی‌اجازه- آقاى اریه‏

دیرآمدگان و زودرفتگان با اجازه آقایان: محمود افشار. شوشترى. مسعودى. امامی‌ خویی. میراشرافى. صدرزاده. صارمى. باقر بوشهرى. غضنفرى. دکتر سید امامى. فرشى. اسفندیارى. تفضلى. ثقه‌الاسلامى. بزرگ‌ابراهیمى. خاکباز. پیراسته. کاشانى. بهادرى. حمیدیه. بزرگ‌نیا. فرود. رضایی. جلیلوند. مهندس ظفر. دکتر افشار.

رئیس- آقاى شوشترى نسبت به صورت‌مجلس اعتراضى دارید بفرمایید

شوشترى- بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم این دندان کشیدن براى بنده یک زحمتى شده است براى این‌که در عرایضى که بنده کردم صورت‌مجلس را می‌خوانم آن طورى که توضیح دادم و جناب آقاى دکتر امینى وزیرمحترم دارایی هم راجع به سؤالات جواب فرمودند اگر خاطر محترم آقایان باشد من صریحاً عرض کردم به سؤال خود باقى هستم زیرا جناب آقاى وزیردارایی صریحاً فرمودند این یک قسمت از حق‌الحکم‌هاست در وزارت دارایی آن هم براى یک مدت معین تمام شعب و وزارتخانه‌ها و وابسته‌هاى به دولت هنوز صورت نداده‌اند اگر صورت بدهند معلوم می‌شود چه خرابى در کار بوده است و چه اشخاصى چه پول‌هایی گرفته‌اند (صحیح است)

رئیس- آقاى شاهرخشاهى‏

شاهرخشاهى- درجلسه قبل سؤالى که جنایب آقاى درخشش همکارمحترم و حامی‌ و نماینده فرهنگیان از وزیر فرهنگ راجع به فروش یک قطعه زمین کرده بوده‌اند، اسمی ‌از بنده برده بودند که مجبورم توضیحى عرض بکنم. اصولاً سؤال از دولت موقعى باید بشودکه برخلاف قانون عملى انجام شده باشد.

رئیس- آقاى شاهرخشاهى حالا صورت‌مجلس مطرح است بعد که در دستور وارد شدیم به شما به موجب ماده 87 اجازه می‌دهم اگر توضیحى دارید بدهید نسبت به صورت‌مجلس دیگر نظرى نیست؟

صدرزاده- یک اصلاحات عبارتى هست تقدیم می‌کنم می‌دهم به تندنویسى رویس- بسیار خوب، دیگر نظرى نیست آقاى اردلان سؤالى دارید؟ (اردلان- بله) وارد دستور که شدیم بدهید در صورت‌‌مجلس‌ها دیگر نظرى نیست؟ (اظهارى نشد) صورت‌مجلس 19 و 22 اسفند تصویب شد

2- بیانات قبل از دستور آقایان: دکتربینا. مرات اسفندیارى. خلعتبرى. برومند

رئیس- سه نفر از آقایان تقاضاى نطق قبل از دستور کرده‌اند‌. آقاى دکتربینا

دکتر بینا- به نام ملت ایران ورود اعلیحضرت همایون شاهنشاهى و علیاحضرت ملکه ثریا پهلوى را تبریک می‌گویم بیش از سه ماه مردم ایران دقیقه شمارى می‌کردند که دوران دورۀ شاهنشاه و ملکه محبوب ایران سپرى گردد اینک بحمدالله که اعلیحضرتین به سلامت و سعادت و میمنت با قدوم مبارک خود خاک میهن عزیز را مزین فرموده‌اند (صحیح است) ملت ایران به حق غرق در سرور و شادمانى است (صحیح است)

همکاران محترم از تأثیرات عمیق سفر شاهانه چه در آمریکا و چه در اروپا کاملاً مستح خارجى و جراید داخلى جزئیات جریانات این مسافرت را به تفصیل شرح داده‌اند و بنده از بسط مقال در این مورد خوددارى می‌کنم و همین قدر تذکر می‌دهم که مسافرت شاهنشاه براى اعتلاى نام ایران در جهان آزاد تأثیر فوق‌العاده عمیقی بخشیده و می‌توان گفت که نتیجه این مسافرت براى

+++

کشور ما به حدى گرانبها و پرارزش است که ملت ایران می‌تواند به وجود چنین شهریار دموکرات و روشن ضمیر مباهات و افتخار کند (صحیح است)

پر واضح است که تأثیر از این مسافرت نه تنها در خارج از ایران فوق‌العاده بوده بلکه در داخله مملکت نیز ثمرات زیادى از این سفر شاهانه عاید کشور و ملت ایران خواهد شد. (مصطفى کاشانى- صحیح است)

آقایان مردم انتظارات زیادى از نتایج این سفر دارند و امیدوارند که هر چه زودتر اصلاحات اساسى در داخله مملکت شروع گردد و از طریق ایجاد سازمان‌هاى صحیح و مقتدر و مورد اطمینان سطح تولیدات کشور افزایش یابد و مسئولین امر در بالا بردن وضع زندگى طبقه سوم نهایت جدیت و مراقبت را به عمل بیاورند تا هر چه زودتر شکافى که در میان مردم از لحاظ وضع زندگى موجود است پر شده و توده مردم از حداقل وسایل زندگى برخوردار گردید. ممکن است به وسیله وضع مالیات‌هاى سنگین و کاستن از جاه و جلال بى‌خبرانی که از تمام مزایاى زندگى بهره‌مند بوده و به فکر هم‌نوعان خود نمی‌باشند سطح زندگى طبقات پایین را که در فراهم ساختن حداقل معیشت در عسرت می‌باشند بالا برد و فاصله موجود را تعدیل کرد. البته چنین اقدامی ‌در شب عید روز ناامیدى براى درماندگان خواهد بود.

ملت ایران همچنین انتظار دارد از راه تربیت و تشویق کارمندان لایق و درستکار و کوتاه کردن ایادى ناپاک تشکیلات مملکتى تصفیه شده و بالنتیجه سازمان‌های دولتى وضع ثابت و مستقر و اطمینان‌بخشى پیدا کند. بدیهى اعمال چنین سیاستى وضع حکومت‌ها را نیز مستقر خواهد کرد و نمایندگان مجلس شوراى ملی که یگان هدف و آمالشان خدمت به مردم می‌باشد در تثبیت این وضع حد اعلاى کوشش را مبذول خواهند فرمود تا دولتى که با اراده اعلیحضرت همایونى و تأیید مجلسین مسئولیت اداره مملکت را به عهده می‌گیرد و در نهایت دلگرمی ‌براى اجراى برنامه‌های مفید به حال مردم خود را آماده سازد و با ارشاد و راهنمایى نمایندگان و باتوجه مخصوص به نظر اقلیتى که باید مورد توجه مخصوص باشد نقشه‌هاى اصلاحى صحیح و اساسى به موقع عمل گذاشته شود.

در اینجا با اجازه آقایان می‌خواهم بعضى از عللى را که در حکومت مشروطه ما باعث ناپایدارى دولت‌ها می‌شود به سمع آقایان نمایندگان محترم مجلس شوراى ملى برسانم.

به نظر بنده تزلزل و ناپایدارى دولت‌ها در مملکت ما ناشى از نداشتن حزب و یا احزاب نیرومند و متشکل می‌باشد.

چنان که آقایان اطلا ع دارند در تمام حکومت‌هاى مشروطه احزاب ارکان مشروطیت را تشکیل می‌دهند (صحیح است) و در حکومت مشروطه‌ای که حزبى موفق می‌گردد اکثریتى در مجلس تحصیل کند دولتى از برگزیدگان خود بر سر کار می‌آورد که با برنامه مخصوص و معینى حکومت کرده و تا مدتى که در مجلس حائز اکثریت است با کمال قدرت و اطمینان در اجراى برنامه‌های اساسى و اصلاحى خود که متضمن منافع عالیه مملکتى است کوشش می‌کند.

همکاران گرامی‌ بهتر می‌دانند که در دنیاى کنونى و در ممالک راقیه دموکراسى دولت مشروطه بى‌حزب وجود ندارد و به عقیده بنده تمام این تشنجات و عدم ثبات دولت‌ها بالنتیجه عدم توقیق در اجراى برنامه‌های مفید و اساسى همان نداشتن حزب نیرومندى است که ‌هادى افکار دولت خود می‌باشد متأسفانه در مشروطیت ما برخلاف سایر کشورهاى مترقى جهان علاوه بر این‌که چنین تشکیلات حزبى موجود نیست مدت قانون‌گذاری نیز به حدى کوتاه و نا مناسب با حجم کارها است (پیراسته- صحیح است) که تاکنون هیچ یک از ادوار تقنینیه ایران وقت کافى براى مطالعه لوایح صحیح و اساسى و مفید و گذراندن قواتنین سودمند نداشته (صحیح است)

آقایان در ممالک آزاد مشروطه دوران تقنینیه دو ساله وجود ندارد (صحیح است) امیدوارم مسئولین و متفکرین و به خصوص زعماى قوم براى برطرف ساختن نقایص که در مشروطیت ما وجود دارد و براى تثبیت وضع حکومت‌ها و استمرار معقول و مناسب ادوار تقنینیه چاره‌ای اندیشیده و با در نظر گرفتن خیر و صلاح مملکت این نقایص را بر طرف سازند (شوشترى- قانون اساسى تکلیف را معین کرده باید کنگره تشکیل شود)

یکى دیگر از مسائل مهمی‌ که بایستى مورد توجه و نظارت دقیق دولت‌ها باشد این است که هیئت حاکمه باید رابطه اشخاص عادى را به سفارتخانه‌های بیگانه تحت مراقبت در آورده (صحیح است- صحیح است) و تصمیماتى اتخاذ کند که رابطه اشخاص غیر مسئول با سفارتخانه‌هاى بیگانه قطع شود (صحیح است) به نظر من کسانى که سر ترقى خود را در راه سفارتخانه‌هاى بیگانه تشخیص داده (شوشترى- خائن هستند) (پورسرتیپ- مرگ بر اینها) و با مأمورین سفارتخانه‌ها رابطه برقرار می‌کنند بزرگ‌ترین عامل فساد در داخل مملکت به شمار می‌روند (صحیح است) (صفایی- خدا لعنتشان کند) کسانى که براى پیشرفت خود در این زمینه قدم برمی‌دارند حتى شنیده می‌شود بعضاً جهت ارضاى خاطر بیگانگان پشت و پا به مصالح مملکتى زده (مهندس اردبیلى- خاک برسرشان) و برا ى خوش آیند دیگران و برخلاف مصالح مملکتى خوشرقصى هم می‌کنند. از دولت جداً خواستارم به منظور استقرار وضع سیاسى مملکت تصمیمات شدیدى را در این مورد اتخاذ کرده و دست اشخاصى را که به سفارتخانه‌ها در تماس هستند و بنده آنان را گدایان سفارتخانه‌ها می‌نمایم از سیاست مملکت ما کوتاه سازد (احسنت) (عبدالصاحب صفایی- این شب نشینی‌ها باید تعطیل شود) شب نشینى عیبى ندارد.

با ذکر این مطلب ناگزیرم به عرض آقایان برسانم چنان‌که عموم نمایندگان محترم تصدیق دارند ملت ایران در طول تاریخ همواره نسبت به بیگانگان و مهمانان خارجى این شب‌نشینی‌ها است که با رعایت مقررات مملکتى در کشور ما زندگى کرده و می‌کنند با نظر محبت و احترام نگریسته است و این نکته که ذکر شد فقط متوجه خارجیانى است که بخواهند در امور کشور ما دخالت‌های ناروا کنند (صحیح است) (شوشترى- هر دخالتى ناروا است) و براى این‌که به هیچ‌وجه تصور نشود که من افکار متعصب ضد خارجى دارم از مأمورین انتظامی ‌و به خصوص شهربانى تقاضا دارم حتى‌الامکان با تسهیل وسایل اقامت خارجیان موجبات تشویق جهانگردان و جلب سیاحان را به میهن ما فراهم آورده و هر روز به رویداد و تمدید جواز اقامت و غیره باعث ناراحتى آنان نگردند.

در خاتمه این نکته را به عرض می‌رسانم که شاهنشاه مهربان و ملت دوست ما که امروز با ذخیره بسیارى از تجربه دوره جدیدى در حیات سیاسى این کشور باز می‌کنند نمایندگان مجلس و رجال فهمیده ایران باید صمیمانه به استقبال این نبات بلند شتافته و با برنامه واحد، صداى واحد، عمل واحد دنبال این هدف عالى را بگیرند و از این فرصت گرانبهاى که امروز براى مملکت ما پیدا شده بزرگ‌ترین و بالاترین استفاده را به نفع کشور تحصیل کننده و بهترین آثار و خاطره‌ها را در تاریخ معاصر و حیات سیاسى این کشور باقى گذارند (احسنت)

رئیس- آقاى مرآت اسفندیارى از دو دقیقه وقت آقاى دکتر بینا می‌توانید استفاده کنید.

مرآت اسفندیارى- بنده قبلاً صمیمانه از دوست محترم جناب آقاى دکتر بینا تشکر می‌کنم که دو دقیقه وقت خودشان را به این بنده التفات فرمودند و در حقیقت به مردم آسیب دیده استان کرمان داده‌اند. با کمال تأسف پیش آمد تأثرانگیزى را که در چهل و هشت ساعت گذشته بر اثر بارندگى شدید در استان کرمان اتفاق افتاد ه به عرض هیئت و دولت و همکاران محترم می‌رسانم. به طورى که استحضار دارند متأسفانه وضع عمومی ‌و احتیاجات استان کرمان از هر حیث عقب‌تر و بیشتر از سایر استان‌هاى کشور می‌باشد (صحیح است) (ارباب- بندرعباس خراب بود، خراب‌تر شده است) نمونه‌ای از استان کرمان است. بدبختانه با وضع فوق در اثر بارندگى‌هاى شدید و جارى شدن سیل عده‌ای از هم شهریان این جانب و و هم‌وطنان آقایا‌ن را بى‌خانمان نموده و خسارتى نیز وارد گردیده، بنده توجه مخصوص هیئت محترم دولت و جمعیت شیروخورشید سرخ و سازمان خدمات شاهنشاهى را به این موضوع جلب نموده و استدعاى اقدام فورى براى کمک‌های لازم را دارم (احسنت، صحیح است.)

رئیس- آقاى ارسلان خلعتبرى‏

خلعتبرى- آقایان استدعا می‌کنم توجه بفرمایید، جناب آقاى ارباب توجه بفرمایید مخالفت سناتور و وکیل مجلس در امور مملکتى تا آنجا که در حدود منطق و دلیل است بسیار عمل خوبى است (صحیح است) اما اگر سرایت کرد مخالفت با یکى از مصالح مملکتى با این‌که بین ما همکارى برقرار است معذالک نمی‌شود ساکت ماند. (صحیح است) خوشبختانه در تمام ادوار هر وقت صحبت از خارجى و مصالح مملکت به میان آمده است تمام مردم ایران صنوف مختلف و وکلاى مجلس متحد هستند و در آن قسمت وطن‌پرستی خود را ثابت کرده‌اند (کى‌نژاد- منهاى حزب توده) (دکتر عدل- به علاوه حزب ایران) پریروز شاید آقایان شاید ملاحظه فرموده باشید در مجلس سنا یکى از آقایان سناتورها مطلبى گفت که این برخلاف شئون و مسالح مملکتى است (یکى از نمایندگان- کدام سناتور؟.) دیوان بیگى (دکتر عدل- ایشان مغرض هستند.) آقا مطلب مهمی ‌است ایشان گفتند این‌ها را آورد‌ه‌اند که به دست آن‌ها مقاصد و کارهاى خودشان را انجام بدهند، آن‌ها مقصودش دولت است یعنى دولت یا به بیان ایشان دولت دست نشانده خارجى است، هیچ چنین چیزى نیست (صحیح است) مدتى است در اطراف این حرف عده‌ای ناراضى از اوضاع فعلى تبلیغاتى می‌کنند، حرف‌هایی می‌زنند، باید جواب این حرف‌ها را داد و اینجا جایش است (شوشترى- ایشان سابقه خودشان را می‌دانند؟‌) بنده می‌خواهم بگویم که از موقعی که مجلس تشکیل شد دو لایحه تاکنون این‌جا آمده، یکى لایحه نفت بود، مطالب گفته شده و رئیس دولت در کمیسیون مختلط آمد اشک ریخت و گفت اگر سه در صد راه دیگرى براى نجات ایران داشتم این قرار داد را قبول نمی‌کردم، با این کیفیات ما آمدیم این‌جا اظهارنظر

+++

کردیم و با دلایل ثابت شد که راهى غیر از این نبود ما گفتیم راهى نشان بدهید که یک قطره نفت بخرند و یک دینار بیشتر از این مبلغ بدهند. هیچ‌کس جوابی نداد و منفی‌بافی هم بدرد مملکت نمی‌خورد. مسئله دوم مسئله قرضه است، ترساندن مردم، ایجاد وحشت کردن در مردم کار صحیحی نیست مردم را باید به حقیقت و راه راست هدایت کرد، این لایحه قرضح آمد، ما آمدیم اینجا تصویب کردیم و با این لایحه سد کرج و سد سفیدرود و سدهای دیگر ساخته می‌شود سدکرج و سفیدرود چه چیز نظامی دارد برای خارجی‌ها که ما را به وحشت بیندازد (شوشتری- برای عمران است) راه مازندران به هراز و راه گیلان به کناره و مشهد و راه مشهد که راه تجارتی است کجای این یک چیزی است که به درد خارجی بخورد، بنابراین چرا باید حرف‌هایی زد و مردم را بی‌جهت ترساند و گمراه کرد اگر قرض کردن است که تمام ممالک دنیا می‌کنند، نخست‌وزیرهایشان وقتی از آمریکا برمی‌گردند در فرودگاه می‌گویند موفق شدیم و فتح کردیم و پول گرفتیم. بنابراین، این که ترساندن مردم ندارد کاری که همه دنیا می‌کنند ما هم می‌کنیم پس چطور دولت ما با این عمل دست نشانده خارجی است؟ دولتی که به فرمان شاه آمد و رأی اعتماد مجلس را گرفته به نظر بنده درباره او این اظهارات صحیح نیست و باید از طرف ما رد شود آقایان ملاحظه می‌فرمایید در یک روزنامۀ یک خبری می‌نویسند، روزنامه غیررسمی این خبر را چندین مرتبه بر علیه ما خارجی‌ها استناد کرده‌اند و آن را مدرک برعلیه ما قرار دادند که شما این قصد را دارید و فلانجا می‌خواهید فرودگاه بسازید می‌خواهید چه بسازید آن وقت در یک مقام رسمی به نظر من صحیح نیست که اشخاص رسمی بیایند و یک نسبت خلاف واقع بدهند. دولتی که شاه با فرمان خودش روی کار آورده، دولتی است که از لحاظ ما دولت قانونی است و من اینجا ثابت می‌کنم این که می‌گویند عملیات این دو ساله اخیر نظر خارجی‌ها در آن بوده است یا به دست آنها بوده، این را مردم ایران باید صریحاً بفهمند که همچو چیزی نبوده و نیست (شوشتری- دشمنان نادانند) عرض کنم آقایان توجه بفرمایید که سیاست (اردلان- مجلس سنا چنین کاری نمی‌کند) سیاست اصلاً خود سیاست یک مسئله‌ای است که برای هر مملکتی قابل توجه است این را برای مثال عرض می‌کنم آقای مورخ‌الدوله سپهر برای من حکایت می‌کرد که یک روزی به اتفاق سفیر آلمان در جنگ بین‌الملل اول رفتند به دیدن مرحوم نظام‌الملک، نظام‌الملک از سفیر پرسید که اعلیحضرت قیصر حاج محمد ویلهلم کجا هستند؟ سفیر جواب داد که در فرونت هستند و بعد گفت که در فرونت هم مشغول انجام فرائض دینی هستند. آلمان‌ها در جنگ بین‌المللی اول ویلهلم را مسلمان معرفی می‌کردند، امپراطور مسیحی را مسلمان معرفی می‌کردند از لحاظ این که مقاصد سیاسی خودشان را از پیش ببرند. (بوربور- هیتلر را هم همینطور می‌گفتند) بله هیتلر را هم حاج محمد هیتلر می‌گفتند بنده می‌خواهم بگویم اگر یک مملکتی سیاست همکاری با دول دیگر اتخاذ کند آن هم به مصلحت و نفع مملکت باشد این را نباید تعبیر کرد که آن دولت، آن مملکت مملکتی است که هیئت دولتش در اختیار یک دولت خارجی است (صحیح است) این غلط است و بنده اگر اجازه بدهید به نام همه آقایان این عمل را تکذیب کنم (صحیح است) ما تکذیب می‌کنیم این اهانت به ماست هیچ خارجی در هیچ موقعی نمی‌تواند به حق ما تجاوز کند و نمی‌تواند حکومتی به ما تحمیل کند (صحیح است) بنابراین این حرف را باید برای همیشه کنار گذاشت ما در روابطی که با خارجی‌ها داریم البته سعی می‌کنیم که منافع خودمان را حفظ کنیم و آنها هم در حدود امکان سعی می‌کنند که منافع خودشان را حفظ کنند پس از جنگ بین‌الملل اول دولت شوروی کمک کرد به انقلابیون ترکیه با کمک دولت شوروی مصطفی کمال پاشا و ترک‌ها توانستند یونانیان را مغلوب کنند و استقلال خودشان را حفظ کنند، این کمک کردن و کمک کردن اینها مسائلی نیست که تعبیر به این شود که یک دولتی دست نشانده خارجی است، در همین ایران، در مشروطیت ایران آقایان می‌دانند روسیه تزاری با مشروطیت مخالف بود، انگلیس‌ها طرفدار مشروطه خواهان بودند و کمک کردند به مشروطه خواهان و با کمک و همکاری آنها مشروطه ایران گرفته شد بنابراین آن مشروطه خواهان که از با شرف‌ترین مردم بودند و از فداکارترین مردم بودند مگر می‌خواستند مملکت‌شان تابع خارجی شود، حمایت گرفتن، قوت گرفتن مگر خدای نکرده تابع خارجی شدن است؟ این مجلس ما روی آن کمک آن روز بر پا شد ملیون ما هم همیشه از این حیث نسبت به انگلیس‌ها نظر خوشی داشتند (حشمتی- این سابقه دارد، مگر لامایت جنگ نکرد در آمریکا؟) بله حالا در شرایط موجود ما باید واقع‌بین باشیم مردم هم باید واقع‌بین باشند، ما امروز می‌دانیم در دنیایی هستیم که باید از این دنیا به نفع کشورمان استفاده کنیم سیاست منفی و انزوا و دیوار دور خود کشیدن برای مملکتی است که تمام وسایل اقتصادی و ثروت، طرق ارتباطی و همه چیز داشته باشد (پورسرتیپ- آمریکا هم نتوانست) تازه آنها هم همانطور که فرمودید آنها هم از عهده کارهای مشکل خودشان برنمی‌آیند، بنابراین در مملکت ما که سه سال سیاست منفی در مسئله نفت بازی شد و بعد معلوم شد که این سیاست اشتباه است حالا تعقیب آن سیاست منفی، ما با ایمان قاطع می‌گوییم که به نفع مملکت ایران نیست (صحیح است) باید چند کار بکنیم که برای ما در درجه اول احتیاج و ضرورت است اول حفظ استقلال است دوم بهبودی اوضاع اقتصادی ماست که این بهبودی اوضاع اقتصادی اگر صورت نمی‌گیرد ممکن نیست بتوانیم به مقاصد خودمان موفق شویم و مضر به آن اصل اولی و استقلال مملکت است (صحیح است) بنابراین وقتی به ما کمک می‌کنند و از ما حمایت می‌کنند برای حفظ استقلال مملکت در دنیایی که برای دو جزیره کوفتی در گوشه اقیانوس 1200 کشتی جنگی می‌رود آنجا و نیروی دریایی عظیم می‌رود آنجا را حفاظت کند، در حین موقعیتی ایرانی که شش هزار سال سابقه تمدن عظیم و استقلال داشته نباید از این قدرت و قوت دنیای فعلی برای استقلال خودش استفاده بکنند؟ (یکی از نمایندگان- چرا؟) وظیفه وطن‌پرستی مردم، وظیفه ما این است که اگر بتوانیم از این قوه‌ای که امروز در دنیا بوجود آمده است از این به نفع مملکت خودمان و برای حفظ استقلالمان استفاده کنیم و در مرتبه دوم باید برای بهبودی وضع اقتصادی خودمان از این قدرت و نیرو استفاده کنیم، کمک بگیریم، کمک گرفتن پول گرفتن از حمایت برخوردار شدن در مقابل قوای عظیمی که در طرف ما قرار دارد البته به صرف ماست و خدمت به مملکت است، باید افکاری که عملی نشده آن افکار را باید کنار گذاشت و باید دنبال فکری رفت که این فکر مملکت را برساند به آن آمال و آرزوهایی که ما داریم. بنابراین می‌خواهم این مطلب را تشریع کنم این که ما در پشت تریبون بیاییم البته آقایان همه اجلند و اعلمند، ولی مردم ایران باید بفهمند و مردم ایران باید این مسائل را بفهمند که در مقابل تبلیغاتی که به عمل می‌آید چشم و گوششمان باز باشد.

رئیس- آقای خلعتبری وقت آقا تمام شد.

خلعتبری- بنده یک ربع دیگر وقت می‌خواهم

رئیس- آقایانی که موافقند آقای خلعتبری 10 دقیقه (خلعتبری- یک ربع) یک ربع بیشتر صحبت کنند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد. بفرمایید.

خلعتبری- خیلی ممنونم، عرض کنم آقایان امروز در دنیا دو قدرت در مقابل هم ایستاده‌اند یک قدرت، قدرت بلوک شرقی است که بلوک شرقی نقشه‌اش همان نقشه توسعه انقلاب جهانی است (صحیح است) و می‌خواهد این نقشه پیشرفت کند.اعمالش را هم در همین مملکت خود دیدیم استالین در یکی از کتابهای خودش گفته است که دولت‌های بورژوایی نباید موفق به اصلاحات شوند برای این که اگر دولت‌های بورژوا موفق به اصلاحات شوند آن وقت در آن مملکت اصلاح شده انقلاب پیشرفت ندارد. بنابراین نمی‌توانیم امیدوار باشیم که بتوانیم از بلوک شرقی استفاده کنیم و در موقع سخت هم به ما کمک نکردند دیدیم بنابراین ما بقا عده شعور طبیعی از یک طرف مأیوس هستیم، البته باید روابط صمیمانه و حسنه با دولت شوروی همیشه داشته باشیم، من که این را می‌گویم نسبت به کمونیست‌ها و کمونیسم بین‌الملل و مرام و مسلک کمونیزم است حالا از این طرف دنیایی است که ما اینجا ایستاده‌ایم ده سال پیش که یک شاهی به ما قرض نمی‌دادند، کمک نمی‌کردند، اسمی از امنیت ما نمی‌بردند، یک قدرت عظیمی از حیث این که با کمونیست‌ها در جهان در مبارزه است، آمده است می‌گوید من استقلال ممالک کوچک را حفظ می‌کنم، کمک هم می‌کنم، وضع اقتصادیشان را بهتر می‌کنم، آیا هیچ احمقی پیدا می‌شود که از این کمک صرف‌نظر کند؟ بنابراین استفاده از این به هیچ‌وجه تماس با استقلال ندارد، بلکه برای تأیید و تقویت از استقلال است اما یک نکته‌ای که به عقیده من احتیاج به تذکر دارد، اولاً یک عده‌ای در اطراف آن زیاد صحبت کرده‌اند و تبلیغاتی شده است، گرچه بعضی از آقایان می‌گویند روشن است و احتیاج به تذکر نیست. بنده می‌خواهم بگویم نخیر، این مسئله احتیاج به تذکر دارد، مردم باز باید بفهمند چون بعضی از مسائل است که از یاد مردم می‌رود، این دولت دولتی است که اعلیحضرت همایونی آورده‌اند، اعلیحضرت همایونی دولت را با فرمان تعیین کرده این دولت را مجلس رأی داده است برای ما این دولت و دولت دیگر فرق نمی‌کند ولی منشأ آوردن این دولت که بعضی می‌گویند و یک سناتوری هم حرفی زده می‌خواهم بگویم این حرف دروغ است و صحیح نیست آمدن این دولت که به فرمان شاه بوده است جهاتی داشته، آن جهاتش هم این بوده که دولت گذشته، دولت سابق خطاهایی مرتکب شد که آن خطاها سبب سقوط خودش و سبب خسارت مملکت و منجر به این شد که شاه آن دولت را عزل بکند و این دولت را معین کند پس سقوط آن دولت و آمدن این دولت در نتیجه آن خطاست و در نتیجه تصمیم شاه است (پورسرتیپ- و برای بقای مملکت و الا مملکتی نمی‌ماند که آقای دیوانبیگی سناتور باشد.) چرا فرصتی پیش آمد که این دولت را آورد بنده این را به آقایان عرض می‌کنم تمام مردم با انصاف هم ناچارند تصدیق کنند. چشم‌های ما دید که وضع مملکت

+++

در چند ماه اخیرحکومت سابق چه بود مردم ایران حمایت خودشان را از دولت سابق برداشتند، چرا؟ براى این‌که یکى از کارهاى مضرى که دولت سابق کرد این بود که از جمعیت‌هاى تابع کمونیست‌ها استفاده کرد و به آن‌ها اجازه فعالیت و آزادى داد و در مملکت اغتشاش شد، ناامنى به وجود آمد، در شهرها، در خیابان‌ها، در مدارس در روز 25 و 26 و 27 دیدیم که در این‌جا شهر تهران، در واقع تحت تسلط کمونیست‌ها بود و تمام مردم نگران و مضطرب بودند و تمام ولایات مضطرب و نگران شده بودند و مملکت چاره‌ای نداشت خوب آقا این 28 مرداد وقتى به ظهور رسید یک نفر مگر به حمایت آن دولت برخاست؟ (شوشترى- ابداً) ارتش به شاه علاقه داشت شاه در ارتش نفوذ دارد، باید هم نفوذ داشته باشد و به مصلحت مملکت است تظاهراتى که شد در مملکت در این تظاهرات حزب توده شرکت کرد براى منحل کردن مجلس آن‌ها شرکت کردند و براى رفراندم شرکت کردند، قصد برکنارى شاه را کرده بودند، شاه مورد علاقه مردم بوده و هست، اگر بگوییم قیام 28 مرداد را ارتش کرده ارتش کیست؟ ارتش سربازان برادران من و شما هستند، اگر بگویید مردم کردند، پس مردم کرده‌اند آخر آن دسته‌ای که به حمایت دولت سابق برخاسته کی بود، در مردم کى بود؟ بنابراین آن روز و این چند روز اخیر این مطلب مسلم بود که دولت سابق به مناسبت همکارى با دسته‌هاى چپ که خود آن دولت هم با آن همکارى قلباً عقیده نداشت براى آن که در آن سه روز اخیر آن‌ها اسلحه خواستند و نداد، کار به جایی رسیده بود که می‌خواستند اسلحه بگیرند و قیام کنند معذالک در روز آخرخود دکتر مصدق اسلحه نداد به آن‌ها، براى این‌که می‌دانست این عمل درست نیست و یک راه غلطى است (پورسرتیپ- اولین گلوله را به خودش می‌زدند) بنابراین اگر دولت سابق افتاد به نظر من روى اشتباهاتى بود که خودش چه از لحاظ چه از لحاظ خارجى کرد و چه از لحاظ سیاست داخلى و مخصوصاً قصد مخالفت با شاه آن هم به دست کمونیست‌ها به هیچ‌وجه به مصلحت آن دولت نبود و یکى از بزرگ‌ترین عوامل از بین بردن آن دولت شد (صحیح است) براى این ‌که کمونیست‌ها شاه را همیشه مانع بزرگ در مقابل خودشان می‌دانستند و می‌دانند، ارتش را مانع می‌دانستند و می‌دانند بنابراین وقتى که مردم دیدند که مملکت ممکن است به یک جنگ داخلى کشانده شود و صدماتى به مملکت برسد و استقلال مملکت در خطر بیفتد، این بودکه در تمام ایران افکار تمام مردم ایران از دولت حمایتش را سلب کرد. اگر در ایران یک نفر پیدا شود بگوید که یک نفر مقاومت کرد من این‌جا حرفم را پس می‌گیرم چرا در روز 30 تیر 50 هزار نفر جمعیت به نفع مملکت براى آن دولت آمد و روى تانک رفتند و در 28 مرداد نیامد؟ (دکتر جزایرى- پس چطور در سنا می‌گویند که 28 خرداد براى نفت آمد) حالامن این یک چیز را هم براى آقایان می‌خوانم این اعلامیه‌ای است که کمیته مرکزى حزب توده در تاریخ در تاریخ 10- 11- 30 در تهران پخش کرده است در خانه من انداخته‌اند من آن را می‌خوانم ملاحظه بفرمایید از دولت سابق چه چیزهایى خواسته‌اند

1- اعاده حقوق ملت و آزادی‌هاى دموکرتیک، آزادى اجتماعات آزادى سندیکایى، آزادى نطق و بیان و قلم این آزادی‌ها را گرفتند براى این ‌که در سال آخر حکومت این آزادی‌ها را توانستند به دست بیاورند

2- آزاد گذاشتن حزب توده ایران، این را هم توانستند به دست بیاورند براى این‌که حزب توده در یک ‌سال اخیر مطلقاً آزادى عمل داشت اجتماعات و نطق و تبلیغات و مطبوعات و انتشارات و تظاهرات در همه چیز آزادى داشت و بازپرس تشکیلات آنها را قانونى دانست (شوشترى- تنها حامی ‌مصدق آنها بودند)

3- آزاد گذاشتن نهضت عظیم صلح‏

که دیدید در تهران در پنج شش ماه اخیر نهضت عظیم صلح در واقع شهر را در اختیار داشت و همین طور در ولایات

4- احتراز از بلوک جنگ افروزان که این هم شد در چند ماه آخر روابط ما با آمریکا تیره شد جنگ افروزان هم مقصود دول آمریکا و انگلیس است که روابط ما با آمریکا تیره شد و اصل چهار 17 ملیون دلار از پول‌هایش را پس فرستاد و در اینجا یک آمریکایی جرأت نمی‌کرد از خیابان عبور کند اصل چهار را در شیراز آتش زدند و این چیزى بود که به نفع انگلیس‌ها بود براى این‌که انگلیس‌ها از روز اول به‌ آمریکایی‌ها می‌گفتند این نهضت ملى نتیجه‌اش تسلط کمونیست‌ها می‌شود و بعد فیلم برداشتند این تظاهرات عظیم 45 هزار نفرى را بردند در سینماهاى آمریکا نشان دادند گفتند ببینید این همان ملتى است که شما می‌خواهید ازش حمایت کنید و در نتیجه به جای این‌که ما بتوانیم استفاده کنیم از کمک آمریکا دست آمریکا را ازایران کوتاه کردند و این کار را در آن روز شرکت نفت سابق کرد یعنى انگلیس‌ها کردند به دست اشخاصى که از دوستان دکتر مصدق حساب می‌شدند ولى به اوخیانت کردند و روز آخر فهمید که این کار اشتباه بوده است که نگذاشت کمونیست‌ها و توده‌ای‌ها مصلح بشوند (شوشترى- آن روز آخر هم نفهمید) اجازه بفرمایید

6- طرد کردن جاسوسان انگلیسى و آمریکایی که به نام بانک خاورمیانه که بسته شد، کونسول، کونسول‌هاى انگلیسى را که بیرون کردتد، نماینده اصل چهار، نماینده اصل چهار را که در چند ماه آخر می‌خواستند بیرون کنند پس این خواسته حزب توده هم به وسیله دولت سابق عملى شد

7- قطع کردن مذاکره بابانک امپریالیستى موسوم به بانک بین‌المللی، این هم که شد و دولت سابق مذاکراتش را با او قطع کرد (شوشترى- و پول‌هایش را هم گرفت و خورد)

8- عبارتى است که چون رکیک است و نسبت به شاه مملکت است من نمی‌خوانم پس معلوم است که اخراج شاه از مملکت و تغییر رژیم هم خواسته حزب توده بوده است بنابراین هشت قسمت خواسته حزب توده ایران در زمان دولت سابق در 3 چهار روز اخیر محقق شد که پذیرفته شده و طبق آن عمل شده و کار به جایی رسید که در تهران بیرق سرخ بالا کشیدند و جمهورى دمکراتیک اعلام کردند مردم مسلمان و مردم وطن‌پرست ایران همه جاى ایران براى این‌که استقلال ایران را نمی‌خواستند از دست بدهند از آن دولت برگشتند و حمایت خود را برداشتند این عین واقع و قضیه است و منخدا را به شهادت می‌طلبم این مطالبى را که می‌گویم براى حمایت از این دولت نیست این دولت‌ها در مقابل ما مثل چوب هستند این آقاى دکتر امینى وزیر دارایی که خیلى آدم فاضل و کاردانى هستند در مقابل مجلس مثل چوب است این وزیر برود یکى دیگر بیاید براى ما چه فرق می‌کند اما اشخاصى که در آن روزهاى سخت فداکارى کردند شاهى که ایستادگى کرد اینها را ما الان تخطه کنیم یعنى بگوییم که با کمک خارجى آمدند، این کارها را سربازها کردند مردم کردند. چرا خارجى کرد؟ بنا بر این من می‌خواستم این حقیقت همیشه براى مردم روشن بشود، مجلس را منحل کردند اگر مجلس منحل نمی‌شد که شاه فرمان صادر نمی‌کرد پس انحلال مجلس را هم آمریکایی‌ها دستور دادند اگر مجلس باقى بود که آن دولت هم باقى می‌ماند پس صدور فرمان به نام این دولت از اختیارات شخص شاه است (صحیح است) و بنده معتقدم این حرف را باید در همه جا گفت و مطالبى که خلاف این در هر جا گفته شود و تکذیب کرد و من مذاکرات دیگرى هم داشتم می‌گذارم براى بعد چون مجلس می‌خواهد وارد دستور بشود لایحه مهمی ‌هم مطرح است بیش از این عرضى نمی‌کنم ولى می‌خواهم عرض کنم که در ایران باید فکر مردم را بیدار کرد فکر مردم را اگر بیدار کردید موفق می‌شوید مردم را ببرید به صراط مستقیم چرا براى این‌که ‌امروز سیاست منفى براى دول کوچکى مثل ما از سم مار واقعى مهلک‌تر است (صحیح است) من تا وقتى که در مجلس هستم و خود مرا خدمتگذار آقایان و مردم می‌دانم عقیده‌ام این است که مردم را به راه مثبت ببریم راهى که براى مملکت فایده داشته باشد کمک گرفتن و پول براى مملکت خرج کردن وضع مردم را درست کردن و پایه اجتماعى مردم را بالا بردن و سطح زندگى را ترقى دادند این‌ها یک مسائلى است که ملت را نیرومند می‌کند گدا ماندن و در بستن مراوده نداشتن و منزوى بودن این مملکت را آباد نخواهد کرد همیشه مردم را در قید رقیت نگاه می‌دارد بنابراین باید با تمام نقشه‌ها و طرح‌هایی که در وضع موجود دنیا می‌شود استفاده کرد باید موافقت کرد و استفاده کرد همان طورى که همه ممالک دیگر هم استفاده می‌کنند لنین به ‌آمریکا متوسل شد براى بیرون کردن ژاپونی‌ها از سوریه چطور آن استفاده‌ها برلى ممالک دیگر خوب بود و براى‏ ما کمک گرفتن بد است؟ در خاتمه عرض می‌کنم کمک گرفتن براى خدمت به مملکت لازم است و فایده داردو ما نباید با این حرف‌ها از میدان در برویم سیاست مثبت را تعقیب کنیم از دولت‌ها انتقاد کنیم نسبت به لوایح هم با منطق صحبت کنیم من صحبت‌هاى آقاى لسانى را در لایحه قرضه خواندم دیدم با منطق صحبت کرده و گفته‌اند که من با قرضه مخالفم اما این حرف را که آقاى دیوان بیگى می‌گویند دولت دست‌نشانده خارجى است جداً از طرف آقایان تکذیب می‌کنم (احسنت- احستت) (در این موقع عدهاى از تالار جلسه خارج می‌شدند)

رئیس- آقایان طورى تشریف بیرون نبرید که جلسه از اکثریت بی‌قید باید عده براى مذاکره کافى باشد آقاى برومند بفرمایید.

برومند- بسم‌الله‌الر‌حمن‌الرحیم سپاس خداوند متعال را که ملت ایران پس از این ‌که ایامی‌ را در انتظار تشریف فرمایی ذات ملوکانه بسر بردند و آن با آن به مناسبت نزدیک شدن این سعادت بر مراتب اشتیاق و تجلیات شاهدوستى آنان افزوده می‌گشت با ورود موکب مبارک ملوکانه به وطن عزیز خود هم کامروا و قرین ابتهاج و مسرت گردیدند و امیدوارم به خواست خداوند متعال و در ظلل توجهات ملوکانه اوضاع مملکت و احوال افراد ملت شاه‌دوست ایران رو به بهبودى و سعادت پیش رود و انشاالله هم همین طور خواهد بود.

سپهر دور خوش اکنون زند که ماه ‌آمد جهان به کام دل اکنون رسد که شاه رسید (کاشانى- احسنت) جمال بخت ز روى ظفر نقاب انداخت کمال عدل به فریاد دادخواه رسید. نظر به حسن‌نیتى که در تمام آقایان نمایندگان موجود است این‌که نکته روشن و آشکار است که مقصد اصلى و منظور اعلاى همه نمایندگان اعم از اکثریت و اقلیت حفظ مصالح عالیه مملکت است و مطلوب نهایی همه یکى است و اگر اختلاف نظری

+++

 در بعضى از مطالب داشته باشند فقط در طریق وصول به مقصد مشترک نهایی است و فى‌الحقیقت اظهارات همه متوجه یک نقطه و منظور تأمین یک مطلوب و یک هدف است و بیانات طرفین مصداق این شعراست: (عبارت ناشتا و حسنک و احد و کل الى ذاک الجیال یسیر و تجلیات مطلوب واحد است که در ظرف تصور و افکار آقایان به صور مختلفه گوناگون پدیدار می‌شود و الا در اصل پایه و مبنى جدایی نیست و بین همه آقایان وحدت نظر حکمفرما است و عقاید همه از یک سرچشمه که آن علاقه به حفظ مصالح مملکت و تأمین منافع عامه است منشعب می‌شود و بالمال یکى است و منطبق است با فرموده خواجه.

حسن روى تو به یک جلوه که در آینه کرد این همه نقش در آئینه اوهام افتاد این همه عکس می‌ و نقش مخالف که نمود یک فروغ رخ ساقی است که در جام افتاد پس بنابراین لازم است آقایان محترم دو نکته را همیشه مورد توجه خود قرار دهند اول این‌که مطالب مربوط به کشور و مصالح آن که موضوع بحث و شور در مجلس شوراى ملى قرار می‌گیرد از بدیهیات نیست که هر فردى در وحله اول و بادى نظرآن را تشخیص دهد بلکه از فضایاى نظرى و مطالبى است که کشف آن محتاج به تعاطى و تبادل افکار است و با مشورت می‌توان به حقیقت آن واقف گشت و راه تشخیص صواب و خطا و تمیز بین حق و باطل استماع مناظرات و توجه به استدلال طرفین می‌باشد و تنها مشعل هدایت و چراغ بینش دلائلى است که چون آفتاب روشن می‌تواند صفحات قلوب و اذهان را به نورحقیقت مستضر و منور سازد (قل‌ هاتوابرهانکم ان کنتم صادقین) و صورت گرفتن این امر موقوف است در این‌که مجال دهند هرکدام از آقایان مطالب خود را مقرون به استدلال در محیط امن و آرامش بیان نمایند و الّا غرض اصلى و علت غایی که از تشکیل مجلس شوراى ملى منظور بوده و هست حاصل نخواهد شد زیرا اگر چه بنابراین است که در مجلس اکثریت و عدد حکومت کند ولى هیچ تردیدى نیست که منظور از تشکیل مجلس شور این بوده که حکومت به دست نیروى منطق و استدلال بیفتد زیرا جمعى که بخواهند منصفانه رأى دهند ناگزیر از مطلبى پشتیبانى خواهند کرد که مقرون به دلیل قاطع و برهان ساطح باشد.

دوم لزوم توجه آقایان محترم است به این موضوع که مناظرات باید در محیط صمیمیت و دوستانه و خالى از هرگونه شدت و تعصب تحقق بپذیرد زیرا فقط صف آرایی و تشدت در مقابل دشمنان مملکت و استقلال کشور مستحسن است ولى در بین دوستانی که همه داراى حسن‌نیت می‌باشندجز سلوک مودت‌آمیز برادرانه و حسن تفاهم هرگونه خط مشى که متضمن خشم و عناد است بى‌مورد می‌باشد و باید همه آقایان دست اتحاد بیک دیگر داده در راه پیشرفت مقصود با تعاضد و تعاون یکدیگر قدم برداریم و طبق دستور کتاب آسمانى عمل نماییم محمدا رسول‌الله والذین معه واشداء على الکفار روحما بینهم بین دوستان باید شفقت و مهربانى کامل حکم‌فرما باشد و منحصراً باید صف‌آرایی در مقابل دشمنان دین و کشور انجام گردد و بنده ‌امیدوارم که همه آقایان خواستارانند که مصالح واقعى معلوم شود خداوند متعال هم کمک فرماید تا به طریق صواب برسیم و معتقدم طبق مفاد ایه شریفه والذین جاهدو فینالنهدینهم- سیلنا به اجتهاد و کوشش رسیدن به حق و حقیقت حتمی‌ خواهد بود. (احسنت) اما موضوع عرایض این‌جانب- نظر به این‌که با بودن مجلس شورای ملى دولت‌ها مولود مجلس می‌باشند بالضروره مسئولیت خوب و بد بودن هر دولتى متوجه نمایندگان مجلس است بلکه به مناسبت وجود سنخیت بین علت و معمول و نظر از این‌که از کوزه برون همان طراود که در اوست دولت صالح کاشف از مجلس است که صالح باشد و بالعکس دولت غیر صالح کاشف از مجلس غیر صالح است. پس نمایندگان حق دارند بلکه موظفند در تشخیص صلاحیت حکومت در افراد هیئت حاکمه حداکثر دقت و مراقبت را به عمل آورند و کوچکترین تقصیرى در این مورد باعث توجه بزرگ‌ترین مسؤلیت براى نمایندگان خواهد بود. ولى در عین حال این نکته را باید متوجه بود که حکومت‌هاى کامل الصلاحیت و حائز جمیع شرایط که بدون هیچ‌گونه نقطه ضعفى باشند جز در ظرف تمنى و آروز جاى دیگرى وجود ندارد.

ولى چون انتظام کشور هم بدون هیئت حاکمه ‌امکان‌پذیر نیست لذا ناگزیر باید خوب و به در اضافى و نسبى درنظر گرفت و به این مقدار از شایستگى و صلاحیت اکتفا نمود که دولتى روى کار باشد که پس از کسر و انکسار جهات مخلفه حسن و قبح و مقایسه نقاط قوت وضعف محاسن آن غلبه بر نواقصش داشته باشد و شر قلیل آن در جنب خیر کثیران مستهلک باشد و دولتى باشد نسبتاً مفید و او از دیگران تاب وظایفى که از طرف جامعه مردم برعهده آن قرارگرفته عمل نماید و بیش از این از مجلس در این مورد نمی‌توان انتظار داشت و نیز باید این نکته را در نظر گرقت که استقرار ثبات نظم و پایدار ماندن آرامش و پیشرفت در کارهاى اساسى موقوف بر تثبیت حکومت‌ها و لقای دولت‌ها می‌باشد و از دولت‌ها جز اختلال در امور وزارتخانه‌ها و ادارات که موجب اخلال و در جریان عمومی ‌امور کشور نیز خواهد گردید نتیجه‌ای عاید نخواهد گردید یکى از اصول مسلمه‌ای که در علم حکمت و فلسفه مبین شده این است که فاقد شىء معطى شىء نخواهد شد و از عدم تحقق امر وجودى محال و ممتنع است پس از حکومت‌هاى زودگذر که فاقد ثبات می‌باشند نتایج ثابت و راسخ نمی‌توان انتظار داشت ذات نایافته از هستى بخش

کى تواند که شود هستى بخش

 و به این علت مجلس باید حتی‌المقدور ارشاد هیئت حاکمه را بر تغییر و تبدیل حکومت‌ها مقدم بداند این مطالبى که عرض شد کلیاتى بود که اختصاص به مورد و موضوع معین و دولت خاصى نداشت و اما دولت فعلى که اکنون مسئولیت این امرخطیرحکومت را عهده‌دار است یکى ازعللى که اکثریت قابل ملاحظه‌ای در مجلس از آن پشتیبانى می‌کنند برقرار کردن امنیت و جلوگیرى از خرابه‌کارى اخلالگران است که به دست آن انجام شده و این امری است بسیار قابل تقدیر و تمجید و نمی‌توان آن را بادیده اغماض نگریست زیرا اولاً ایجاد امنیت پس از شیوع فساد و برانگیخته شدن روح طغیان و عصیان امرى است بسیار مشکل و دشوار و این‌که پس از به وجود آمدن امنیت به نظرساده و آسان می‌آید از باب این است که: معما چوحل گشت آسان شود و ثانیاً نردبان ترقى و تکامل هر جامعه وجود امنیت بین آن‌ها است و بدون آن هیچ‌گونه پیشرفتى در شئون مملکت امکان‌پذیر نیست و در درجه اول هر جامعه نیازمندى آن دارد و این‌که از امنیت در اخبار تعبیر به نعمت مجهول شده است نه براى این است که فاقد اهمیت می‌باشد بلکه فلسفه آن این است که اشخاص هنگامی‌ که از آن برخوردار می‌شوند متوجه آن نیستند و نظیر روشنایی و نور است که افراد موقع استفاده کردن از نورسرگرم دیدن چیزهایی هستندکه به وسیله نور آشکار و هویدا شده و کمتر متوجه خود نور می‌شود در بزم دل از روى تو صدشمع برافروخت وین طرفه که برروى تو صدگونه حجاب است ولى این نکته ناگفته نماند که کارهاى بسیار زیادى در پیش است که باید دولت انجام دهد و لازم است که از موقعیت کنونى که زمینه براى اقدام به اصلاحات و پیشرفت در امور مهیا می‌باشد استفاده نمایدچه بسا ممکن است که خداى نخواسته حوادث ایام این فرصت را از دست ما بگیرد

ساقیا عشرت امروز به فردا میفکن

یا ز دیوان قضا خط امانى به من آر (احسنت)

رئیس- وقت شما تمام شده است

ارباب- خوب جایی هم تمام شد

رئیس- وارد دستور می‌شویم. آقاى اردلان‏

3- تقدیم یک فقره سؤال به وسیله آقاى اردلان‏

اردلان- وضعیت شهردارى تهران مخصوصاً در این موقعى که ما انجمن شهر نداریم ایجاب می‌کند که ما یک اندازه بیشتر در امور شهردارى نظر داشته باشیم بنابراین من یک سؤالى دارم از دولت که تقدیم می‌کنم‏

4- تقدیم یک فقره طرح قانونى به وسیله آقاى ارباب‏

رئیس- آقاى ارباب‏

ارباب- طرحى است راجع به تمرکز ادارات ساختمان ابنیه دولتى در بانک ساختمانى که تقدیم می‌کنم‏

5- تقدیم یک فقره سؤال به وسیله آقاى شوشترى‏

رئیس- آقاى شوشترى‏

شوشترى- سؤالى است راجع به وضعیت جنگل‌ها و استفاده سویی که کرده‌اند تقدیم می‌کنم جواب به من بدهند

6- تقدیم گزارش کمیسیون عرایض راجع به اعلام جرم آقاى ارباب علیه آقاى دکتر اخوى وزیراقتصاد دولت سابق به وسیله آقاى خلعتبرى‏

رئیس- آقاى خلعتبرى

خلعتبرى- گزارش کمیسیون عرایض راجع به اعلام جرم آقاى ارباب علیه دکتراخوى را تقدیم می‌کنم‏

7- بیانات آقاى مهندس شاهرخشاهى طبق ماده 87 آئین‌نامه‏

رئیس- آقاى مهندس شاهرخشاهى طبق ماده 87 توضیحى اگر دارید بفرمایید

مهندس شاهرخشاهى- در جلسه قبل جناب آقاى درخشش همکار محترم نماینده و حامی‌ فرهنگیان سؤالى از دولت کرده بودند که چون در موقع توضیح سؤال اسمی‌ از این‌جانب برده شده بود از ماده 87 استفاده می‌کنم و می‌خواستم از جناب آقاى درخشش تقاضا کنم در مواقعى که سؤالى از دولت می‌شود اگر عملى برخلاف اصول و قوانین از طرف دولت شده باشد سؤال را در مجلس مطرح بفرمایند و الّا شأن مجلس بر این نیست که سؤالى که با تمام قوانین مطابقت داشته در مجلس توضیح و مدتى از وقت مجلس گرفته شود و اگر بنا بشود که هرکس از نمایندگان که کارهاى شخصى دارند چه تجار که این‌جا هستند و چه آقایانی که شرکت‌هاى مختلف دارند در معاملات خارجشان سؤالاتى از طرف آقایان

+++

بشود غیر از این ‌که وقت مجلس گرفته شود چیز دیگرى نیست بنده در خارج از مجلس با آقاى درخشش صحبت کردم همانطور که جناب آقاى وزیر فرهنگ فرمودند هیچ‌گونه ایرادى به بنده نبود یک مزایده‌ای بود و بنده شرکت کردم و با این ‌که اداره اوقاف حق نداشته است پیشنهاد بنده را باز کند در صورتى که حداقل قیمت بیست ریال بوده بنده 31 ریال قیمت داده بودم پیشنهاد بنده را باز رده است و بعد هم به بنده اطلاع دادند که متولى اوقاف صلاح نمی‌داند که این موقوفه فروخته شود بنده هم پیشنهادم را پس گرفتم آقاى درخشش به بنده فرمودند چون در این موضوع پاى فرهنگیان در میان بود و شما از این موضوع صرف‌نظرگردید بنده از شما در مجلس تجلیل کردم خواستم عرض کنم که من بعد از این تجلیل‌ها در مجلس از بنده نکنند عرض دیگرى ندارم.

درخشش- بنده راجع به شما که در مجلس حرفى نزدم‏

8- بقیه مذاکره در گزارش کمیسیون اقتصاد ملى راجع به جلب سرمایه‌هاى خارجى‏

رئیس- در لایحه جلب سرمایه‌هاى خارجى دو پیشنهاد ماده اولش مطرح شد حالا بقیه پیشنهادات ماده اول قرائت مطرح می‌شود.

(به شرح زیرخوانده شد)

پیشنهاد می‌نمایم تبصره ذیل به ماده اول جذب سرمایه‌هاى خارجى اضافه گردد.

تبصره- سازندگان کارخانه‌جات و شرکت‌هاى خارجى موقعى می‌توانند کالاهاى خود را در ایران به فروش برسانند که نمایده فروش آن‌ها در ایران ایرانى باشد والا کالاهاى آن‌ها در حکم کالاهاى قاچاق بوده و مشمول مقررات قاچاق می‌باشد. دکترجزایرى‏

رئیس- آقاى دکتر جزایرى‏

دکتر جزایرى- استدعا می‌کنم دوستان و همکاران عزیز توجه بفرمایند یک مطلبى در این مملکت باید حل بشود و آن عبارت از این است که اگر صاحبان کارخانجات خارجى یا تجار خارجى می‌خواهند با مملکت ایران کسب و تجارت کنند و کالاهایشان را بفروشند لااقل باید نمایندگانشان در ایران ایرانى باشند اگر یک حق نمایندگى داده می‌شود و واقعاً ارتباطى هست و از نظر اقتصادى مهم است این باید به وسیله ایرانى انجام بشود بالاخص در این موقع که می‌خواهید جلب سرمایه‌هاى خارجى بشود و قطعاً باب تجارت و معاملات و مراودات تجارتى و اقتصادى زیادتر باز می‌شود فکر می‌کنم که اگر جناب آقاى دکتر امینى هم موافقت بفرمایند و یا مجلس هم موافقت بفرمایند که در هر صورت این مطلب حل شود بسیار لازم است براى این‌که آقایان تجار و آقایان اقتصادیون بهتر می‌دانند که یک عده‌ای از این وضع سوءاستفاده کرده‌اند من باب مثال یک روزى آقاى ابراهیمی ‌این‌جا فرمودند که فلان سوریه‌ای یا فلان لبنانى می‌رود نمایندگى فروش فلان اتومبیل‌ها را می‌گیرد بعد می‌آید با سه تا ایرانى بیچاره قرار می‌گذارد خودش ده درصد و یا بیست درصد از آمریکا یا انگلستان یا آلمان حق نمایندگى می‌گیرد و به حساب او می‌گذارد ولى ایرانى چون از آن حق نمایندگى محروم است ناچار است اتومبیل و یا ماشین را گران‌تر بفروشد و آن آقا رفته است در لبنان و سوریه و یا آمریکا یا آلمان گشته است و از ایران باج می‌گیرد و هیچ‌گونه هم عملى انجام نمی‌دهد به علاوه بعضى از اینها واقعاً یک اعمال سیاسى مهمی ‌در ایران کرده‌اند و سابقه قاچاقچى‌گرى هم دارند طلا برده‌اند به صورت زنجیر چرخ اتومبیل و امثال این‌ها بنابراین امروز دستگاه اقتصادى و فنى و تجارى ایران طورى مجهز است که نمایندگان متخصص مهندس و غیرمهندس با دستگاه صحیح می‌توانند نمایندگى این آقایان سازندگان بزرگ را در ایران قبول بکنند در هیچ جاى دنیا هم به اینها اجازه نمی‌دهند که یک نفر خارجى را به نمایندگى خود بگذارند مثلاً در آلمان یک نفر اسپانیایی نمایندگى یک کارخانه‌ها آمریکایی را داشته باشد همچو چیزى نمی‌شود خود آلمانی‌ها این عمل را انجام می‌دهند حالا چند سال پیش نیست که ما آن قدر عقب افتاده باشیم که طرز عمل تجارتى را بلد نباشیم دستگاه تجارتى ما مجهز است و بنده خیال می‌کنم تأمین این منظور جایش همین جا باشدکه آقایان این مطلب را براى همیشه حل بفرمایند و آن‌هایی‌که می‌خواهند با ما تجارت کنند بدانند که به وسیله ایرانی‌ها باید عمل کنند.

رئیس- آقاى وزیر دارایی‏

وزیر دارایی- بنده نسبت به اصل موضوع نظرى ندارم که آیا نمایندگى یک کارخانه یا ایرانى باشد یا با خارجى البته اگر با ایرانى باشد بهتر است ولى خواستم نظر نماینده محترم آقاى دکترجزایرى را جلب کنم به این‌که تجارت بر اصل اعتماد است اگر بنا باشد یک خارجى را خداى نکرده یک ایرانى نتوانست اعتمادش را جلب کند که نماینده‌اش باشد نمی‌شود به زور تحمیل کرد که نماینده‌اش ایرانى باشد و اما راجع به لایحه جلب سرمایه‌هاى خارجى خواستم توجه آقایان را جلب کنم این یک لایحه فوق‌العاده حساسى است و سرمایه خارجى را نمی‌شود جلب کرد مگر این ‌که یک مزایایی داشته باشد جلب یک اعتمادى بکند که بیاید اینجا و الّا سرمایه‌دار مجاز است که یک که بیشتر اعتماد و اطمینان بنابراین همانطورى که عرض کردم بنده در اصل موضوع مخالفتى ندارم ولى خواستم تقاضا کنم این لایحه را با این تبصره‌هاى مختلف آلوده نفرمایید براى این‌که سوء اثر می‌کند و آن‌ها را متوحش می‌کند

دکتر جزایرى- بنده پس گرفتم ولى در یک لایحه دیگرى که مناسب‌تر باشد پیشنهاد می‌کنم‏

رئیس- پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود.

(به شرح زیرخوانده شد)

پیشنهاد می‌کنم که جمله ذیل به ماده اول اضافه شود: سرمایه‌هاى خارجى که به صورت کارخانه وماشین‌آلات وارد ایران می‌شود باید قبلاً نوع کارخانه یا ماشین‌آلات و بهاى آن به تصویب هیئت دولت و شوراى اقتصادى برسد- نراقى‏

رئیس- آقاى نراقى‏

نراقى- پیشنهاد بنده از این نظر بودکه همیشه در موقع وضع قوانین سعى می‌شود که قوانین خیلى خوب تهیه بشود ولى در عمل بعضى اوقات سوءاستفاده می‌شود بنده خودم شخصى را می‌شناسم موقعى که ماشین‌آلات کشاورزى ازحقوق گمرکى معاف بوده یک مقدار ماشین کره‌گیرى آورد تقریباً دو سه هزار تا به اسم ماشین کشاورزى و حقوق گمرکى آن‌ها را نپرداخته بود و بعد هم یک کس دیگرى یک مقدار لوازم اتومبیل آورده بود اسم ماشین کشاورزى روى آن‌ها گذاشته بود البته در این موقع که لایحه جلب سرمایه‌هاى خارجى مطرح می‌شود انشاءالله آن سرمایه‌هاى حقیقى که انتظار داریم به مملکت بیاید و محصول این قانون چندتا کتانه براى ما نباشد بنده خواستم این راه بروى عده‌ای حقه‌باز بسته بشود که فردا چهار تا ماشین شکسته به مملکت نیاورند و قیمت‌هاى گزافى روى آن بگذارند که به درد نخورد و یک چیزهایی بیاورند و بگویند ماشین‌آلات است بنده منظورم این بود که در این‌جا قید بشود که چه کارخانجاتی باید بیاید آخر یک محلى و مرکزى باشد که تشخیص بدهد که این کارخانه‌جات چه کارخانه‌جاتی هستند اگر آقایان توجه بفرمایند این موضوع در لایحه پیش‌بینی شده فقط یک ابهامی ‌دارد بنده خواستم ابهامش برطرف بشود و به نظربنده باید قیمت این کارخانه‌جات و ماشین‌آلات در یک مرکز صلاحیتدارى تعیین شود که معلوم بشود آن کارخانه‌ای که می‌آید ارزشش چه بوده است چون یک امتیازى به این سرمایه می‌دهیم یعنى هر وقت خواست سرمایه را به خارج ببرد براى او تسهیلات قائل می‌شویم که بتواند سرمایه‌اش ببرد کارى بکنید که سوءاستفاده نشود.

رئیس- آقاى مخبر

صارمى- (مخبرکمیسیون قوانین دارایی)- بنده خیال می‌کنم به قدرکافى موضوعات در این پروژه و طرحى که تهیه شده است به عمل آمده است در ماده 2 نظرجناب آقاى نراقى تأمین می‌شود و در آن‌جا تذکر داده می‌شود که «براى رسیدگى و اظهارنظر درخصوص پیشنهادهاى واصل راجع به ورود سرمایه‌هاى خارجى هیئتى تحت نظر مدیرکل بانک ملى ایران و مرکب از معاونین وزارت دارایی وزارت امورخارجه- وزارت اقتصادملى مدیرعامل سازمان برنامه و رئیس اطاق بازرگانى تهران در بانک ملى ایران تشکیل می‌گردد» به غیر نمایندگان دولت که اطلاعات فنى دارند و نسبت به این‌گونه موضوعات اظهارنظر و مذاکره می‌کنند (نراقى- این نسبت به سرمایه نقدى است) نه خیر نسبت به تمام امور است نسبت به کلیه پیشنهادات واصله است که شامل سرمایه نقدى و غیرنقدى هر دو خواهد بود در این‌جا ذکر شده است مضافاً به این موضوع در ماده 7 هم یک قسمتى دارد که باز نظرحضرتعالى را تأمین می‌کند در آن‌جا می‌گوید که «هیئت مذکور در ماده 2 بالا آئین‌نامه اجراى این قانون را تهیه و در مدت دو ماه به تصویب هیئت وزیران و کمیسیون‌هاى مربوطه مجلسین خواهد رسانید» که راجع به این‌که چطور وارد بشود چطور خارج بکند آئین‌نامه خاصى را گذشته از این‌که این هیئت تنظیم می‌کند هیئت دولت هم باید تصویب بکندکمیسیون‌هاى مربوطه مجلسین هم باید تصویب بکنند بنابراین کلیه نظریاتى که دارید تأمین می‌شود و تصور می‌کنم با تأمین نظریاتى که دارید موافقت بفرماییدکه پیشنهادتان مسترد بشود.

نراقى- با این توضیحى که دادند پیشنهادم را مسترد داشتم‏

رئیس- پیشنهاد دیگر قرائت می‌شود. (به شرح زیرخوانده شد)

پیشنهاد می‌کنم تبصره زیر به ماده 1 اضافه بشود: سرمایه‌هایی که ایرانیان درخارجه دارند می‌توانند آزادانه به ایران انتقال و در صورت تقاضا بدون هیچ‌گونه مانعى به خارج انتقال دهند. داراب.

رئیس- آقاى داراب‏

داراب- استدعا می‌کنم آقاى وزیردارایی به این پیشنهاد بنده توجه بفرمایند من این پیشنهاد را از روى سوابقى که کابینه گذشته فرانسه داشته است اقتباس کردم کابینه گذشته فرانسه از نظر ارزى بیک وضعیت بسیار بدى دچار بود براى این‌که سرمایه خارجى را جلب کند و ارز به دست بیاورد نه تنها سرمایه خارجى را بلکه کلیه آن سرمایه‌هایی که در خارج هستند اعم از این‌که مال اتباع فرانسه باشد یا خارجه باشد جلب کند این فکر را کرد. اصولاً سرمایه مانند هر جنسى تابع عرضه و تقاضا است و یک قانون هزینه یعنى مصارفى

+++

که براى نگاهدارى آن جنس می‌شود شامل این نوع کالا که عبارت از سرمایه است می‌شود اصولاً سرمایه از نظرتفریح و از نظر گردش فقط فى حد ذاته وارد مملکتى نمی‌شود و صادر نمی‌شود مگر این‌که نفع خودش را ببیند اگر فرانسوى در خارج از فرانسه یا ایرانى در خارج از ایران سرمایه داشته باشد اگر برایش صرف بکند نفع برساند وارد کشور می‌کند بی‌جهت هم خارج نمی‌شود چرا؟ براى این‌ که تبدیل مجدداً این پول یک صرفى دارد خرید دلار وقتى که دلارش را به بانک ملى می‌فروشد یک قیمتى دارد وقتى که خواست آن پول را مجدداً از بانک ملى بگیرد یک قیمت دیگرى داردکه به ضرر تاجر است بنابراین از نظرتفریح که قبلاً دلار بگیرد و بعداً بفروشد و یک مقدارى هم ضرر بدهد یعنى چند ریال ضرر بدهد این کار را نخواهد کرد مگر این‌که صرفه داشته باشد برایش تا سرمایه‌اش را وارد ایران بکند فکر می‌کنم آقایان موافق باشند که تسهیلاتى براى بازگشت سرمایه ایرانی‌ها هم بشود بنابراین شما اگر اجازه بدهید که ایرانى که در خارج پول دارد آزاد باشد پولش را بتواند مجدداً به خارج برگرداند نفع برده‌اید آقایان او اگر منافعش را در ایران دید پولش را هیچ‌وقت برنخواهد گردانید چرا؟ براى این‌ که آن صرف بانکى را نخواهد پرداخت. بنابراین منافعش باید در ایران بیشتر باشد که سرمایه‌اش را برنگرداند و اما اگر فرض کنید ایرانى پول خودش را وارد ایران بکند و براى او تسهیلاتى قائل نشوید نخواهد آورد به چه دلیل فرنگى وارد می‌کند اگر شما نتوانید به سرمایه اعم از این‌که مال ایرانى و خارجى است منافع برسانید اگر هزار قانون وضع کنید آن آمریکایی یا انگلیسى یا فرانسوى نخواهد آمد به علاوه چه تبعیضى است که شما می‌کنید بین سرمایه ایرانى و سرمایه خارجى شما سرمایه خارجى را می‌گویید با یک شرایط معینى برگرداند اما هموطنان شما میلیونها دلار در خارج از ایران، در آمریکا پول دارند من اطلاع دارم میلیونها دلار در آمریکا پول این مملک خوابیده است و بعد هم برنمی‌گردد (تفضلى- کى‌ها دارند چند نفر را اسم ببرید) خودتان می‌دانید شما اطلاع دارید احتیاج به ذکر اسامی ‌آن‌ها نیست (تفضلى- چندتایشان را بفرمایید مال هیئت حاکمه را نگویید) من فکر می‌کنم احتیاج به اسامی ‌آن‌ها نیست که من بگویم شما بهتر می‌دانید همه آقایان بهتر از من می‌دانند پس اگر شما یک تضمین اقتصادى یک تسهیلات اقتصادى به سرمایه‌ها به طورکلى ندهید فرق نمی‌کند چه سرمایه فرانسوى باشد چه سرمایه ایرانى باشد به ایران نخواهد آمد اما اگر می‌خواهید تشویق بکنید پس سرمایه هموطنان خودتان هم که در اروپاست آن‌ها را جلب کنید به این ترتیب که شما بگویید که هر وقت خواست برگرداند آزاد باشد. چرا براى این‌که او بداند سرمایه‌اش آزاد است ولى او از ترس این‌که اگر سرمایه‌اش رابرگرداند براى تفاوت خرید فروش نزولى باید به بانک بدهد بى‌عقل نیست که سرمایه‌اش را برگرداند (شوشترى- گواهى نامه می‌گیرید) اجازه بفرمایید گواهى‌نامه یک موضوع دیگرى است پس بنابراین از نظر اصول اقتصادى جناب آقاى دکتر امینى هم موافقت بفرمایند که این پیشنهاد تصویب بشود (احسنت)

رئیس- آقاى وزیر دارایی‏

وزیر دارایی- گمان می‌کنم جناب آقاى داراب دچار اشتباهى شده‌اند خروج یک پولى از کشور فقط روى نفع نیست موجبات دیگرى پیدا می‌کند در آن موقع که آقا در فرانسه تشریف نداشته بنده بودم در کابینه رادیکال سوسیالیست‌ها روى بى‌اعتمادى دستگاه سرمایه‌ها رفت وقتى پوانکاره سرکار آمد آمدن پوانکاره ایجاد اعتماد کرد سرمایه‌دارها را تشویق کرد و سرمایه‌شان را ورد در همان تاریخ که بنده در فرانسه درس می‌خواندم وزیر مالیه فرانسه یوکانوسکى بود در کنفرانسى که می‌داد که اولاً سرمایه وطن ندارد هر کجا که تأمین داشت می‌رود در آن‌جا اولاً باید دید که سرمایه‌دار ایرانى چرا سرمایه‌اش را به خارج برده است چرا سرمایه‌ها را در بانک‌هاى آمریکا و سایر جاها برده‌اند بسا اوقات نفعى هم نمی‌برند و اگر این‌جا می‌گذاشتند در بازار صدى سى بهره می‌بردند ولى به واسطه عدم اطمینان سرمایه‌شان را برده‌اند اگر ما بخواهیم بگوییم شما سرمایه‌تان را اگر آوردید می‌توانید ببرید اولاً جایش این‌جا نیست در قانون ارز این کار را می‌توانم بکنیم که ایرانی‌ها بتوانند حساب ارزى این‌جا باز کنند و اما می‌خواستم به جنابعالى و یک عده از اشخاصى که شاید گاهى بدون توجه حمله به سرمایه‌دار می‌کنند اعم از این‌که سرمایه‌دار صاحب سرمایه منقول و غیرمنقول باشد عرض کنم که این‌ها موجب فرار سرمایه می‌شود (صحیح است) بنابراین اگر ما سعى کنیم در مملکت یک محیط مساعد براى سرمایه‌دار مخصوصاً از طرف وزارت دارایی فراهم بکنیم آن وقت بنده به جنابعالى قول می‌دهم که سرمایه‌ها به ایران برگردد الان که فرمودید میلیون‌ها دلار سرمایه در آمریکا هست حالا بنده نه می‌توانم تصدیق بکنم و نه می‌توانم تکذیب کنم چون تا آمارى در دست نباشد اظهارش خودش اسباب وحشت است می‌ترسند وحشت می‌کنند از این ‌که مبادا وزارت مالیه دنبال بکند یا روزنامه بهشان حمله بکند پس باید موجب اطمینان آن‌ها را فراهم کرد آن وقت بنده به آقا قول می‌دهم که سرمایه به کشور برمی‌گردد و به کار می‌افتد کما این‌ که یک عده از اشخاص بدبخت که آمده‌اند سرمایه‌شان را با تأسیس کارخانه به کار انداخته این قدر فحش خوردند و بد گفتند و شنیدند که گذاشتند و در رفتند جناب آقاى فرود ایجاد یک روز راجع به آقاى حاج علینقى کاشانى صحبت می‌کردند همین طور هم بود از بس در روزنامه فحش خورد رفت در هامبورگ ماندحالا برگشته چرا برگشته؟ براى این‌که محیط مساعدتر شده است امنیت به وجود آمده است برگشته والا اگر امنیت وجود نداشته باشد بنده به آقا قول می‌دهم هیح سرمایه‌دارى نه داخلى و نه خارجى هیچکدام حاضر نیستند سرمایه‌شان را بیاورند (نراقى- هیچ کشورى براى سرمایه‌دار بهتر از ایران نیست) (اردلان- آقاى داراب- پس بگیرید) (چند نفر از نمایندگان- پس گرفتند)

داراب- بنده پیشنهادم را پس گرفتم.

رئیس- به ماده اول رأى می‌گیریم رأى گرفته می‌شود به ماده اول آقایانی که موافقند قیام فرمایند (اغلب قیام نمودند) تصویب شدماده دوم مطرح است قرائت می‌شود.

(به شرح زیرخوانده شد)

ماده دوم- براى رسیدگى و اظهارنظر درخصوص پیشنهادهاى واصل راجع به ورود سرمایه‌هاى خارجى هیئتى تحت نظر مدیرکل بانک ملى ایران و مرکب از معاونین وزارت دارایی- وزارت امورخارجه وزارت اقتصادملى- مدیرعامل سازمان برنامه و رئیس اطاق بازرگانى تهران در بانک ملى ایران تشکیل می‌گردد تصمیمات این هیئت به هیئت وزیران براى تصویب و صدور اجازه تقدیم خواهد شد

رئیس- آقاى ارسلان خلعتبرى‏

ارسلان خلعتبرى- تمام اهمیت این قانون به نظربنده در ماده دوم است این جلب سرمایه‌هاى خارجى در بعضى از ممالک شد و نتایج خیلى خوبى هم داد در ممالک آمریکاى جنوبى و آمریکاى مرکزى این عمل واقع شد و استفاده‌هاى کلانى هم کردند در ژاپن هم ژاپنى‌ها استفاده کردند و فواید زیادى بردند براى بهبودى وضع اقتصادى خود ولى در اکثر این ممالک خود اهالى آن مملکت پنجاه، پنجاه شریک بودند بنابراین شما اگر این اساس شرکت پنجاه، پنجاه را بتوانید در همین جا طورى تأمین کنید که ما خیالمان راحت بشود به نظر بنده این قانون با مطلب دیگرى که حالا عرض می‌کنم نقصى نخواهد داشت براى چه؟ براى این‌که در ماده یک شما کارهاى تولیدى و کشاورزى ذکر کرده‌اید ولى روشن نکرده‌اید مثلاً: اسخراج معدن یک کارتولیدى هست اگر تمام سرمایه مال خارجى باشد و فقط دستمزد بدهد و معدن را استخراج کند منافع می‌برد از ملکت و فقط یک دستمزدى به کارگر می‌دهد یا کارخانه سقزسازى، کارخانه لباس‌دوزى، کارخانه صابون‌سازى کارخانه پارچه‌بافى همه این‌ها تولیدى است اگر این‌ها آمدند و پیشنهاد دادند قانون هم بهشان حق داد چطورجلوى آن‌ها را می‌گیرد در صورتی که اگر سرمایه خارجى براى این‌ کارها به کار بیفتد آن وقت مضر است فایده ندارد بنابراین باید یک وجه شخصى باشد که منظور ما را تأمین کند از سرمایه‌هاى خارجى که آنچه لازم است مصرف بشود اگرخارجی‌ها یک بانکى تأسیس کنند با صدمیلیون دلار براى این‌که به کشاورزان کمک بکند براى این‌که به معدن‌چى‌ها کمک بکند براى این‌که به مردم پول قرض بدهد با فرع سه، چهار، پنج، شش درصد باز به نفع مردم است براى این‌که مردم از این پول استفاده می‌کنند و بهره می‌برند خوب اگر صابون‌سازى باز کنند دکان قمی‌ها بسته می‌شود پارچه‌بافى صنایع اصفهان را از بین می‌برد این هم جلب سرمایه خارجى است کار را از دست ایرانی‌ها می‌گیرد مزیتى هم به سرمایه‌هاى خارجى داده می‌شود براى این‌که می‌تواند ارزى که به دست می‌آورد از مملکت خارج بکند و اگر این قانون نباشد نمی‌تواند سرمایه‌اش را خارج کند پس بنابراین این مزیتى که داده می‌شود در مقابل این مزیت باید براى ما هم مزیتى تأمین بشود و این مزیت اگر براى ما تأمین نشود و در قانون پیش‌بینی نشود درست نیست شما در ماده 2 دارید که براى رسیدگى پیش نهادها هیئتى تشکیل می‌شود از چند نفر یکى آقاى معاون وزارت دارایی بنده از جنابعالى سؤال می‌کنم که آقاى انوارى معاون جنابعالى مرد بسیارخوبى هستند اما ایشان در تمام عمرشان رئیس اداره بودجه بوده‌اند ایشان در یک امر اقتصادى مفید چه قسم می‌توانند اظهارنظر و قضاوت کنند یا این‌که معاون وزارت اقتصاد ملى اغلب آقایان در مشاغلى هستند که آن‌جا سوابقى ندارند مثل آقاى میرزا محسن‌خان قریب بسیار مرد خوبى هستند ایشان معاون وزارت دارایی هم بودند ولى ایشان نه اطلاع کافى از امور تجارى و نه اقتصادى داشتند بنابراین این هیئتى که شما این‌جا ذکر کرده‌اید به پیشنهادها رسیدگى بکننداین هیئت چند تا معاون و رئیس بانک ملى کافى نیست رئیس بانک ملى تخصصش در امور پول است آن هم در چند ماه پیش اشتباهى کرد که ما در آن هم تردید داریم بنابراین یک مدیرعامل سازمان برنامه و این چند نفر به این پیشنهاداتى که می‌رسد رسیدگى کنند به نظر بنده تشخیص این‌ها کافى نیست وقتى از سرمایه‌دارهایی که در داخله هستند حمایت نمی‌شود این یک نقصى است و

+++

طریق جبران آن به نظربنده این است که عرض می‌کنم من خودم معتقدم ولى می‌ترسم آقایان تصویب نکنید بنده معتقدم هر پیشنهادى که می‌رسد باید جلس شوراى ملى تصویب کند از روزی که آمد یک هفته طول می‌کشد در کمیسیون اگر پیشنهاداتى آمد براى تأسیس بانک، براى استخراج معادن و ساختن سد و کارهاى کشاورزى این را مجلس با کمال میل رأى می‌دهد بنابراین می‌خواهم بگویم شما راه‌حلى براى این پیدا کنید بنده پیشنهادى کرده‌ام که بعد در موقع خودش عرض می‌کنم قبلاً تذکرى دادم راجع به شوراى عالى اقتصادى، خیلى متشکرم که عمل کردید و آن شورا را منحل کردید ولى معتقدم کارهاى اقتصادى دولت چه این دولت چه دولت سابق و دولت‌هاى قبلیش واقعاً اساس صحیحى ندارد تقصیرى هم نداریم کار رویه ندارد تمام کارهاى ما روى سیستم هپولى هپو است امروز یک تصمیم می‌گیریم فردا تصمیم دیگرى می‌گیریم امروز یک تصویب‌نامه می‌گذرد فردا تصویب‌نامه مخالف به ‏آن می‌گذرد با یک تصویب‌نامه شما منع کردید صدور چاى داخلى را و چاى خارجى را آزاد کردید و تصویب‌نامه آن را چهار هفته است که صادر کردید ولى چهار هفته است که در هیئت دولت مانده است در هیئت دولت تصویب‌نامه صادر کردید که 150 کامیون کهنه آقاى مهدى باتمانقلیج را بیاورند توى مملکت چون نقشه صحیحى نیست، تصویب‌نامه صادر می‌کنید که براى صدور ده هزارتن برنج کیلویی یک تومان بدهند و این را می‌برند در هیئت دولت و کارهاى غیراساسى می‌کند به نظر بنده یک فکر اساسى بکنید یک شوراى اقتصادى درست کنید و لایحه‌ای بیاورید به مجلس که همه مردم سهم داشته باشند شما می‌گویید رئیس اطاق بازرگانى تهران چرا رئیس اطاق بازرگانى تبریز و گیلان نباشد (صحیح است) چرا حوایج اقتصادى را فقط منحصربه تهران می‌کنید که کارشان فقط سفته‌بازى است خشکبار را آذربایجانى تهیه می‌کند برنج را گیلانى تهیه می‌کند زیره را کرمانى تهیه شورای عالى اقتصاد هم که درست می‌کنید ترتیبى می‌دهید که نماینده این‌ها نباشند براى تشکیل شوراى عالى اقتصادى لایحه‌اش را بیاورید مجلس با کمال میل تصویب می‌کند نماینده بانک، نماینده کشاورز، اطاق‌هاى بازرگانى، اصناف، تجار، صاحبان صنایع، صاحبان معادن علما و مهندسین یک شوراى اقتصاد از این‌ها درست بکنید سالى چهار دفعه هر سه ماه در مملکت اجلاس کنند پنبه کار، تاجر بزرگ تاجر کوچک بیایند اظهارنظر بکنند فقط من باب مشورت و شما هم قبول نکنید و اما این را به جای این‌که سه نفر معاون بیایند بنشینند یک همچو شورایی درست بکنید، وقتى یک چنین شورایی درست کردید پیشنهادهایی که می‌رسد به این مملکت بدهید همان شورا آنها را تصویب کنند و اگر هم تصویب نکند فقط نظرش را بدهد و بعد لااقل بیاورید منوط بکنید به تصویب کمیسیون‌هاى مجلسین این را از دست ما نگیرید این طور مفید نیست‏

اگر در این ماده دوم با تصویب کمیسیون‌هاى مجلسین نباشد بنده به لایحه رأى نمی‌دهم بنده معتقدم که یا مجلس شوراى ملى را قبول کنید یا کمیسیون‌هاى مجلسین را واقعاً ترتیبى بدهید که بعد از رفتن خودتان این لایحه به نفع ما باشدکه استفاده کنیم این است که در این موضوع بنده پیشنهاد کرده‌ام و اگر به پیشنهاد بنده توجه بفرمایید به نظر من مفید خواهد بود

رئیس- آقاى وزیردارایی‏

وزیردارایی- جناب آقاى خلعتبرى این‌جا زرنگى وکالتى به خرج دادند از نظر وکالت دادگسترى عرض می‌کنم زرنگى کردم که یک قدرى احساسات را تحریک بکنند چون هر وقت در لایحه‌ای راجع به تهران و شهرستان‌ها صحبت می‌شود البته یک تعصبى ایجاد می‌شودولى بنده خواستم تقاضا بکنم که این احساسات را در این لایحه اعمال نفرمایید اولاً راجع به این هیئت که می‌فرمایید با تصویب مجلس یا کمیسیون‌هاى مجلس باشد اگر بنا باشد در همه جاى دنیا هیئت‌هایی که معین می‌شوند همه از متخصصین باشند باید تمام مردم را جمع کرد در یک کمیسیون سیصد نفرى مهندس باشد تجار و کشاورز باشند تعداد زیادى باشند اگر از شیراز می‌خواهید دعوت کنید نمایندگان سایر جاها اعتراض می‌کنند پس باید از تمام شهرستان‌ها دعوت کنید (ارباب- بندرعباس هم فراموش نشود) اما این هیئتى که در ماده دوم ذکر شده تشکیل می‌شود از معاون وزارت دارایی و معاون وزارت اقتصاد ملى و مدیرعامل سازمان برنامه این منافى نیست کما این‌که در آئین‌نامه پیش‌بینی خواهد شد که این آقایان این پیشنهادهایی که بهشان می‌رسد باید به مطلعین و متخصصین و اهل فن مراجعه کنند، نظر آن‌ها را بگیرند و این پیشنهادها را منقح کنند بفرستند به هیئت دولت و در همه جاى دنیا کمیسیون‌هایی که هست همه خودشان متخصص نیستند نمی‌دانم از کجا آقاى خلعتبرى پیدا کردند که مانع خواهد بود که این پیشنهادها به متخصصى مراجعه شود ما در آئین‌نامه تصریح خواهیم کرد که پیشنهادها به متخصصین هر رشته‌ای مراجعه شود فرض بفرمایید مثلاً یک نفر کارخانه نساجى پیشنهاد کرد نسبت به نوع و قیمت و قسمت‌هاى مختلفه و سرمایه‌اش باید رسیدگى شود قطعاً بایستى در یک دستگاه فنى مطالعه بشود این دستگاه گزارش به این کمیسیون بدهد این کمیسیون اگر تصویب کرد بفرستد به هیئت دولت بنابراین فقط محدود به این نخواهد بود که معاون وزارت دارایی و اقتصاد ملى و مدیرعامل سازمان برنامه شخصاً بروند یک کارى را رسیدگى کنند پرونده کامل می‌آید به هیئت دولت (مهندس اردبیلى- آن وقت هفت‌خوان می‌شود) و اما این را که می‌فرمایید بیاورند به مجلس یا به کمیسیون‌هاى مجلسین بنده ‌امیدواریم که تا آخر عمرجناب آقاى خلعتبرى در مجلس باشند اما در کجاى دنیا این لایحه جلب سرمایه خارجى به این صورت در آمده است.

در این قسمت ما مبتکرکه نبودیم مقلد بودیم همانطوری که عرض کردم مال کشورهاى مختلف به خصوص خاورمیانه را دقت کردیم در ترکیه، در جاهاى دیگر که چه جور عمل کرده‌اند و مخصوصاً اخیراً در ترکیه براى این‌که یک جذابیت بیشترى براى سرمایه‌هاى خارجى به وجود بیاورند تسهیلات بیشترى فراهم آورد که سرمایه بیشترى سوق داده بشود به کشور ترکیه حالا می‌فرمایید در اینجا ما موانع و مشکلات ایجاد کنیم که اصلاً سرمایه‌ای وارد این مملکت نشود اگر یک کسى آمد و خواست کارخانه کاغذسازى بیاورد در این مملکت اول لایحه‌اش را بیاورند در کمیسیون بعد در جلسه علنى الان براى یک ماده رأى گرفتن هى باید زنگ بزنند که آقایان بیایند رأى بدهند و آن وقت براى آوردن یک کارخانه کاغذسازى بخواهد آن را در جلسه علنى مطرح بفرمایید که مفید هست یا نیست هیچ کجاى دنیا چنین سابقه‌ای ندارد اما راجع به این‌که ما دقت و مطالعه کنیم ببینیم چه کارهایی براى مملکت مفید است و چه کارهایی مفید نیست موقعى که کلیات لایحه مطرح بود بنده به عرض آقایان رساندم که اصولاً باید ببینم که این سرمایه و فعالیت خارجى در کدام رشته مملکت وارد بشود که مفید باشد و منافى و مزاحم سرمایه‌هاى داخلى نباشد اگر کسى همانطور که فرمودید بخواهد کارخانه صابون‌سازى باز کند ما می‌گوییم لازم نداریم یا بخواهد فرض بفرمایید کارخانه خیاطى بیاورد می‌گوییم لازم نداریم مطالعه و اجازه با ماست آنچه که ما خواسته باشیم و براى مملکت مفید باشد پیش‌بینی می‌کنیم و این قسمت‌ها را احاله کرده‌ایم به آئین‌نامه، به طورکلى ما خواسته‌ایم راه را باز کنیم که اصولاً سرمایه خارجى بتواند وارد مملکت بشود حدود و شرایطش هم معین است بر طبق آئین‌نامه‌ای که کمیسیون مجلسین تصویب می‌کند آن هیئت و هیئت دولت باید بهش اجازه بدهند ولى اگر بنا باشد شما قانون را آن چنان بنویسید و شرایطى معین کنید که بخواهید تمام این‌ها مقید به قیودى باشند به نظربنده سرمایه خارجى نخواهد آمد یک وقت سرمایه مال خودتان است هرکارى می‌خواهید بکنید ولى اگر می‌خواهید یک آتراکسیونى براى سرمایه خارجى باشد اگر بخواهید این قدر قید و بند و تشریفات برایش قائل بشوید او که الزام و اجبارى ندارد بیاید اگر دید با این شرایط می‌تواند بیاید می‌آید و اگر دید نمی‌تواند نخواهد آمد بنابراین شرایط باید آن چنان شرایطى باشد که از نظر اقتصادى براى این مملکت مفید باشد (صحیح است) و منافى با سرمایه‌داران داخلى و فعالیت آن‌ها هم نباشد و بعد هم از نقطه‌نظر انتقال ارز قیودى داشته باشد (عبدالصاحب صفایی- در غیر این صورت نقض غرض می‌شود) بله عرض کردم اگر بخواهید سرمایه بیاید باید برایش تسهیلات قائل بشویم والا اگر بخواهیم این قدر قید و بند قائل بشویم که سرمایه نیاید نقض غرض خواهد بود بنابراین بنده خواستم تقاضا کنم که جناب آقاى خلعتبرى اولاً موضوع تهران و شهرستان‌ها را داخل نفرمایند اگر این‌جا نوشته‌ایم رئیس اطاق بازرگانى تهران براى این است که اطاق بازرگانى تهران مهمترین اطاق بازرگانى ایران است (مهندس اردبیلى- نه آقا این‌طور نیست در آذربایجان هم تجار مطلع خوبى هستند منحصر به تهران نیست) آقاى اردبیلى تمام تجار آذربایجان متأسفانه در تهران هستند در تبریز که دیگر کسى نمانده بنابراین ما این طور فکر کردیم که این اطلاعات اقتصادى مملکتى در اطاق بازرگانى تهران هست به مملکت ما نیست شما اگر فرانسه را هم ملاحظه بفرمایید اطاق بازرگانى پاریس با اطاق بازرگانى بردو خیلى فرق دارد (نراقى- طرز انتخابش هم فرق می‌کند) بنده که تاجر نبودم که انتخابش را بدانم بنابراین اطاق بازرگانى پایتخت از نظر این‌که مرکز اطلاعات است یک جاى مهمی‌است اطاق‏ بازرگانى تهران را من از لحاظ شخصیت کارى ندارم اطاق بازرگانى تهران از نظر اطلاعات اهمیت دارد همه هم که تهرانى نیستند یک عده از شهرستان‌ها هستند یک عده هم تهرانى هستند آذربایجانى هم هستند بنابراین اطلاعات در آن‌جا جمع شده در دسترس اطاق بازرگانى هست و بازهم منافى نیست که اگر یک کسى از خارج خواست بیاید و یک کارخانه در تبریز کار بیندازد نظر اطاق بازرگانى تبریز هم خواسته بشود و این‌ها با هم منافات ندارد اگر بخواهید یک شورایی براى این کار تشکیل بدهید که از تمام شهرستان‌ها بیایند و به قول جناب آقاى خلعتبرى در سالى دو مرتبه دوره اجلاسش باشد پیشنهادات را در آن‌جا رسیدگى بکنند این عملى نیست اگر این طور تصور شده که الان تمام سرمایه‌هاى خارجى مترصدند به محض این‌که تصویب بفرمایید بیایند ولو سالى دوبار در این دوره‌هاى اجلاسى پیشنهادها مطرح بشود بنده خیال می‌کنم که با این قید و بند سرمایه خارجى به این مملکت وارد نشود (صحیح است)

رئیس- آقاى رضا افشاردر این ماده صحبتى دارید؟

رضا افشار- خیر

+++

رئیس- دیگرکسى اجازه نخواسته در این ماده‏

9- تقدیم یک فقره سؤال به وسیله آقاى دکتر سیدامامى‏

رئیس- آقاى دکتر سید امامی ‌فرمایشى دارید؟

دکتر سیدامامى- سؤالى از وزارت بهدارى کرده‌ام تقدیم می‌کنم‏

رئیس- بسیارخوب‏

10- بقیه مذاکره در گزارش کمیسیون اقتصاد ملى راجع به جلب سرمایه‌هاى خارجى‏

رئیس- پیشنهادات ماده دوم قرائت می‌شود پیشنهاد آقاى صدرزاده‏

(به شرح ذیل خوانده شد)

پیشنهاد می‌کنم که جمله زیر به ماده 2 افزوده شود پیشنهادهایی که براى صرف سرمایه‌هاى خارجى در شهرستان‌ها واصل می‌شود مقدم بر پیشنهاداتى که براى صرف سرمایه در مرکز است مورد رسیدگى و صدور اجازه قرار خواهد گرفت.

صدرزاده- مهندس اردبیلى‏

صارمى- آقاى صدرزاده یک مرتبه دیگر پیشنهاد را قرائت بفرمایید

رئیس- آقاى صدرزاده بفرمایید

صدرزاده- بنده قبل از این‌که پیشنهاد خودم را قرائت کنم توضیح مختصرى عرض می‌کنم بیانى را که جناب آقاى دکتر امینى فرمودند اصولاً صحیح است بعد از این‌که نماینده‌ای انتخاب شد براى مجلس مطابق قانون اساسى نماینده تمام کشور است و باید تمام مملکت را بیک چشم ببیند و تمام افراد مملکت را مثل برادر عزیز و محترم بشمارد ولى مع‌التأسف دولت‌ها عملى را که در تهران انجام می‌دهند در شهرستان‌ها عمل نمی‌کنند حتى همین دولت حاضر هم با کمال علاقه‌ای که به شهرستان‌ها داشته عملیاتى که در دوره همین حکومت در تهران شده است با عملیاتى که در شهرستان‌ها شده است قابل مقایسه نیست (صحیح است) سدکرج و سایرعملیاتى که در تهران شده است مقایسه کنیم با عملیاتى که در سایر شهرستان‌ها شده است می‌بینیم که هیچ قابل مقایسه نیست همین مطلب است که در مجلس شوراى ملى این نوع احساسات را به وجود می‌آورد و این احساسات نباید موجب ملامت و یا انتقادى باشد و این پیشنهاد بنده هم روى همین احساسات است و فقط یک مزیتى را قائل شده است یعنى بعد از آن‌ که یک سرمایه خارجى خواست بیاید به ایران و روى آن عمل شود ممکن است بعضى از آنها بخواهند در تهران این سرمایه را به کار بیندازند و بعضى در شهرستان‌ها بنده در این پیشنهاد فقط این مزیت را قائل شده‌ام که پیشنهاداتى که براى به کار افتادن سرمایه خارجى در شهرستان‌ها هست مقدم بر تهران مورد رسیدگى قرار گیرد حالا پیشنهاد بنده این است که می‌خوانم: «پیشنهاد می‌کنم جمله زیر به ماده دوم افزوده شود «پیشنهادهایی که براى صرف سرمایه‌هاى خارجى در شهرستان‌ها واصل می‌شود مقدم بر پیشنهاداتى که براى صرف سرمایه در مرکز است مورد رسیدگى و صدور اجازه قرار خواهد گرفت (صحیح است)

وزیر دارایی- بنده موافقم‏

رئیس- پیشنهادآقاى صدرزاده مجدداً قرائت می‌شود آقاى وزیردارایی هم قبول کرده‌اند و رأى گرفته می‌شود (اینطور خوانده شد) پیشنهادهایی که براى صرف سرمایه‌هاى خارجى در شهرستان‌ها

رئیس- براى شهرستان‌ها اصلاح بفرمایید (براى شهرستان‌ها واصل می‌شود مقدم بر پیشنهادهایی که براى صرف سرمایه در مرکزاست مورد رسیدگى و صدور اجازه قرار خواهد گرفت)

رئیس- آقایانى که با این پیشنهاد موافقند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد، پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود.

(به شرح ذیل قرائت شد)

این‌جانب پیشنهاد می‌کنم که آخر قسمت ماده 2 به این طریق اصلاح شود تصمیمات این هیئت به هیئت وزیران ابلاغ (تیمورتاش- ابلاغ؟!) (مسعودى- هر چه نوشته‌اند بنده می‌خوانم بعداً اصلاح بفرمایید) و پس از تصویب کمیسیون‌هاى مربوطه مجلسین به موقع اجرا گذاشته خواهد شد. خلعتبرى‏

رئیس- آقاى خلعتبرى بفرمایید

خلعتبرى- عرض کنم آقاى دکتر امینى این‌جا مطالبى فرمودند که بنده قانع نشدم اولاً ما وکیل تمام مردم هستیم وکیل شهرستان و حوضه مخصوص نیستیم وکیل تمام مردم هستیم در کارى که پاى خارجى‌ها در میان است اگر حرف ما صحیح است باید سعى کنند که حرف ما را به کرسى بنشانند ولى اگر می‌بینید از این کار ضررى هست ضررش را به ما بگویید جناب عالى همانطور که جن از بسم‌الله می‌ترسد از مجلس می‌ترسید هر وقت اسم مجلس می‌آید فوراً آقاى دکتر امینى می‌گویند تأخیر می‌شود عملى نیست، چرا عملى نیست بنده الان به شما ثابت می‌کنم که عملى است بنده می‌گویم شما این‌کار را به کمیسیون مجلسین ارجاع کنید ولى شما می‌گویید به کمیسیونى که خودمان معین می‌کنیم ارجاع می‌کنیم کمیسیون‌هاى شما کیست آنها تحت اختیار و امر شما هستند مأمورین اجرایی شما هستند و این کمیسیون‌ها فرق دارند با کمیسیون‌هاى مجلسین که مصونیت دارند و آن وقت اطلاعات کافى هم شما از تمام شهرستان‌ها ندارید، شما می‌دانید از خراسان سالى چقدر زیره سبز صادر می‌شود؟ (وزیر دارایی- هشت میلیون دلار) جناب آقاى عمادتربتى به بنده فرمودندکه دیروز به معاون وزارت اقتصادملى گفتم سالى 20 هزارتن زیره سبز از خراسان صادر می‌شود گفت عجب سالى 20 هزارتن زیره سبز صادر می‌شود معاون وزارت اقتصاد شمال نمی‌داند که سالى 20 هزارتن زیره از خراسان صادرمی‌شود می‌خواهم عرض کنم که اطلاعات سه تا وزیر از لحاظ مملکت کافى نیست این‌که شما گفتیدرئیس اطاق بازرگانى تهران باشد بنده نگفتم که ایشان نباشد من باب تعصب گفتم رئیس اطاق بازرگانى گیلان هم باشد رئیس اطاق بازرگانى تبریز هم باشد این‌ها با هم منافى نیستند کمیسیون‌هاى ادارى شما از اشخاصى تشکیل می‌شوند که اطلاعات کافى ندارند چرا خودتان را در زحمت می‌اندازید ممکن است به شما پیشنهاداتى بدهند که به مصلحت مملکت نباشد شما عوض این‌که خودتان را طرف کنیدکمیسیون‌هاى مجلسین را طرف کنید در کمیسیون‌هاى مجلسین بیایند مطالب‌شان را بگویند و حرف‌هایشان را بزنند شما تا به حال کدام لایحه را آوردید که کمیسیون‌ها رد کردند لایحه نفت، لایحه قرضه و تمام لوایحى که آوردید تصویب شد منتهى مداقه شد دقت شد، مطالعه شد با این وضع خیال می‌کنم دولت هم از محظورخارج می‌شود پس بنابراین از لحاظ این‌که می‌گویید اگر به مجلس بیاوریم عملى نیست اشتباه می‌فرمایید فرض بفرمایید پیشنهادى می‌خواهید بیاورید که مفید است براى مملکت بیاورید به مجلس که روى آن اظهارنظر کنند اگر شما خیر مملکت را می‌خواهید ما هم می‌خواهیم (یک نفر از نمایندگان- صورت‌مجلس باید باشد) این اجازه‌ها درحقیقت امتیازات حالا بنده نمی‌گویم که تمام مجلس اظهارنظر کنند ولى می‌گویم کمیسون‌هاى مجلسین براى کنترل دولت براى شما که ممکن است در محظور واقع شوید بگذارید دخالت داشته باشد اگر این عمل شد نظر آقایان تأمین است. راجع به شوراى عالى اقتصاد هم جنابعالى توجه نفرمودید بنده گفتم مگر شوراى عالى اقتصاد را ما بیاورد داریم تمام دنیا دارند اگر دولت و شما نمی‌توانید تشکیل بدهید به ما چه مربوط است می‌گوییم که از صنوف مختلف مملکت از شقوق مختلف تجار صاحبان معادن، نماینده کارگر، کشاورز عده‌ای را انتخاب کنید در تهران یک دارانشاء هم برایشان درست کنید مجله اقتصادى داشته باشند اطلاعات پیدا کنندچه مانعى دارد که از هر استان این مملکت 5 نفر نماینده بیاید به تهران و در مسائل اقتصادى با آنها شور کنید اگر نظریات و نقشه اقتصادى دارند بدهند آن وقت یا بپذیرید یا رد کنید از نظر مشورت استماع می‌کنید آن نظر را هرکدام بهتر بود با تأمین منافع مردم را می‌گرد به موقع اجرا گذاشته بشود یک چیزى را عرض کنم اداره تثبیت قیمت‌ها را شش ماه پیش نخست‌وزیر دستور داد منحل کنند و تجدیدنظر کنند براى چه؟ همین اعضاء مجلس ما رفتند پارچه‌ای که مترى 105 تومان اداره تثبیت قیمت‌ها قیمت گذاشته بودبه 65 تومان خریدند پارچه‌ای 90 تومان را به مترى 60 تومان خریدند در تهران اطلاعات شما این قدرکم است که دارو 4 برابرقیمت با تصدیق وزارت اقتصاد می‌فروشند حالا بعد از 6 ماه که نخست‌وزیر دستور داد بالا و پایین آوردند 50 کمیسیون تشکیل شد نتیجه این شد که اداره تثبیت قیمت‌ها منحل شد و اداره تشکیل می‌شود به نام اداره کنترل نرخ آقا این مسخره است شما می‌دانیدکه بنده اهل منفى بافى نیستم بنده عرض کردم خواستن سرمایه خارجى مفیداست آوردنش مهمتر است و باید هم آورد و باید راه‌ها را باز کرد ولى نباید طورى کرد که هجوم بیاورند و پدر مردم را در بیاورند و کار مردم عادى را بگیرند این کنترل را شما نمی‌توانید بکنید این‌جا یک ماده‌ای دارد که آئین‌نامه اجرایی این را کمیسیون تصویب کند شما وقتى مطابق قانون حق دادید به خارجی که هرچه خواست بیاوردکمیسیون ادارى شما تصویب می‌کند بعد پس فردا دچار محظور می‌شوید و قانون حق به او داده است و به علاوه چه هراستى دارید هر پیشنهادى که خارجی‌ها می‌دهند بیاورید به مجلس و به جای یک هفته دو هفته بماند و کار صحیحى بشود بنده روى این پیشنهاد ایستادگى می‌کنم و از آقایان خواهش می‌کنم اگر صلاح می‌دانید به این پیشنهاد رأى بدهید.

رئیس- آقاى وزیر دارایی

وزیر دارایی- اگر راجع به جن و بسم‌الله باشد بنده از مجلس بیش از همه استفاده کرده‌ام و از عنایت آقایان تشکر می‌کنم، اما عرض می‌کنم بنده هیچ‌وقت ترس و وحشتى از مجلس ندارم ولى به این نتیجه رسیدم اگر بنا باشد به دستگاه دولت و وزارتخانه و یا چند نفر وزیر اعتمادى نباشد چطور آقایان قانون وضع می‌کنید و به دست آ‌نها می‌دهید که اجرا کنند.

جناب آقاى خلعتبرى طورى حرف زدندکه معلوم شد که آقاى معاون وزارت اقتصاد بنده و دیگران که لطفى هم به بنده دارند این‌ها مردمانى هستند که تحت فشارند و استقامتى ندارند و هرچه بهشان می‌گویند فوراً قبول می‌کنند در صورتی که اگر بنا باشد خداى نکرده استقامتى در وزرا

+++

دستگاه وزارتخانه‌ها نباشد خوب مقدراتش دست خود آقایان است عوض بفرمایید و اشخاصى که استقامت دارند بیاورید که بتوانند در مسائل خارجى استقامت نمایند و اگر وزرایی هستند که نمی‌توانند استقامت کنند یک عملى است خلاف اصل نباید بماند فوراً او را بردارید و بهتر از او بیاورید که دستگاه دولت داراى یک قدرت استقامت باشد و دستگاه مجهز باشد و هم رزیس تانس داشته باشد حالا اگر معاون وزارتخانه‌ای آمار را حفظ نباشد بنده فکر می‌کنم که خیلى‌ها هستند حافظه رقم حفظ کردن ندارند مثل بنده مثلاً اگر ازشان بخواهید که زیره سبزسالى 20 هزار تن صادر می‌شود یا کمتر یا بیشتر این بحث زیادى نیست از این اشتباهات خیلى‌ها می‌کنند به هر حال اشخاص بایستى به آمار مراجعه کنند و خیلى اشخاص هستندکه فى‌البداهه نمی‌توانند به آقا جواب بدهند و اما فرمودند که پیشنهادات را بیاورند در کمیسیون‌هاى مجلسین و اگر دولت محظور و مانعى دارد ما جلویش را می‌گیرم اینجا نه صحبت امتیاز است و نه صحبت فشار خارجى حداعلى در قانون نوشته‌ایم که سرمایه‌هاى خارجى از همان مزایایی بهره‌مند می‌شوند که سرمایه داخلى می‌شود بنابراین نه موضوع امتیازاست که آقایان خیال می‌فرماییدکه بیاییم یک موانعى براى خود بتراشیم و پشت آن پاراوان و سنگر بنشینیم و هیچ همچو چیزى نیست مجلس محترم است اوامرش متبع است ولى یک کارهایی که جزو صلاحلت مجلس نیست نباید گردن مجلس گذاشت باید دولت قبول مسئولیت کند چرا مسؤلیت را گردن مجلس بیندازیم، را قبول کند اول دولت بایدخودش مسئولیت را قبول کند بعد بیاورد در مجلس و استجازه کند می‌فرمایید مثلاً یک کسى کارخانه نساجى می‌خواهد بیاورد به این مملکت و در این کمیسیون هم رسیدگى شده است بیاوریم در کمیسیون‌هاى اقتصاد مجلسین که آن‌ها هم ببینند که این کارخانه نساجى مفید است یا مفید نیست اعضاى کمیسیون‌هاى اقتصاد که در مجلس نیستند گرفتاری‌هاى زیادى دارند اطلاعات‌شان در قسمت کارخانه نساجى کامل است اما قاعدة یک دولتى که باید دستگاهش مجهز و مطلع باشد اطلاعاتش کافى نیست؟ اگر واقعاً اطلاعات دولت در این مورد کافى نیست بنده نمی‌دانم که چطور آقاى ارسلان خلعتبرى می‌فرمایند که کمیسیون مختلفى یا یک کمیسیونى از مجلسین اطلاعتش محرز است و بیشتر است فرمودند اگر راجع به شهرستان باشد در آن کمیسیون چون نماینده آن شهرستان نیست منظور عملى نمی‌شود نماینده مجلس همه جا فرض این است که یک مرد سیاسى است کمااین که وزیر هم یک مرد سیاسى است هیچ شهرستانى نماینده آن به عنوان متخصص آن شهرستان انتخاب نشده نماینده شهرستان اگر فرضاً صاحب کارخانه باشد و یا کشاورز باشد یا مالک باشد اطلاعات در آن قسمت دارد ولى لازمه انتخاب نماینده مجلس شوراى ملى این نیست که اطلاعات فنى داشته باشد بنده خواستم این را عرض کنم که اگر دولت و دستگاه‌هاى دولت این قدر صلاحیت ندارند این قدر مردمان بى‌اطلاعى هستند که ناگزیر یک کارى که مربوط به مجلس شوراى ملى نیست و جز طول مدت نتیجه دیگرى ندارد این عمل را بارکنیم روى دوش کمیسون‌هاى مجلسین چون دولت نمی‌تواند انجام بدهد حالا فرض بفرمایید اگر یک وزیرمالیه‌ای مثل بنده وجود داشته باشد که کار وزارت دارایی را بیاورد به مجلس تحمیل کند چون وزیر نالایقى است آن وزیر نالایق را بردارید و عوضش کنید (صحیح است) بنابراین نباید یک کارى خلاف اصل بکنیم که چون یک نماینده یک دستگاهى دانایی ندارد آن را تحمیل مجلس کنیم لذا خواستم عرض کنم بنده و اغلب آقایان از مجلس نباید بترسیم به مجلس باید بیاییم حرف بزنیم یا متقاعد می‌شوید آقایان یا خیروبنده چون احترامی ‌براى مجلس قائل هستم نمی‌خواهم کارى کنم که مسئولیت کار دولت را گردن مجلس بیندازم و بنده نمی‌خواهم به صاحب فلان کارخانه بگویم که به این جهت نمی‌شود و قبول نکنم و بگویم برو مجلس و گردن آقاى خلعتبرى بگذارم خیر بنده تا وقتى که مسئولیت دارم. (خلعتبرى- شما از تأخیر مجلس می‌ترسید مجلس تأخیر نمی‌کند) خیر در تأخیرش هم حرفى ندارم در کجاى دنیا دیده شده است که مثلاً اگر کارخانه آجرپزى می‌خواهند براى مملکت بیاورند و براى مملکت هم مفید است این را بیاورند به مجلس و به کمیسیون اقتصاد ملى ارجاع کنند این آیا براى مجلس موهون نیست. که مجلس اجازه ورود کارخانه آجرپزى بدهد؟ (خلعتبرى- این امتیاز است) این امتیاز نیست و هیچ نوع مزیت و جنبه ‌امتیازى ندارد اغراق می‌فرمایید امتیازى که سرمایه خارجى دارد این است که ما آمده‌ایم موافقت می‌کنیم و اجازه می‌دهیم که اصل و فرع را بتواند منتقل کند و مخارج دیگر هیچ‌گونه‌ امتیاز و مزیت خاصى ندارد امتیازى در کار نیست که اجازه مجلس شوراى ملى را لازم داشته باشد و منوط به تصویب کمیسیون‌هاى مجلسین باشد. راجع به آئین‌نامه هم که خود جنابعالى تحصیلات حقوقى دارید این آئین‌نامه قانونى خواهدبود یعنى آئین‌نامه‌ای است که در کمیسیون‌هاى مربوطه تصویب می‌شود و قدرت قانونى دارد چطور یک سرمایه‌دار خارجى ببنده خواهد گفت که تنها در قانون آنچه که هست عمل شود ما آمده‌ایم توضیح داده‌ایم که هرچه در قانون و آئین‌نامه هست روى هم هر دو معتبر است بنابراین خواستم تقاضا کنم که پیشنهاد خودتان را پس بگیرید چون عرض کردم حقیقتاً تأثیرى ندارد و بار مجلس را زیاد می‌کند (تفضلى- احسنت)

رئیس- آقاى صفایی بفرمایید.

صفایی- مخالفت بنده با پیشنهاد جناب آقاى ارسلان خلعتبرى نه از این نظراست که مجلس نباید نظارت تامه در کارها داشته باشد بلکه از این نظراست که بنده معتقدم قوه مقننه مهما امکن کمتر در امور اجرایی مداخله نماید این ماده 2 یک امر اجرایی است صددرصد امر اجرایى است زیرا در ماده 2 مطرح است براى رسیدگى و اظهارنظر درخصوص پیشنهادهاى واصل راجع به ورود سرمایه‌هاى خارجى هیئتى تحت نظر مدیرکل بانک ملى ایران و مرکب از معاونین وزارت دارایی. وزارت خارجه. وزارت اقتصادملى. مدیرعامل سازمان برنامه و رئیس اطاق بازرگانى تهران تشکیل می‌شود اولاً به نظر بنده این کار یک عمل اجرایی است و در عمل اجرایی مهماامکن قوه مقننه نباید دخالت کند در کار قوه مجریه درثانى از لحاظ فنى اگر هیئى صالح براى رسیدگى در مورد ورود سرمایه‌هاى خارجى در ایران باشد همین هیئتى است که به نظربنده صالح‌تر از رئیس اطاق بازرگانى و مدیرعامل سازمان برنامه و مدیرکل بانک ملى و معاونین وزارت دارایی و خارجه و اقتصادملى کسى نخواهد بود و آقایان نمایندگان محترم قطعاً از لحاظ فنى اگر در یک قسمتى مقدم باشند از هرجهت تقدمی‌ بر این کمیسیون نخواهند داشت بنده معتقدم جناب آقاى ارسلان خلعتبرى مسلماً با حسن‌نیتى که در کارها دارند، جناب آقاى ارسلان وقتى که صحبت می‌فرمایند امر می‌فرمایند مخلصینشان گوش کنند ولى وقتی که مخلصین‌شان حرف می‌زنند خودشان گوش نمی‌فرمایند (ارسلان خلعتبرى- با کمال دقت گوش کرده‌ام) به هر حال بنده با حسن‌نیتى که در ایشان سراغ دارم و یقین دارم هرچه می‌فرمایند از لحاظ مصالح عمومی‌ است قبول بفرمایید اگر یک کسى بخواهد از ایتالیا بیاید به ایران صدهزار دلار زیره بخرد این را ما بیاوریم به هیئت دولت و بعد هم بیاید به کمیسیون‌هاى مجلس و طبعاً به مجلس سنا هم خواهد رفت در این صورت قبول بفرمایید یک بازرگان خارجى که صد هزار دلار می‌خواهد در ایران بیاورد و زیره بخرد اگر او را توى این همه دست‌انداز و تشریفات بیندازیم قبول بفرمایید که از اصل صرف‌نظر از این معامله خواهد کرد اگر ما معتقد هستیم که سرمایه به این مملکت نیاورند آن حرف دیگرى است ولى اگر این را معتقدیم قبول بفرمایید این افرادى که در قانون ذکر شده براى تشکیل کمیسیون صالح‌تر از هر فردى هستند و آئین‌نامه قانونى این عمل را هم کمیسیون مجلسین تصویب می‌کنند آقا ممکمن است آنچه که لازمه حسن عمل است پیش‌بینی بکنید در آن آئین‌نامه در نظر بگیرند و آن هم در کمیسیون‌هاى مجلسى تصویب خواهد شد به این دلیل من معتقدم که جناب آقاى ارسلان خلعتبرى موافقت بفرمایند پیشنهادشان را پس بگیرند با همه ارادتى که من به حظورشان دارم.

 (در این موقع آقاى خلعتبرى به طرف تریبون می‌آمدند)

رئیس- آقاى خلعتبرى می‌خواهید توضیح بدهید یا پس بگیرید؟

خلعتبرى- می‌خواهم بروم بیرون‏

رئیس- پس رأى می‌گیریم. رأى گرفته می‌شود به پیشنهاد آقاى خلعتبرى آقایان موافقین قیام فرمایند (چند نفرى قیام نمودند) تصویب نشد. (آقاى خلعتبرى وارد مجلس شدند)

شوشترى- آمدند آقاى خلعتبرى‏

عبدالصاحب صفایی- شوخى فرمودند.

رئیس- این‌جا مجلس است گفتن آمدند و رفتند موضوع ندارد، مجلس که جاى شوخى نیست! چرا نمی‌گذارید کار بشود؟ یک نفر وکیل می‌تواند برود بیرون و بیاید

11- تعیین موقع ودستورجلسه بعد- ختم جلسه‏

رئیس- جلسه را ختم می‌کنیم. جلسه آینده روز پنجشنبه خواهد بود. دستور هم بقیه همین لایحه‏ (مجلس مقارن ظهرختم شد)

رئیس مجلس شوراى ملى- رضاحکمت‏

+++

یادداشت ها
Parameter:294930!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)