کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره هجدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏18
[1396/05/30]

جلسه : 43 مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه سى‌ام شهریور ماه 1333.  

فهرست مطالب :

1- بیانات آقاى نخست‌وزیر راجع به لایحه قرارداد نفت.

2- بیانات آقاى وزیر دارایى و تقدیم لایحه قرار داد نفت.

3- اخذ رأى و انتخاب 18 نفر جهت عضویت کمیسیون نفت.

4- تعیین موقع جلسة بعد، ختم جلسه.

مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏18

 

 

جلسه : 43

مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه سى‌ام شهریور ماه 1333.

 

فهرست مطالب :

1- بیانات آقاى نخست‌وزیر راجع به لایحه قرارداد نفت.

2- بیانات آقاى وزیر دارایى و تقدیم لایحه قرار داد نفت.

3- اخذ رأى و انتخاب 18 نفر جهت عضویت کمیسیون نفت.

4- تعیین موقع جلسة بعد، ختم جلسه.

 

مجلس یک ساعت و نیم پیش از ظهر به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید.

رئیس- آقایان اطلاع دارند جلسه پیش با رأى مجلس به عنوان تنفس ختم شد بنابراین امروز دنباله جلسه پیش است و نطق قبل از دستور نخواهد بود (صحیح است.)

1- بیانات آقاى نخست‌وزیر راجع به لایحه قرارداد نفت

رئیس- آقاى نخست‌وزیر.

نخست‌وزیر (سپهبد زاهدى)- امروز نتیجه مأموریت خطیرى که دولت بر عهده داشت به عرض مجلس شوراى ملى می‌رسد.

متجاوز از یک سال است که دولت خدمتگزار شما در اجراى اوامر ملوکانه و تصمیم مجلسین براى حل مشکل نفت مساعى خود را به کار برده است. (صحیح است).

یکى از مواد برنامه دولت این بود که مسئله حیاتى نفت به وضع رضایت بخشى مطابق آمال مردم ایران و به نفع ملت ایران پایان یابد (صحیح است).

در دنیا کمتر اتفاق می‌افتد که بشر به همه آرزوهاى خود در حد کمال نائل شود مع‌هذا چنان که ملاحظه خواهند فرمود این مشکل نفت به بهترین وضع ممکن حل شده است.

این مشکل که لاینحل می‌نمود فقط با تدبیر و سیاست و صبر و شکیبایى دولت ایران و حسن‌نیت و علاقه دولت‌هاى بزرگ دنیا حل گردید. بر اثر غفلت و اشتباه گذشتگان و در نتیجه خودخواهى آنان صنایع نفت ایران تعطیل گردیده و ازدیاد استخراج نفت کشورهاى مجاور فقدان نفت ما را در کشورهاى مصرف کننده جبران نمود و حال آن که بر‌خلاف آنچه ادعا می‌کردند احتیاج ما به فروش نفت و تأمین درآمد ثابت از نفت غیر قابل انکار است (صحیح است) و همه قبول داریم که خسارت و ضررى که به واسطه اشتباه دولت گذشته پرداخته‌ایم خیلى سنگین بود (صحیح است) زیرا احیاى صنعت نفت ایران فقط به وسیله مساعدت‌هاى بین‌الملل و همکارى شرکت‌هاى بزرگ و صاحبان صنایع نفت دنیا میسر می‌گردد.

چنان که ملاحظه فرموده‌اید دولت سابق با آن که قیمت نفت را پایین آورد و به خریداران تخفیف قابل ملاحظة داد و حاضر به معامله نسیه شد مع‌هذا در مدت دو سال و کسرى در حدود 120 هزار تن معامله کرد. (صحیح است).

این ضررهاى مادى و معنوى باعث شکست اقتصادى و متلاشى شدن ارکان کشور گردید.

متأسفانه متصدیان امور در گذشته به این قانع بودند که بر فراز ویرانه‌اى شادى کنند و یا مردم را به عناوین مختلف اغفال نمایند و بر اثر این اعمال مملکت به تدریج در سراشیبى سقوط قرار گرفت و این وضع امنیت بین‌المللى را تهدید کرد.

تصدیق خواهند فرمود که جبران لطمات و خسارات وارده از غفلت و تعصب گذشته کار آسانى نبود مع‌هذا با حسن تدبیر دولت و پشتیبانى شاهنشاه و مراقبت و هدایت دائمى معظم‌له طریقى براى حل مشکل نفت پیدا شد که دولت ایران مالک بى‌منازعه تأسیسات عظیم و پر قیمت نفت گردد و به واسطه سیاست عالیه بین‌المللى شرکت‌هاى مهم نفت دنیا حاضر شدند که با شرکت ملى نفت ایران همکارى و معاضدت نمایند و به انجام دادن کارهاى فنى لازم براى احیاى صنعت نفت و توزیع آن مباشرت نمایند.

امروز در محضر مقدس نمایندگان ملت گزارش این پیشرفت را تقدیم می‌کنم چنان که ملاحظه خواهند فرمود مذاکرات طولانى در باب مشکل نفت خاتمه یافته است و قراردادى براى فروش نفت در جهان تنظیم شده که شرکت ملى نفت ایران قادر است قانون ملى شدن صنایع نفت را اجرا کند و از منابع خداداده و ذخایر ملى بهره‌بردارى نماید. (یکى از نمایندگان - انشاءالله.)

مفهوم این قرارداد بهبود حقیقى اوضاع اقتصادى ایران است و ایران با درآمد نفت بار دیگر عضو سالم دنیاى آزاد خواهد بود.

در صورت تصویب این لایحه وضع اقتصادى کشور که در نتیجه سو تدبیر دولت گذشته در بدترین صورت رو به انحطات می‌رفت اکنون به وضعى نیکو سیر ترقى خود را آغاز خواهد کرد و ملت ایران قادر خواهد بود که از سرمایه خداداده و میراث حلال خود برنامه‌هاى عمرانى را به موقع عمل بگذارد.

این قرارداد به منزله کلیدى براى گشایش مشکلات ما خواهد بود.

من از بیان این مطالب نمی‌خواهم اهمیت موفقیت‌هاى دولت را به عرض برسانم زیرا وظیفه دولت اجراى اوامر شاهنشاه و تصمیمات مجلسین و تبعیت از افکار عمومى است (صحیح است). نمایندگان محترم ارزش مساعى مبذوله در این کار را چنان که باید می‌دانید و نتایج ثمربخش آن را پیش‌بینى می‌فرمایید و مهمتر از همه آن است که اکنون مملکت ما داراى وضع سیاسى ثابتى شده است. نکته قابل توجه و تذکر این است که در خصوص نفت ایران امتیازى به کسى داده نشده و عهدنامه تنظیم نگردیده است بلکه فقط یک نقشه همکارى حسابى با شرکت‌هاى بزرگ دنیا طراحى شده و براى اطمینان خاطر خریداران و مباشرین و تثبیت ارزش قضایى موافقت‌نامه این طرح تقدیم می‌شود تا اگر آن را به صلاح کشور دانستید تأیید فرمایید.

+++

پس از تأیید و تصویب این قرارداد از طرف مجلسین با عواید رضایت بخشى از درآمد نفت دولت مخارج توسعه اقتصادى و اجراى برنامه‌هاى عمرانى خاصه اصلاح وضع کشاورزى را خواهد پرداخت.

اینک آقاى وزیر دارایى لایحه را تقدیم مجلس شوراى ملى می‌نماید و متخصصین دولت و شرکت ملى نفت ایران هم براى حضور در کمسیون عرض هر نوع توضیح آماده‌اند (احسنت، احسنت.)

رئیس- آقاى وزیر دارایى.

وزیر دارایى- آقایان نمایندگان محترم در این موقع که شما نمایندگان مجلس بر سر دو راهى تاریخ قرار گرفته‌اید و انتخاب راه آینده مردم این کشور را به عهده دارید و همه در مقابل مسئولیت عظیم تاریخى هستیم پیش از هر چیز استدعا می‌ با خلوص نیت و صدق عقیده همه با هم از درگاه خداوند بزرگ که عالم بالسر و الخفیات است استغاثه کنیم که ما را به راه راست هدایت فرماید. اهدنا الصراط المستقیم صراط الذین انعمت علیهم غیرالمغضوب علیهم والاالضالین.

ارواح طیبه را در درگاه خداوند شفیع قرار دهیم که ما را از حقد و بغض جهالت مصون فرماید و براى حفظ مصالح عامه مردم آن قدرت و توانایى را به ما ببخشد تا از قید اغراض شخصى و اعمال نظریات خصوصى در امور کافه مردم خوددارى کنیم و در هر حال و هر موقع خداوند را حاضر و ناظر بر افعال و اعمال خود بدانیم و براى اخذ تصمیم و انتخاب راه آینده با سربلندى و افتخار و وجدانى پاک و دلى پاکیزه از تیرگی‌هاى اغراض قدم برداریم و از خداوند متعال مسئلت کنیم که به مردم ستمدیده و رنج کشیده و با ایمان، عنایت و یارى فرماید تا از مذلت فقر و عقب ماندگى نجات یابیم.

آقایان محترم، اگر عزت و ذلت مردم به دست خودشان است عزت و ذلت اقوام به دست راهبران و راهنمایان جامعه‌ها و ملت‌هاست، در تمام ممالک رجال و بزرگان کشور مسئول سعادت یا بدبختى مردم هستند (صحیح است) اوراق تاریخ ثابت می‌کند ملت‌هایى که نتوانسته‌اند رجال با عزم و مصمم در دامان خود پرورش دهند در گردباد حوادث مقهور و منکوب شده‌اند. در جنگ جهانگیر و حوادثى که براى ملل مترقى دنیا در پى داشت نشان داد که حتى در ممالکى که سطح زندگى و فرهنگ به مراتب بالاتر از کشور ماست تعیین کننده راه زندگى و ارقام سرنوشت آنها رجال آن کشورها بوده‌اند (صحیح است) فلاسفه عقیده دارند که تاریخ ملت‌ها با نام رجال و بزرگان آنها متمایز می‌شود ما وقتى در صفحات تاریخ به شکست یا پیروزى، سعادت یا بدبختى یک ملت برمی‌خوریم رجالى را جستجو می‌کنیم که موجد آن حوادث بوده‌اند و بر آنها رحمت یا لعنت می‌فرستیم (میراشرافى - ایران وثول‌الدوله را هم یک وقتى داشت) این حقیقت مسلم را که راهبران هر ملت مسئول مقدرات آن می‌باشند یا هیج سفسطه و هیچ فورمولى نمی‌توان مورد تردید قرارداد و قبول این حقیقت ابداً منافاتى با شناختن ارزش فداکاری‌ها و جانبازی‌ها و لیاقت مردم یک کشور ندارد بلکه مؤید و مکمل آن است زیرا تا وقتى یک ملت قوه تشخیص و تمیز و لیاقت نداشته باشد قادر نیست رهبران لایق و ممیز و فداکار تربیت کند که مدار زندگى او را معلوم کند و چراغ راهنماى او در حوادث باشند. پس اشخاصى که در مقام رهبرى و راهنمایى ملتى نشسته‌اند باید به حقیقت مسئولیت و وظیفه دشوار خود واقف باشند و با جرأت و شهامت به استقبال حوادث بروند و پرچم ثبات و افتخار ملت خود را در میان تمام اتفاقات بلند و در احتزاز نگاهدارند.

وقوف به عظمت مسئولیت مقام راهبرى باید حس فداکارى و گذشت بیشترى را در رهبران ملت (قنات‌آبادى - ملل).

رئیس- صحبت بین الاثنین نفرمایید.

وزیر دارایى- تحریک کند و آنها را از خودخواهى و حفظ منافع خصوصى و شهرت طلبى و عوامفریبى که به ضرر ملت است باز دارد.

تا اگر روزى مصلحت عمومى ایجاب کرد حتى بر ضرر شهرت و معروفیت خود بر آنچه به نفع مملکت تشخیص کرده‌اند اقدام کنند و از قبول مسئولیت و قضاوت‌هاى آنى که غالباً مولود تحریک مغرضین است نهراسند. وظیفه یک راهبر در چنین مواقع همان وظیفه جراح یا پزشکى است که براى نجات بیمار از خطر مرگ بدون توجه به دشنام گویی‌هاى او که ناشى از شدت درد است دمل او را بیشتر می‌زند یا عضو فاسدى را قطع می‌کند یا براى جلوگیرى از خونریزى مغزى رگ او را می‌زند مسلماً بیمار بعد از تحمل عمل و حصول بهبودى به حذاقت و حسن تشخیص پزشک آفرین می‌گوید و حیات خود را مدیون و مرهون او می‌داند. یادآورى این بدیهیات که همگى وقوف کامل به موازین آن دارند براى آماده کردن آقایان محترم در مواجهه با یک مسئولیت بزرگ ملى و تاریخى است که تا امروز همگى در مقابل آن ایستاده‌ایم و باید راه آینده ملت را معین کنیم و مسئولیت سرنوشت مردمى را که اختیار خودشان را به ما سپرده‌اند به عهده بگیریم و کارى کنیم که در مقابل تاریخ و آینده که قاضى بی‌طرف تمام اعمال و افعال ماست روسفید و سربلند باشیم (انشاءالله.)

آقایان نمایندگان محترم من امروز اسناد مربوط به حل مشکل سه ساله نفت ملى شده کشور را براى مطالعه و قضاوت و اخذ تصمیم تقدیم مجلس شوراى ملى می‌کنم این اسناد حاوى قرارداد فروش نفت به یک کنسرسیوم کم نظیر بین‌المللى متشکل از چندین کمپانى بزرگ امریکایى، انگلیسى، هلندى و فرانسوى است.

ما شش ماه زحمت کشیده‌ایم و بعد از گذشتن مراحل دشوار و مجاهدات فوق‌العاده موفق شده‌ایم راه حل مشکل نفت و صدور این ماده ذی قیمت را به دنیاى آزاد پیدا کنیم تا ملت ایران بتواند از درآمد حاصله از فروش آن جبران کسرى تولید و درآمد خود را بکند.

با تقدیم این اسناد دولت دیگر وظیفه‌اى جز انتظار تصمیم مجلس شوراى ملى ندارد ولى وظیفه حساس و خطیر آقایان از این ساعت شروع می‌شود که بنابر مسئولیتى که در مقابل ملت ایران و تاریخ دارید این اسناد را مطالعه کنید و با در نظر گرفتن شرایط تنظیم آن تصمیم نهایى خود را که وجداناً منطبق با حفظ مصالح و منافع ملت ایران اتخاذ فرمایید.

ما مدعى نیستیم که راه حل ایده‌آل مشکل نفت را پیدا کرده‌ایم و قرارداد فروشى که بسته‌ایم همان چیزى باشد که ملت ایران آرزو می‌کند. این حقیقت را من به سمت ریاست هیئت نمایندگى ایران در پیشگاه ملت صریحاً اظهار می‌کنم (چند نفر از نمایندگان - احسنت). زیرا راه حل ایده‌آل براى ملت ایران روزى به دست خواهد آمد که ما آن قدرت ثروت و وسایل فنى را پیدا کنیم که قادر به رقابت با کشورهاى بزرگ باشیم (صحیح است) روزى ما می‌توانیم نفت خودمان را وسایل فروش خودمان به مقادیر زیاد در اکناف عالم به فروش برسانیم که بازارهاى فروش در انحصار شرکت‌هاى بزرگى که از طرف قدرت‌هاى بزرگ بین‌المللى پشتیبانى می‌شوند در دنیا وجود نداشته باشد و بشر دوستى آنها به آن درجه برسد که فقط به خاطر حقیقت و کمک به بازکردن راه کسب و کار یک ملت بدون در نظر داشتن منافع مادى و مجرد از مبارزات اقتصادى و تحصیل سود بازرگانى به کمک یکدیگر بشتابند ولى متأسفانه در شرایط موجود مبانى اخلاقى و بشر دوستى تا این درجه ترقى نکرده است (پورسرتیپ - تنزل کرده) و اداره امور جهان در دست فرشتگان عالم بالا نیست بلکه کسانى مانند من و شما با تمام اغراض و منافع و نظریات خاصى که دارند جهان را اداره می‌کنند (میراشرافى - خود شما تنها نظر خاصى دارید) و بیشتر از آنچه در مذاکرات به مسائل اخلاقى فکر کنند به منافع بازرگانى مى‌اندیشند و در کمال صراحت گر چه مخالف میل ما و دیگران باشد مانع از هر تجارتى می‌شوند که به نحوى از انحا به منافع آنها لطمه بزند یا مبانى کارشان را در سایر نقاط متزلزل سازد.

آقایان، براى غلبه بر این عوامل موجود دنیا و رسیدن به ایده‌آل ملى نه فریاد و ناله مؤثر است و نه التماس و استغاثه به کار می‌آید فقط و فقط چاره آن تحصیل زور و قدرت مادى و معنوى است که منت‌ها وسیله رسیدن به مقصود همین است و بس، پس کسانى که واقعاً، دنبال تحقق ایده‌آل‌هاى ملى هستند باید سعى کنند تا از شرایط موجود اقتصادى و سیاسى دنیا استفاده نمایند و مملکت را ماداً و معناً زورمند و مقتدر کنند تا روزى بتوانیم با قدرت معنوى و مادى خود بر مشکلات غلبه کنیم و آرزوهاى ملى خودمان را عملى سازیم. فعلاً تا روزى که ما به آن درجه از قدرت و نیرومندى نرسیده‌ایم حدود فعالیت ما براى رسیدن به هدف ایده‌آلى یعنى فروش نفت ایران به دست خودمان و با وسایل خودمان بیش از آنچه ظرف سه سال گذشته رسیده است نخواهد رسید و با خیال باقى و خواب‌هاى شیرین و بی‌تعبر نمی‌شود منکر این حقایق شد و نمی‌توان تا چندین سال دیگر بر این مشکلات غلبه کرد مگر آن که مردم مثبت و با عزم باشیم و با اعتراف به حقایق موجود درصدد کسب قدرت مادى و معنوى برآییم.

وقوف به این حقایق ما را متقاعد کرد که به جاى منفى بافى و ادامه قطع جریان نفت که نتیجه آن ضعف و زبونى روزافزون ما از جهت مالى و اقتصادى است باید سعى کنیم تا آنجا که مقدور باشد حداکثر منافع ملت ایران را در فروش نفت تأمین کنیم و قراردادى بر اساس فروش با کنسرسیوم تنظیم نماییم که منافع حاصل از صدور نفت مایه‌اى براى تحصیل قدرت‌هاى مادى و معنوى آینده ما بشود و ما را به هدف نزدیک‌تر سازد منطق ما در قبول مذاکره با کنسرسیوم و تنظیم قرارداد حاضر همین بوده است و بس. ما به هیچ وجه قصد تحمیل این منطق را به کسى نداریم. قضاوت حقانیت یا بى‌حقى ما در منطقى که اختیار کرده‌ایم با شماست و قضاوت اعمال ما و شما با ملت و تاریخ است.

ما قطع داریم که در انجام وظیفه‌ای که به عهده داشتیم کوتاهى نکرده‌ایم و با پافشارى و مجاهدت فوق‌العاده توانستیم چنین قراردادى را تنظیم کنیم و توافق نماییم اگر منطق ما را می‌پسندید و مفاد قرارداد را با شرایطى که عرض شد متقاعد کننده تشخیص می‌دهید با تصویب آنچه کرده‌ایم اجازه به جریان افتادن نفت ایران و تحصیل عایدات را صادر خواهید کرد و اگر آن را نمی‌پسندید و منطق ما را قبول نمی‌کنید و تصور می‌فرمایید که راه‌هاى دیگرى باید اتخاذ کرد خود دانید و مسئولیتى که ملت و تاریخ به عهده شما

+++

گذاشته است ما می‌رویم دیگرى را دعوت کنید شاید بتواند خیال شما را بهتر از این جامه عمل بپوشاند.

زیرا امتیاز حکومت دمکراسى همین است که اگر دولتى دید اقداماتش در اصول مسائل حیاتى کشور منطبق با تشخیصات مجلس نیست نباید سماجت کند و براى بقا خود تمام اصول را زیر پا بگذارد (احسنت) (پیراسته - نه مثل دولت گذشته) این جواب دولت گذشته است از اجراى اصول دیکتاتورى نیز پروا نداشته باشد این کارها به ضرر دمکراسى و به ضرر ملت و مملکت است. من به آقایان اطمینان می‌دهیم که ابداً درصدد این گونه تدابیر نیستیم ما تسلیم به رأى و عقیده اکثریت مجلس هستیم نظر خود را پیشنهاد می‌کنیم از اصول آن دفاع می‌نماییم و مجلس به اکثریت رأى می‌دهد و آن رأى قاطع اقدامات یا مؤید کارهاى ما خواهد بود (صحیح است).

آقایان محترم با صراحت هر چه تمام‌تر تمام حقایق را براى اطلاع ملت ایران فاش می‌کنم و از اظهار حقیقت گر چه به ضرر شخص من باشد پروایى ندارم (صحیح است) و با سربلندى یادآور می‌شوم که ما آنچه در مقدرات داشتیم براى حفظ هر چه بیشتر منافع کشور انجام دادیم با غرور و افتخار اعلام می‌کنیم که براى تنظیم مواد این قرارداد نمایندگان ایران با نمایندگان ملیت‌هاى مختلف جهان مانند دو طرف متساوى الحقوق مذاکره کرده‌اند و به جز شرایط عمومى تجارت بین‌المللى که به آن اشاره کرده‌ام در تنظیم مواد این قرارداد چیزى به ما تحمیل نشده است (احسنت).

کارشناسان و حقوقدانان ما با کارشناسان و حقوقدانان شرکت‌هاى تشکیل دهنده کنسرسیوم در جزییات هر ماده مدت‌ها بحث کرده‌اند و گاهى بر سر یک کلمه روزها مباحثه داشته‌اند.

ما با پافشارى در مقابل پیشنهادات آنها و استفاده از شرایط مساعد سیاسى بین‌المللى که به نفع ما در دنیا وجود دارد موفق شدیم مواد قرارداد فروش را به نفع ملت ایران و در چهار دیوار قانون ملى شدن صنعت نفت که مظهر مبارزات قهرمانانه ملت است تنظیم کنیم. (احسنت)

این قرارداد اگر با ایده‌آل ملت ایران صددرصد منطبق نیست ولى با مقایسه با سایر قراردادها صددرصد بهترین و عالی‌ترین قراردادى است که تاکنون راجع به معامله نفت در دنیا تنظیم شده و میان خریداران عمده و فروشنده مورد توافق قرار گرفته‌اند. ما در جریان مذاکرات از ملت رشید قهرمان ایران و نتایج مبارزات سه ساله‌اى که در شرایط دشوار براى تحصیل استقلال اقتصادى و پاره کردن زنجیرهاى اسارت گرفته شده است الهام گرفته‌ایم و به عظمت روح و قدرت اراده مردمى که لیاقت چنین مبارزه‌اى را داشته‌اند تعظیم کرده‌ایم. کوشش ما این بوده است که عظمت مفهوم این مبارزات و قدرت اراده ملت ایران را به نمایندگان کمپانی‌هاى بین‌المللى تفهیم کنیم. ما صریحاً به نمایندگان کمپانی‌ها گوشزد کرده‌ایم که ملت ایران از مداخلات بى‌رویه عمال کمپانى سابق در امور سیاسى و ملى خود در رنج و عذاب بود (صحیح است) و براى رهایى از چنگال این تجاوزات قیام کرده و با خلع ید از کمپانى سابق نفت ریشه‌هاى اسارت سیاسى را از حکومت ایران قطع کرد (صحیح است).

ما به نمایندگان کمپانی‌هاى آمریکایى، انگلیسى، فرانسوى و هلندى صریحاً اعلام کرده‌ایم که اگر روزی یکى از آنها به خیال کوچک‌ترین مداخله‌اى در امور ملى ما بیفتد باید خود را آماده قبول خشم و غضب احساسات وطن پرستانه مردم با شرافت میهن ما بکند (صحیح است)

(عبدالصاحب صفایى - خود را حاضر براى رفتن بکند خشم تنها کافى نیست) من مجدداً از پشت این تریبون به نمایندگان کمپانی‌هاى عضو کنسرسیوم یادآور می‌شوم که ما به هیچ خارجى اجازه نخواهیم داد که نفوذ و مداخلات کمپانى سابق نفت را تجدید کنند (احسنت).

من صریحاً اعلام می‌کنم که علت قبول تشکیل فورمول کنسرسیوم از طرف ما بیشتر از آن جهت بود که وقتى چند شرکت با ملیت‌هاى مختلف در امر خرید نفت ایران شرکت داشتند به رقابت هم قادر نخواهند شد به خیال ایجاد نفوذ سیاسى در داخل کشور ما بیفتند (صحیح است).

(قنات‌آبادى - اگر با هم بسازند و کلاه سر ما بگذارند چه می‌شود؟) علت این که ما حاضر نشدیم با کمپانى امریکایى، انگلیسى، یا فرانسوى و غیره به صورت کمپانى واحد وارد مذاکره شویم ترس از سوابقى بود که کمپانى سابق نفت در امور داخلى کشور ما به جا گذاشته بود (دکتر جزایرى - حرف باید با عمل تطبیق کند) ما خواستیم ماحصل مبارزان سه ساله ملت ایران را که در درجه اول قطع ریشه‌هاى نفوذ کمپانى سابق نفت در امور داخلى ماست در پیشانى مذاکرات نفت بگجانیم.

ملى شدن صنعت نفت و خلع ید از کمپانى سابق در واقع جهشى بود که ملت ایران به طرف کمال و ارتقا کرد این جهش از نظر مالى و اقتصادى ضربه‌هاى محکمى به ما زد ولى تمام این خسارت‌ها مانع از این نشد که ملت ایران رل پیشوایى خود را نسبت به کشورهاى خاورمیانه مسلم کند.

ما در مقابل تمام خسارت‌ها نتیجه ایراد که از مبارزات خود به دست آوردیم و آن مغرض کردن دولتى در داخل دولت ایران است باید حفظ کنیم ولى حفظ این نتایج مستلزم فرار از مسئولیت و منفى بافى نیست. من با نهایت صراحت کسانی را که می‌خواهند خوى زبونى و بیچارگى را همیشه در نهاد ایرانیان زنده نگاهدارند تقبیح می‌کنیم و بر آنها لعنت می‌فرستم (احسنت).

(قنات‌آبادى - آرزوى مرگ‌شان را می‌کنم) کسانى که می‌گویند از معالمه با چند شرکت خارجى باید صرف‌نظر کرد که مبادا روزى موفق شوند در امور سیاسى مملکت ما دخالت کنند به ملت ایران توهین می‌کنند (صحیح است) شما اگر ملت ایران را این قدر سست عنصر و زبون معرفى می‌کنید که هر تاجرى بتواند با حیله بر مقدرات او مسلط شود هنوز ملت بزرگ ایران را نشناخته‌اید.

ملت ایران باهوش‌تر و رشیدتر از آن است که اجازه بدهد کمپانی‌هاى خارجى در امور ملى او مداخله کنند (صحیح است.)

قنات‌آبادى- ملت بزرگ است هیئت حاکمه ضعیف است و موجب مداخله می‌شود.

رئیس- بگذارید ببینم چه می‌گویند. آقاى وزیر دارایى شما حق مذاکره با کسى ندارید مطالب خود را بخوانید.

وزیر دارایى- آقایان شما را به خداوند قسم می‌دهم که با این تبلیغات کشنده و زبون کننده مبارزه کنید و نگذارید صبح تا شام عده‌اى با لباس دلسوزى به مردم ایران تلقین کنند که خارجى بر همه چیز او مسلط است (صحیح است).

به خدا قسم ایرانى به وطنش خیانت نمی‌کند ممکن است کسانى از ایرانیان در تشخیص منافع مملکت دچار اشتباه شوند ولى من اطمینان دارم که هیچ وقت با قصد و رضا اقدامى نمی‌کند که از آن ضررى به مملکت برسد. اگر چند نفر خیانتکار در مملکت ما پیدا شوند که خودشان را به اجنبى فروخته باشند نباید تاوان خیانت آنها را تمام مردم ایران بدهند (صحیح است.)

همه جاى دنیا افراد معدودى از خائنین وجود دارند به محض آن که شناخته شدند و خیانت‌شان مسلم شد باید آنها را نابود کرد و کشور را از لوث وجودشان پاک نمود (صحیح است). یک صد و پنجاه سال است که خارجی‌ها براى زبون کردن و ذلیل نگاهداشتن ما به دست بعضى ایرانى نماها سعى دارند به ما تلقین کنند که سرنوشت و حرکات و افعال و طرز تفکر ما به اراده آنها است. مقصودشان از این تبلیغات گرفتن استقلال فکرى و شعور و اراده ما بوده است.

این تلقینات متأسفانه به مرور ایام به طورى در ذهن مردم جایگیر شد که کم‌کم یک حالت تسلیم نسبت به همه چیز در آنها ظهور کرد و همه مردم قدرى شدند و علاوه از قوه لایزال قادر متعال معتقد به قواى مرموز سیاسى دولت اجنبى گردیدند و تصور کردند همان طور که هیچ فردى از افراد بشر قادر نیست از مشیت الهى و اراده مطاع او سرپیچیده همان طور هم هیچ ایرانى نمی‌تواند از اطاعت نفوذ یک یا چند دولت اجنبى سرباز زند (چند نفر از نمایندگان - استغفرالله) باید اعتراف کرد که عوامل اجنبى در پیشرفت مقاصدشان از راه تلقین و تبلیغ این افکار به خوبى موفق شدند یک ملت رشید و با اراده و با تاریخ را اسیر چنگال اوهام و خیالات ترس‌آور کنند و به این وسیله قدرت اراده را تا مدت‌ها از همه سلب نمایند که اگر عوامل بین‌المللى به کمک ما نمی‌رسید و بر باد رفتن قدرت‌هایى که خیلى پیش چشم مردم با عظمت جلوه کرده بود در جنگ نمی‌دیدیم معلوم نبود تا چه وقت زیر این کابوس وحشتناک دست و پا می‌زدیم.

نتیجه اساسى این تبلیغات گمراه کننده که متأسفانه هنوز هم تا حدى ادامه دارد ایجاد حس بدبینى در مردم نسبت به زمامداران و یأس زمامداران از وجود قضاوت منصفانه پیش مردم است. از یک طرف مردم به تصور این که هر کس مصدر کار و خدمتى است اراده اجنبى را بر منفعت مملکت ترجیح می‌دهد پشت سر او را خالى می‌کند و هر کس هم که مصدر خدمتى شود چون می‌بیند که پیش مردم دوغ و دوشاب یکى است و خیانت و خدمت هر دو یکسان مورد قضاوت مردم قرار می‌گیرد مأیوس می‌شود و به خود جرأت فداکارى در راه حفظ منافع مملکت را نمی‌دهد. اینجاست که دشمن بدخواه در کمین نشسته و دام پهن می‌کند و افراد سست عنصر و زبون را با تلقین بیشتر به کلى از مردم مأیوس کرده خود را متکاى آنها معرفى می‌کند و به این ترتیب بعضى از رجال مملکت را که قدرت مقاومت در مقابل حوادث ندارند اسیر اراده خود می‌نماید و همین اسرار را باز براى بدبین کردن بیشتر مردم به چشم آنها می‌کشد و این دوره تسلسل را ادامه می‌دهد تا از مردم یک مملکت سلب اراده و قدرت تعرض و اتحاد و اتفاق شود.

(میراشرافى - به وثوق‌الدوله هم لعنت بفرستید) در طول این یک صد سال اخیر همیشه دست راست این قبیل سیاست‌هاى تخریبى اجنبى عده استفاده طلب و بی‌مایه و هوچى بوده‌اند که در لباس منفى‌بافى و طرفدارى از مردم کارشان لجن‌مال کردن تمام رجال و زمامداران مملکت بوده است هر کس

+++

هر چه می‌گفت انگ خیانت بر پیشانیش می‌زنند و هر کس هر چه می‌کرد نوکر و عامل اجنبى می‌خواندند و نسبت به هیچ کس فروگذار نکردند تا مردم باورشان باشد که در ایران هیچ زمامدارى نیست که مصلحت مملکت را بر منفعت اجنبى ترجیح دهد.

تاریخ پنجاه ساله مشروطیت ایران را بخوانید و از آن بلاها که عده‌اى هوچى و شیاد بر سر این مملکت آورده‌اند عبرت بگیرید. علاوه از حسن تشخیص و شهامت و شعور افراد مردم هر مملکتى قائم بر رجال خود می‌باشد.

عظمت و ترقى یک مملکت را در و دیوار و سنگ و چوب تدارک نمی‌کند، از میان افراد کسانى که در مقام رهبرى واقع می‌شوند اگر لایق و باحسن تشخیص و مورد اعتماد مردم باشند و آنها هم از حمایت مردم اطمینان داشته باشند می‌توانند مملکت را به طرف کمال و عظمت سوق دهند.

وجود رجال با عزم و با اراده براى مردم یک مملکت ذخیره گران‌بهایى است که اعتماد به نفس و اطمینان به عزت ملى و استقلال را در دل‌شان پرورش می‌دهد.

افراد عادى هر مملکتى از ذکر نام رجال با عزم و با اراده کشور خود که مصدر خدماتى شده‌اند غرور خاصى در خود احساس می‌کنند و احساس این غرور که توأم با وجد و سرور است آنها را همیشه حاضر براى مدالعه از نوامیس و افتخارات ملى خود نگاه می‌دارد ولى وقتى تمام رجال مملکت را لجنمال کردند و همه را نوکر و عامل اجنبى خواندند دیگر ملجا و اتکایى براى مردم نمی‌آیند حس غرور ملى در افراد مملکت می‌میرد و جاى آن را یأس و ناامیدى می‌گیرد و این همان نقطه‌اى است که اجانب براى تسخیر آن در هر کشورى هر نوع فداکارى را متحمل می‌شوند. آقایان محترم شرکت سابق به عنوان صاحب امتیاز نفت ایران مرد. دستگاهى که از راه امتیاز نفت بر سیاست مملکت چیره شده بود دیگر وجود خارجى ندارد.

ما می‌خواهیم زندگى تازه‌اى شروع کنیم شرط این زندگى تازه که هدفش ترقى و عظمت مملکت و تحکیم ارکان استقلال وطن ما می‌باشد این است که ما اول خودمان را آماده این زندگى سازیم. ترس از موهوم و منفى‌بافى و خوى زبونى و ذلت را با امتیاز کمپانى سابق نفت یک جا فراموش کنیم ما نباید خودمان را حلوا فرض کنیم که هر کس رسید از ما کامى شیرین کند.

ما ملت زنده‌اى هستیم و. زندگى تازه را شروع می‌کنیم لازمه زندگى توأم با عزت و افتخار براى ما در درجه اول ایجاد فعالیت و کار و داشتن درآمد و استفاده از منابع سرشار مملکت است. لازمه استفاده از منابع این قبول معامله با دیگر است. قبول معامله و خرید و فروش مستلزم اظهار عجز و زبونى نیست. ما جنسى داریم می‌فروشیم آنها هم می‌خرند. شرایط بازار خرید و اوضاع سیاسى و آماده نبودن خود ما گذشته‌هایى را ایجاب کرده است. ما نفت داریم وسیله فروش نداریم کارشناس به اندازه کافى نداریم، فاقد سرمایه لازم براى انجام عمل می‌باشیم، بازار فروش در اختیار ما نیست، کسانى که 50 سال پیش از ما درصدد این کارها بوده‌اند یک نوع انحصارى به نفع خود در بازارهاى فروش نفت جهان ایجاد کرده‌اند. خارج از حدود این انحصار نمی‌گذارند کسى معامله بکند.

سه سال هم خودمان تجربه کردیم و دیدیم که نگذاشتند. تجربه مکرر این کار هم جز زیان بیشتر براى ما نتیجه‌اى نخواهد داشت.

چند شرکت که در شمار شرکت‌هاى بزرگ نفت جهان هستند و بازار فروش در دست آنها است به ما پیشنهاد کردند که نفت ما را با شرایطى بخرند، این شرایط هم از جهت قیمت و هم از نظر مدت و هم از نظر اطمینان به مقدار و مرغوبیت جنس بود، مسلماً در این پیشنهاد منافعى براى خود در نظر داشتند و سعى هم کرده‌اند که کارى نکنند شیرازه امور تجارت‌شان در سایر نقاط از هم گسیخته شود. ما پیشنهادات‌شان را مطالعه کردیم. قسمتى از آن را رد کردیم، راجع به قیمت و مدت چانه زدیم، سعى کردیم تحت تأثیر احتیاج شدید مملکت به درآمد نفت قرار نگیریم، از ممکنات استفاده کردیم وضع سیاسى خاص ایران از نظر دولت بزرگ به کمک ما آمد. علاقه دولت غربى به استقرار اقتصادى ایران وسیله‌اى شد که ما به اتکا آن در قبال قسمت اعظم پیشنهادات کمپانی‌هاى نفت مقاومت کنیم. کار چانه زدن ما به جایى کشید که راجع به یک پنى و یک سنت مدت‌ها مباحثه می‌کردیم. در امور حقوقى بر سر هر کلمه میان ما و آنها مباحثه در می‌گرفت. این مذاکرات و مباحثات که گاهى براى یک کلمه و یک جمله آن چند روز میان تهران و لندن و واشنگتن تلگراف مبادله می‌شد شش ماه طول کشید. اشکال کار از نظر آنها این بود که ما نمی‌خواستیم به کسى امتیاز استخراج نفت بدهیم مالکیت ما بر صنایع نفت و احترام ما به قانون طرز اجراى ملى شدن صنعت نفت ما و آنها را در وضع کاملاً تازه‌اى قرار می‌داد ما می‌خواستیم قرارداد فروش نفت ببندیم و این کار در دنیا به این صورت سابقه نداشت.

آنها می‌خواستند ما را در شرایطى قرار بدهند که ممالک امتیاز دهنده قرار دارند. ما زیر بار نرفتیم، ما می‌خواستم تمام تعهدات دو طرف صیح و روشن باشد آنها هم حسن‌نیت را در ایجاد صراحت به کار بردند ما سعى کردیم که با در نظر گرفتن انحصار بازارها و قیمت فروش و سایر شرایطى که خواه و ناخواه به یک فروشنده‌ای که در شرایط ما است تحمیل می‌شود حداکثر منافع را براى خودمان تأمین کنیم آنها هم در حدود تفکر یک تاجر به ما نهایت مساعدت را کردند ما نسبت به مسئله تخفیف و مالیات و عوارض پیشنهادات تازه‌اى کردیم و ایستادگى نمودیم تا توانستیم قسمت زیادى از پیشنهادات خود را بقبولانیم. از نظر اداره امور و نظارت بر عملیات شرکت‌هاى عامل ما حداکثر امکان کوشش کردیم موفق شدیم که به وسیله اعضاى ایرانى هیئت مدیره شرکت‌هاى عامل یک نظارت دقیق هم از جهت فنى و هم از جهت محاسباتى در تمام امور نفت براى خود تأمین کنیم و این اختیار ار همیشه براى خود محفوظ داریم که به وسیله بازرسان شرکت ملى نفت ایران در هر موقع مقتضى بدانیم تمام اعمال شرکت‌هاى عامل یا خریدار را کنترل کنیم.

به هر صورت نتیجه مباحثات 6 ماهه ما این شد که ما توانستیم از لحاظ قیمت نفت خودمان را به بالاترین نرخ موجود خلیج‌فارس بفروشیم از لحاظ تخفیف طریقه تازه‌اى که تاکنون سابقه نداشته است به وجود آوردیم.

از لحاظ کنترل عملیات حق بازرسى کاملى بر تمام امور خریداران شرکت‌هاى عامل داشته باشیم. از نظر عنوان علاوه از قرارداد خرید و فروش شرکت‌هاى عامل به عنوان عامل شرکت ملى نفت ایران انجام وظیفه نمایند. بر خلاف قراردادهاى امتیاز نفت که نمونه آن قرارداد 1933 است و مواد آن قابل فهم نیست سعى کردیم آن قدر مواد این قرارداد فروش را صریح و روشن و قابل فهم بنویسیم که تمام ایرانیان بتوانند بفهمند و تفسیر کنند.

از اطناب کلام نترسیدیم و سعى کردیم تمام مواردى را که ممکن است روزى مورد اختلاف قرار گیرد با صراحت و وضوح و تفصیل روشن کنیم.

به این جهت قرارداد فروش نفت از نظر وضوح و صراحت و جامعیت قابل مقایسه با هیچ قراردادى نیست.

راجع به غرامت که حل آن ارتباط مستقیم با امکان فروش نفت ایران داشت ما مستقیماً با نمایندگان کمپانى سابق نفت وارد مذاکره شدیم.

آنها ارقامى پیش ما گذاشتند که مشتمل بر تفاوت قیمت تعهدات خودشان نسبت به خریداران بعد از ملى شدن صنعت نفت ایران بود.

می‌گفتند تا موقعى که ما در ایران عمل می‌کردیم قیمت تمام شده نفت براى ما صرف می‌کرد و ما با اعتبار این قیمت و امتیازى که در ایران داشتیم تعهداتى نسبت به خریداران کرده بودیم بعد از ملى شدن نفت ناچار شدیم براى حفظ اعتبار تجارتى خود به انجام تعهات موجود خود به هر نحو که ممکن باشد ادامه دهیم و براى این کار نفت را به قیمت گران‌تر از سایرین خریدیم و تحویل دادیم و به اضافه کشتی‌هاى ما قبلاً مسیر معینى را براى رسیدن به بازارها طى می‌کرد ما وقتى از فروشندگان دیگر نفت خریدیم یا نفت خود را در پالایشگاه‌هاى دور دست تصفیه نمودیم ناچار شدیم مسیر کشتی‌ها را هم تغییر دهیم و مبالغى اضافه کرایه پرداختیم.

در اینجا باید تذکر بدهم که در نتیجه مطالعات دقیق و مشاوره با حقوقدان‌هاى معروف کشورهاى مختلف این مسئله مسلم گردید که در تعیین میزان غرامت کمپانى نفت این گونه خسارات وارده بر شرکت قطعاً در هر دادگاهى مورد قبول قرار می‌گرفت. گذشته از اینها عدم النفع تا خاتمه قرارداد را مطالبه می‌کردند

(قنات‌آبادى - خدا رحم کرد تفاوت بدى آب و هوا را از ما نخواستند) راجع به مبلغ 49 میلیون لیره موجود در ترازنامه سال 1949 می‌گفتند که ما این مبلغ را در صورتى مدیون به ایران بودیم که قرارداد الحاقى نفت تصویب می‌شد ولى وقتى آن قرارداد رد شد ما تعهدى نداریم و حاکم بر روابط ما و ایران قرارداد 1933 بوده است.

ما گفتیم که کمپانى نفت طى مدت عملیات خود از ایران سود سرشارى بده است به شکرانه این سود هنگفت و براى ایجاد حسن تفاهم خوب است که ما و شما حساب گذشته را به آب بشوییم و از دعاوى نسبت به هم صرف‌نظر کنیم.

آنها گفتند ما تاجریم و در مقابل انتظارات صاحبان سهام شرکت مسئولیت داریم بالاخره اصرار ما به نتیجه نرسید و وقتى نتوانستیم آنها را به صرف‌نظر کردن از دعاوى خود متقاعد کنیم سر حساب نشستیم (قنات‌آبادى - آن وقت هر چه آنها گفتند ما همان را کردیم.)

راجع به 49 میلیون لیره که حق ایران می‌دانستیم پافشارى کردیم آنها گفتند به این شرط قبول می‌کنیم که ضررهاى ما را بابت تفاوت قیمت نفت و کشتى در مقابل تعهداتى که داشته‌ایم و مورد تصدیق کارشناسان

+++

بین‌المللى است قبول کنید و همچنین عدم النفع ما را بپردازید.

ما زیر بار عدم‌النفع نرفتیم ولى حاضر شدیم اگر ارقام صحیح و منطقى راجع به تفاوت قیمت خرید نفت بابت انجام تعهدات‌شان بعد از ملى شدن نفت ایران ارائه کردند مورد مطالعه قرار بدهیم. ما در ضمن دعاوى خودمان گفتیم که شما سه سال نگذاشتید ما نفت خود را بفروشیم و با جلوگیرى از فروش نفت خساراتى به خزانه مملکت ما وارد شده است و شما ضامن پرداخت آن هستید و از این بابت سى میلیون لیره مطالبه کردیم، آنها زیر بار نرفتند، ما گفتیم همان طور که شما مدعى هستید تفاوت خریدهاى شما بابت انجام تعهداتى که داشتید باید مورد مطالعه واقع شود و ارقام صحیح آن مورد قبول قرار گیرد شما هم باید این ادعاى منطقى و حقوقى ما را بپذیرید. تفصیل مطلب زیاد است بالاخره ما توانستیم مبلغ سى میلیون لیره را به جمع دعاوى خود اضافه کنیم. مجموع مبلغ ادعایى شرکت نفت غیر از تأسیسات آبادان 265 میلیون لیره بود ما مشغول تراشیدن این رقم شدیم و ارقام خودمان را جلوى آنها گذاشتیم.

بالاخره بعد از آن که چندین بار مذاکرات قطع شد و از نو آغاز گردید و مداخلاتى به نفع ما از مجراى سیاست‌هاى دولت دوست به عمل آمد رقم دعاوى آنها به 115 میلیون لیره محدود شد و متقابلاً 90 میلیون لیره دعاوى ما را قبول کردند. با توجه به اوضاع و احوال راه منصفانه‌اى بود.

بعد از تهاتر این دو رقم مجموع بدهى ما از بابت غرامت و بقیه استهلاک دستگاه تصفیه کرمانشاه و کل تأسیسات شرکت در ایران به بیست و پنج میلیون لیره قطع شد و این نازل‌ترین مبلغى بود که به تصدیق کارشناسان حقوقى و اقتصادى بین‌المللى در مورد کلیه دعاوى شرکت سابق به کرسى نشاندیم.

ما معتقد بودیم که از لحاظ اخلاق شرکت سابق نباید یک دینار از ما مطالبه کند ولى نمایندگان شرکت از نظر اقتصاد و بازرگانى طبق اسناد خود این مبلغ را مطالبه می‌کردند و با آن که حتى براى گرفتن یک «پنى» چانه می‌زدند و یک شاهى را هم یک شاهى می‌دانستند باز هم مذاکرات‌شان خالى از حسن نیت نبود.

چه می‌شد کرد در دنیایى که تجارت و منافع بازرگانى مافوق تمام احساسات است همین قدر که طرفى توانست بیشتر بگیرد و کمتر گرفت باز هم رعایت کرده است. اگر رقم مورد توافق خودمان را با شرکت نفت از بابت غرامت با آنچه در حکومت آقاى دکتر مصدق مطالبه می‌کردند مقایسه کنیم آن وقت معلوم می‌شود که چه پیشرفتى در موضوع پرداخت غرامت نصیب ما شده است و نسبت به ارقامى که موجب وحشت آقاى دکتر مصدق شده بود چه گذشت‌هایى صورت گرفته است.

نوع پول و طرز پرداخت کنسرسیوم یکى از مسائل مهمى بود که ما به آن توجه داشتیم ما نمی‌خواستیم پول معینى را وسیله معامله قرار دهیم آنها استدلال می‌کردند که نفت ایران در نیم‌کره شرقى و در گروه استرلینگ به فروش می‌رسد و پول حاصل از فروش نفت ناچار باید به لیره باشد. ما گفتیم که قبول لیره به عنوان قیمت نفت بدون تضمین‌هاى خاصى ما را در محاصره دائمى اقتصاد استرلینگ قرار خواهد داد و ما میل داریم آزادى خرید و معاملات خود را تأمین کنیم. آنها حاضر شدند براى آرامش خاط ما پیش‌بینی‌هاى لازم را بپذیرند و بعد از مناجات زیاد بالاخره این طور موضوع پول را حل کردیم که چون فروش نفت ایران در منطقه استرلینگ است پول ما به لیره پرداخت شود ولى باید تمام لیره‌هاى ما قابل تبدیل به ارزهاى دیگر باشد آنها قبول کردند که بر مبناى قرارداد پرداختى بین دولت ایران و دولت انگلستان و موافقت‌نامه بین بانک ملى ایران و بانک انگلستان کلیه لیره‌هاى حاصل از فروش نفت یا مربوط به آن با رعایت ترتیب خاصى در مورد تبدیل به دلار آزادانه قابل انتقال به کشورهاى دیگر باشد و از این جهت هیچ‌گونه نگرانى براى ما باقى نمانده است که بتوانیم از درآمد حاصل از نفت احتیاجات کشور را از خارج رفع نماییم.

مع‌ذالک ما گفتیم اگر روزى دولت انگلستان میل نداشت که قرارداد پرداخت خود را با ما تجدید کند یا آن که لیره آزادانه قابل تبدیل به دلار نبود و از این را محظوراتى براى ما ایجاد شد ما چگونه می‌توانیم نسبت به دریافت پول نفت به ارزى که لازم داریم اطمینان حاصل کنیم آنها حاضر شدند در ماده سى‌ام قرارداد تضمین کنند که در این صورت با کمپانی‌هاى تشکیل دهنده کنسرسیوم مذاکره خواهیم کرد و طریقه‌اى که منافع ما را تضمین کند در نظر خواهیم گرفت.

موضوع قیمت محصولات نفتى براى مصرف داخلى کشور نیز مورد توجه ما بود شرکت سابق بهاى محصولات نفتى را براى توزیع داخلى به مأخذ بهاى خلیج مکزیک با تخفیفى با ما حساب می‌کرد و به این حساب اغلب از مشتریان دیگر گران‌تر براى ما تمام می‌شد ما کنسرسیوم را حاضر کردیم که احتیاجات داخلى کشور را به مواد نفتى و مشتقات آن به هر میزان مورد لزوم باشد در مقابل دریافت هزینه تصفیه به ما تحویل دهد در نتیجه این توافق در صورت اجراى این قرارداد بنزین، نفت و گازوئیل براى مصرف داخلى کشور براى شرکت ملى نفت به یک قیمت تمام می‌شود. ما در قرارداد با کنسرسیوم دوازده و نیم درصد از محصول نفت خام کشور را براى تجارت آزاد خودمان تأمین کردیم تا به هر کسى خواستیم بفروشیم و از راه فروش آن تجربه تجارت نفت را به دست بیاوریم. ما توانستیم در ضمن مذاکرات خود با نمایندگان کنسرسیوم یک مشکل دیگرى را نیز حل کینم و آن موجودى نفت تصفیه شده در تصفیه‌خانه آبادان در شروع عمل کنسرسیوم است آنها پیشنهاد کردند که این موجودى را از ما تحویل بگیرند و در آخر مدت قرارداد به همان میزان به ما تحویل بدهند، ما زیر بار نرفتیم و بعد از مذاکرات طولانى موافقت حاصل شد که معادل موجودى مواد تصفیه شده در روز شروع به کار شرکت ملى نفت ایران می‌تواند بر حسب احتیاج و به تدریج همان مواد را مجاناً براى مصرف داخلى بگیرد به این شکل مدت چندین ماه احتیاجات داخلى کشور از حیث مواد سوخت، بنزین، بنزین هواپیما و غیره مجاناً رفع خواهد شد.

ما در خلال تمام مذاکرات به نفت یک موضوع بود که حواس ما را همیشه متوجه خود می‌کرد و آن حفظ و پرورش و رشد شرکت ملى نفت بود که در مبارزات شدید سه ساله به وجود آمده بود. شرکت ملى نفت ایران که در شرایط نامساعدى تأسیس شده و از روز اول با هزار مشکل مواجه گردید.

ما خواستیم این مؤسسه ملى را به هر تدبیر است حفظ کنیم و در محیط مساعدى وسایل رشد او را فراهم نماییم که انشاءالله به زودى بتواند منشا خیر زیادى براى مملکت بشود به همین علت بود که در مذاکرات مربوط به حل نفت یکى از طرف‌هاى مذاکره اصلى شرکت ملى نفت قرار گرفت و کلیه عملیاتى که بعداً انجام بشود به نام وزیر نظارت آن شرکت خواهد بود. شرکت ملى نفت مجال آن را خواهد داشت که در ضمن نظارت بر اعمال شرکت‌هاى عامل و خریدار ذخیره کافى از تجربیات بی‌اندوزد.

کارشناس ایرانى تربیت کند، امور زیادى را مباشرت نماید، کار تهیه و تصفیه و توزیع نفت داخلى را به عهده بگیرد.

پالایشگاه کرمانشاه آزمایشگاهى براى انواع عملیات او باشد و اگر لازم شد دستگاه‌هاى تصفیه تازه وارد کند و به کار اندازد.

این بود خلاصه‌اى از آنچه توانستیم در راه حل مشکل نفت توفیق حاصل کنیم و قراردادى که براى فروش نفت تنظیم شده است چیزى جز انعکاس مطالبى که عرض کردم نمی‌باشد.

آقایان این قرارداد محصول فکر و استقامت عده‌اى از هموطنان شماست که تخصص‌شان بارها مورد تحسین و تمجید همان کسانى قرار گرفته است که سال‌هاى متمادى در امور فنى و حقوقى و اقتصادى نفت سابقه دارند و من از همکارى آن جوان‌هاى ورزیده و تحصیل کرده (قنات‌آبادى - مثل آقاى بیات) (خنده نمایندگان) بر خود می‌بالم و خوشحالم که امروز ما داراى کارشناسان و مهندسینى هستیم که اگر تعدادشان کم است ولى هم سنگ بهترین کارشناسان خارجى می‌باشند و در اداره امور استخراج و تصفیه نفت وجودشان موجب مفاخرت ایران و مظهر رشد علمى و فرهنگى ما خواهد بود من امیدوارم فعالیت مجدد دستگاه‌هاى نفت آبادان در شرایط جدید مجال کافى براى پرورش امثال این جوان‌ها بدهد واین آرزوى همه ایران است.

آقایان محترم خداوند را به شهادت می‌طلبم که در طول مذاکرات و در تنظیم مواد قرارداد در کمال صداقت و صمیمیت و با عشق سوزان خدمت به وطن ما مجاهدت کردیم و هر چه به فکرمان می‌رسید و امکان پیشرفت داشت کرده و در کمال شهامت و شجاعت این مسئولیت بزرگ را پذیرفتیم.

ما می‌توانستیم مثل کسانی که همیشه کنار می‌نشینند و انتقاد می‌کنند تا میان مردم خوشنام باشند زیر بار مذاکره و تنظیم قرارداد نرویم ولى شرافت ایرانیت و وجدان ما به ما حکم می‌کرد که براى نجات وطن حیثیت و همه چیز خود را به خطر بی‌اندازیم.

مسلماً انتقاد از آنچه طى شش ماه خون دل خوردن و جان کندن تهیه شده است کار بسیار آسانى است بدون تردید تهمت و ناسزاگویى به کسانى که شش ماه آرام و راحت نداشتند ساعت‌هاى بحرانى سختى را گذراندند میسر است و ما که آن همه سختى و مشقت را تحمل کردیم پیه این ناسیاسی‌ها را نیز به تن خود مالیده‌ایم من می‌دانم که دستمزد ما در مقابل تمام این زحمات از طرف کسانى که راحت‌ترین و پر فایده‌ترین مشاغل یعنى هوچی‌گرى را انتخاب کرده‌اند جز فحش و ناسزا نخواهد بود ولى به خاطر حقیقت، به خاطر انسانیت و به خاطر قومیت ایرانى این ناسزاها را تحمل می‌کنیم.

قفا خوریم و ملامت کشیم و خوش باشیم که در طریقت ما کافرى است رنجیدن.

از ما می‌گذرد، بد یا خوب، زشت یا زیبا، تاریخ و آینده درباره همه ما قضاوت خواهد کرد (صحیح است) ولى من میل دارم با صداقت از همه شما آقایان محترم تقاضایى بکنم. تقاضاى من این است که وقتى می‌خواهید نسبت به آنچه ما کردیم قضاوت کنید آنچه که ما گفتیم به خاطر بسپارید، مشکلات حاضر را در نظر بگیرید، اگر خواستید انتقاد کنید

+++

این وظیفه و حق آقایان نمایندگان است سعى کنید خودتان را به جاى ما بگذارید و پیش خود فکر کنید اگر جاى ما بودید چه می‌کردید، اگر صلاح خودتان را در تهمت زدن و فحش دادن به ما می‌دانید یک دقیقه با وجدان خود مشورت کنید و بدانید در این دنیا خدایى و حقانیتى هم هست (صحیح است).

من با کمال بردبارى و در نهایت علاقمندى حاضرم هر گونه توضیحى آقایان بخواهند عرض کنم، هر انتقادى کنید به جان و دل بشنوم، ما چون قرارداد فروش را امضا کرده‌ایم از آن دفاع خواهیم کرد، شما آقایان هم مطالعه کنید، شور کنید، وجدان‌تان را حکم قرار دهید، به مصلحت مملکت بیندیشید، ببینید در حال حاضر و در شرایط کنونى دنیا اگر بهتر از این و کامل‌تر از این معامله میسر است این قرارداد را رد کنید.

اگر حدس زدید که احتمال دارد به درد این قرارداد یک دستگاهى پیدا شود که محض خاطر کشور شش هزار ساله ما مجاناً دستگاه‌هاى نفت ما را به کار اندازد و تمام منافع آن را به ما تقدیم کند درنگ نکنید و فوراً به او مراجعه فرمایید ما از شما تشکر خواهیم کرد. ولى اگر اعتراف کردید که در حال حاضر رسیدن به ایده‌آل‌هاى ملى میسر نیست، اگر اعترف کردید که تاجر حساب سود و منافعش را می‌کند و طرف حساب ما شرکت‌هاى تجارتى هستند، اگر اعتراف کردید که فروش نفت جز با سازش با کمپانی‌هایى که انحصار فروش نفت را دارند، همان طور که سه سال تجربه کردیم غیر ممکن است و اگر توجه کردید که قرارداد فروش با کنسرسیوم بهترین قراردادى است در نوع خود که تاکنون براى معامله نفت بسته شده است آن وقت به این قرارداد رأى بدهید و بگذارید نفت ایران به جریان بیفتد و عایدات آن صرف بهبود زندگى مردم فقیر این مملکت شود. حال خود دانید و خداى خودتان، این شما و این مسئولیت وجدانى که در مقابل ملت ایران و تاریخ دارید (احسنت) ضمناً یک نکته را خواستم خدمت آقایان عرض بکنم که ممکن است براى بعضى از آقایان سوءتفاهم شده باشد که متن انگلیسى قرارداد فقط معتبر است در صورتى که این طور نیست و متن انگلیسى و فارسى هر دو معتبر است، منتهى در صورت بروز اختلاف در یک موارد معینى متن انگلیسى مقدم خواهد بود، بنابراین در کمیسیونى که آقایان مطالعه می‌فرمایند مطالعه متن فارسى کافى است اگر توضیحات دیگرى در قسمت انگلسى‌اش لازم باشد چون ممکن است روشن‌تر باشد البته عرض خواهم کرد (مسعودى - قرارداد را هم بدهید) تقدیم می‌کنم فراموش نکرده‌ام و این نسخه قرارداد و لایحه ضمیمه‌اش است که تقدیم می‌کنم.

شمس قنات‌آبادى- آقاى رئیس اخطار نظامنامه‌اى دارم.

رئیس- آقایان نمایندگان محترم استحضار دارند که جناب آقاى نخست‌وزیر تقاضاى تشکیل یک کمیسیون خاص مشترک براى این امر از مجلسین کرده‌اند و چون در دوره شانزدهم هم سابقه دارد امروز آقایان براى کار نفت 18 نفر انتخاب بکنند که در جلسات مشترک به این قرارداد رسیدگى بشود و گزارش آن را تقدیم مجلس نمایند، قبلاً می‌خواهم نظر آقایان را بدانم که این کمیسیون را از شعب انتخاب می‌کنند یا از مجلس (جمعى از نمایندگان - از مجلس، از مجلس) اگر از مجلس انتخاب می‌کنید بنابراین آقایانی که موافقند 18 نفر از مجلس انتخاب بشوند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد.

شمس قنات‌آبادى- آقاى رئیس بنده اخطار دارم، اخطار قانونى مطابق آیین‌نامه بر هر مطلبى مقدم است.

رئیس- طبق چه ماده‌اى اخطار دارید؟

شمس قنات‌آبادى- طبق ماده 143، طبق ماده 110، طبق ماده 73.

رئیس- الان که موضوع مطرح نیست وقتى که مطرح شد اخطار خودتان را بگویید.

شمس قنات‌آبادى- جناب آقاى رئیس اخطار قانونى مطابق آیین‌نامه بر هر مطلبى مقدم است موقعى که بنده عرض کردم اخطار، باید آقاى رئیس توجه فرموده باشند و اجازه بدهند من عرض کنم.

رئیس- هر وقت گزارش مطرح شد شما اخطار کنید.

شمس قنات‌آبادى- بنده راجع به گزارش اخطار نداشتم.

رئیس- حالا نیم ساعت تنفس می‌دهیم و مجلس مجدداً تشکیل می‌شود.

 (نیم ساعت پیش از ظهر جلسه به عنوان تنفس تعطیل شد و یک ربع بعد از ظهر مجدداً تشکیل گردید.)

رئیس- شروع می‌کنیم به انتخاب کمیسیون خاص از مجلس شوراى ملى بدواً سه نفر به حکم قرعه براى نظارت انتخاب می‌شوند (اقتراع به عمل آمد و آقایان سرمد، دکتر بینا و حسسین عاملى براى نظارت تعیین شدند).

رئیس- دو نفر هم آقایان مسعودى و جلیلوند از هیئت رئیسه در نظارت شرکت می‌کنند حالا اسامى آقایان به ترتیب از دست راست اعلام می‌شود و آقایان براى رأى دادن تشریف بیاورند. (اسامى آقایان نمایندگان به ترتیب ذیل به وسیله آقاى مسعودى (منشى) اعلام و در محل نطق حاضر و رأى دادند.)

آقایان - امیر تیمور، قنات‌آبادى، کریمى، اسکندرى، صفارى، صارمى، تجدد، محمود افشار، پناهى، موسوى، پیراسته، احمد فرامرزى، عبدالصاحب صفایى، میراشرافى، امید سالار، باقر بوشهرى، محمودى، تیمورتاش، مهندس قباد ظفر، عباسى، ایلخانى‌زاده، کاشانى، بوداغیان، نورالدین امامى، حمیدیه، افشار صادقى، صدرزاده، داراب، بزرگ‌نیا، شادمان، درخشش، ارباب، دکتر آهى، شوشترى، نراقى، قراگزلو، بوربور، دولتشاهى، امیر احتشامى، اردلان، صادق بوشهرى، صدقى، دکتر وکیل، مهندس جفرودى، مهندس شاهرخ‌شاهى، پورسرتیپ، دکتر افشار، بهرام سهرابیان، کیکاوسى، حمید بختیار، دکتر سعید حکمت، سلطانى، رضایى، دکتر حمزوى، دکتر امیر نیرومند، توماج، مشایخى، شیبانى، دکتر مشیر فاطمى، مهدوى، کاشانیان، قرشى، مکرم، لارى، سنندجى، شادلو، سعیدى، تفضلى، عزیز اعظم زنگنه، خرازى، بهبهانى، دکتر شاهکار، دکتر عمید، خلعتبرى، دکتر جزایرى، حائرى‌زاده، سید احمد صفایى، برومند، عمیدى نورى، نقابت، هدى، نصیرى، خزیمه علم، عرب شیبانى، مرآت اسفندیارى، اکبر، سلطان‌مراد بختیار، دکتر پیرنیا، دهقان، استخر، قوامى، اخوان، گیو، فرود، کى‌نژاد، رضا افشار، مرتضى حکمت، دولت‌آبادى، معین‌زاده، افخمى، صراف‌زاده، ثقه‌الاسلامى، جلیلوند، یارافشار، عاملى، سرمد، دکتر بینا، مسعودى.

(اخذ رأى به عمل آمده و پس از شمارة مهره‌هاى تفتیشیه و اوراق رأى و استخراج آرا نتیجه به قرار ذیل حاصل شد.)

مهره تفتیشیه 108، اوراق رأى 108.

آقاى نورالدین امامى خویى 83 رأى، آقاى دولت‌آبادى 78 رأى، آقاى محمدعلى مسعودى 72 رأى، آقاى دکتر پیرنیا 70 رأى، آقاى دکتر سعید حکمت 61 رأى، آقاى دکتر شاهکار 56 رأى، آقاى صارمى 55 رأى، آقاى خرازى 53 رأى، آقاى موسوى 52 رأى، آقاى خلعتبرى 49 رأى، آقاى تجدد 47 رأى، آقاى مشایخى 47 رأى، آقاى دکتر مشیر فاطمى 45 رأى، آقاى شوشترى 45 رأى، آقاى رضا افشار 44 رأى، آقاى محمودى 44 رأى، آقاى استخر 43 رأى، آقاى دکتر بینا 43 رأى، آقاى سعیدى 36 رأى، آقاى عمیدى نورى 35 رأى، آقاى نقابت 35 رأى، آقاى دولتشاهى 35 رأى، آقاى سرمد 33 رأى، آقاى پورسرتیپ 31 رأى، آقاى قنات‌آبادى 30 رأى، آقاى شیبانى 25 رأى، آقاى دکتر افشار 23 رأى، آقاى حائرى‌زاده 22 رأى، آقاى شادمان 21 رأى، آقاى مکرم 20 رأى، آقاى درخشش 19 رأى، آقاى ارباب 18 رأى، آقاى سلطانى 16 رأى، مهندس جفرودى 15 رأى، صدرزاده 15 رأى، قراگزلو 14 رأى، بوربور 14 رأى، دکتر عمید 12 رأى، کیکاوسى 11 رأى، اردلان 11 رأى، دکتر جزایرى 11 رأى، بزرگ‌نیا 11 رأى، لارى 10 رأى، تیمورتاش 8 رأى، امیر نصرت اسکندرى 8 رأى، عبدالصاحب صفایى 8 رأى، عاملى 7 رأى، خزیمه علم 7 رأى، امیر تیمور 6 رأى، فرود 5 رأى، کاشانى 5 رأى، عرب شیبانى 5 رأى، اکبر 5 رأى. آقایان تفضلى، پیراسته، امید سالار، بهبهانى، کریمى، سنندجى، نراقى، احمد فرامرزى هر یک 3 رأى.

آقایان - مهندس قباد ظفر، پناهى، دکتر وکیل، میراشرافى، ایلخانى‌زاده، برومند، صادق بوشهرى، توماج، مرتضى حکمت، امیر بختیار، صفارى، داراب، هر یک 2 رأى. آقایان - رضا حکمت، شفیعى، عباسى، هدى، سید احمد صفایى، جلیلوند، اخوان، مرآت اسفندیارى، دکتر آهى، کى‌نژاد، باقر بوشهرى، حمیدیه، عبدالرحمن فرامرزى، غضنفرى، مهدوى، گیو، هر یک یک رأى. ورقه سفید 2 ورقه.

رئیس- بنابراین آقایان - نورالدین امامى، دولت‌آبادى، مسعودى، دکتر سعید حکمت، دکتر شاهکار، دکتر پیرنیا، صارمى، خرازى، موسوى، خلعتبرى، تجدد، مشایخى، دکتر مشیر فاطمى، شوشترى، رضا افشار، محمودى، استخر، دکتر بینا، براى شرکت در کمیسیون خاص انتخاب شدند.

 4- تعیین موقع جلسة بعد، ختم جلسه

رئیس- موافقت می‌فرمایید جلسه را ختم کنیم (صحیح است) جلسة آینده روز پنجشنبه خواهد بود.

 (مجلس دو ساعت و نیم بعد از ظهر ختم شد.)

رئیس مجلس شوراى ملى- رضا حکمت

+++

یادداشت ها
Parameter:294869!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)