کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره سیزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏13
[1396/05/17]

جلسه : 181 صورت مشروح مجلس روز سه‌شنبه 21 تیر ماه 1322  

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت مجلس

2- تقدیم یک فقره لایحه راجع به هزینه انتخابات از طرف آقاى وزیر کشور

3- شور دوم لایحه آموزش و پرورش اجبارى و عمومى

4- تقدیم یک فقره لایحه راجع به پشیز از طرف آقاى وزیر دارایى‏

5- موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه‏

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏13

جلسه : 181

صورت مشروح مجلس روز سه‌شنبه 21 تیر ماه 1322

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت مجلس

2- تقدیم یک فقره لایحه راجع به هزینه انتخابات از طرف آقاى وزیر کشور

3- شور دوم لایحه آموزش و پرورش اجبارى و عمومى

4- تقدیم یک فقره لایحه راجع به پشیز از طرف آقاى وزیر دارایى‏

5- موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه‏

(مجلس یک ساعت ربع قبل از ظهر به ریاست آقاى اسفندیارى تشکیل گردید)

صورت مجلس روز یکشنبه 19 تیر ماه را آقاى (هاشمى) منشى قرائت نمودند.

(اسامی غایبین جلسه گذشته که ضمن صورت مجلس خوانده شده:

غایبین بی‌اجازه- آقایان: دکتر سمیعی، جلیلی، فیاض، طوسی، شهدوست، اورنگ، طالش‌خان، دکتر تاج‌بخش، مشیردوانی، شجاع، حمزه‌تاش، دکتر سنگ، مهذب، معتصم سنگ، فرشی، دادور، نمازی، صادق وزیری، سلطانی، فتوحی، شباهنگ، مستشار، کامل ماکو، حریری، فرمانفرماییان

دیر‌آمدگان بی‌اجازه- آقایان: اکبر، خسروشاهی، نصرتیان)

1- تصویب صورت مجلس

رئیس- در صورت مجلس نظرى نیست. آقاى مهدوى‏

مهدوى- آقاى فیاض را در صورت مجلس غایب بى‌اجازه نوشته‌اند ایشان به وسیله بنده کسب اجازه کرده‌اند.

رئیس- یک عده از آقایان هستند که همه کسالت داشتند و غایب بى‌اجازه نوشته شده‌اند این مانعى ندارد و اصلاح خواهد شد. در صورت مجلس نظرى نیست (خیر) صورت مجلس تصویب شد.

2- تقدیم یک فقره لایحه راجع به هزینه انتخابات از طرف آقاى وزیر کشور

وزیر کشور- به طوری که آقایان محترم مسبوق هستند به موقع قانونى شروع به انتخابات چیزى باقى نمانده و البته از طرف وزارت کشور مقدمات این کار تهیه شده فقط چیزى که احتیاج داریم هزینه انتخابات است که باید تصویب شود این است که بنده لایحه تهیه کرده و تقدیم می‌کنم و تصویب آن را تقاضا می‌کنم.

3- شور دوم لایحه آموزش و پرورش عمومى و اجبارى

رئیس- گزارش کمیسیون فرهنگ راجع به آموزش و پرورش عمومى مطرح است.

+++

کمیسیون فرهنگ لایحه شماره 36681 دولت راجع به آموزش و پرورش عمومى را براى شور دوم مورد مطالعه قرار داده و پس از بررسى پیشنهادهاى آقایان نمایندگان که در شور اول تقدیم کرده‌اند با مواد زیر موافقت حاصل شده اینک گزارش آن براى تصویب تقدیم می‌گردد.

ماده اول- دولت مکلف است از سال 1322 تا مدت ده سال تعلیمات (آموزش و پرورش) ابتدایى را در تمام کشور به تدریج عمومى و اجبارى سازد.

رئیس- شور در کلیات است‏.

جمعى از نمایندگان- کلیات ندارد.

رئیس- آقاى روحى‏

روحى- کلیات در آخر است و در ماده اول هم برحسب سوابق می‌شود صحبت کرد بنده خواستم آقاى وزیر فرهنگ را متوجه به یک نکته اساسى بکنم این قانون یکى از آروزها و کمال مطلوب عمومى ملت ایران بوده و احزاب و جماعات همیشه میل داشتند که مسأله تقسیمات عمومیت پیدا کند که در نتیجه انواع بداخلاقى که نتیجه بى‌سوادى است از بین برود و امروز این قانون به مجلس آمده و بنده هم یکى از موافقین این قانون هستم خواستم عرض کنم بنده که پنجاه و شش مرحله از زندگانى خود را می‌گذرانم و از سن نه سالگى توانایى خواندن و نوشتن را داشته‌ام و در زمان فارسى و عربى به قدرى مطالعه کرده و رنج دیده‌ام که اگر اظهار عقیده در این خصوص بکنم شاید مستند باشد خواستم به آقا عرض بکنم که بنده در عرض این مدت صریح عرض می‌کنم که توانایى خط فارسى خواندن پیدا نکرده‌ام و اگر چندین سال دیگر هم وقت صرف کنم باز این خط برایم غیر قابل خواندن است و این خط یک اشکالاتى را فراهم می‌کند گاهى در معاملات و در تلگرافات زیان‌هایى برای مردم تا به حال وارد کرده است و باز هم وارد خواهد کرد و با این خط شما نمی‌توانید معارف را بسط بدهید وزارت فرهنگ که می‌خواهد در ظرف چند سال خواندن و نوشتن را یاد بدهد با این صورت نمی‌شود و بایستى وزارت فرهنگ براى اصلاح خط فکر کند بنده عرض می‌کنم زبان شکرین فارسى اگر خطش خوانا بود امروز یکى از زبان‌هاى زنده دنیا بود و در تمام دنیا می‌رفت که گفتار سعدى و حافظ چیست و چون همین قدر که به خط می‌رسند کیمیت لنگ می‌ماند این است که فکر می‌کنند و بعد وا می‌مانند و این خط را غیر قابل تعمیم می‌دانند الان چهل سال است دارم می‌خوانم باز نمی‌توانم و اگر چهل سال دیگر هم بخوانم باز نمی‌توانم و بلکه هیچ کس توانایى ندارد این عرضى که بنده می‌کنم شاید امروز طرف توجه هیچ یک از آقایان نباشد ولى بنده عرض می‌کنم اصلاح این خط مشکل است ولو این که اعراب را هم داخل حروف بکنند قابل اصلاح نیست ما هم هیچ راهى نداریم جز این که خط لاتین را بگیریم و تعلیمات را عمومى بکنیم حالا مختارید در این کار مطالعه بفرمایید و دقت بفرمایید و فکرى بفرمایید که همه باسواد بشوند و زبان ما را هم یکى از زبان‌هاى زنده دنیا بکنید.

وزیر فرهنگ- بنده با تصدیق این که خط فارسى زیاد مشکل است شکى نیست ولى این یک موضوعى است که البته در موقع تقدیم قانون تعلیمات اجبارى نمی‌شود عملى کرد و این قدرها موضوع ساده نیست و همه آقایان موافق نیستند که ما خط فارسى را عوض کنیم و خط لاتین جایش بگذاریم (صحیح است) و شاید یک اصلاحاتى را هم موافق نباشند که حروفى را که از حیث صورت موافق هستند مثل (ز) و (ذ) و (ض) و (ظ) و یا (ث) و (س) و (ص) یا (ق) و (غ) موافق نیستند که این را هم از بین ببریم و یک عده از دانشمندان و فضلا موافق نیستند با این موضوع (صحیح است) بنابراین موضوع خیلى قابل مطالعه و اهمیت است وزارت فرهنگ هم مطالعه خواهد کرد و شاید به موقع خودش یک پیشنهادى در این موضوع تقدیم مجلس بکند.

رئیس- آقاى مؤید احمدى‏

مؤید احمدى- بنده خیلى خوشوقتم که امروز این لایحه در مجلس مطرح است و از بدو مشروطیت که بنده خاطر دارم به علاوه بر قانون اساسى معارف هر حزبى که در ایران

+++

تشکیل شده بود یکى از مواد مرامنامه‌اش تعلیمات اجبارى بود امروز بعد از بیست و هفت سال آمده است به مجلس و بنده هم کمال موافقت را دارم لیکن یک نکته را خواستم تذکر بدهم به آقاى وزیر چون در آخر ماده اول نوشته شده است که تا مدت ده سال آموزش و پرورش را در تمام کشور به تدریح عمومى نماید. این تدریج را ما در قوانین پیش این طور ترجمه کردیم وقتى که یک قانونى می‌گذشت اول طهران را در نظر می‌گرفتند مثلاً ثبت اسناد اول طهران بعد جاهاى دیگر ولى بنده در این لایحه نظر عکس دارم و عقیده دارم که باید از اقصى نقطه مملکت شروع بشود و بیاید جلو چون آنجاها احتیاجاتشان بیشتر است مثلاً در آخرین نقطه بلوچستان یا در آخرین نقطه کردستان یا اطراف خراسان در آن دهاتی که هنوز تعلیمات اصلاً نیست آنها را اول آشنا کنند البته الان در تمام دهات اطراف تهران مدرسه هست و تعلیمات ابتدایى هست بنده عقیده‌ام این است که به جاى به تدریج الاهم فالاهم را در نظر بگیرند و الا این را در شهرهاى دوردست در نظر بگیرند آنهایى که به کلى از حوزه معارفى دور افتاده‌اند آنها را در نظر بگیرند بعد همان طور به تدریج در ظرف 10 سال در تمام کشور این تعلیمات را عمومى کنند و این نکته‌اى است که عجالتاً به نظر بنده رسیده البته بسته به رأى مجلس و آقاى وزیر است.

رئیس- آقاى هاشمى‏

هاشمى- بنده تصویب این لایحه را یکى از بزرگ‌ترین موفقیت‌هایى می‌دانم که در این دوره نصیب مجلس شوراى ملى و کشور ایران شده است مخصوصاً در اینجا تشکر می‌کنم از جناب آقاى وزیر فرهنگ که تشریف می‌آوردند در کمیسیون و مخصوصاً نظریاتى که در امر فرهنگ آقایان داشتند در جزئیات امر وارد می‌شدند و توجه کامل می‌نمودند و از نظر علاقه‌اى که به امور فرهنگ دارند به جزئیات پیشنهادات توجه کاملى می‌نمودند و تقریباً قانونى به این منقحى کمتر بنده دیدم که همه نوع اصلاحات در آن باشد و با تمام مقتضیات کشور ایران وفق بدهد خاصه طرز ترتیب کتاب‌هاى آن و مراعات کردن قسمت صنایع و کشاورزى و سایر چیزهایى که سودمند به حال افراد باشد و جنبه علمى و عمل آن با هم توأم باشد منتهاى دقت در این قسمت به عمل آمده. دفعه اول که این قانون به مجلس آمد میزان حقوق کلیه مستخدمین از کمک آموزگار گرفته تا استادان دانشگاه در آن تصریح شده بود و اصلاح شده بود بدیهى است. همه کارمندان فرهنگ و معلمین ایران و مجلس شوراى ملى و کمیسیون فرهنگ نیز به این قسمت کمال علاقه را داشتند و در شور دوم کمیسیون فرهنگ چنین صلاح دانست که لایحه تعلیمات اجبارى بدون آن قسمت به مجلس بیاید و به خودى خود مخصوص لایحه تعلیمات باشد براى تمام کشور ایران و آن قسمت میزان حقوق معلمین و اصلاح حقوق آموزگاران و کمک آموزگاران و دبیران و سایرین را کمیسیون فرهنگ از آقاى وزیر فرهنک قول صریح گرفتند که در اولین جلسه لایحه‌اش را تقدیم کنند به مجلس شوراى ملى و آن هم از همین مجلس بگذرد براى این که این دو قانون لازم و ملزم یکدیگرند هم توجه به اصلاح امور معلمین ایران و هم توجه به تعلیمات عمومى که به طور کلى یکى از ارکان مهم اجراى قانون تعلیمات عمومى است از این جهت خواستم در اینجا اطمینان بدهم به کلیه معلمین ایران که این قسمت فراموش نشده است و در همین مجلس امیدوارم مورد تصویب واقع بشود.

رئیس- آقاى آزادى‏

آزادى- بنده موافقم.‏

رئیس- آقاى امیر تیمور

امیر تیمور- بنده مخالفم. عرض کنم ما در اغلب قرا و قصبات یک دبستان‌هایى داریم که اهالى همان دهات جمع شده‌اند و دبستان‌هایى براى خودشان ایجاد کردند و یک تعلیماتی فراهم کرده‌اند و مشغول تعلیم و تربیت هستند. البته با تصویب این قانون وزارت فرهنگ نباید ممانعت و جلوگیرى کند از دبستان‌هاى ملى که فعلاً وجود دارد و مخصوصاً بنده می‌خواهم آقاى وزیر فرهنگ را متذکر بکنم که این دبستان‌هاى

+++

جدید مانع آنها نشود که اینها را بخواهند از بین ببرند و باید آنها را در موقع مناسب تشویق و مساعدت کند که آنها هم به کار خودشان ادامه بدهند.

وزیر فرهنگ- تصویب این قانون به هیچ وجه مانع ابقا دبستان‌هاى ملى نخواهد بود و تکلیف دبستان‌هاى ملى مطابق آیین‌نامه بعداً تعیین خواهد شد.

رئیس- آقاى دکتر ملک‌زاده

دکتر ملک‌زاده- عرض کنم بنده خواستم توضیح بدهم که این موضوع تعلیمات اجبارى از اقدمات مفیدى است که نه فقط بنده با این قضیه موافق هستم بلکه تمام مجلس هم البته با این قضیه موافق است و علت و فلسفه این فضیه هم روشن است که اگر ما بخواهیم راه ترقى و تعالى را پیش بگیریم و برویم آنجایى که ملل متمدنه رسیده‌اند تا نیروى ایمان و علم در مملکت وجود پیدا نکند هر اقدامى که بشود بى‌نتیجه است. اگر شما تمام قصور دنیا را در این مملکت قرار بدهید و تمام در و دیوار مملکت را هم بتوانید از زر و سیم درست کنید این فایده ندارد چون البته و خوشبختانه ایمان و عمل هر دو کمک با یکدیگرند ایمان انسان را به طرف تحصیل علم می‌کشد و علم انسان را با ایمان می‌کند این خلاصه آن است. بنده در اینجا خواستم استفاده کنم چون لایحه تعلیمات جارى است در این مملکت که بدبختانه عجالتاً فقط تنقید و بدگویى رواج پیدا کرده است من از موقع استفاده کنم و این دو نفر را که حق زیادى در ترویج فرهنگ این مملکت دارند خواستم به نام حق‌شناسى اسم برده بشوند یکى مرحوم حاج میرزا حسن رشدیه است که هم شما او را می‌شناسید که یکى از مؤسسین معارف ایران است و یکى هم مرحوم حاج میرزا یحیى دولت آبادى است که در آن روز تاریکى و سختى که اگر کسى می‌خواست قدمى در راه معارف بردارد به مشکلاتى برمی‌خورد این دو مرد در راه علم....

امیر تیمور- آقای رشیدیه حیات دارد؟

دکتر ملک‌زاده- شما هم فحش می‌دهید؟

امیر تیمور- آقا عرض می‌کنم رشدیه حیات دارد من فحش ندادم.

دکتر ملک‌زاده- ببخشید خدا عمرش را زیاد کند این یک موضوع موضوع دیگرى که الان بیان فرمودند این است که این لایحه که دولت آورده بود یک قسمت از آن راجع به امور دانشگاه پیش‌بینى شده بود که این هم البته فوق‌العاده ضرورى است ولى کمیسیون فعلاً صلاح دانست این قسمت را از هم تجزیه بکند ولى به شرط این که وزرات فرهنگ زودتر این قسمت را تهیه بکند و تقدیم مجلس شوراى ملى بکند چون آن قسمت هم براى بهبودى اوضاع معلمین خیلى ضرورى بود این است که بنده استدعا می‌کنم که این لایحه از طرف آقاى وزیر فرهنگ تقدیم مجلس بشود و از امیر تیمور عذر می‌خواهم.

بعضى از نمایندگان- کافى مذاکرات‏

رئیس- در ماده اول پیشنهادى رسیده است که قرائت می‌شود. پیشنهاد آقاى انوار

پیشنهاد می‌کنم ماده اول این طور اصلاح بشود: دولت مکلف است از ابتداى سال تحصیلى 1322 تعلیمات ابتدایى را الخ.

رئیس- انوار

انوار- بنده خیلى متأسف هستم که به عرض مجلس می‌رسانم که کمیسیون فرهنگ یک همچو لایحه‌اى را که طرف توجه همه است آورده است به مجلس و مخبر ندارد. باید مخبر باشد که مخبر از طرف کمیسیون دفاع بکند و این مدتى که بنده در مجلس بوده‌ام همچو چیزى نشده است (بعضى از نمایندگان- ناخوش است) ناخوش است که باید یک نفر دیگر را معین کنند. هئیت رئیسه کمیسیون باید یک نفر دیگر را معین بکند که پهلوى وزیر بشیند و دفاع بکند شاید یک پیشنهادى شد آخر این ترتیب عمل خوب نیست. بنده خیلى متأسفم البته بنده می‌گویم که مخبر کمیسیون باید باشد زیرا که کمیسیون زحمت می‌کشد و مخبر باید آن را به اطلاع مجلس برساند اینها یک چیزهایى است که باید اجرا بشود. ولى چون من متأسفم عرض می‌کنم حالا شما که آقاى هاشمى

+++

منشى هستید بیایید اینجا آقا چون تکلیف مخبر غیر از تکلیف دولت است. دولت یک عقیده‌اى دارد و مجلس یک عقیده دارد و مجلس عقیده خودش را یعنى یک نماینده بیان می‌کند آن وقت مخبر باید این را توجه بدهد به کمیسیون آن وقت اگر دولت مخالف است باید مخبر دفاع کند این یک جریان دموکراتى است حکومت دموکراتى ما این است بسیار خوب. اما این موضوع که تحدید کرده‌اند بنده می‌خواستم عرض کنم می‌گوید تا 10 سال تعلیمات اجبارى بشود خوب اگر نشد پس باید ولش کند؟ پس تحدید کردن و مکلف کردن و به اصطلاح کیفرى براى آن قائل نشدن بنده این را مناسب ندانستم این است که بنده پیشنهاد کردم که از ابتداى سال تحصیلى 1322 دولت مکلف است که تعلیمات عمومى را در تمام مملکت اجرا بکند حالا آقاى دشتى فرمودند که اگر قید شود یک تأکیدى می‌شود در اجراى آن و ایشان بیان کردند اگر کیفر نداشته باشد براى متخلفین فایده ندارد فعلاً یک کیفرى که آوردیم قائل شدیم تا 10 سال این چه خواهد شد بنده در شور اول این مدت را بیست سال کردم که حقیقتاً با ملاحظه وضع مملکت خودتان این 10 سال کم است زیرا بنده عقیده‌ام این است که قانون که نوشته می‌شود باید نظر اجرایى در آن باشد نه نظر گذرانیدن قانون. در مدت 10 سال دولت موفق نمی‌شود در تمام مملکت که به این عرض و طول است به این کار و به این جهت بنده پیشنهاد کردم 20 سال باشد ولى کمیسیون قبول نشده است و همان 10 سال شده است.

بنده گفتم چون کمیسیون نظرش 10 سال است بهتر این است که این قید اصلاً برداشته شود و نوشته شود دولت از 1322 مکلف است که از ابتداى سال تحصیلى این کار را هر سال تعقیب و اجرا بکند حالا چند سال طول بکشد مانعى ندارد. اما آن چیزی که آقاى روحى بیان کردند ما نمی‌توانیم این کلمات بزرگ سعدى و حافظ و فردوسى را برداریم و به جایش لایتن بگذاریم آقا (خنده نمایندگان)

وزیر فرهنگ- آقاى انوار یک اشتباهى فرمودند و آن اشتباه این است که ایشان تصور فرمودند ما می‌توانیم از اول شهریور ماه 1322 تعلیمات را اجبارى کنیم این پیشنهاد مقصودش این است که ما از اول شهریور ماه 1322 این موضوع را عملى کنیم در صورتی که این امکان ندارد ماده اول به دولت وقت می‌دهد 10 سال وسایل تعمیم و اجبارى کردن تعلیمات را در کشور فراهم کند که پس از 10 سال دولت باید عمومى بودن تعلیمات را در تمام کشور اعلام کند. خلاصه این که این 10 سال مجالى است که مجلس شوراى ملى به دولت می‌دهد که در عرض این ده سال به تدریج وسایل و مقدمات کار را فراهم کند و این که می‌فرمایند 10 سال کم است اگر ایشان بخواهد مسافرتى بکنند به شیراز هم ممکن است در عرض دو روز می‌روند و هم ممکن است در عرض دو ماه برحسب این که الاغ کرایه بکنند یا اتومبیل و البته شاید اتومبیل هم پیدا نشود باید هر طور هست فراهم بکنند براى این که ارزش دارد که در ظرف 2 روز بروند و دو ماه خودتان را خسته نکنید ما هم اگر بخواهیم تعلیمات را در مملکت اجبارى کنیم صد سال هم می‌شود کرد 200 سال هم می‌شود ولى مراد این است که این موضوع به ما اجازه نمی‌دهد که زیاد معطل کنیم زیرا این موضوع تعلیمات این یک چیزى است که باید شده باشد تا به حال. امروز در ممالک متمدنه دیگر هیچ حمالى هم بدون سواد داشتن و نوشتن نمی‌تواند کار بکند. همان براى مخارج و هزینه‌اش هم بایستى سواد خواندن و نوشتن را داشته باشد و مختصر اطلاع ریاضى داشته باشد. بنابراین ما عجله داریم و اگر ممکن می‌شود باید تمام پول و هم‌‌مان را بگذاریم که این کار را در ظرف 5 سال بکنیم ولى البته ممکن نمی‌شود و این 10 سال حداقلى است که ما می‌توانیم وقت صرف کنیم براى این کار.

انوار- بنده استرداد می‌کنم‏.

رئیس- در جلسه گذشته آقاى فیاض کسالت داشتند و در این جلسه بنده تصور می‌کردم که ایشان هستند در مجلس حالا که تشریف ندارد آقاى هاشمى مجلس به جاى ایشان مخبر می‌شوند.

+++

پیشنهاد آقاى ساکینیان‏

پیشنهاد می‌کند تبصره زیر به ماده اول اضافه شود:

تبصره- وجود و یا تأسیس دبستان‌هاى دولتى مانع از وجود و یا تأسیس دبستان‌هاى ملى نخواهد بود و کلیه دبستان‌ها اعم از دولتى و یا ملى بر طبق اساس و حدود قانون اساسى معارف مصوبه نهم عقرب 1329 خواهد بود.

رئیس- آقاى ساکینیان‏

ساکینیان- عرض کنم بنده مخالف با این قانون نیستم حتى چند روز پیش بنده براى تعلیمات عمومى یک پیشنهادى کردم به کمیسیون که رفت قابل توجه نشد و توزیع نشد ولى چون وزارت فرهنگ هر اقدامى می‌کند از براى مدارس غیر دولتى لطمه وارد می‌آورد لهذا بنده این پیشنهاد کردم و استدعا دارم آقاى وزیر فرهنگ توجه بفرمایند که مدارس ملى از براى تدریس و زبان اطفال ضرورى است و حالا اگر می‌خواهند مدرسه دولتى تأسیس کنند از دبستان ملى نباید جلوگیرى کنند و اگر اجبار باشد که در مدرسه دولتی تحصیل بکنند و جلو گیری از مدرسه یا دبستان ملى بشود آن وقت جلوگیری می‌شود از تدریس زبان و مذهب اطفال در صورتی که این باید محفوظ بماند و این را باید به واسطه قانون اساسى معارف از تدریس زبان و مذهب که در مدارس ملى خودشان دارند مانع نشد.

وزیر فرهنگ- این قانون همان طور که عرض کردم مانع از این نیست که مدارس ملى باقى بماند و بنده صریحاً عرض می‌کنم که وزارت فرهنگ خیلى محتاج خواهیم بود به این که افراد و اشخاص متفرقه کمک بکنند با وزارت فرهنگ بنابراین در نظر است تشویق بکنیم و کمک بیشترى بکنیم به کسانی که دبستان و دبیرستان ملى تأسیس بکنند ولى بنده ناچارم این را هم تذکر بدهم که اگر روزى رسید که وزارت فرهنگ وسایل کافى داشت که تمام مدارس ملى را خودش در دست بگیرد آن روز صلاح کشور هم که این کار را بکند و تمام دبستان‌ها و دبیرستان‌ها تحت نظر وزرات فرهنگ باشد ولى فعلاً این قانون مانع این نیست که مدارس ملى هم تأسیس بشود.

ساکینیان- بنده مسترد می‌کنم.

رئیس- رأى می‌گیریم به ماده اول آقایان موافقین برخیزند (اکثر برخاستند) تصویب شد. ماده دوم:

ماده دوم- دوره تعلیمات ابتدایى اجبارى شش سال است برنامه تحصیلات و کتاب‌هاى دبستانى با رعایت مقتضیات نقاط مختلف کشور ممکن است متنوع باشد تألیف و طبع کتاب‌ها را وزارت فرهنگ با رعایت اصول آموزش و پرورش خاصه ترتیب اخلاقى کوکان عهده‌دار خواهد بود.

تبصره- وزارت فرهنگ می‌تواند تا زمانی که وسایل کافى در اختیار ندارد و مقتضى می‌داند تحصیلات را در کلاس‌هاى 5 و 6 اختیارى قرار دهد مشروط بر این که این مدت از تاریخ تصویب این قانون از پنج سال تجاوز نکند.

وزارت فرهنگ مکلف است در برنامه این دو کلاس تجدید‌نظر به عمل آورده آموختن مقدمات حرف و صنایع را با رعایت مقتضیات هر محل در آن بگنجاند.

رئیس- آقاى امیر تیمور

امیر تیمور- همین جا است و به همین وسیله است که ما باید پایه وحدت ملى خودمان را مستحکم بکنیم، بنده مکرر در مجلس اظهار کردم و به عرض خودم ایمان دارم که حقیقتاً براى این که ما بتوانیم یک جامعه بالغ و رشید به وجود بیاوریم بایستى پایه معارف این کشور را روى پایه معارف اسلامى قرار بدهیم که وحدت حقیقى و ایمان کامل در افراد جامعه ایجاد بشود آن وقت همه یک دل و یک جهت خودشان را فرزند یک عایله و یک جامعه خواهند شمرد بنده تمنا می‌کنم وزارت فرهنگ هم با ایمان به این اصل که به کودکان باید تعلیمات دینى داده شود واقعاً معارف اسلامى و نکات اساسى را به آنها بیاموزند.

رئیس- آقاى انوار

انوار- این که می‌خواهم عرض کنم شاید در آقاى وزیر فرهنگ تأثیر کند در آقاى امیر تیمور که تأثیر نکرد در ماده صد و شصت نظامنامه می‌گوید که ناطق باید این پشت تریبون. اینجا پیشگاه ملت است یک نماینده باید به خودش

+++

حرکت بدهد متعهد نباشد که من از جاى خودم حرکت بکنم (امیر تیمور- در صورتی که حرکتى باشد، حرکت نیست اصلاً) همین طور آقاى وزیر هم باید تشریف بیاورند اینجا که مجلس گوش بدهد. در اینجا نظر بنده این است در قسمت فرمایش آقاى امیر تیمور که ما یک پدرى داریم که اسلام باشد و یک مادر که ایران است ما می‌خواهیم جامعه ما یک جامعه واحدى باشد که اختلاف درش نباشد یعنى اگر اختلافى درش هست برطرف شود در اینجا یک عبارتى نوشته شده. برنامه تحصیلات و کتاب‌هاى دبستانى با رعایت تقسیمات نقاط مختلف کشور ممکن است متنوع باشد. همین که اجازه داده شد که برنامه وزارت معارف مختلف باشد به این معنى که تعلیمات یک شکل باشد مختلف باشد البته علوم عالیه ممکن است مختلف باشد ولى این که ابتدایى متنوع باشد بنده نمی‌دانم یعنى چه مگر این که یک توضیحى داده شود و البته با نظر وحدت به تعلیمات که ما همه‌مان باید یک زبان رسمى داشته باشیم زبان‌هاى دیگر از مملکت ما برود تمام آذربایجان کردستان فارس ترک همه اینها داراى دیانت اسلام هستیم و مثل شخص واحده باید در سیاست‌مان هم تعلیمات واحدى پیدا کنیم تعلیمات ابتدایى‌مان یکى باشد نظام‌مان یکى باشد زندگانیمان زندگانی واحد باشد مثل این که همه مللى که دارند عظمت پیدا مى‌کنند تعلیمات واحدى دارند و این متنوع باشد را بنده مخالفم و اگر هم لازم است در بعضى ولایات ملاحظه‌اى باشد هیچ ملاحظه لازم نیست و وحدت شرط اولیه است و بنده با تنوع مخالفم.

مخبر- بدیهى است نتیجه از فرهنگ عمومى مجانی این است که بالاخره یک ملت واحدى تشکیل بدهید. این موضوع تنوعى هم که در اینجا ذکر شده است شامل مواد درس نیست بنده به عبارت‌الاخرى آن اندازه که باید فارسى یاد بگیرند و حساب بدانند براى تمام کشور یکى است موضوع در آن قسمت فنى است، یک جا در ساحل دریا واقع شده باید یک چیزى به او آموخته شود که بتواند از لحاظ دریایى استفاده کند یک نقطه کشاورزى است و استعداد کشاورزى دارد یک جا صنعتى است این تنوع به این ملاحظه نوشته شده است و الا راجع به اصل مواد درسى تنوعى نیست و همین طور وحدت و تساوى درش هست.

رئیس- پیشنهاد آقاى دکتر ادهم

پیشنهاد می‌کنم در تبصره ماده 2 بعد از کلمات حرف و صنایع کلمه و کشاورزى اضافه شود.

رئیس- آقاى دکتر ادهم.

دکتر ادهم- بنده با این لایحه تعلیمات عمومى که از طرف وزرات فرهنگ پیشنهاد شده موافقم و خلیى هم خوشوقتم که زودتر از مجلس بگذرد در قسمت تعلیمات حرف و صنایع که در کلاس پنج و شش خواهد بود بنده معتقدم که کشاورزى هم باشد براى این که در مملکت ما قسمت کشاورزى خیلى طرف احتیاج است و خیلى هم اسباب خوش‌وقتى است که قسمت معارف عمومى ابتدایى مجانى را که بنده از دوره‌هاى پیش پیشنهاد کرده بودم مورد موافقت دولت و مجلس شده و ما خوش‌وقتیم که این تعلیمات عمومى مجانى در تمام مملکت عملى بشود.

مخبر- کشاورزى هم تحت عنوان حرف هست با وجود این براى روشن شدن مطلب بنده قبول مى‌کنم.

وزیر فرهنگ- بنده هم قبول می‌کنم.

رئیس- پیشنهاد آقاى امیر تیمور

پیشنهاد می‌کنم در ماده دوم بعد از کلمه تربیت اخلاقى جمله دیانتى علاوه شود.

رئیس- آقاى امیر تیمور

امیر تیمور- تقاضا می‌کنم که به این کلمه آقاى وزیر فرهنگ توجه بفرمایند و قبول بفرمایند (در شور اول هم در این موضوع عرض کردم مورد موافقت ایشان و مجلس هم قرار گرفت) که در این طبع کتاب که گذاشته شده وزرات با رعایت اصول آموزش و پرورش خاصه تربیت اخلاقى کودکان عهده‌دار خواهد بود بعد از تربیت اخلاقى کلمه دیانتى هم علاوه شود که این کتب که طبع می‌شود رعایت این قسمت هم بشود استدعا می‌کنم این را آقاى وزیر فرهنگ

+++

قبول بفرمایند و از قبول آن منتى بر بنده بگذارند.

مخبر- این لفظ در کمیسیون هم مطرح شد و زیاد هم درش مذاکره شد با تصریح این لفظ در برنامه دولتى شاید ایجاد یک مدارس مختلفى را بکند عملاً در ضمن تدوین و تنظیم کتبى که براى این منظور هست و در آیین‌نامه آن که به تصویب کمیسیون خواهد رسید تأمین خواهد شد این که نوشته با رعایت اصول آموزش و پرورش خاصه تربیت اخلاقى این اصول تربیت اخلاقى وقتى نوشتند تصمیم دارد و جز از راه آموزش دیانتى راهى ندارد با وجود این مانعى ندارد و بنده حرفى ندارم.

وزیر فرهنگ- بنده اولاً مقدمتاً باید عرض کنم که کاملاً با نظر آقاى امیر تیمور و همه آقایان نمایندگان که این نظر را دارند موافقم که بایستى اطفال از طفولیت حس دینى‌شان تقویت بشود و مردمان با ایمانى بار بیایند اگر این رعایت شده بود شاید وضع ما بهتر از این بود در این هیچ تردیدى نیست و این را هم مصمم هستیم و در نظر داریم که همین کار را بکنیم چنان که در کتاب‌هاى ابتدایى که در شرف تدوین آن هستیم این نکات را در نظر گرفته‌ایم و ملاحظه خواهید فرمود اما لفظ دیانتى را که فرمودید لفظ دیگرى به نظر آمد که شامل آن هم هست و آن لفظ تربیت اخلاق کودکان است چون اخلاق تصدیق می‌فرمایند با دیانت فرق ندارد و اگر ما بخواهیم این را هم بگذاریم این طور می‌رساند که ما این دو تا را مغایر هم می‌دانیم و حال آن که غرض نهایى دیانت و اصول دینى این است که به اخلاق برسند الا این که اخلاق جنبه عمومى و کلى دارد و وارد بعضى مشکلاتى که شاید انجام آن شاید مشکل باشد نمی‌شود و همان نتیجه را دارد به این جهت لفظ اخلاقى گذاشته شد که نظر آقایان تأمین بشود و آن ایراد نباشد که لفظ اخلاق و دیانت را با هم بگذاریم زیرا این دو تا را بنده مخالف هم نمی‌دانم و یکى می‌دانم خلاصه این که اخلاق و دیانت با هم یکى است (تهرانچى- اخلاق را بردارید دیانت بگذارید اخلاق یک جزئى از دیانت اسلام است) بنده قبول نمی‌کنم اگر بخواهیم یا اخلاق را بگذاریم یا دیانت را بنده اخلاق را ترجیح می‌دهم زیرا اخلاق شامل دیانت است اخلاق اعم است از دیانت وقتى دیانت نوشته شود ممکن است اختلافى داشته باشد و بعد هم بد تعبیر کنند شاید دین یک خرافاتى را تصور کنند که ذهنى بچه‌ها بشود و حال این که نظر جنابعالى این نیست نظر جنابعالى این نیست که یک خرافاتى را در ذهن بچه‌ها بگنجانیم وقتى این را بگذریم ممکن است یک سوء‌تفاهمى بشود ولى وقتى که اخلاقی را بگذاشتیم همین نظر را تأمین می‌کند و خواهش می‌کنم موافقت بکنند.

امیر تیمور- بنده توضیح مختصرى دارم منظور از اخلاق که می‌گوییم اخلاق اسلامى است و از این کلمه دیانتى هم منظور همان اخلاق اسلامى است ولى اخلاق تنها این طور نیست مثلاً یک روز وزارت فرهنگ اخلاق را این طور تعبیر می‌کرد که دختر و پسر با هم بروند در شناگاه این هم جز اخلاق بود بنده می‌خواهم از این اخلاق‌ها جلوگیرى بشود و اخلاق اخلاق دیانتى باید باشد این پیشنهادها به هیچ کجا برنمى‌خورد اگر قبول نکنید بند هم به هیچ یک از مواد این لایحه رأى نمی‌دهم و سعى می‌کنم که در هر ماده اشکال روى اشکال بیاید.

رئیس- آقاى ملک مدنى

ملک مدنى- این واضح و معلوم است آقاى وزیر فرهنگ هم باید قبول بکند براى این که اینها دو قسمت متباین نیست ممکن است از نظر اخلاق یک نفر اخلاقش خوب باشد ولى اخلاق اسلامى نداشته باشد دیانت یا اسلام است و در قانون اساسى هم ذکر شده است و ما باید اخلاق اسلامى در آموزشگاه‌هامان در مدارس‌مان داشته باشیم و به عقیده بنده این یک مطلب خیلى واردى است خواهش می‌کنم آقاى وزیر فرهنگ موافقت بکند که این در مرحله اول آموزش لازم است که این مطلب در مد نظر باشد.

مخبر- اولاً اخلاق حمیده عین دین است پیغمبر فرمود بعثت لاتم مکارم الاخلاق یعنى علتش را ذکر کرد برگزیرده شدم که اخلاق خوب را رواج بدهم پس این فرمایش شارع

+++

است اخلاق نتیجه دیانت است در واقع اما این که تصریح بشود عرض کردم بنده مخالفتى ندارم لکن ما منظورمان از قانون تعلمیات عمومى این است که از حیث خواندن و نوشتن یک ملت واحدى تشکیل بدهیم و این وضع شتر پلنگ را از این مملکت برداریم وقتى که آمدیم و این شرط را قرار دادیم در این مملکت ادیان دیگر هم هستند ارامنه، زرشتى‌ها (این که در قانون اساسى نوشته ملل متنوعه لفظش خطا است همه ملت ایرانند) اما مذاهب مختلفه هم در این مملکت هستند که باید همان دنباله دین خودشان را بگیرند در این صورت تصور نمی‌رود لطمه بزند به آن قسمت وحدتى که ما در نظر داریم؟

امیر تیمور- آقا دیانت مطلق است هر کس به دیانت خودش.

رئیس- مسأله دیانت را ما اگر رعایت بکنیم اخلاق هم جز آن است متأسفانه اخلاقى که امروز گفته می‌شود چیزهایى به نظر می‌رسد که بایستى از آن احتراز کرد این اخلاقى را که امروز می‌گویند از این اخلاق باید احتراز کرد (صحیح است) وقتى اظهار به دیانت بکند اگر دیانت واقعى صحیح اسلام را دنبال بکنند اخلاق هم جز آن است این را که می‌گویند دیانت نوشته شود اشکالى ندارد هیچ ضررى هم به جایى نمی‌زند اخلاق هم بنویسید دیانت هم بنویسید و اگر اخلاق تنها بنویسید با ترتیب امروز اسباب نگرانى براى بعضى‌ها خواهد شد.

وزیر فرهنگ- آقایان این قانون را که تصویب می‌فرمایند البته نظر مبارکشان این است که اجرا هم بشود اگر گذاشته شود دیانت و دین و منظورشان این باشد که حقیقتاً دین و مذهب خاصى را در آنجا ترویج کنیم این اسباب زحمت خواهد بود آقا.

امیر تیمور- هر کس به مذهب خودش باشد ما نگفتیم مذهب خاص ارمنى ارمنى زرتشى زرتشى همان طور که آقاى ساکینیان هم منظورشان بود هر کس در مذهب خودش.

وزیر فرهنگ- خود آقاى تیمور توضیح دادند و اشکال کار وزرات فرهنگ و دولت را تصدیق فرمودند اگر در قانون گذارده شود که وزرات فرهنگ به ترویج دین و ادیان مختلفه بپردازد کار بسیار مشکلى می‌شود برای این که مملکت ما چنان که می‌دانید ادیان مختلف درش هست همه افراد این کشور مسلمان نیستند عده زیادى مسیحى داریم (جمعى از نمایندگان- عده کمى داریم) عده زیادى زرتشتى داریم و مذاهب دیگر و براى دولت شاید میسر نباشد که معلم شرعیات براى مذاهب مختلف بگمارد و به علاوه هیچ جاى دنیا هم این کار را نمى‌کنند بچه‌اى که چهار سال می‌خواهد از سن شش سالگى تا ده سالگى اصول کلى خواندن را یاد بگیرد معنى ندارد خصوصیات مذهب را به او یاد بدهیم (همهمه نمایندگان) (انوار- آقا بچه‌هایمان باید مسلمان باشند) (امیر تیمور- غیر از این محال است این لایحه نگذرد بهتر است) در هر صورت مجلس مختار است که این قانون را بگذارند یا نگذارند اجبارى براى مجلس نیست این قانون مال بنده نیست مال مردم است جنابعالى فرمودید که با تمام مواد مخالفت می‌کنید بنده البته به اندازه یک نفر ایرانى متأسف خواهم بود یک موضوع دیگرى است آقایان مطلع هستند در کتاب‌هاى دبستانى ما یک اصل کلى راجع به مذهب هست ما آن حدود را رعایت می‌کنیم و این در کتاب‌هاى ما هست بنده با یک چیز ممکن است موافقت کنم پیشنهاد آقایان را به یک صورت اگر قبول بفرمایند موافقت خواهم کرد و آن این است که اضافه شود براى این که عده زیادى از آقایان علاقه‌مند هستند (همه علاقه‌مند هستند) و البته نظر بنده همان اخلاقی کافى است و آن اصلاح این است که تقویت حسى دینى کودکان. (خیلى خوب است خیلى خوب)

امیر تیمور- اجازه بفرمایید که رأى گرفته شود.

مخبر (هاشمى)- بنده هم قبول می‌کنم تقویت حسى دینى را.

پیشنهادى آقاى اوحدى: ماده دوم به طریق زیر اصلاح می‌شود:

ماده 2- دوره تعلیمات ابتدایى اجبارى شش سال است

+++

برنامه تحصیلات و کتاب‌هاى دبستانى را وزارت فرهنگ با رعایت اصول آموزش و پرورش خاصه تربیت اخلاقى کودکان عهده‌دار خواهد بود.

امیر تیمور- خیلى متشکر هستم که آقاى وزیر فرهنگ با موضوع دیانتى موافقت فرمودند و با این موافقت رفع یک مشکل مهمى را از بنده کردند و اگر موافقت نمی‌کردند بنده مجبور بودم که هم با تمام این لایحه مخالفت کنم و هم با شخص ایشان در تمام عمر مخالف باشم اما اینجا به جاى حس دینى تربیت دینى بگذارید بنده موافقم آقا.

رئیس- آقاى اوحدى بفرمایید در پیشنهادتان توضیح بدهید.

اوحدى- یک قسمت از نظریات بنده راجع به آن جمله ممکن است متنوع باشد که در این ماده ذکر شد و آقاى انوار توضیحاتى دادند و به عقیده بنده این لایحه یکى از بهترین لوایح دوره مشروطیت است از ابتدا تا حالا که امروز به مجلس شوراى ملى آمده و طرح شده این مقتضى است آثار تعلیمات در او مترتب شود از جمله اثرى که بر این تعلیمات اجبارى باید مترتب شود عنوان وحدت و اتحاد جامعه ایرانى است پس نبایستى در خشت اول که براى کودکان شش ساله معین می‌شود ما یک امتیازاتى از براى آنها قائل بشویم در صورتى که ما از این مواد تعلیمات اجبارى براى آن قسمت‌ها تا کلاس چهارم فقط خواندن و نوشتن است همین قدر که بخواند و بتواند بنویسد اگر در ساحل دریا باشد باید این خواندن و نوشتن را بداند باید همین خواندن و نوشتن را بداند اگر در قلل جبال باشد باید همین خواندن و نوشتن را بداند بنابراین اختلاف امکنه و محل نبایستى موجب اختلاف خواندن و نوشتن باشد به این جهت بنده پیشنهاد کردم که این جمله ممکن است متنوع باشد را موافقت کنید حذف شود و با تبصره عرضى ندارم فقط با یک کلمه‌اش عرض دارم که می‌نویسد تجدید‌نظر بشود این تجدید‌نظر معنى ندارد با صدر ماده اختلاف دارد و مخالف است زیرا صدر ماده دارد که این کتاب‌هاى دبستانى باید از حالا به مقتضیات احتیاجات جامعه تهیه شود نه کتاب‌هایی که سابق بوده بنابراین وقتى بنا شد که این دوره شش ساله ابتدایى کتابش تهیه بشود دیگر در کلاس 5 و 6 تجدید‌نظر بشود معنى ندارد اگر می‌خواهید وزرات فرهنگ همان کتاب‌هاى کهنه و قدیمى را بیاورد که در 5 و 6 می‌خواهد تجدیدنظر کند باید یک دوره را تهیه کند با آن الفاظ و آن کلمات و آن اشعار و آن جملات عربى و آن چیزهایی که اسباب عدم پیشرفت عملى اطفال است بایستى به کلى حذف کند بایستى با یک عبارات و بیانات ساده که این بچه‌ها از شش سالگى وارد شده و شروع کرده‌اند به تعلیم و یادگرفتن به سهولت بتوانند یاد بگیرند به این جهت بنده عرض کردم که آن حذف بشود و آن کلمه که آقاى امیر تیمور پیشنهاد کردند شما هم که مخبر کمیسیون هستید قبول کردید بنده هم قبول می‌کنم که اضافه بشود بر آن پیشنهاد بنده حالا در آن تجدیدنظر هر توضیحى می‌دهید بدهید که خیال بنده راحت بشود (نمایندگان- رأى بگیرید)

وزیر فرهنگ- منظور از این که کتاب متنوع باشد این نیست که یکیش عبرانى است یکیش فارسى است یکیش عربى است کتاب همان کتاب است تنوع در این است که فرمودید که اگر بچه‌ها در قلل جبال زندگى می‌کنند یا در ساحل دریا اینها وضعشان با هم مختلف است تنوع از این لحاظ است کسی که در ساحل دریا است بایستى به او زراعت برنج یا تربیت تخم نوغان و غیره را یاد بدهند و این فرق می‌کند با کسی که در قله جبال است از این لحاظ است و گرنه جغرافى و تاریخ و خواندن و نوشتن که فرق نمی‌کند.

اوحدى- سوء‌تفاهم است بنده نخواستم با آن مثلى که عرض شد شما را دستتان را ببندم که رعایت بچه رشتى را که در کنار دریا زندگى می‌کند با قله جبالى نکنید بنده عرض کردم آن چهار سال چون 6 سال است براى چهار سال تنوع قائل شد این تنوع موضوع ندارد ولى در آخر تبصره اضافه کرده‌اند که 5 و 6 ممکن است مختلف باشد حرفه و پیشه البته آن که در کنار دریا است حرفه‌اش ماهى‌گیرى است آن که در قله جبال است حرفه‌اش یا درخت نشاندن است یا

+++

کار دیگر است پس حرف و پیشه غیر از خواندن و نوشتن است بایستى خواندن و نوشتن متحد باشد عبارت بنده که نارسا نبود که شما این طور فرمودید.

رئیس- آقایان موافقین با پیشنهاد آقاى اوحدى برخیزند (عده کمى برخاستند) رد شد.

پیشنهاد آقاى طباطبایى

پیشنهاد می‌کنم تبصره ماده دوم حذف شود.

طباطبایى: بنده راپورت را که نگاه کردم خیال کردم دوره تعلیمات 6 سال باشد چون در لایحه اول 4 سال بود بعد وقتی که شش سال شده آن پیشنهاد را پس گرفتم ولى حالا متوجه شدم که این تبصره آن نظر را متزلزل کرده و خراب کرده آقاى روحى گفتند که بعد از 40 سال نمی‌توانند بخوانند و بنویسند (نبیل سمیعى- بعد از 56 سال) بعد از 56 سال شما یک نفر که کلاس ابتدایى را چهار سال رفته است در دسترس آقایان هست امتحان بکنید چهار سال که سهل است شش ساله‌اش هم نمی‌تواند پس غرض نهایى و عقلانى از این لایحه فقط خواندن و نوشتن است یعنى یک نفر به موجب این قانون اگر چنانچه عملى شد در ظرف شش سال موفق خواهد شد تا حدى بتواند درست بنویسد و تا حدى درست بخواند تبصره کلاس 5 و 6 را اختیارى کرده شما اگر کسى را بیاورید 4 سال معطلش کنید و بعد به او اختیار بدهید که به کلاس 5 و 6 بیاید البته او نخواهد آمد چهار سال وقت او را گرفتید و ضایع کردید و یک مخارجى کردید و این فایده‌ای ندارد لااقل باید یک نفر شش سال را طى بکند و این حرف و مشاغل و صنایع و کشاورزى هم که در اینجا ذکر شده یک خوش آمدهایى است شاگرد ابتدایى که می‌خواهد شش سال خواندن و نوشتن یاد بگیرد او حرف و صنایع نمی‌تواند یاد بگیرد باید اجمالاً طرز نوشتن و خواندن فارسى را یاد بگیرد این بود که بنده پیشنهاد کردم که تبصره لازم نیست دوره تعلیمات 6 سال است و شما هم مکلفید که در پرگرام تجدید‌نظر کنید و آن راه نزدیک‌تر را براى وصول به مقصود بلکه پیدا کنید و آن پیشنهاد را هم قبول کردید ولى به نظر من اشکالات زیاد پیدا می‌کند زیرا این ممکلت اسلامى است و به موجب قانون اساسى دیانت دیانت اسلام است و آن وقت چطور می‌شود که شما حس دین اطفال را تقویت کنید به نظر من همان جمله خودش کافى‌تر بود و اخلاق نتیجه دین است و دین و مذهب آمده است براى تصفیه اخلاق.

هاشمى (مخبر)- آقاى طباطبایى آن قسمت که موافقت شد و گذشت اما راجع به حذفش که فرمودید ملاحظه فرمایید که در این تبصره چیزهاى دیگرى هم هست قسمت مهمش عدم وسایل کافى بوده است که موجب این تبصره شده است با حذفش مطالب دیگر از بین می‌رود مسلماً باید باشد شکى نیست اما در قسمت چهار سال اگر درست تعلیم داده شود و برنامه تنظیم شود کافى است براى خواندن و نوشتن چهار سال خودش مدت زیادى است.

طباطبایى- پس گرفتم.

رئیس- موافین با ماده دوم برخیزند (عده زیادى برخاستند) تصویب شد ماده سوم قرائت می‌شود. (نمایندگان- ختم جلسه)

ماده سوم- آموزش و پرورش در دبستان‌هاى دولتى در تمام کشور مجانى است و به هیچ عنوان نباید از دانش آموزان وجهى مطالبه شود به دانش آموزان بى‌بضاعت کتاب درسى مجانى داده خواهد شد.

دشتى- آقا پیشنهاد ختم جلسه شده است (یکى از نمایندگان- ماده مطرح است) (ختم جلسه آقا) (ختم جلسه آقا)

رئیس- در ماده سوم صحبت است.

4- تقدیم یک فقره لایحه راجع به پشیز از طرف آقاى وزیر دارایى‏

وزیر دارایى (آقاى بیات)- یک لایحه است راجع به پول پشیز و عجالتاً همان طور که عرض کردم چون پول خورد کم است و در دسترس مردم نیست و عجالتاً آلومینیوم هم نداریم یک لایحه بنده تقدیم می‌کنم که عجالتاً یک

+++

مقدارى مسکوک با مس خالى زده شود تا بعداً آلومینیوم هم برسد تقدیم می‌کنم به کمیسیون مربوط مراجعه شود.

رئیس- موافقین با ماده سوم برخیزند....

طهرانچى- اگر ماده مطرح است که بنده عرایضى دارم هنوز صحبت نشده است.

امیر تیمور- بنده هم عرایضى دارم.

(نمایندگان- ختم جلسه)

5- موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه‏

رئیس- جلسه را ختم می‌کنیم جلسه آتیه روز پنجشنبه بیست و سوم تیر ماه چهار ساعت پیش از ظهر دستور هم بقیه لایحه تعلیمات اجبارى است.

(مجلس نیم ساعت بعد از ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شوراى ملى- حسن اسفندیارى‏

+++

یادداشت ها
Parameter:294054!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)