کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره پانزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى ، دوره ‏15
[1396/05/28]

جلسه : 171 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنج‌شنبه نوزدهم خرداد ماه 1327  

فهرست مطالب :

1 - تصویب صورت مشروح مجلس

2 - بیانات قبل از دستور سه نفر از نمایندگان

3 - بقیه مذاکره در لایحه اصلاح قانون انتخابات

4 - معرفی آقای نجومی به معاونت وزارت پست و تلگراف از طرف آقای نخست وزیر

5 - بقیه مذاکره در لایحه انتخابات

6 - موقع جلسه بعد - ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس ملى ، دوره ‏15

 

 

جلسه : 171

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنج‌شنبه نوزدهم خرداد ماه 1327

 

فهرست مطالب :

1 - تصویب صورت مشروح مجلس

2 - بیانات قبل از دستور سه نفر از نمایندگان

3 - بقیه مذاکره در لایحه اصلاح قانون انتخابات

4 - معرفی آقای نجومی به معاونت وزارت پست و تلگراف از طرف آقای نخست وزیر

5 - بقیه مذاکره در لایحه انتخابات

6 - موقع جلسه بعد - ختم جلسه

 

مجلس ساعت نه و ربع صبح به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید

1- تصویب صورت مشروح مجلس‏

رئیس - نسبت به صورت جلسه نظرى نیست؟

دکتر معظمى - اجازه می‌فرمایید؟

رئیس - بفرمایید.

دکتر معظمى - در این قسمت اظهارات بنده در صفحه 4374 سطر 3 نوشته شده است که « مدت تعیین کردند من بسیار موافقم» در صورتی که من گفته بودم « من مخالفم» تمنى دارم مقرر بفرمایید اصلاح شود.

رئیس - اصلاح می‌شود آقاى سزاوار.

سزاوار - به طوری که مکرر گفته شده البته صورت جلسه اگر به طور تفصیل نوشته می‌شود باید حاوى تمام جزئیات مطالب باشد و اگر هم به طور خلاصه است لااقل باید عبارت و مطالب را تمام نوشت و اگر بنا شود خبر را نوشت و مبتدایش را ننوشت این درست نیست، بنده در رادیو راجع به آن عرضى که اینجا کردم عرض کردم با این که کمیسیون کشور اکثریتش موافق بودند با لایحه پیشنهادى دولت و مذاکراتى هم شده است لیکن از نظر شروع کارت انتخاباتى دیدند در عمل ممکن است دچار اشکال شود و براى این دوره انتخابات تأخیر شود بنابراین این طور پیشنهاد کردند و اگر دولت موفق می‌شود که البته کارت را تهیه می‌کند و شروع می‌نماید و اگر موفق نشد که باید براى دوره بعد بماند و این طور گفته شده است در رادیو این طور گفتند که بنده گفته‌ام موافقم و پیشنهادى بکنید به آن صورت مخالفى نیست. عرض می‌کنم بنده باید از نظر کمیسیون کشور دفاع کنم و کمیسیون کشور راجع به این تبصره پیشنهادى منطقش این بود.

رئیس - صورت مشروح که طبع شد این اظهارا ت آقا اصلاح می‌شود. آقاى شهاب خسروانى‏

شهاب خسروانى - بنده یک تذکرى داشتم. ضمن آن آیین‌نامه‌اى که وزارت معارف تقدیم کرده بود مجلات علمى و ادبی را معاف کرده بود...

رئیس - راجع به صورت جلسه است؟ ...

شهاب خسروانى - بله، عرض کنم تذکرى بود راجع به صورت مجلس خواستم استدعا کنم که صاحبان مجله در هیئت رئیسه‏...

رئیس - این مربوط به صورت جلسه نیست دیگر نظرى نسبت به صورت مجلس نیست؟ ...(گفته شد - خیر)

2 - بیانات قبل از دستور سه نفر از نمایندگان

 رئیس - چند نفر از آقایان تقاضاى نطق قبل از دستور کرده‌اند (عده‌اى از نمایندگان - دستور ، دستور) در این آیین‌نامه ذکر شده در صورت اهمیت مطلب قبل از دستور آقایان می‌توانند صحبت کنند. آقاى بهادرى ولى به اختصار بگویید که وقت نگذرد.

بهادرى - به طوری که خاطر آقایان نمایندگان محترم استحضار دارند وضعیت زندگى ساکنین آذربایجان مخصوصاً طبقات زارع و کشاورزان بى‌نهایت رقت‌آور بوده و در اثر خشکسالى و مواجهه با آفت سیل و تگرک محصول اغلب نقاط آن مخصوصاً حوزه انتخابیه اینجانب سراب گرمرود خسارات جبران‌ناپذیرى به زارعین و کشاورزان وارد به علاوه در زمستان تاریخى سال گذشته که شدت سرما و زیادى برف و کولاک آن یکى از شگفتى‌هاى طبیعت بوده و اردیبهشت ماه جارى نیز ادامه داشت دچار قحطى بى‌سابقه گردیده (صحیح است) عده زیادى از ساکنین

+++

قراء از گرسنگى تلف حتى به واسطه نداشتن علوفه اغنام و احشام خودشان را هم از دست داده و ناچار به ترک خانه زندگى خودشان را هم از دست داده و ناچار و فعلاً در کوچه و خیابه آنهاى تهران بیکار و سرگردان می‌باشد.

مطابق تلگرافات متعددى که رسیده است. اکثر قراء فاقد جمعیت (صحیح است) و به واسطه نیامدن باران و نداشتن تخم جهت بذر بهاره امور زراعتى به کلى تعطیل و کشاورزان قراء با طرز بسیار اسف‌آورى زندگى می‌نمایند. چون تأثرات قلبى اجازه تشریح بیشترى را نسبت به وضعیت رقت‌آور زارعین فلک‌زده را نداده و به علاوه راضى به تحریک تأثرات آقایان محترم نمى‌باشد بنابراین از جناب آقاى وزیر دارایی تمنا دارم که توجهى به وضعیت زارعین و ترمیم اوضاع و احوال اسف‌آور ساکنین حوزه انتخابیه اینجانب فرموده و دستور فرمایند هر چه زودتر مقدارى غله به عنوان مساعده در دسترس زارعین بگذارند که اقلاً وسایل ارتزاق آنان فراهم و بیش از این دچار عسرت و مذلت نگردند و ضمناً با توجه به سوابق پیشنهاد قبلى اینجانب مبنى بردرخواست تأسیس شعبه بانک کشاورزى که مورد تصویب مجلس شوراى ملى واقع ولى تاکنون اقدامى نفرموده‌اند و با در نظر گرفتن وضعیت امروزه زارعین و خورده مالکین محل که تأسیس فورى شعبه بانک مورد بحث ضرورى می‌باشد دستور فورى را نسبت به انجام امر در سراب و میانه صادر تا زارعین و خورده مالکین محل بتوانند با استقراض از بانک و استفاده مزایاى آن وسایل ادامه بذر و زندگى خودشان را فراهم و امیدوار باشند (صحیح است) و موضوع دیگرى را که می‌خواستم به عرض آقایان برسانم خرابى وضعیت بهداشت و بهدارى سراب و میانه می‌باشد این دو شهرستان که داراى صدها هزار جمعیت می‌باشد تا‌کنون کوچکترین توجهى نسبت به وضیعت بهدارى آنجا نگردیده مخصوصاً بهدارى میانه اساساً فاقد سازمان ادارى و تشکیلات ناقص فعلى آن هم تحت اختیار بهدارى راه‌آهن اداره می‌شود البته با کارهایی که خود راه‌آهن دارد و اخیراً هم که شروع به کار نموده است فرصتى براى انجام حوایج بیماران محلى نداشته و اهالى محل از این حیث بى‌نهایت در زحمت و نگران بوده‌اند از آقاى وزیر بهدارى تمنى دارم توجه فورى را نسبت به ترمیم وضعیت بهدارى میانه مبذول و ضمن اعزام طبیب و دارو و سایر وسایل لازم دستور تشکیل بهدارى مستقلى را در میانه صادر فرمایند و در ضمن توجهى به بیمارستان جدید سراب که از محل اعطایى ملوکانه ساختمان آن تکمیل شده است اجازه افتتاح آن را صادر و با تکمیل نواقص بیمارستان موصوف از قبیل داروخانه و سایر احتیاجات مربوطه ساختمان به این بزرگى و عظمت را که نمونه از عواطف شاهانه است بیش از این در حالت بلاتکلیفى نگذارند و در عین حال حوایج ساکنین محل را که همه روزه به اینجانب مراجعه و با تشریح وضعیت اسف‌آور خودشان که در اثر نداشتن بهداشت کامل همه روزه چندین نفر از افراد و اطفال معصوم خودشان را از دست می‌دهند و درخواست اعزام طبیب و قابله دارند بر آورده نمایند. آقاى وزیر بهدارى بنده و جنابعلى وجداناً مسئول این وضعیت می‌باشیم باید هر چه زودتر به این جریانات خاتمه داد و قسمتى از عرایضم مربوط به راه‌آهن است آقایان محترم گواهى خواهند فرمود راه‌آهن ایران یکى از شاهکارهاى بزرگ اعلیحضرت شاه فقید می‌باشد و با چه زحمات و صرف مبالغ هنگفتى اقدام به تأسیس آن شده است سزاوار نمی‌باشد که امروز خط میانه به عنوان نداشتن آشیانه قطار مسافربرى آن را تعطیل نمایند زیرا قطع نظر از این که موضوع صورت خوبى برضرر و زیان کشور نیز تمام شده و معلوم نیست چرا و بچه علت جلو بهره‌بردارى به این بزرگى را با این قبیل عناوین می‌گیرند اهالى میانه مرتباً از این جریان شکایت می‌نمایند باید جواب مردم را بدهیم انتظار دارم جنان آقاى وزیر راه اقدام فورى را در این باره مبذول و هر چه زودتر دستور دایر کردن قطار مورد نیاز اهالى میانه را صادر فرمایند تا موجبات آسودگى آنان فراهم و بر توجهات اولیاى امور امیدوار گردند. در خاتمه تذکرات خود را تکرار و از جنابان آقایان وزیران دارایی - بهدارى - راه تمناى اقدام فورى را نسبت به مراتب معروضه داشته و عرایض خود را خاتمه می‌دهم (احسنت)

رئیس - آقاى دکتر بقایی.

دکتر بقایی - طى جلسه یکشنبه 15 خرداد اینجانب به عنوان نطق قبل از دستور در جواب فرمایشات جناب آقاى یمین اسفندیارى مطالبى عرض کردم که نا‌تمام ماند یعنى از طرف مقام ریاست تضییقى به عمل آمد و با این که اینجانب ده دقیقه به جای یک ربع صحبت کرده بودم و با این که همکار محترم جناب آقاى مکى حق خود را به اینجانب مرحمت کرده بودند و طبق نص صریح آیین‌نامه جدید حق داشتم نیم‌ساعت صحبت کنم جناب آقاى رئیس اینجانب را از ادامه گفتار محروم و خود ایشان چندین بار تکرار فرمودند و در صورت جلسه نیز منعکس گردیده است که بیانات و استدلال اینجانب ناقص و ناتمام مانده مع‌الوصف طى همان جلسه در طول چند دقیقه که اینجانب جلسه را ترک کرده بودم جناب آقاى دکتر منوچهر خان اقبال وزیر هوشمند و وزیر کشور از طرف دولت بخود اجازه صحبت داده و مثل ضربت از قفا به اینجانب توهیناتى وارد آوردند لذا اضطراراً اجازه می‌خواهم با چند کلمه رفع توهیم از خود بنمایم.

به طوری که در آن جلسه عرض کردم هدف استیضاح و اعتراضات اینجانب جلوگیرى از تغییرات قانون اساسى و بدعت‌هاى ناشایسته‌اى بود و می‌توانم به جرئت و با اطلاع موثق ادعا کنم که استیضاح من سبب تغییر کلى جریان مجلس مؤسسان گردید و به جای مواد و نکات دوازده‌گانه‌اى که در نظر بود فقط به آنچه با حزم و احتیاط به تصویب رسید و در حقیقت تأثیر زیادى در اوضاع ندارد اکتفاکردند والا آقایان خوب می‌دانند که با همان روش مفتضحانه‌اى که نظامنامه داخلى مجلس مؤسسان حتى بدون قرائت به تصویب رسید ممکن بود هر چیزی را که بخواهند به تصویب برسانند جناب آقاى یمین اسفندیارى در آخر تکذیب خود مثل همان اشخاص و دستگاهی که ضمن استیضاح گفتم دست به اسلحه زنگ زده تکفیر زده و ابراز اهانت عظیم به شخصیت سیاسى اینجانب تلویحاً فرمودند که اینجانب ممکن است ندانسته آلت اغراض و ملعبه سیاسى بیگانگان شده باشم - همه می‌دانند و اینجانب بیش از یک بار در پیشگاه ملت اعلام کردم که به هیچ وجه من‌الوجه آلت اغراض و ملعبه سیاسى هیچ یک از سیاست‌هاى خارجى اعم از شمالى و جنوبى شرقى و غربى و ماوراء بحار نیستم و نخواهم شد و اکنون هم صراحة اعلام می‌کنم که در این مجلس حاضر بین من و جناب آقاى یمین اسفندیارى اگر خداى نکرده یک کدام از ما دانسته یا ندانسته آلت اغراض و ملعبه سیاسى بیگانگان بشویم این من نیستم والسلام اما در جواب فرمایشات جناب آقاى دکتر اقبال وزیر وزین کشور اولاً اینجانب در جواب همکار پارلمانى خود جناب آقاى یمین اسفندیارى عرایضى به عرض مجلس رسانیدم جاى بسى تعجب است که جناب آقاى وزیر کشور مداخله فرموده‌اند - ایشان اگر بلند گوى دولت هستند و اگر استطاعت فکرى و دماغى داشتند شایسته بود همان هنگام مدافعات دولت از استیضاح جواب نکات و اعتراضات اساسى اینجانب را می‌دادند. دولت خیلى مسایل را جواب نداد موضوع ملاقات بوین - اسفندیارى هم یکى از آنها بود که هیچ یک از جواب دهندگان جرئت وارد شدن در آن بحث را نکرد - حتى من اطلاع دارم که هیئت دولت این موضوع را براى خود نیز طرح ننمود تا تصمیمى اتخاذ نماید بنابراین ادعاى جناب آقاى دکتر اقبال وزیر کشور و تکذیب نماینده ایشان به نام دولت فضولة از طرف خود ایشان انجام شده است زیرا در صورتی که دولت می‌خواست تکذیب نماینده قاعدة این عمل در صلاحیت جناب آقاى وزیر خارجه بوده جناب آقاى دکتر اقبال؟ اگر این تکذیب‌هاى سخیف و بى‌اساس کار خوبى است و عقل سلیم را قانع می‌کند بنده با کمال صراحت تکذیب می‌کنم تا بدانید تکذیب حقیقى کدام است و تکذیب چه مزه دارد.

2- در وهله دوم در صورتی که جناب آقاى دکتر اقبال ضمن اظهارات خودشان اقرار کرده‌اند که در آغاز جلسه نبوده‌اند و مبتدا و خبر عرایض مرا نشنیده‌اند و با وصف این که ریاست دو سه بار اعلام فرمودند که مطالب و استدلال اینجانب به کلى ناقص و ناتمام مانده است به چه حق و منطقى آقاى دکتر منوچهر خان اقبال وارد معقولات شده (رئیس - آقاى دکتر بقایی این حرف‌ها چیست؟ ... با نزاکت بفرمایید) و به خود اجازه جسارت و توهین به اینجانب را داده‌اند اینجانب صراحة در پیشگاه مجلس شورای ملى و پیشگاه ملت ایران فریاد می‌زنم که عناصر هزار رو و مذبذبی که همیشه چاکر حکومت منصوب می‌باشند و مانند علف هرزه به هر طرف که باد می‌وزد خم می‌شوند صلاحیت این گونه فضولی‌ها و اهانت‌ها را نسبت به شخصیت سیاسى اینجانب ندارند. جناب آقاى دکتر اقبال فرمودند که « دکتر بقایی مأموریتى دارد که هر چند یک مرتبه بیاید و این صحبت‌ها را تکرار کند» و باز گفته‌اند « اگر یک روزى خواستید بنده مدارکى می‌آورم که ایشان از طرف کى این دستورات را می‌گیرد» آقاى دکتر منوچهر خان اقبال آن روز رسیده است! من کنجکاو هستم و عجله دارم که آن مدارک را بخوانید شاید با آن مدارک می‌خواهید ثابت کنید همان طور که من اموال موقوفه را می‌خورم و خون و گوشت بدنم و خانواده‌ام از اموال موقوفه آستانه فخریه راور تشکیل شده است این باز من هستم که تصمیمات محرمانه هیئت دولت و جلسات سرى دیگر را در خارچ افشاء می‌کنم؟ در هر حال تا دقیقه که آقاى دکتر اقبال مدارک

+++

ادعایى خود را بر علیه من در مجلس ارائه ندهند گفتار و رویه ایشان مورد انزجار و تنفر اینجانب و ملت ایران می‌باشد ایشان یک بدعتى در تاریخ مشروطیت گذاشتند (حسین مکى - صحیح است) و آن این بود که از طرف دولت به جای دادن جواب استیضاح از نماینده مجلس استیضاح کردند. آقایان دولت باید جواب استیضاح بدهد نه این که استیضاح بکند متأسفانه صحبت‌هاى گستاخانه ایشان در جواب استیضاح اجباراً بلاجواب ماند ولى حق این بود که ایشان براى جواب استیضاح اینجانب با سوابق و علاقه خاصی که در نجارى دارند در و تخته را بهتر به هم وصل می‌کردند ولى از این مطلب بگذریم زیرا این موضوع عاقبت خوشى ندارد و این را آقاى آزاد به خوبى به خاطر دارند که به واسطه اشاره و توهین به صنف نجار سیلى آبدارى در مجلس شورى به بناگوش مبارکشان اثابت کرده و اینجانب هم از ترس سیلى چیزى اضافه نخواهم گفت.

اما راجع به موضوعى که جناب آقاى رئیس فرمودند توهین می‌کنید من خیلى متأسفم که وضعیت مجلس نسبت به اوایل مجلس چقدر پس رفته و چه اندازه پایین رفته آقایان همگى به خاطر دارید که در اوایل مجلس یکى از وزراى شریف این مملکت در جواب یکى از نمایندگان در صورتی که حق هم با وزیر بود یک جمله‌اى گفت، گفت « کلمة حق یرادبها الباطل » براى این کلمه آقایان یادتان بیاید چه الم شنگه‌اى در این مجلس به پا شد فحشش دادند و گفتند باید معذرت بخواهى گفتند توهین کرده‌اى و باید عذر بخواهى و حالا یک وزیر می‌آید می‌گوید من مدرک دارم و می‌آیم مدرک ارائه می‌دهم که این از مقامات خارجى دستور می‌گیرد. هیچکس هیچ چیز نمی‌گوید در هر صورت بنده اضافه می‌کنم که اگر شرافتى وجود داشته باشد ایجاب می‌کند که بیایند و من به سهم خودم اجازه می‌دهم که این مدارکى را که علیه من دارند در پشت همین تریبون مجلس بگویند چون من می‌دانم کسى را که حساب پاک است از محاسبه‌اش چه باک است؟ .... من یقین دارم که هیچ مدرکى علیه من و خانواده‌ام و بستگانم نمی‌توانند ارائه بدهند و خطر بزرگ من هم همین است که دهان من با این چیزها بسته نمی‌شود ولى در مقابل اگر مجلس اجازه بدهد آن طورى که تضییق شد به من در زمان استیضاح تضییق نکنند من بیایم پشت این تریبون آن چیزهایى را که می‌دانم بگویم. حالا من دعوت می‌کنم که ایشان بیایند و مدارک خودشان را بگویند و بعداً هم اگر آقایان صلاح دانستند بنده خواهم گفت و اگر هم خواستم از پیشگاه مجلس استدعا کنم این موضوع رفع بام و دو هواى اجراى قوانین است، یک قانون مطبوعاتى در این مجلس گذشته که چهار ماه و چند روز از تصویب آن می‌گذرد و هنوز این قانون به مرحله اجرا درنیامده است آقا من نماینده مجلس هستم نماینده اقلیت هستم طبق قانون اساسى می‌خواهم افکار و عقاید خودم را منتشر کنم قانون هم هست می‌خواهم روزنامه بنویسم اگر یک جایى خلاف نوشتم می‌توانند مرا محاکمه کنند ولى این مسامحه دولت هیچ قابل قبول نیست بنده از پیشگاه نمایندگان محترم تقاضا می‌کنم که قسمت اول لایحه را امروز جواب بدهند یعنى همان قسمت راجع به نمایندگان را اجازه بدهند همین امروز جواب داده شود تا باز ببینیم وزارت فرهنگ چه سنگ دیگرى جلوى پاى ما می‌اندازد. موضوع دیگرى هم که می خواستم عرض کنم در خلال استیضاح پیشنهاد کردم که یک نسخه‌اى از اعلامیه حقوق بشر که به تصویب مجلس هم رسیده نوشته شود و در اینجا نصب شود ولى آن عمل که انجام نشد و عملاً هم که ما با آن مخالفیم پس اعلامیه حقوق بشر لغو شده در این مملکت حال خواهش می‌کنم یک طرحى تهیه شود تا آن امضاهایى را که پاى اعلامیه حقوق بشر کرده‌ایم آن امضاهایمان را خط بزنند براى این که همه ما آن پیشنهادها را امضا کرده‌ایم و در مملکتى که با آزادى و مشروطه و عدالت اجتماعى دشمنى می‌شود یک نماینده‌اى هم نمی‌تواند یک روزنامه‌اى منتشر کند....

نورالدین امامى - آقاى رئیس ماده 100 آیین‌نامه را هم توجه فرمایید.

رئیس - این نطق قبل را دستور که تعیین شده چند دقیقه باید طول بکشد در ماده 83 است در جلسه پیش آقاى مکى حق تقدم داشته‌اند داده‌اند به آقاى بقایی ایشان می‌توانستند یک ربع صحبت کنند و بیش از آن هم نمی‌توانستند چون بعد از آن نوبت دیگران است که باید صحبت کنند و ایشان حق خودشان را به شما دادند بنا‌براین بیش از یک ربع نمی‌شود به شما اجازه داد و نسبت به شما تضییقى هم به عمل نیامده و از حق خودتان می‌توانید استفاده کنید ماده 83 قرائت می‌شود.

ماده 83 - هر یک از نمایندگان که مطلب مهمى داشته باشد و بخواهد به استحضار مجلس برساند می‌تواند قبل از شروع به دستور و یا آخر جلسه با اجازه رئیس و رعایت نوبت به عنوان نطق قبل از دستور و یا بعد از دستور مطلب خود را اظهار نماید مجموع این قبیل نطق‌ها در یک جلسه به طور کلى نباید از یک ساعت تجاوز کند و در هر جلسه بیش از چهار نفر نمی‌توانند (دکتر بقایی- یعنى کمتر می‌توانند) در اول یا آخر صحبت نمایند و هر کدام از دارندگان اجازه نطق می‌توانند حق خود را به ناطق دیگرى واگذار نماید.

کشاورز صدر - من راجع به این توضیحى دارم.

رئیس - هیچ توضیحى ندارد آقاى وزیر کشور.

وریز کشور (آقاى دکتر اقبال) - عرض کنم بنده خیلى متأسفم که وقت مجلس شورای ملى که بایستى به رتق و فتق امور برسد مخصوصاً در این اواخر که خاطر دولت متوجه یک عده از قوانین مفید است و در جزو دستور مجلس هم هست باید به تصویب برسد آقاى دکتر بقایی سعى می‌کند که دولت و اعضاى دولت را وادار بکند که بیایند اینجا چند دقیقه از وقت مجلس شورای ملى را بگیرند و خیلى مایه تأسف بنده است، آقاى دکتر بقایی وقتى که دولت را استیضاح کردند در ضمن یکى از موارد استیضاحشان تذکر دادند که تشکیل مجلس مؤسسان به اشاره و حتى با اجازه یک دولت خارجى انجام شده - اولاً آقاى دکتر بقایی خوب بود قبل از این که تشریف می‌آوردید اینجا وظیفه اولیه وکالتتان را انجام می‌دادید و آن عبارت از مطالعه قانون اساسى بود در قانون اساسى وزراء در عین حالى که مسئول وزارتخانه خودشان هستند یک مسئولیت مشتر‌که‌اى هم دارند و هر روز و در هر آنى می‌توانند در مجلس شورای ملى به نام دولت اظهاراتى بکنند و به نام دولت یک چیز را تصدیق کنند یا تکذیب نمایند ( در صورتی که دولت تصمیم گرفته باشد) اگر بنده اجازه نداشتم از طرف دولت صحبت کنم مسلماً رئیس دولت از بنده استیضاح می‌کردند و این کار نشده است بنده به قوانین کاملاً آشنا هستم و محتاج هم نیستم که آقاى دکتر بقایی به بنده درس مراعات قانون را بدهند از این جهت خیلى متأسفم که مقام ریاست اجازه فرمودند که برخلاف یکى از مواد قانون اساسى که به خاطر ندارم یک نفر نماینده به عنوان این که مصون است به یک وزیر که به فرمان اعلیحضرت همایون شاهنشاهى وزیر شده مورد اعتماد مجلس شورای ملى بوده و خیال می‌کنم تا امروز هم که اینجا هستم هست (صحیح است) از این جهت اجازه دادند برخلاف قانون اساسى آقاى دکتر بقایی بیایند بگویند فضولة از طرف دولت یا وارد معقولات ... (صحیح است) (دکتر بقایی - ولى این اهمیتى ندارد که جناب عالى بنده را جاسوس بدانید!!) این حرف گفته شده ولى بنده اهمیت ندادم باز هم تکرار می‌کنم برایشان حرجى نیست ولى چیزی را که باید توضیح بدهم این است که آقاى دکتر بقایی تصریح کردند در این استیضاحشان که دولت ایران وزیر خارجه‌اش را فرستاده است آنجا و با آقاى بوین براى این کار ملاقات کرده این را بنده جداً تکذیب کرده و می‌کنم و خواهم کرد (دکتر بقایی - چرا در جواب استیضاح نکردید؟ ...) حالا آقاى دکتر بقایی این را قبول دارند یا ندارند بنده از طرف دولت شاهنشاهى ایران مأموریت دارم که در پیشگاه مجلس شورای ملى ملاقات آقاى بوین با اسفندیارى را راجع به مجلس مؤسسان مخصوصاً و جداً تکذیب کنم حالا ایشان قبول دارند یا ندارند نمی‌دانم. این که در ضمن استیضاحشان هى اشاره کردند و بنده در جلسه پیش هم عرض کردم که آقاى دکتر بقایی مأموریتى دارند بنده نگفتم از کجا و چه؟ ... که بهشان بربخورد این که ایشان ممکن است در منزلشان بنشینند و با رفقاى نزدیکشان یک نقشه و برنامه‌اى داشته باشند و بیایند هر روز اینجا و نمی‌دانم که چرا دستپاچه شدند و آمدند اینجا و وجدانشان ناراحت شد.

دکتر بقایی - اینها چیست که ایشان می‌گویند؟ ...

رئیس- همان طور که شما گفتید گفتم خارج از نزاکت نگویید بعد هم گفتید فضولة که من متوجه نشدم.

دکتر بقایی - من گفتم اگر مدارکى دارند بیاورند نشان دهند به هرجهت وجدان من از این جهت ناراحت نیست.

دکتر اقبال - بنده در آن جلسه اگر اشاره‌اى کردم که آقاى دکتر مأموریتى دارند براى این است که عرض می‌کنم استیضاحى بودند و کردند و گفتند و مجلس شورای ملى هم با یک اکثریت بى‌نظیرى به دولت آقاى ساعد رأى اعتماد داد (صحیح است) آقاى دکتر بقایی مخالف هستند باشند اکثریت مجلس که حکومت و قضاوت می‌کند و ما تابع اکثریت هستیم هر چه او گفت ما اجرا می‌کنیم هر چه هم نگفت نمی‌کنیم از این جهت آقاى دکتر بقایی و دو سه نفر رفقاى دیگرشان هر چه می‌خواهند بگویند براى ما اثرى ندارد ما تابع اکثریت هستیم هستیم تا روزی که به ما اعتماد داشته باشند هستیم و روزى هم که به ما اعتماد نداشته باشند می‌رویم خانه‌مان مى‌نشینیم. این که گفتیم ایشان مأموریت دارند

+++

براى این است که ایشان هر چند وقت یک مرتبه می‌آیند پشت این میز خطابه و این فرمایشات را می‌کنند و بنده نمی‌دانم چطور تصادف می‌کند یا یک روز قبل یا یک روز بعدش که همین فرمایشات ایشان در یکى از رادیو‌هاى خارجى منعکس می‌شود بنده این را براى آقایان می‌خوانم، بنده اینها را مرتبط می‌دانم عقیده بنده است، چرا راجع به مذاکرات آقاى دکتر طبا در رادیو خارج تصادف نمی‌کند؟ چطور شد هر موقع که ایشان صحبت می‌کنند یک روز بعد یا قبلش که ایشان اینجا صحبت می‌کنند در آنجا منعکس می‌شود؟ این استخراج شده است و با این مدارکى که اینجا می‌خوانم‏... این ر‌ا آقایان دانسته باشند حرف‌هایى را که می‌زنم به شرافتم اینجا قسم یاد می‌کنم که هیچ نوع غرض و مرضى با هیچ کس ندارم آقایانى که با بنده کار دارند و بنده را می‌شناسند می‌دانند که نظر بنده خیلى بالاتر از آن است که وارد این مشاجرات بچه‌گانه شوم (دکتر بقایی - مرحله‌ى بچه‌گى گذشته آقا) بنده وظیفه دارم که به این مملکت خدمت کنم و راجع به این قسمت از حرف‌هاى آقاى دکتر بقایی و رفقایشان هم از میدان در نمی‌روم تنها راهى که مانده بنده را از میدان درببرند این است که بیایند بنده را ترور کنند تا وقتی که بنده هستم و تا موقعى که مورد اطمینان و اعتماد شخص بندگان اعلیحضرت همایونى و مجلس شوراى ملى هستم اینجا خدمت آقاى دکتر بقایی خواهم بود ولو ایشان نخواهند. عرض کردم این که گفتم که با هم تناسبى دارد (دکتر بقایی - بخوانید آقا چرا نمی‌خوانید؟) آقاى دکتر بقایی ضمن استیضاحشان یک نامه سرگشاده‌اى با اعلیحضرت همایون شاهنشاهى عرض کرده‌اند بنده البته عقیده‌مندم که هر فرد ایرانى بایستى در امور مملکت دخالت کند و استدلال نماید و عرایض خودش را هم به مقامات عالیه یا مقامات رسمى بگوید ولى بنده به هیچ وجه من‌الوجوه موافق نیستم و دور از وطن پرستى می‌دانم که بیایند در پشت تریبون مجلس یک چیزهایى بگویند که این صحبت‌ها باعث بهانه‌جویى براى یک دولت‌هاى خارجى یا یک رادیوها‌ى خارجى بشود که دائماً به استناد فرمایشات آقاى دکتر بقایی به مملکت ما اهانت بکنند ملت ایران و مملکت ایران به هیچ وجه من الوجوه محتاج قیم نیست و به هیچ وجه من الوجوه به دیگران اجازه نمی‌دهد که در امور داخلى او دخالت کند هیچ فردى از افراد این مملکت نبایستى حتى بهانه بدهد بدست یک رادیویى که بلند شود بنا به فرمایشات آقاى دکتر بقایی اهانت بکند حالا بنده بیانات رادیوى خارجى را می‌دهم خدمت آقاى رئیس که جزو پرونده افتخارات آقاى دکتر بقایی ثبت شود و در جزو آرشیو مجلس بماند که بدانند این حرف‌ها‌یى که گفته می‌شود بی‌خودى گفته نمی‌شود (دکتر بقایی - قرائت هم بفرمایید) می‌خوانم حالا عجله‌اى نداریم عرض کنم آنجایى که این مطالب را پخش کرده‌اند اسم نمی‌برم ولى می‌دهم خدمت جناب آقاى رئیس که هم خودشان و هم آقایان نمایندگان ملاحظه بفرمایند و ضبط شود چون بنده مصالح کشور را بالاتر از این حرف‌ها می‌دانم و از این جهت بنده آن سرچشمه‌اى که این را پخش کرده اسم نمی‌برم در شب 14/ 3/ 28 یعنى درست 5 روز پیش‌تر و شاید یک روز قبل از نطق آقاى دکتر است (چون حافظه‌ام کاملاً یارایى نمی‌کند) ضمن حملاتى به اوضاع و احوال مملکت این طور می‌نویسد (براى توضیح اشاره می‌کنم که با توجه به نامه سر‌گشاده دکتر بقایی که به شاه نوشته دامنه دخالت این فرمانفرمایى در مقیاس وسیعى دیده می‌شود که دکتر بقایی در این نامه خود از شاه تقاضا می‌کند به عواقب رژیم فاشیستى اسپانیا - آلمان - ایتالیا و غیره شناسایى حاصل کند و مخصوصاً وضع فعلى را بی‌طرفانه در مد نظر قرار دهد و خاطر نشان می‌سازد (یعنى آقاى دکتر بقایی به شاه) که مداخلات مقامات نظامى در امور دولتى و کشورى همیشه عواقب سویى داشته و محاکمه اعضاى حزب توده و اتحادیه‌ها یکى از مظاهر این سیستم است دادگاه نظامى براساس مقررات و شرایط ترور محاکمه حزب توده را انجام داده  عرض کنم کا آقاى دکتر و سایر نمایندگان محترم در پشت تریبون قسم یاد فرمودند که نسبت به شاه مملکت صدیق باشند و الحمدالله همه آقایان هم هستند (صحیح است) ولى این نامه سرگشاده آقاى دکتر بقایی به موجب همین مدرکى که من اینجا خواندم آقاى دکتر بقایی وظیفه‌اى را که قانون اساسى به ایشان محول کرده انجام نداده‌اند (حائرى زاده - چرا؟) اجازه بدهید به چرایش هم می‌رسیم براى این که آقاى دکتر بقایی با این مذاکراتى که به هیچ وجه من الوجوه وارد نبود براى این که اکثریت مجلس شوراى ملى رأى خودش را داد حال ممکن است نظر خود ایشان طور دیگرى باشد چون ممکن است بنده هم اینجا نظرى داشته باشم که کره زمین گرد نیست دنیا قبول نمی‌کند چون ثابت شده است از این جهت نظر خودشان بود و وارد نبود و چون وارد نبود این فرمایشاتى که فرمودند باعث شد که همه شب این رادیوها (توجه کنید جمع هم می‌گویم براى این که بدانید) به بزرگترین مقام مملکت ما جسارت می‌کنند و این از این آقا سرمنشاء می‌گیرد که اگر این فرمایشات را نمی‌کردند این طور نمی‌شد (دکتر بقایی - پس من به آنها مأموریت داده‌ام نه آنها به من) از این جهت فرق نمی‌کند. از یک طرف دیگر محاکمه حزب توده ایران و خیانت این حزب گمان می‌کنم بر آن اشخاص هم که دارد قضایا نبودند ثابت شده است (صحیح است) حالا آقاى دکتر بقایی و رفقایشان و رادیوى گوینده این را بر اساس و شرایط ترور ببینند براى ما مساوى است، همان طور که عرض کردم باز هم تکرار می‌کنم که بنده به نام یک نفر ایرانى نه به نام یک نفر وزیر به هیچ دولت خارجى اجازه نمی‌دهیم که در کشور ما دخالت بکنند (آزاد - به غیر از انگلیس‌ها) می‌خواهد انگلیس می‌خواهد آمریکا یا می‌خواهد روس باشد به عقیده بنده هر کس که می‌خواهد باشد (صحیح است) از این جهت این فرمایشاتى که آقاى دکتر کردند باعث چه شده است؟ ... باعث این شده است که به تمام مقامات مملکتى ما به مقامات رسمى ما به شاه ما توهین کنند از این جهت این که خیلى ساده است که چند روز پیش آقاى دکتر بقایی یک حرف‌هایى می‌زنند و تک مضرابى می‌زنند و بعد از این اوراق درمی‌آید (دکتر بقایی - پیش‌تر تعارف می‌کردند که حالا به استناد حرف‌هاى من فحش می‌دهند؟) یکى دیگر راجع به مجلس مؤسسان ایشان آمدند صحبتى کردند اولاً به جناب آقاى دکتر بقایی اینجا به نام دولت و به نام شرافتم به جنابعالى عرض کنم که به هیچ وجه من الوجوه فرمایشات جنابعالى در پشت تریبون مجلس شورای ملى کوچکترین اثرى در تصمیمات قبلى و بدوى و بعدى مجلس مؤسسان نداشته است و نخواهند داشت و از این جهت که دیگر نگویید چون گفتم تغییر دادند (دکتر بقایی - آنها که باید بدانند می‌دانند) به هیچ وجه من الوجوه غیر از همین موادى که در نظر بوده و آوردند و گفتند و کردند نظرى در بین نبوده و نطق جنابعالى هم کوچکترین اثرى نداشته است خودتان را گم نکنید جنابعالى یکسال و چند ماه است که وارد سیاست این کشور شده‌اید (دکتر بقایی - شما خودتان را گم می‌کنید که این طور بى‌ادبانه صحبت می‌کنید، دستتان را از جیب شلوارتان بکشید بیرون صحبت کنید) اشخاص مهمترى در این مملکت هستند. (زنگ رئیس)

دکتر بقایی - ایشان باید مؤدب باشند.

دکتر اقبال - من که خیلى مؤدب حرف می‌زنم و دخالت در معقولات و فضولى و اینها نمی‌گویم و خیلى هم متأسفم که مقام ریاست مجلس بر‌خلاف قانون به شما اجازه دادند که صحبت کنید و شما برخلاف قانون اساسى که ذکر کرده وزرایى که اینجا می‌آیند به فرمان شاه و با رأى اعتماد مجلس است حق ندارید به عنوان این که مصون هستید بلند شوید و هر چه دلتان خواست بگویید (دکتر بقایی - شما می‌توانید؟) من که جسارتى نکرده‌ام.

رئیس - آقا گوش بدهید همین کار شما بر خلاف نظامنامه است بگذارید آدم بفهمد که چه گفته می‌شود.

دکتر اقبال - عرض کنم که باز ایشان راجع به مجلس مؤسسان صحبت کردند اینجا چند صفحه از گفتار رادیو خارجى است که نمی‌خوانم و می‌دهم آقاى رئیس در شب 28/ 3/ 13 این رادیو خارجى به تمام مقدسات ما توهین کرده و فردایش ایشان آمدند اینجا یا روز قبلش بود نمی‌دانم صحبت کردند این که بنده گفتم ارتباط دارد بی‌خود که نگفتم و جسارتى هم نکرده‌ام ایشان اینجا یک فرمایشاتى می‌کنند و توهین می‌کنند به اعضاى دولت بنده اینجا گفتم و از مقام ریاست هم چون ارادت خصوصى دارم خدمتشان گله می‌کنم و اصلاً به عقیده بنده آن چیزى که اینجا گفته می‌شود و خوانده می‌شود باید ملاحظه بفرمایند بعد که توهین شد دیگر چه فایده دارد.

رئیس - وقتى که معقولات گفته شد بنده نشنیدم.

دکتر اقبال - قبلش هم که فضولة گفته شد.

رئیس - بنده نشنیدم والا البته جلوگیرى می‌کردم.

دکتر اقبال - بنده در کجاى دنیا دیده شده یک نماینده مجلس به عنوان این که من مصونم بیاید پشت تریبون به یک وزیرى که مورد اعتماد مجلس است، آقایان هست یا نیست؟ (نمایندگان - هست) آن وقت بیاید بگوید فضول من حرفى ندارم براى این که من طبیبم و باز هم تکرار می‌کنم برایشان هیچ حرجى نیست‏.

دکتر بقایی - اینها توهین نیست آقاى رئیس.

رئیس - گفتم با نزاکت صحبت کنند.

دکتر بقایی - ایشان قبلاً به من گفتند که من به تحریک خارجى آمده‌ام هر که به من از این حرف‌ها بزند من توى دهنش می‌زنم.

دکتر اقبال - بنده اینها را حال می‌دهم خدمت مقام ریاست که این را ضبط کنند در آرشیو مجلس

+++

تا بعدها بدانند یک وزیرى می‌آید در پشت تریبون مجلس با این مدارک صحبت می‌کنند.

دکتر بقایی - عجب مدارکى مثل مدارک موقوفات می‌ماند.

حاذقى - حالا دیگر مجلس می‌تواند وارد دستور شود.

رئیس - آقاى ملک‌پور بفرمایید چون ایشان یک مطلب مهمى دارند، به شرطى که مختصر صحبت کنند

ملکپور - به طوری که آقایان نمایندگان محترم استحضار دارند در زمان اعلیحضرت فقید کمک‌هاى بزرگى به صنایع داخلى این کشور شد و در نتیجه کارخانجات ریسندگى و بافندگى وارد این مملکت شد ولى متأسفانه حالا در اثر ورود کالاهاى خارجى تنزلى در قیمت کالاها روى داده وضع کارخانجات فعلى به قدرى بد شده است که کارخانجاتى که به طور دستباف اداره می‌شوند اینها تعطیل شده‌اند و در کارخانجات موتورى هم اگر دولت توجه کاملى نکند منجر به تعطیل خواهند شد این کارخانجات دو سه تقاضا بیشتر ندارند که به نظر بنده انجام آن هم زیاد مشکل نیست و اگر دولت توجهى بفرمایند این اشکال کار آنها رفع خواهد شد تقاضاى آنها یکى این است که دولت از صدور پنبه بخارجه جلوگیرى کند و در عوض اجازه بدهد که ریسمان به خارج صادر کنند و در واقع همان پنبه است که به صورت ریسمان به خارج صادر می‌شود هم ارزى وارد مملکت می‌شود و هم اجرتى عاید کارخانجات می‌شود دیگر در موقع خرید پنبه آنها احتیاجى به قرضه دارند که اگر بانک ملى به آنها قرضه ندهد آنها ناچار می‌شوند آن قرضه را از خارج بگیرند و فرع زیادترى باید بدهند و در نتیجه محصول آنها را گران‌تر خواهد کرد و به کسادى بازار کمک خواهد کرد دوم کالاهایى در کشور وارد می‌شود که مشابه محصولات کارخانجات ما است این را هم از دولت تمنى می‌کنم که ورود کالاهاى مشابه را ممنوع کنند تا اینها بتوانند به فعالیت خودشان ادامه بدهند.

3- بقیه مذاکره در لایحه اصلاح قانون انتخابات‏

رئیس - وارد دستور می‌شویم - آقاى اردلان بفرمایید.

اردلان - دستور امروز مجلس لایحه اصلاح قانون انتخابات است بنده به نام مخالف با گزارش کمیسیون کشور در اینجا مطالبی را به عرض آقایان نمایندگان محترم می‌رسانم کمیسیون کشور این نظری را که دولت جناب آقاى ساعد به پیروى از نیات ملوکانه به مجلس تقدیم داشتند با یک ظاهرى که آراسته بود کلى دگرگون کرد و از آن منظور اصلى را از بین برده یعنى منظور اصلى که در لایحه تقدیمى دولت این بودکه اشخاص با‌سواد موضوع کارت الکترال را در او اضافه کرد و در حقیقت با ظاهرى آراسته اصل موضوع از بین رفته (صحیح است) به این لحاظ بنده مخالف با این موضوع هستم و دلایل خودم را به عرض آقایان محترم خواهم رسانید لیکن چند کلمه لازم است قبلاً به طور خلاصه به عرض نمایندگان برسانم و مخصوصاً از جناب آقاى وزیر کشور استدعا می‌کنم چون موضوع این لایحه مربوط به ایشان است به عرض بنده توجه بفرمایند در جلسه گذشته عرض کردم باز هم تکرار می‌کنم که تنها تدوین قانون از طرف مجلس شوراى ملى کافى نیست بلکه دولت‌هاى وقت باید ایمان و عقیده واقعى به اجراى آن داشته باشند و در خاتمه بنده مثال زدم در قانون انتخابات نوشته شده است که اگر یک وکیل اعتبار‌نامه‌اش رد شد یا فوت شد باید وزارت کشور دستور تجدید انتخابات را بدهد معهذا ما مى‌بینیم که دو سال است انتخابات لاهیجان شروع نشده خلاصه دولت باید ایمان به اجراى قانون داشته باشد والا هر چه را که در این مجلس با خون دل تنظیم و تدوین کنیم بى‌اثر و بى‌حاصل است در این قانونى که الان جزو دستور مجلس شورای ملى است نوشته شده است که وزارت کشور در تمام ایران انتخابات را در یک روز شروع خواهدکرد همه آقایان می‌دانند که این بسیار نظر خوبى است که در تمام مملکت انتخابات در روز واحد شروع شود اما ملاحظه بفرمایید که اگر یک دولتى عقیده و ایمانى به اجراى قانون نداشته باشد در یک نقطه‌اى از مملکت وضعیتى بوجود می‌آورد که نتوان در آنجا انتخابات را شروع کرد آن وقت ممکن است بگوید که چون من نمی‌توانم انتخابات ایران را در یک روز شروع کنم باید تأمل بکنیم که وضعیت عادى در آن حوزه بوجود بیاید و این را ممکن است مستمسکى قرار دهد و انتخابات را به تعویق بیندازد بنابراین اصل قضیه حسن‌نیت و ایمان و عقیده‌اى است که دولت باید به اجراى قوانین داشته باشد من امیدوارم که دولت جناب آقاى ساعد که کمال ایمان و عقیده را به ایشان دارم و وزیر محترم کشور ایشان ایمان و عقیده کاملى به اجراى قانون داشته و خواهند داشت در قانون انتخابات نوشته است که روز اول 3 ماه به آخر دوره مانده هر دوره‌اى باید انتخابات دوره بعد شروع شود روز ششم اردیبهشت ماه سه ماه داشتیم به آخر دوره پانزده امروز 19 خرداد ماه است هنوز هیچ یک از حوزه‌هاى انتخابیه ایران انجمن نظارت انتخابات را دعوت نکرده است در صورتی که در قانون یک امر صریحى است آقایان نمایندگان محترم اطلاع دارند که یک لایحه‌اى دولت به مجلس داد راجع به کیفر رانندگان این شور اولش هم در مجلس تصویب شد الان در کمسییون دادگسترى است اگر امروز در شهر طهران یک تاکسى یک نفر را ز یر بگیرد آیا ممکن است دستگاه دولت آن را تعقیب نکند به عنوان این که تکلیف این لایحه هنوز در مجلس شورای ملى تعیین نشده این اصولاً صحیح نیست هر وقت یک قانونى نقض کرد یک قانون ما قبل را البته آن قانون نقض شده است و بایستى قانون جدید حاکم بر آن بشود والا ممکن است خیلى از قوانین جزء دستور مجلس شورای ملى واقع بشود ولى تصویب نشود و مادام که تصویب نشده قانون اولیه به قوت خودش باقى است بنابراین در در‌جه اول چیزى که مهم است باز هم تکرار می‌کنم آن ایمان و عقیده دولت‌هاى وقت است به اجراى قانون بنده امیدوارم که لطف خدا شامل کشور ما ایران شده است که این لایحه جدید موجب شده است که انتخابات ما قدرى به تأخیر بیفتد براى این که این منظور اساسى که ما در نظر داریم انشاالله اجرا کنیم و این لایحه به تصویب مجلس شورای ملى برسد و این منظور اساسى عبارت ازاین است که به اشخاص باسواد حق انحصار رأى دادن را بدهیم یعنى ما نمی‌گوییم از هیچ یک از افراد این مملکت حق رأى را سلب می‌کنیم ولى کسى را می‌گوییم میتواند رأى بدهد که بتواند بخواند و بنویسد یعنى قوه ممیزه داشته باشد وقتى قلم در دست گرفت می‌داند چه شخصى صلاحیت نمایندگى مجلس شورای ملى را دارد (مکرم - راه کنترلش چیست؟) این‏ را عرض می‌کنم وقتى شخصى توانست بنویسد او حق انتخاب کردن دارد این عقیده بنده است عقیده اشخاصى است که طرفدار لایحه دولت هستند و مخالف این گزارش کمیسیون کشور می‌باشد البته بنده باید عرض کنم که در دوران مشروطیت ما یک اشخاص شرافتمندى اشخاص علاقمند به این مملکت بدست همان اشخاص بی‌سواد به این مجلس مقدس شوراى ملى راه پیدا کرده‌اند الان هم هستند همه مردمان شریف و مردمان با حیثیتى هستند و کمال علاقه به این مملکت را دارند در این هیچ تردیدى نیست ولى عرض بنده این نکته است تمنى می‌کنم آقایان اعضاى محترم کمیسیون کشور و اشخاصى که طرفدار این گزارش کمیسیون کشور هستند به این عرض من توجه بفرمایند که چه اشخاصى توانستند در این مکان مقدس مجلس شوراى ملى راه پیدا بکنند و به این مملکت خیانت بکنند همان اشخاصى بودند که اعتبار‌نامه خودشان را توانستند به وسیله همین اشخاص بی‌سواد بدست آورند، اگر اکثریت این توده عظیم بى‌سواد به آنها رأى نمی‌داد اعتبار‌نامه نمی‌داد و به آنها رأى نمی‌داد محال بود که آنها بتوانند در این مجلس شورای ملى حضور پیدا بکنند و به کمک همان بی‌سوادها بود که آنها آمدند در مجلس شوراى ملى و آقایان نمایندگان محترم به خاطر می‌آورند که در دوره چهاردهم وضعیت ناهنجار آذربایجان را وجود آوردند و صحبت از تفرقه و تجربه ایران را می‌کردند این اشخاص چطور به مجلس شوراى ملى آمدند اشخاص باسواد مملکت که در اقلیت بودند (ملک مدنى - دولت آنها را آورد آقاى اردلان، دولت جمع کرد کارخانجات را آورد در مجلس وکیل را کتک زدند) بنده خودم در شهر طهران یک عده کارگر بی‌سواد را که هیچ اطلاعى از هیچ جا نداشت دیدم یک تابلویى به عرض تمام خیابان در دست داشتند که نوشته بود مرده باد فرانکو آیا این اشخاص سواد داشتند اطلاع داشتند همین اشخاس که یک ورقه سفیدى به نظر ناچیز در دست گرفته و در صندوق آراء انتخابات انداختند اینها اکثریت را بردند و راه باز کردند براى این که این اشخاص در مجلس شورای ملى راه پیدا کردند (صحیح است) اگر کمک این اشخاص بى‌سواد نبود اگر رأى آنها نبود چطور ممکن بود اینها به مجلس شوراى ملى بیایند بنده امروز می‌گویم چندین مرتبه هم در مجلس شوراى ملى عرض کرده‌ام که ما باید از واقعه آذربایجان درس عبرت بگیریم واقعه آذربایجان همیشه باید در نظر ما مجسم باشد (صحیح است) چه اشخاصى واقعه آذربایجان را بوجود آوردند؟ همان اشخاصى بودند که آراء خودشان را و اعتبارنامه‌شان را به وسیله همین اشخاص بی‌سواد بدست آوردند بنده در دوره چهاردهم خودم وکیل مجلس بودم پرونده انتخاباتى همان اشخاصى که به این مملکت خیانت کردند خیانت آنها در مجلس و در خارج مجلس ظاهر و

+++

هویدا بود (نبوى - کسى به آنها رأى نداد) آنها یک مشت مردمى که هیچ گونه سواد نداشتند اطلاع نداشتند این حربه برنده رأى که به ظاهر یک ورقه سفید کوچکى بود از آنها گرفتند در صندوق آراء انداختند و به مجلس شوراى ملى آمدند و همان کارگر‌ها را هم خورد کردند اصلاً نه این که در وضع آنها بهبودى حاصل نکردند در صدد بودند که آنها را بی‌سواد و بى‌اطلاع نگاه دارند (صحیح است) براى این که آن استفاده‌اى که می‌خواستند ببرند امروز ما می‌خواهیم در مملکت ایران یک تحولى بوجود بیاوریم می‌خواهیم بگوییم اشخاص در مملکت ایران باید مقدرات مملکت را در دست بگیرند که بفهمند و قوه ممیزه داشته باشند سواد داشته باشند بتوانند بنویسند و به هیچ وجه من الوجوه ما از هیچکس سلب نمی‌کنیم حق رأى دادن را ما می‌گوییم که تو برو درس بخوان سواد پیدا کن همین قدر که تشخیص دادى کى براى نمایندگى مجلس خوب است بنویس در صندوق رأى بریز (شهاب خسروانى - سال دیگر بهتر می‌شوند) و بنده باز هم عرض می‌کنم همان اشخاص بی‌سواد هم یک اشخاص شرافتمند و بلند همت خوبى را به این مجلس فرستادند ولى اشخاص بد اشخاص فاسد اشخاصى که به این مملکت خیانت کردند به وسیله نادانى و جهل همان‌ها توانستند به این مجلس راه پیدا کنند ما امروز که می‌خواهیم تحول ایجاد بکنیم حالا بنده یقین دارم.

آشتیانى‌زاده - مالیات هم نخواهند بی‌سوادها.

رئیس - آقایان گوش بدهید بگذارید ناطق حرفش را بزند.

اردلان - بنده کاملاً معتقد هستم اشخاص طرف اعتماد مردم این مملکت هستند که مملکت آنها را اشخاص خوبى شناخته و خدمتگزار این مملکت بوده‌اند به هیچ وجه نباید نگران باشند درب مجلس شورای ملى همیشه به روى آنها باز خواهد بود منتهى باتفاوت این که اگر با یک اعتبار‌نامه 50 هزار رائى آمده‌اند به مجلس بعد از این با یک اعتبارنامه پنج هراز رأیى خواهند آمد اعتبارنامه حقیقى و صحیح به طوری که آن اشخاص شرافتمند باز هم در مجلس شورای ملى خواهند بود (صحیح است) و به هیچ وجه نباید آنها نگران باشند چون خدمت به این مملکت کرده‌اند منتهایش یک اشخاصى به آنها رأى خواهند داد که قوه ممیزه داشته باشند حرف ما امروز این است (صحیح است) یکى از آقایان نمایندگان جناب آقاى فرامرزى در تأیید همین نظرى که بنده اینجا عرض کردم استدلال خیلى خوبى داشتند می‌فرمودند چرا در قانون انتخابات نظامیان و سربازان را از حق انتخاب کردن محروم کرده‌اند براى این که مطیع صرف هستند و اطلاعى ندارند وقتى فرمانده آنها گفت برو فلان کار را بکن خواهند کرد. این اشخاص بى‌سواد هم همان حکم را دارند البته وقتى سواد پیدا کردند هیچ مانعى ندارد که در انتخابات شرکت کنند کمیسیون کشور در اینجا کمال بى‌لطفى را کرده است که باید کارت الکترال تنظیم کنند این امر محال است اگر بخواهید این عمل را بکنید در دوره 16 و 17 و 18 هم میسر و مقدور نیست بعضى از آقایان نمایندگان شاید توجه ندارند کارت الکترال چیست؟ کارت الکترال کارتى است که باید وزارت کشور از کلیه افراد این مملکت تهیه بکند که اولاً این آدم زنده است ثانیاً سنش در حدود قانون انتخابات هست که بتواند رأى بدهد ثالثاً محکوم به جنحه و جنایت هم نشده است و صلاحیت رأى دادن داشته باشد و بعد هم محل سکونت او را تعیین بکند مملکت ما 15 میلیون جمعیت دارد آیا با این دستگاه این فکر عملى است؟ فقط عرض کردم که ظاهرى آراسته دارد ولى باطن همان است که وضعیت سابق ادامه پیدا می‌کند بنده معتقد هستم که با وضعیت سابق مملکت ما قابل دوام نیست یعنى در این مملکت هیچ تحولى درش بوجود نخواهد آمد ما باید در این مملکت یک اصلاحاتى بکنیم یک قدم‌هاى بزرگى برداریم و از همه مهم‌تر این نظرى است که بنده اینجا عرض کردم اشخاصى در محل آنها را نمی‌شناسند اشخاصى که معروفیت محلى ندارند همان اشخاص وقتی که اشخاص باسواد رأى بدهند آنها نمی‌توانند در مجلس شورای ملى ایران راه پیدا کنند ممکن است که دولت اعمال نفوذ کند در یک محلى و یک شخص غیرمحلى را بر یک شخص محلى تفوق بدهند ولى محال است که یک آدمى که در یکى از شهرستان‌ها که هیچ مردم او را نمی‌شناسند بتواند خودش را به مردم آنجا تحمیل بکند براى این که اشخاص باسواد باید رأى او را بنویسند نمی‌نویسند محال است ولى این مردمان بیچاره بیسواد که یک ورقه رأى در دست دارند می‌آیند رأى خودشان را بیندازند و اکثریت را ببرند و گناهى هم متوجه این اشخاص نیست که ما به آنها بگوییم آقایان شما باعث این بدبختى هستید اینها اصلاً نمی‌دانند که انتخابات چه هست چه موضوعى دارد این است که یک تکان بزرگى هم براى تعمیم فرهنگ ایران بوجود خواهد آمد طبیعتاً جناب آقاى وزیر فرهنگ که از وزراى دانشمند این کشور هستند همتى خواهند گماشت و کلاس اکابرى تشکیل خواهند داد و رفته رفته تمام افراد مملکت وقتى سواد بدست آوردند می‌توانند در انتخابات شرکت کنند بنابراین روى همین نظر هم ما آمدیم یک طرحى تهیه کردیم که آن ماده پیشنهادى دولت را تصویب کنیم. در قانون انتخابات البته اصلاحات زیادى می‌شود کرد خود بنده مطالعات زیادى راجع به انتخابات دارم می‌توان امروز لایحه انتخابات در دستور مجلس شورای ملى است آنها را به عرض رساند ولى در این آخر دوره ما وقت کافى نداریم نقص بزرگى که در انتخابات ما هست این است که عدالت اجتماعى در مملکت ما رعایت نشده یعنى اگر دو برادر یکى در تهران یکى در زاویه مقدسه سکونت داشته باشند در موقع انتخابات یکى به 12 نفر رأى می‌دهد آن برادر دیگر که در حضرت عبدالعظیم است به یک نفر رأى می‌دهد و حال این که هر دو برادرند و هر دو تبعه مملکت‌اند اگر یک نفر درشهر تبریز سکونت داشته باشد در موقع انتخابات به 9 نفر رأى می‌دهد و حال آن که همان شخص اگر در سنندج باشد به 3 نفر رأى می‌دهد. اینها نواقص انتخابات است. اصلاحات دیگرى در انتخابات است که کاندیداها اسامی‌شان روى اوراقى نوشته بشود که براى قرائت آراء تسهیلاتى فراهم بشود ولى به نظر بنده بهتر است ما از تمام‏ این اصلاحات امروز چشم بپوشیم و تمام نمایندگان مجلس هم خودمان را صرف این بکنیم که حق رأى دادن را منحصراً به اشخاص باسواد واگذار بکنیم. من معتقدم که تمام آقایان نمایندگان و اعضاء محترم کمیسیون کشور که این نظر را هم داشتند به عرایضى که بنده کردم از نظر خودشان عدول بفرمایند، چهل و چند سال است که این طور انتخاب کرده‌ایم وضع مملکت ما این است که می‌بینیم شما را به خدا بیایید براى یک دوره هم که شده این نظر ما را قبول بفرمایید امیدوارم که تحول عظیمى در مملکت ما از این حیث بوجود آید.

رئیس - آقاى حاذقى موافقید؟ بفرمایید.

حاذقى - موافقت من با قانون اصلاح انتخابات که دولت تقدیم کرد از چند لحاظ است اول همه آقایان نمایندگان محترم متوجه هستند که مشروطیت ما جوان و ملت ایران مراحل اولیه استفاده از مشروطیت را دارد طى می‌کند بنابراین ایجاب می‌کرد بعد از تجربه‌هاى متعددى که در ضمن عمل مشهود شد یک اصلاحاتى در موارد قانون انتخابات به عمل بیاید نظر دوم بر این بود که همیشه لزوم این اصلاح در قانون انتخابات از ناحیه مجلس شورای ملى تذکر داده می‌شد و در دوره‌هاى گذشته نمایندگان مجلس آنهایی که مخصوصاً بیشتر علاقمند بودند به تثبیت پایه‌هاى مشروطیت و حق حاکمیت ملت برملت مکرر بر مکرر ابرام می‌کردند که موادى که الان در قانون فعلى موجود است و موجب سوء‌استفاده و سوء‌استعمال می‌شود و وسایل مداخلات نامشروع در آراء ملت می‌شود آنها را اصلاح بکنند و دولت‌هاى وقت کمتر توجه می‌کردند ولى حالا جاى بسیار خوشوقتى است که اعلیحضرت همایون شاهنشاهى در ضمن بیانات مکررى که فرمودند این نکته را خاطرنشان ساختند که ملت بایستى نماینده‌هاى حقیقى خودش را به مجلس بفرستد و نماینده‌هاى مجلس بایستى مستقیماً و بلا‌واسطه منتخب افراد رأى ده مملکت باشند دولت هم تأسى کرده و این لایحه اصلاح قانون انتخابات را به مجلس داده و من فرصت را مقتضى می‌دانم که به نام قاطبه روشنفکرهاى حقیقى مملکت و اشخاص علاقمند به تثبیت از دولت جناب آقاى ساعد که مقدم بر دادن این لایحه اصلاحى به مجلس شورای ملى شده‌اند اظهار تشکر بکنم زیرا همان طوری که عرض شد تاکنون دولت‌ها هیچ وقت براى این کار مقدم نشده بودند و تمام تذکراتى هم که داده می‌شد، اقداماتى هم که شده بود طرح‌هایى هم که نوشته بودند همه بلانتیجه مانده بود و این اقدامى که دولت حق‌پرست و علاقمند به حفظ حقوق ملت به عمل آورده است همان طور که ما یک اقدامات خلاف انتظار وقتى مى‌بینیم تذکر می‌دهیم اینجا هم وظیفه نمایندگان مجلس است که از این عمل دولت اظهار تشکر بکنند لحاظ دیگر این است که این لایحه درکمیسیون کشور درجلسات متعددى مطرح شده است و مواد آن یکى یکى مورد بحث و مذاکره شد و به طور کلى آنچه که تدقیق و بحث بود در کمیسیون به عمل آمده استثناى یک موضوع به خصوصی که در این شماره‌هاى اخیر روزنامه اطلاعات هم راجع به آن بحث شده بود و امروز همکار محترم آقاى اردلان تذکر راجع به آن فرمودند نسبت به سایر مواد آن اکثریت قاطع آقایان نمایندگان محترم با آن موافق هستند (شهاب خسروانى - اصل موضوع این است) و نسبت به این موضوع هم به طورى که من از آقایان نمایندگان استعلام کردن اکثریت آقایان با نظر دولت موافق هستند (صحیح است) و معتقد هستند اگر چنان چه انجام عمل توزیع کارت الکترال و ثبت اسامى حائزین شرایط رأى دهنده در هر نقطه در این دوره شانزدهم که فرصت الان تنگ است و در شرف فوت شدن

+++

است فراهم می‌باشد دولت در این انتخابات دوره شانزدهم مطابق همان لایحه تقدیمى خودش عمل کند منتهى به جای کارت انتخاباتى با ارائه ورقه شناسنامه براى منتخبین و رأى دهنده در همان شهر انجمن نظارت با کمال آزادى عمل رأى خودش را می‌نویسد و به صندوق می ریزد (صدرزاده - بنده به همین نحو پیشنهاد کردم) استدلال‌هایى که بعضى آقایان می‌کنند به نظر ما تا حدى مغالطه آمیز است چرا؟ براى این که اولاً می‌گویند سبب می‌شود که حق یک عده از افراد مملکت سلب می‌شود چنین چیزى نیست دولت در این لایحه که به مجلس تقدیم کرده است نگفته است که یک طبقه معین رأى بدهند بلکه گفته است که رأى دهنده بیاید در انجمن نظارت و آنجا رأى خودش را می‌نویسد و به صندوق می‌اندازد حالا هر بی‌سوادى با آن متدهاى خیلى سریعى که امروز براى تحصیل سواد در مملکت فراهم است برود تحصیل سواد به اندازه خواندن و نوشتن پیدا کند و بداند که چه می‌نوسد و کى را انتخاب می‌کند مغالطه دیگر این است که می‌گویند اکثریت افراد ملت بی‌سوادند این هم مورد تصدیق ما نسبت براى این که ما آمار داریم براى این که ما در حدود سالى بیش از یک میلیون دانشجو و دانش آموز در مدارس ما مشغول تحصیل هستند سالیانه عده زیادى از فارغ‌التحصیل داریم که می‌توان بعد از اجراى این قانون به این نتیجه رسید البته سالى یک میلیون هم فارغ‌التحصیل نمی‌شوند ولى از این یک میلیون، عده زیادى از روى این صندلی‌ها فارغ‌التحصیل می‌شوند و به جای آنها دانش آموز جدید مى‌آید نتیجه خواهیم دید که عده زیادى در همین حوزه‌هاى انتخابیه هستند که باسوادند ولى که باسوادند ولى تاکنون مداخله در انتخابات کمتر می‌کردند زیرا می‌دیدند که آراء آنها مستهلک است و می‌دیدند در قبال اوراق افراد بی‌سواد که آنها نمی‌دانستند براى چه و به چه منظورى پاى صندوق آنها را هدایت می‌کنند از این به بعد خواهند دانست که به کى رأى می‌دهند و براى چه وکیل انتخاب می‌کنند. ایراد دیگرى که می‌توان جواب داد این است که این منطق صحیح نیست که می‌گویند حق یک عده‌اى سلب می‌شود براى این که این اشخاص بی‌سواد تاکنون هم از این حق استفاده نمی‌کردند. ما می‌دانیم که کسی که سواد ندارد نمی‌تواند چیزى بنویسد و بخواند ولو هم معنى انتخابات و تعیین وکیل مجلس شورای ملى و حق حاکمیت ملت برخودش و همه اینها را برایش گفته باشند و فهمیده باشد باز دست آخر ناچار است که برود پیش باسواد که براى من بنویس آن وقت آن شخص باسواد می‌گیرد و به جای آقاى نجومى می‌نویسد آقاى دکتر طاهرى (خنده نمایندگان) بالاخره آن بی‌سواد رأى خودش را به صندوق نمى‌اندازد رأى آن باسواد را در صندوق مى‌اندازد پس اجازه بدهید که انتخاب کردن فعلاً بدست همان دسته باسواد باشد و دیگر ساختگى و مصنوعى در کار نباشد که بگوییم فلان کس منتخب 25 هزار نفر است و حال آن که 12 هزار و پانصد نفر با اراده با تشخیص صحیح با نیت واقعى بیایند و رأیشان را در صندوق بریزند بنا‌بر‌این من امیدوار هستم با این مقدماتى که فراهم شده و با این در حقیقت علاقمندى که افکار عامه نسبت به این موضوع دارد چنان که مى‌بینیم در جراید و بخود دبیرخانه مجلس شورای ملى مراجعات متعدد تلگرافى و کتبى شده و در حقیقت مثل این که افکار عامه تأیید کرده که ملت ایران مایل است که رأى باسوادهایش در نمایندگان مجلس شورای ملى مؤثر باشد. درصفحات روزنامه هم آقایان ملاحظه فرموده‌اند اصناف بازرگانان و همان طبقاتى که سابقاً هم طرفدار بی‌سوادها بودند الان اظهار علاقه می‌کنند به این که بایستى حق رأى منحصر به با‌سواد باشد حالا بعضى اشخاص می‌گویند که اینها ساختگى است ما اتخاذ سند می‌کنیم ما چکار داریم که حرف صحیح منطقى را تعبیر بکنیم که مصنوعى و ساختگى است باید با حسن نیت و عقیده صحیح تفسیر بکنیم و از آن استفاده بکنیم بنابراین من امیدوار هستم که نظر اکثریت نمایندگان محترم بر این باشد که حالا که این مسئله کارت الکترال موکول به سال بعد شده است موضوع رأى دادن باسوادها با شناسنامه عملى شده باشد و این سند لیاقت و رشد ملت ایران بدست مجلس پانزدهم تثبیت شده باشد (احسنت).

رئیس - پیشنهاد کفایت مذاکرات از طرف آقاى صدر‌زاده شده که قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

کفایت مذاکرات را پیشنهاد می‌کنم.

رئیس - بحث ندارد چون مرتبه دوم است باید رأى گرفت عده براى رأى کافى نیست. آقاى نخست وزیر.

4- معرفى آقاى نجومى به معاونت وزارت پست و تلگراف از طرف آقاى نخست وزیر

نخست وزیر (آقاى ساعد) - حضور آقایان نمایندگان محترم آقاى نجومى را که یکى از لایق‌ترین افراد وزارت پست و تلگراف هستند معرفى می‌کنم (جمعى از نمایندگان - به چه سمتى؟) به سمت معاونت وزارت پست و تلگراف (بعضى از نمایندگان - لیاقت وزارت را هم دارند) البته آقایان می‌دانند از روزى که جناب آقاى آراسته به وزارت راه تعیین شده بودند ولى وزارت پست و تلگراف هم زیر نظرشان بود آقاى نجومى رسیدگى به امور می‌کردند و بعد از این هم خودشان اراده خواهند کرد (مبارک است).

نورالدین امامى - همه به ایشان ارادت دارند.

5 - بقیه مذاکره در لایحه انتخابات‏

رئیس - عده براى رأى کافى نیست.

منصف - بنده اخطار نظامنامه‌اى دارم.

رئیس - برطبق چه ماده؟

منصف - برطبق ماده 90.

رئیس - 90 راجع به این است که نطق کسى تحریف شده باشد.

منصف - بلى آقاى معتمد دماوندى بیاناتى فرمودند راجع به کمیسیون که قسمت عمده فرمایشان ایشان مربوط به بنده بود چون عده هم کافى نیست خواستم استفاده کنم.

رئیس - بعد از رأى به شما اجازه داده می‌شود رأى گرفته می‌شود به پیشنهاد کفایت مذاکرات آقایانى که موافقند قیام کنند (اغلب برخاستند) تصویب شد رأى گرفته می‌شود به ورود در شور مواد آقایانی که موافقند قیام کنند اگر تصویب نشود لایحه از بین می‌رود (اکثر برخاستند) تصویب شد ماده اول مطرح است و ثبت نامى که شده بود آقایان در کلیات نام نویسى کرده بودند آقاى منصف.

منصف - عرض کنم بنده در اول فر‌مایشات آقاى معتمد دماوندى در جلسه حاضر نبودم به قسمت آخر فرمایشاتشان رسیدم که به عنوان مخالف گزارش کمیسیون اینجا توضیحاتى فرمودند یک حملاتى فرمودند که بنده از طرف خودم و کمیسیون کشور تنظیم کننده این گزارش ناچارم یک توضیحاتى عرض کنم می‌خواهم نسبت به ماده پیشنهادى کمیسیون و تبصره‌هاى لعنتى که مخصوصاً روى کلمه لعنتى هم خیلى تکیه کرده بودند یک جملاتى اداء کردند که شایسته همکارى دو نفر نماینده و همکارى صمیمى نیست توضیحاتى عرض کنم (معتمد دماوندى - بنده به جنابعالى که جسارتى نکردم اگر به ساحت مقدس شما جسارتى شده است معذرت می‌خواهم) این پیشنهادى که موجب این هیاهو شده و حضرتعالى را تحریک کرده که یک بیانات مؤثر و نمکین اینجا اینجا بفرمایید و دوست عزیز آقاى کفایى همکار محترم که من تصور می‌کنم شم دمو‌کراسیشان چه ارثاً و چه اکتساباً هم از جنابعالى و هم از آقاى مسعودى زیادتر است این ماده را تنظیم کرده‌اند و بنده هم امضا کردم و حالا هم تعریف می‌کنم و معتقدم که کار خوبى هم کردند. عرض کنم که ایشان فرمودند که برطبق این ماده 6 خواسته‌اند طبقه بی‌سوادها هم در انتخابات شرکت بکنند و باز این طبقه بیسواد و دهاقین بیچاره را ریسه کنند و بالاخره از نادانى و بی‌سوادیشان استفاده بکنند و خودشان را به کرسى‌هاى پارلمانى برسانند این عین عبارتى است که ایشان گفتند و چون امضا کننده این پیشنهاد بنده بودم قسمت عمده بیانات جنابعالى ببنده مربوط بود (دماوندى - چنین چیزى نیست آقاى رئیس بنده باید توضیح بدهم) و اگر یقین می‌داشتم که ایشان از روى ایمان و عقیده این فرمایش را فرمودند بیشتر از ایشان گله می‌کردم طرداً للباب یک چیزى فرموده‌اند (دماوندى - از روى ایمان بوده آقا) اگر بیان جنابعالى از روى ایمان است آنچه را که بنده هم امضا کرده‌ام و حالا هم عرض می‌کنم آن هم از روى ایمان است بنده ادعا می‌کنم حوزه انتخابیه بنده اگر از همه حوزه‌هاى انتخابیه باسواد بیشتر نداشته باشد کمتر ندارد (صحیح است) و بنده از آقاى حائرى‌زاده متشکرم که فرمودند کراراً که من توى حمام رفتم آنجا دلاکى که کیسه‌کشى می‌کرده فارغ‌التحصیل کلاس 6 ابتدایى بود بنده افتخار می‌کنم که نماینده همان باسوادها هستم و از جناب آقاى وزیر کشور استدعا می‌کنم که اگر موضوع انتخابات با کارت الکترال باشد اول از قائنات شروع بفرمایید ولى اصولاً آقا نماینده مجلس باید در بیان عقیده و فکر خودش آزاد باشد اگر انتقادى هم از فکر همدیگر می‌کنند به یک صورت با نزاکتى باشد عرض می‌کنم این مقاله دیشب آقاى مسعودى هم به عقیده من قدرى از کم لطفى بود ایشان هم نوشته بودند که مخالفین این عمل دو طبقه هستند یک آن طبقه‌اى که از توده جاهل استفاده می‌کنند یک پیروان حزب توده حالا بنده نمی‌دانم کدام یک از اینها هستم (بعضى از نمایندگان - هیچکدام) عرض کنم این طور نیست ممکن است جنابعالى هم

+++

عقیده‌اى داشته باشید بنده هم همیشه به افکار و نیات جنابعالى احترام گذاشته‌ام و اگر در یک موضوعى جنابعالى یک فکرى پیدا می‌کنید حساب دیگران را هم بکنید ممکن است آن فکر بر فکر جنابعالى خداى نکرده رجحان پیدا کند موضوعى که مورد توجه کمیسیون کشور شد قربان نه براى این بود که طبقه بى‌سواد را از رأى محروم بکنند چون آقاى معتمد فرمودند که چون طبقه فاضله کشور را از رأى محروم کرده‌اند آقا صحبت باسوادى در کار نبود تمام لایحه دولت را بخوانید کجا صحبت باسواد است می‌نویسد موقعى که رأى دهنده به اطاق انجمن حاضر شد یکى از اوراق مخصوص را بگیرد و اسامى را روى آن بنویسد (معتمد دماوندى - بنویسد یعنى همان باید سواد داشته باشد) ما که نمی‌خواهیم همدیگر را اغفال کنیم حقیقت را می‌گوییم اگر بناى حقیقت‌گویى است اولاً اجازه بفرمایید قانون انتخابات آخر چیست می‌گوید اشخاصى که کاندید هستند باید قبلاً خودشان را نامزد بکنند خودشان را معرفى کنند انجمن نظار آنها را معرفى کند و این اعلانات به درود دیوار اطاق من جمله به دیوار انجمن اعلان بشود آن کارگر بی‌سواد هم وقتى قلم بدستش دادند و گفتند آقاى مسعودى که آنجا نوشته است این را تقلید کن تصویر کن و از عده‌اى این کار برمی‌آید این را طبقه باسواد نمی‌گویند این را طبقه فاضله نمی‌گویند پیشنهاد اولیه ما را بخوانید (فولادوند - عوام فریبى این مملکت را کشته است) پیشنهاد اولیه ما غیر از این بود بنده آقاى کفایى شاهدند پیشنهاد کردم که بایستى کسانی که واجد شرایط انتخاب کردن هستند بایستى کارت انتخاباتى تحصیل کنند و دولت را مکلف کردم که در صدور کارت انتخاباتى نهایت دقت را بکند منجمله سواد را در نظر بگیرد و سواد واقعى یعنى خواندن و نوشتن نه نقاشى کردن و تقلید کردن این را ما مذاکره کردیم و رویش بحث شده است. ما همه می‌دانیم که چون تهران استعدادش از غالب نقاط امروز زیادتر است و کارتش هم دسته جمعى است در تهران حتى دردوره 16 این کار انجام بشود و حتى نقاطى را مثل بیرجند که بنده خودم خواهش می‌کنم که کارت انتخاباتیش حاضر بشود و چون آنجا حاضر است و در دوره 16 کارت انتخاباتى داشته باشد و نقاطى مثل بلوچستان که دور افتاده است یا مثل لرستان که آقاى کشاورز صدر فرمودند که ممکن است مورد سوء‌استفاده واقع بشود و به طورى دولت کوتاهى کرده که اصلاً فرهنگى در آنجا وجود ندارد ما خواستیم کار بهتر بشود آن وقت این طور وانمود می‌کنند که آقایان اعضاى کمیسیون جلوى فکر خیرخواهانه اعلیحضرت همایونى را گرفته‌اید اگر شما پیرو فکر خیرخوانه اعلیحضرت همایونى هستید بنده هم هستم بنده ادعا می‌کنم بیش از شما هستم و اعضاء کمیسیون کشور هم همه‌شان معتقد به این اصل هستند که بایستى با فکر باز و آغوش باز نیات اعلیحضرت را استقبال کرد ما براى این که نیت اعلیحضرت را دنیا پسند کرده باشیم یک صورت آبرومندى بهش داده باشیم قانون را به این صورت درآوریم حالا قضاوت با مجلس شورای ملى است می‌خواهید تصویب بکنید یا نکنید به هر صورت استدعاى من از آقاى وزیر کشور این است که انتخابات دوره شانزدهم بیرجند را شروع کنید به همین صورت که فقط با سوادها رأى بدهند براى این که در خارج وانمود نشود عوام‌فریبى نشود که بنده از کسانى بوده‌ام که خواسته‌ام از توده بیسواد و جاهل استفاده کنم.

 رئیس - آقاى ملک مدنى.

 ملک مدنى - آقاى منصف همکار محترم بنده توضیحات بسیار جامع و مفیدى از نقطه نظر بیان عقیده اعضاء کمیسیون که طرفدار کارت انتخاباتى بودند در اینجا دادند بنده هم چون این مطلب شایسته است و دفعه پیش هم عرض کردم بعضى مسایل چون جنبه عمومى دارد و له و علیه پیدا کرده و در جراید هم اظهار نظر شده است خوب است که یک قدرى بیشتر بحث بشود تا مطلب روشن بشود هیچ کدام از طرفین هم تعصب ندارند که بخواهیم با تعصب یا با لجاجت درنظریات و افکار خودمان اظهاراتى کرده باشیم بلکه قصدمان بیان حقیقت است من یکى از اشخاصى هستم که به آقاى اردلان ارادت دارم و اعتقاد دارم و ایشان را یک وکیل خوب و وکیل طبیعى می‌دانم و شبهه‌اى مثل بعضى‌ها در ایشان ندارم اما باید حقانیت را اینجا گفت تا بالاخره جلوى یک حرف‌هایى گرفته بشود دقت می‌کنید آقاى اردلان بنده نمی‌خواهم اینجا توضیحات بدهم همان طورى که آقاى منصف اظهار کردند ما اگر چنانچه کارت انتخاباتى داشتیم براى تأیید و تکمیل این بر مبناى اساسى و صحیحى است که جنابعالى به آن اشاره فرمودید و اظهار کردید که این مرحله نوینى است در زندگى اجتماعى مردم ایران و صحیح هم هست این مطلبى که فرمودید براى چه؟ براى این که مشروطیت ایران را عرض کنم وقتى که مجاهدین صدر مشروطیت بدست آوردند مطابق اصول دنیا عمل نشده بود پس از این که مشروطیت بدست آمد متعاقب آن هم احوالى بوجود آمده اساس مشروطیت بنیان پیدا می‌کرد یقین داشته باشید بعد از چهل و چند سال که الان 15 دوره است گذشته است ما این گرفتارى را داشته‌ایم که در هر موقع انتخابات همه نگران بودند که مبادا اشخاص اعمال نفوذ بکنند، مبادا دولت مداخله بکند اینجا صراحتاً عرض می‌کنم، مبادا متنفذین و ملاکین در کار مداخله کنند مشروطیت روز اول بتشکیل حزب اقدام کرده و حزب دمکرات و اعتدال بوجود آمد ولى متأسفانه چون مخالف منافع و نظریان اشخاصى بود که اشاره کردم از هر دسته‌اى چه اشخاص و چه دولت‌ها نگذاشتند که این درخت مشروطیت نشو و نما کند به طوری که در دنیا اساس مشروطیت هر مملکتى متکى به احزاب است مجلس شورای ملى هم متکى به احزاب است شما هیچ کجاى دنیا را سراغ دارید شما آقایان که جزو تیپ انتکتوئل هستید تیپ تحصیل کرده هستید دنیاى امروزه دیده‌اید که مجلسى باشد که این مجلس و‌کلایش منتسب به حزبى نباشد بنده که هر چه تفحص کردم چنین چیزى ندیدم مگر ممالکى که خیلى از ما عقب‌تر باشند آن را ما بحث نکردیم آن ممالکى که زنده و مترقى هستند انتخاباتشان متکى بوجود احزاب است براى چه براى این که پایه و اساس مشروطیت ایران مجلس شوراى ملى است، مجلس شورای ملى هم حتماً باید وکلایش متکى به احزاب و یک دستجات‏ فرمه و متشکلى باشد این یک حقیقتى است متأسفانه همه کارهاى ما یک صورت صحیحى دارد معنى ندارد در اول مشروطیت هم به واسطه سهل‌انگارى ....

رئیس - آقاى ملک مدنى ماده اول راجع به تشکیل انجمن است.

ملک مدنى - در ماده اول می‌شود در کلیات صحبت کرد.

رئیس - مطابق آیین‌نامه جدید نمی‌شود.

ملک مدنى - چون آقاى رئیس فرمودند نظامنامه عوض شده است، امروز صبح نظامنامه را به بنده دادند که مطالعه کنم ولى در نظامنامه سابق ماده اول اجازه می‌داد که در کلیات صحبت بشود معلوم می‌شود که حالا این نظامنامه جدیدى که امروز صبح به بنده دادند منع کرده است به این جهت بنده هم پیروى می‌کنم از نظامنامه و نظریه آقاى رئیس و اینجا عرض می‌کنم که قصد اشخاصى که این کارت انتخاباتى را در کمیسیون کشور پیشنهاد کردند قصدشان این نبود که موضوع باسواد بودن را از بین ببرند قصدشان این بود که تأیید بکنند این موضوع را قصدشان این بود جناب آقاى مسعودى جنابعالى که مدیر روزنامه مشهور هستید وکیل مجلس هم هستید به عرض بنده هم درست توجه داشته باشید ما می‌خواهیم اوضاعى را که در این اواخر جریان پیدا کرد که یک نفرى بایست الى سى شناسنامه اشخاص متوفى، مجهول عرض کنم غیرساکن در شهر تهران نتواند برود رأى بدهد (عباس مسعودى - صحیح است ، فرمایش جنابعالى را قبول می‌کنم) بنابراین دقت بفرمایید این موضوع را اگر جنابعالى و آقایانى که طرفدار باسواد هستند تأمین بکنید نظریه ما را ما هم آن وقت بانظر شما موافقت می‌کنیم و مخالفتى با نظر شما نداریم اساساً بنده هم خودم در یک حزبى عضویت دارم که حزب رستاخیز است چهارده ماه پیش هم تشکیل شده است ماده دوم برنامه حزب ما می‌گوید که اشخاص باسواد باید در انتخابات شرکت کنند ولى باسوادى که به معناى واقعى خودش باشد همان طورى که آقاى منصف گفتند نه باسوادى که وسیله و آلت اشخاص باشد چون آقاى رئیس فرمودند که در کلیات نمی‌شود صحبت کرد بنده عرایضم را خاتمه می‌دهم و آن وقت اجازه می‌خواهم که در ماده ششم عرایضم را عرض کنم.

رئیس - آقاى دکتر معین دفترى موافقید؟

دکتر متین دفترى - عرض کنم بنده مخالف هستم اما حالا شنیدم که در کلیات نمی‌شود صحبت کرد بنابراین در پیشنهاد‌هایى که داده‌ام صحبت خواهم کرد.

عباس مسعودى - بنده اخطار نظامنامه‌اى دارم طبق ماده 90.

رئیس - ماده 90 این است که اگر یک نماینده‌اى نطق نماینده دیگر را تحریف کند یا نسبت سویى بدهد او حق دارد دفع شبهه بکند به آقا نسبتى دادند؟

عباس مسعودى - آقاى منصف از بنده هم اسمى بردند.

+++

رئیس - اسم درست ولى نسبت سویى که ندادند اگر نسبت سویى به شما دادند شما می‌توانید صحبت کنید. آقاى ارباب در ماده اول نظرى دارید؟

مهدى ارباب - خیر بنده عرضى ندارم.

رئیس - آقاى رضوى نسبت به ماده اول اجازه خواسته‌اید؟

رضوى - بنده موافق هستم.

رئیس - آقاى دکتر فلسفى مخالفید؟

دکتر فلسفى - بنده مخالف هستم، عرض کنم غرض از این لایحه (وزیر مشاور دکتر طاهرى) لایحه نیست ماده اول مطرح است) یک نکته‌اى را عرض می‌کنم بعد وارد در ماده اول می‌شوم و این مقدمه‌ای که می‌خواهم بگویم مربوط به ماده اول است عرض کنم غرض از این لایحه این است که انتخابات پایه‌اش روى یک مبنى و اساسى قرار گیرد که مردم نمایندگان خودشان را با رضا و رغبت و میل و اختیار انتخاب کنند و اینجا امر دایر بین دو مطلب است یعنى ما بایستى قضاوت و تصویب کنیم که مردم از روى اطلاع وقوف و علم و اعتقاد نماینده خودشان را انتخاب کنند یا این که از روى بى‌علمى و بى‌اطلاعى و على‌العمیأ این دو شق هست و به عقیده بنده خارج از این دو شق نیست و یکى از این دو شق را ما باید انتخاب کنیم و به عقیده بنده انتخاب بین ظلمت و نور است حالا چون این مطلب مربوط به ماده ششم است در آن ماده به موقع عرض خواهم کرد چیزی که در ماده اول مورد اعتراض بنده است این است که در آخر ماده می‌گوید اگر در محل انجمن شهر موجود نباشد و یارئیس انجمن شهر شخصاً داوطلب نمایندگى شده باشد رئیس انجمن سابق یا یکى از معاریف محل دعوت خواهد شد، در واقع اینجا فرماندار اختیار داده می‌شود که مختار است بین رئیس سابق یا یکى از معاریف یعنى اگر فرماندار بخواهد اعمال نفوذ بکند رئیس انجمن سابق را دعوت نمی‌کند یا یکى از معاریف محل را و بنده می‌خوانم «اگر در محل انجمن شهرموجود نباشد و یا رئیس انجمن شهر شخصاً داوطلب نمایندگى باشد رئیس انجمن سابق یا یک نفر از معاریف محل دعوت خواهند شد» بنده می‌خواهم این مطلب را عرض کنم اگر در یک محلى رئیس انجمن فعلى داوطلب نمایندگى بود آن وقت فرماندار چه کار می‌کند اگر رئیس انجمن سابق را معارض خود دید یکى از معاریف محل را به میل خودش انتخاب می‌کند باز انتخاب کردن 36 نفر را در دست خودش می‌گیرد (صحیح است) و بنده ازاین جهت که باز فرماندار دخالت دارد مخالفم و پیشنهادى هم در این خصوص داده‌ام (صحیح است)

مخبر (سزاوار) - آقاى دکتر اگر توجه بفرمایند کمیسیون با یک مطالعه‌اى مخصوصاً این قسمت را قید کردند از نظر این که رئیس انجمن شهر قطعاً هر کسى باشد در هر شهرستانى طرف اعتماد اهالى است و یک آدم نکرده‌اى در یک شهر نمی‌تواند رئیس انجمن باشد، دراینجا گذاشته شده است رئیس انجمن یا یکى از معتمدین محل بنابراین اشکالى نخواهد داشت براى این که اینها هر دوشان طرف اعتماد مردم محل هستند بنابراین فرقى نخواهد داشت که اگر رئیس انجمن نبود، رئیس انجمن سابق را دعوت کند و اگر او نبود یکى از معتمدین محل، منحصر نکردند براى این که اشکالى نداشته باشد از نظر اغراض شخصى گذاشتند به اختیار او یا رئیس انجمن را انتخاب بکند یا یکى از معتمدین محل را.

رئیس - آقاى وزیر کشور.

وزیرکشور - راجع به مذاکرات آقاى دکتر فلسفى نظر دولت و کمیسیون طورى است که آقا فرموده‌اید و این یک اصلاح عبارتى دارد و منظور این است که رئیس انجمن حتماً باید باشد در کمیسیون و اگر نبود در غیبتش حتماً باید یک نفر باشد. اما راجع به آن کارت انتخاباتى و شرکت باسوادها در انتخابات بنده اینجا موظف هستم که از طرف دولت اخطار کنم که نظر دولت همان است که در ضمن لایحه خودش داده است و از مجلس شورای ملى تقاضا می‌کند که با نظریه دولت موافقت بکنند و براى اولین دفعه‌اى است که انتخابات در این مملکت اصلاح می‌شود و انتخابات دوره شانزده با این پیشنهادى که دولت کرده با وجه احسن انجام شود و دیگر این صحبت‌ها پیش نیاید و ایرانى بتواند در مقدرات خودش دخالت کند. (احسنت)

رئیس - آقاى رضوى.

ابولحسن رضوى - اگر چه جناب آقاى وزیرى کشور و آقاى سزاوار مخبر در این موضوع جواب آقاى دکتر فلسفى را دادند و بنده فقط به یک نکته اکتفا می‌کنم که این در یک موارد خاصى پیش می‌آید که در یک ناحیه‌اى یا نداشته باشد یک چنین چیزى یا او داوطلب شده باشد ولى در اغلب مواقع و تا آنجایى که ممکن است هم رئیس انجمن شهر را و هم آن دو نفر دیگر از اعضاء دولت را موظف کرده‌اند و خیال می‌کنم جاى نگرانى باقى نباشد چون ماده اول مطرح است و بنده خودم عضو کمیسیون کشور هستم بنده یک توضیحى به جناب آقاى وزیر کشور می‌دهم و آن تذکرى است که امروز یک نفر ازاعضاء دولت به بنده داد که باید حضور آقایان عرض کرده باشم و آن در مورد تبصره یک این ماده اول است در این جا می‌گوید که چنانچه بین فرماندار و رئیس دادگاه و رئیس انجمن شهر در انتخاب کلیه 36 نفر به اتفاق یا به اکثریت توافق نظر حاصل نشد هر یک از افراد کمیسیون 12 نفر از طبقات ششگانه را به تناسب انتخاب کنند موضوعى که در قانون انتخابات داریم که 24 نفر از طبقات ششگانه انتخاب شوند و دوازده نفر از معتمدین محل آن وقت از هر طبقه‌اى از طبقات ششگانه چهار نفر باید در آن کمیسیون 6 نفرى عضویت داشته باشند و ما در اینجا که به سه نفر اختیار دادیم که هر یک 12 نفر را انتخاب کنند اگر می‌شد 36 نفر را هر کدام 12 نفر انتخاب کنند میسر بود ولى چون باید 24 نفر اینها را از طبقات شش‌گانه دعوت کرده باشند 4 نفر را نمی‌شود به 3 تقسیم کرد این است که در این قضیه اشکال پیش می‌آید براى این که کدام یک از اینها از کدام طبقه بیشتر و کدام کمتر باید باشد بنابراین اگر صلاح باشد تذکر می‌دهم بنده که اصلاً این تبصره یک را حذف کنیم ضرورتى از براى لزوم این تبصره با این اشکالى که درش مقرر است تقسیم بکنید که بتوانند سه نفر هر کدام 8 نفر را انتخاب کنند که 24 نفرش به این طریق انتخاب شود - 12 نفر از معتمدین محل هم علیحده. با این اشکال تصور می‌کنم اگر موافقت بفرمایید که تبصره یک حذف بشود زیرا ضرورى از براى ماده اول این قانون نیست.

رئیس - پیشنهادات مربوط به ماده اول قرائت مى شود.

(پیشنهاد آقاى صدرزاده بشرح ذیل قرائت شد)

در نقاطى که رئیس دادگسترى یا رئیس انجمن شهر ندارد به جای رئیس انجمن یا دادرس یا دادگسترى از معتمدین محل دعوت و تشکیل کمیسیون می‌شود.

رئیس - آقاى صدرزاده.

صدرزاده - در این پیشنهادی که در لایحه دولت شده است منظور این بوده است که دعوت 36 نفر به وسیله 3 نفر به عمل بیاید که تا از بعض دسایس مصون باشد حالا ممکن است در بعضى از نقاط انجمن شهر نباشد و یا انجمن شهر باشد دادگاه نباشد این بود که بنده این پیشنهاد را کردم که در هر یک از نقاط که یک کدام از اینها نباشد خواه رئیس دادگاه و خواه رئیس انجمن شهر نباشد به جای آنها از معتمدین محل دعوت شود بنابراین اگر در یک نقطه رئیس انجمن شهر و رئیس دادگاه وجود نداشته باشد دو نفر از معتمدین محل دعوت می‌شوند که با فرماندار تشکیل کمیسیون خواهند داد و اگر رئیس دادگاه باشد رئیس انجمن شهر نباشد آن وقت آن کمیسیون تشکیل خواهد شد از فرماندار و رئیس دادگاه و یک نفر ازمعتمدین محل به جای رئیس انجمن شهر و همین طور در شهرى که انجمن شهر باشد و دادگاه نباشد، این نظر بنده است که در هر حال این کمیسیونى که تشکیل می‌شود براى تعیین 36 نفر مرکب از 3 نفر باشد که این 3 نفر عبارت باشند از فرماندار و رئیس عالی‌ترین دادگاه و رئیس انجمن شهر و هر کدام از این دو نفر که وجود نداشته باشند در این محل از معتمدین محل دعوت بشود.

رئیس - چون کسى به عنوان مخالف اجازه نخواسته است رأى گرفته می‌شود پیشنهاد آقاى صدرزاده (شهاب خسروانى- بنده مخالف هستم) بفرمایید.

شهاب خسروانى - بنده تصور می‌کنم جایى که فرماندار باشد اصلاً غیر ممکن است که دادگاه نداشته باشد یا دادگاه باشد ولى شهردارى نباشد این چه شهرستانى است که دادگاه و شهردارى ندارد این پیشنهاد.

رئیس - رأى گرفته می‌شود به پیشنهاد آقاى صدرزاده آقایانى که موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) مورد توجه واقع شد پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود (پیشنهاد آقاى دکتر فلسفى به شرح ذیل قرائت شد) اگر در محل انجمن شهر موجود نباشد یا رئیس انجمن شهر شخصاً داوطلب نمایندگى باشد از رئیس انجمن شهر سابق و در صورت عدم قبول یک نفر از معاریف محل دعوت خواهد شد.

فولادوند - با تصویب پیشنهاد آقاى صدرزاده تأمین شده است‏

رئیس - آقاى دکتر فلسفى‏

دکتر فلسفى - بنده منظورم این بود که فرماندار در دعوت از رئیس انجمن سابق شهر دعوت کند و در صورت عدم قبول از یکى از معاریف محل

+++

دعوت کند مقصود این است که محدود نباشد به نظر فرماندار.

مخبر - اجازه بفرمایید فقط اشکالى که دارد یک تذکرى است که بنده می‌خواهم بدهم این که نوشته‌اند در صورت استعفاء ممکن است در محل نباشد اگر دسترسى به او نبود ازمعاریف دعوت شود.

دکتر فلسفى - در درجه اول او باشد.

رئیس - پیشنهاد دیگرى قرائت شود.

(پیشنهاد آقاى دکتر معین دفترى بشرح ذیل قرائت شد)

 در کلیه شهرها و قصبات همه ساله تا آخر اردیبهشت و در سال 1328 بلافاصله بعد از تصویب این قانون کمیسیونى مرکب از فرماندار و رئیس عالیترین دادگاه محل و رئیس انجمن شهر معتمدین محل را از طبقات ششگانه مذکور در ماده 14 قانون انتخابات می‌کند نباید کمتر از 54 نفر باشد و در شهرهایی که نفوس آن از پنجاه هزار نفر تجاوز کند عده اقلاً صد نفر است اقلاً دویست نفر خواهند بود

2 - هر موقع که انتخابات مجلس شوراى ملى یا مجلس سنا اجرا می‌شود از بین معتمدین محل که به ترتیب مذکور فوق تعیین شده به حکم قرعه 18 نفر در حضور کمیسیون نامبرده در بند الف انتخاب خواهد شد و این را 18 نفر بین خود 9 نفر اصلى و 9 نفر على‌البدل را انتخاب خواهند کرد.

3 - در نقاطى که دادگاه دادگسترى وجود نداشته باشد رئیس دادگاه شهرستان که نقطه مفروض جزو حوزه آن است و هر جا که انجمن شهر تشکیل نشده باشد یک نفر منتخب از اصناف محل در کمیسیون شرکت خواهد کرد.

رئیس - آقاى دکتر متین دفترى.

دکتر متین دفترى - آقایان یقین دارم که تصدیق می‌فرمایید که صحت انتخابات اگر نگویم صد درصد لااقل نود درصدش مربوط است به انجمن (صحیح است) و هر چه ما سعى بکنیم که انجمن از اشخاص بی‌طرف تشکیل بشود که با داوطلبان هیچگونه بند و بستى نداشته باشند آن انتخابات مسلماً ملى‌تر است (صحیح است) البته من تصدیق می‌کنم که پیشنهادى که دولت داده بود بهتر از وضعیتى است که در قانون سابق معمول بوده این پیشنهادى که دولت کرده عوض این که فرماندار منحصراً بتواند معتمدین محل را انتخاب کند حالا دو سه نفر دیگر هم باید شرکت کنند و این کافى نیست به خصوص آن که موقعى که اینها توافقى نمى‌توانند بکنند و مجبور هستند که مخلوط چند نفر مال آن آن وقت البته این ها ممکن است که خداى نخواسته کاملاً بی‌طرف نباشند و اشخاصى را معرفى کنند که تمایلاتى نسبت به داوطلبان داشته باشد بنده فکر کردم که یک سیستم دیگرى اصلاً در نظر بگیریم در عدلیه یک قانونى داریم قانون هیئت منصفه آن مرکز استیناف و اشخاصى که واجد شرایط هیئت منصفه لازم دارد تعیین می‌کنند و آن وقت هر مورد که محاکمه‌اى پیش آمد که محتاج به دعوت هیئت منصفه می‌شود از بین آن عده یک چند نفرى را به حکم قرعه تعیین می‌کنند چه عیب دارد که براى خیلى از موارد که لازم است معتمدین هر محلى معلوم باشند (صحیح است) همین شهر تهران ملاحظه بفرمایید براى کارهایى که مربوط است به امور شهرى اشخاصى هستند در محل خودشان معتمد هستند یعنى مورد اطمینان مردم آن محل هستند و این اشخاص کم کم رسمیت پیدا خواهند کرد قوانین دیگرى هم داریم که اشاره به معتمدین محل می‌کند و چه بهتر است که همان طورى که هیئت منصفه را هر سال محکمه معیین و اعلام می‌کند معتمدین هر شهر را هم قبل از این که انتخاباتش شروع بشود معین و اعلام بکند (وزیر کشور - کى اعلام بکند) همان کمیسیونى که جنابعالى در لایحه پیشنهاد کردید در اول هرسال معتمدین محل را معین کند اقلاً باید 54 نفر را معین کند براى این که سه برابر باشد اگر شهرهایى باشند که 50 هزار نفر بیشتر جمعیت داشته باشند گفتیم اقلاً 100 نفر و در شهرهایى که بیش از صد هزار نفر باشند شهر تهران اقلاً 200 نفر باید تعیین و اعلام شود و بعد اگر محتاج شدند که یک انجمن نظارى براى انتخابات مجلس شوراى ملى یا مجلس سنا یا انجمن شهر خواستند یک انجمنى از معتمدین محل انتخاب کنند آن 54 نفر بیایند در حضور همان کمیسیون سه‌گانه و از بین آنها 18 نفر با قرعه می‌کشند بیرون این 18 نفر مسلماً بی‌طرفترین اشخاص خواهند بود و همیشه براى حل هر مشکلى با قرعه می‌شود از بین آنها انتخاب کرد 18 نفر از آنها با قرعه انتخاب خواهند شد و بین خودشان خواهند گفت که 9 نفر اصلى و 9 نفر على‌البدل خواهند بود اگر این پیشنهاد تصویب نشد آن وقت راجع به ماده اول گزارش کمیسیون بنده یک پیشنهاد دیگرى دارم که بعد تقدیم می‌کنم.

ابوالقاسم امینى - راجع به انتخابات هیئت منصفه این موضوع تاکنون عملى نشده است.

مخبر - به نظر بنده با این پیشنهادى که می‌شود آن وقت محرز می‌کنیم به این که دولت که هر وقت می‌خواهد یک اصلاحاتى در قوانین بکند مخصوصاً در قانون انتخابات که سال‌هاى سال بود چنین اصلاحى را لازم داشت موادى را که دولت می‌آورد دچار این قدر پیشنهاد می‌شود که به نظر بنده عملى نیست زیرا که آقاى دکتر متین دفترى توجه بفرمایند که با این طرز انتخابى که ایشان پیشنهاد کردند شاید بهتر بشود کنترل کرد وضعیت انتخابات را ولى بنظر بنده این از عمل به دور است (دکتر متین دفترى - گمان می‌کنم همه پیشنهادهاى من این طور است) همان طورى که می‌فرمایند هیئت منصفه تا به حال عملى نشده است یکى از جریانى است که در دادگسترى عملى نشده است براى این که نه هیئت منصفه می‌آید و نه محکمه‌اى است که با حضور هیئت منصفه‌اى شروع شود که تمام شود (دکتر متین دفترى - قیاس مع‌الفارق است) ولى نتیجه این می‌شود که وضع این مواد اصلاحى ار منقلب می‌کند ما باید ماده اصلاحى را طورى اصلاح کرده باشیم که از آن اصلاح یک نتیجه‌اى گرفته شود و اگر آن قانون سابق را هم از بین می‌بریم بنظر بنده بهتر است که پیشنهاد خودشان را اصلاح کنند و اگر ممکن می‌شود یک مذاکره خصوصى کنند که راه حلى پیدا بشود این پیشنهاد عملاً این قانون را لغو می‌کند.

رئیس - قسمت دوم که نوشته‌اند مجلس شوراى ملى و مجلس سنا مجلس سنا را حذف می‌کنم چون این قانون مربوط به انتخابات مجلس شورا‌ی ملى است.

دکتر متین دفترى - طبقات شش‌گانه را هم بنده اصلاح می‌کنم به طبقات مختلفه.

رئیس - همان شش طبقه تشخیص شده است، آقاى حاذقى مخالفید؟

حاذقى - بنده موافقم.

ضیاء ابراهیمى - بنده مخالفم.

رئیس - بفرمایید.

ضیاء ابراهیمى - بنده می‌خواهم عرض کنم که اگر آن اشخاص را که می‌بایستى معتمدین محل را انتخاب کنند خوب باشند همه چیز خودش خوب می‌شود و الا با این ترتیبات هیچ چیز اصلاح نمی‌شود جناب آقاى دکتر متین دفترى بیشتر در تهران زندگى کرده‌اند وضعیت ولایات کمتر در دستشان هست این خودش مبدأء یک اختلافى می‌شود (صحیح است) ما به قدر کافى اختلاف داریم و این مبدأء یک اولویتى می‌شود که جماعتى هم بیایند و در صدد باشند که معتمد محل باشند و این قباله‌اى می‌شود خواهش می‌کنم که پیشنهادشان را مسترد بفرمایند چون من تجربه دارم این یکى از موجبات ازدیاد اختلاف در ولایات است.

رئیس - رأى گرفته می‌شود به این پیشنهاد آقایانى که موافقند قیام کنند (عده‌اى برخاستند) مورد توجه نشد پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود.

فولادوند - این پیشنهادات خیلى قابل دقت است آقایان توجه بفرمایید.

(پیشنهاد آقاى دکتر متین دفترى به شرح زیر قرائت شد)

به جای تبصره 3- در نقاطى که دادگاه دادگسترى وجود نداشته باشد رئیس دادگاه شهرستان که نقطه مفروض جزو حوزه آن است و هر جا انجمن شهر تشکیل نشده باشد یک نفر منتخب از بین نمایندگان اصناف محل در کمیسیون شرکت خواهد کرد.

رئیس - آقاى دکتر متین دفترى.

دکتر متین دفترى - این تبصره به جای تبصره‌ای است که کمیسیون پیشنهاد کرده که براى آقایان می‌خوانم « در نقاطى که دادگاه دادگسترى و انجمن شهر وجود نداشته باشد خود فرماندار یا بخشدار به اتفاق یکى از معتمدین محل یعنى (هر کسى را که خودش دعوت کرد) به اتفاق یکى از معتمدین محل 36 نفر را دعوت خواهند نمود» یعنى فرماندار هر کارى خواست بکند می‌کند یعنى انتخاب آن معتمد محل هم با خودش است و هر کسى را دلش بخواهد دعوت می‌کند. این است که بنده پیشنهاد کردم که جاهایى که دادگسترى ندارد بالاخره مرجع دادگسترى که دارد این که می‌گویند ممکن است جاى کوچکى باشد که دادگاه‌هاى بخش هم نداشته باشد ولى بالاخره آن حوزه مربوط به یک حوزه‌ای است که در آن حوزه رئیس دادگاه هست حالا وسایل مسافرت هم که مثل قرون وسطى نیست که رئیس دادگاه شهرستان نتواند بیاید و کمیسیون را تشکیل بدهد، رئیس دادگاه شهرستان می‌آید و کمیسیون را تشکیل می‌دهد بنده پیشنهاد کردم در نقاطى که دادگاه نیست رئیس دادگاه معتمدین را دعوت می‌کند مثلاً این تبصره کمیسیون را در شهر تهران می‌خواهیم اجرا کنیم فرماندار شهر

+++

یکى از معتمدین محل یکى از اهالى تهران را انتخاب می‌کند (دکتر طبا - رئیس انجمن سابق را دعوت می‌کند) رئیس انجمن سابق شاید مرده باشد این دلیل نمی‌شود آقا رئیس انجمن مثل همه مردم می‌ماند باید یک کسى را انتخاب کرد که مورد اعتماد و احترام مردم است این است که بنده پیشنهاد کردم و خواسته‌ام که معتمد محل را معرفى کرده باشم که معتمد محل کسى است که از طرف نمایندگان اصناف یک شهرى انتخاب می‌شود و می‌گوید من معتمد محل هستم ولى این طور که این جا نوشته شده معتمد محل را به نظر فرماندار گذاشته‌اند.

رئیس - آقاى سزاوار

مخبر - بنده متأسفم باز عرض کنم نسبت به این پیشنهاد جناب آقاى دکتر که این هم از عمل دور است براى این که ملاحظه بفرمایید که بنده نزدیک آقاى طاهرى نشسته بودم که صحبت شد فاصله بین جیرفت و کرمان 50 فرسخ است اگر بنا بشود که در جیرفت رئیس دادگاهى که معطل می‌شود مردم را هم سرگردان می‌کند و از کرمان می آید به جیرفت به نظر بنده این عملى نیست و ما اگر از روى عدالت و انصاف قدم به قدم پیش برویم بهتر است زیرا تا به حال یعنى الان هم وضع به همین طور است تا قبل از این که این قانون تصویب بشود خود فرماندار و بخشدارها مطلق‌العنان هر کسى را که می‌خواستند انتخاب می‌کردند حالا ما آمدیم اصلاح کردیم که رئیس دادگاه و رئیس انجمن سابق شهر یا یکى از معتمدین محل باشند حالا این را جریان عمل و آزمایش ببینیم که چه جور نتیجه می‌گیریم و به نظر بنده اگر با این پیشنهاد موافقت بشود در موقع عمل فوق‌العاده دچار زحمت و اشکال خواهیم شد و عملى نیست.

رئیس - آقاى دکتر معظمى مخالفید؟ بفرمایید.

دکتر معظمى - قبل از مخالفت راجع به قانون انتخابات یک مسئله کلى را می‌خواهم عرض کنم بنده معتقدم که تنها قانون، انتخابات را اصلاح نمی‌کند تا یک ملتى خودش غیرت نداشته باشد که از حقوق حقه خودش دفاع کند قانون به هیچ وجه اصلاح نمی‌کند (امیرتیمور - احسنت) (مکى - آن وقت بهش می‌گویند ماجراجو است) (حاذقى - تأثیر دارد) تأثیر دارد وقتى که خود ملت باید خودش در حقوق حقه نظارت داشته باشد با همین قانونى که شما می‌گوید معیوب است اگر مردم غیرت داشته باشد که صندوق‌هایشان را حفظ کنند و رعایت کنند کاملاً وکلاى طبیعى انتخاب می‌شود والا تنها قانون هیچ کارى را اصلاح نمی‌کند اما این پیشنهاد آقاى دکتر به عقیده بنده علاوه بر آن که آن عیب اساسى بنده علاوه می‌کند آن عیب چیست؟ ملاحظه بفرمایید نوشته شده است رئیس دادگاه، رئیس دادگاه مردى است که در خود محل آشنا بوده و معاریف آن محل را می‌شناسد مثلاً در گلپایگان، گلپایگان دادگاه بخش دارد، اهالى گلپایگان و خوانسار هر چه درخواست کردند که آنجا را شهرستان کنند بنده هیچ اقدام نکردم چرا براى این که نتیجه این می‌شود که رئیس دادگاه اراک که هیچ مردم را نمی‌شناسد می‌آید در کار مردم دخالت می‌کند (صحیح است) بنابراین خواستم از آقاى دکتر متین دفترى خواهش کنم که پیشنهادشان را مسترد بفرمایند.

رئیس - رأى گرفته می‌شود پیشنهاد آقاى دکتر متین دفترى آقایانى که موافقند قیام کنند (چند نفرى برخاستند) مورد توجه واقع نشد. پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود. (پیشنهاد آقاى رضوى بشرح زیر قرائت شد)

در صورتی که براى دعوت 36 نفر مذکور فوق بین فرماندار و رئیس عالیترین دادگاه و رئیس انجمن شهر توافق نظر حاصل نگردید فرماندار موظف است در مدتی که بیش از 24 ساعت نباشد رؤساى ادارات و فرهنگ را براى شرکت در کمیسیون دعوت نماید و با مشورت از آنها 36 نفر مندرج در ماده 14 قانون انتخابات را به اکثریت آراء تعیین کند اگر رئیس دارایی و رئیس فرهنگ در محل نباشند دو نفر از رؤسا ادارات موجود در محل را معرفى خواهند نمود.

رئیس - آقاى رضوى بفرمایید.

ابوالحسن رضوى - بنده قبلاً توضیح عرض کردم که اجراء این تبصره عملى نیست به این صورتى که الان در تبصره یک نوشته شده زیرا که طبیعتاً با این عده کمیسیون اولیه باید 36 نفر را به این صورتى که هست انتخاب کنند که 12 نفر از معتمدین محل و 24 نفر هم از طبقات ششگانه یعنى از هر طبقه‌اى چهار نفر آن وقت در موردی که اینها توافق نظر داشتند که البته اشکالى ندارد و می‌توانند 36 نفر را به این صورت انتخاب کنند و اگر بنا شود اختلاف نظرى پیدا کند این تبصره راه حل را طورى تعیین کرده که هر یک از افراد این کمیسیون سه نفرى بتوانند 12 نفر را از این 36 نفر به طور کلى از معتمدین محل دعوت نمایند و تقسیمش آسان است ولى از هر طبقه اگر بخواهند دعوت کنند سه نفر چطور می‌توانند چهار نفر را تقسیم کنند ما بین خودشان به طوری که هر فر متساویاً بتواند از این طبقات دعوت کند مثلاً باید 4 نفر از علماء و 4 نفر از اعیان را دعوت کنند این 4 نفر را باید جورى انتخاب کنند که هر نفرى یک ثلثش را معرفى کند 4 نفر را یک ثلثش را چه جور معرفى بکنند رئیس دادگاه عرض کردم عملى نیست پس براى راه حل این موضوع بنده پیشنهاد کردم که رئیس فرهنگ و رئیس دارایی را اضافه کنند به این کمیسیون و در آنجا به اکثریت آراء بتوان انتخاب کرد بعد حالا حساب می‌کنم که چون رئیس دارایی ممکن است حب و بغضى در محل داشته باشد از این جهت بنده تصور می‌کنم اصلاح بکنم پیشنهادم را به این که رئیس فرهنگ و یک نفر از معتمدین محل باشد به این صورت پیشنهادم را اصلاح می‌کنم.

رئیس - آقاى وزیر کشور.

دکتر اقبال (وزیر کشور) - عرض کردم ایرادی که آقاى رضوى گرفتند به نظر بنده هم وارد است براى این که 4 نفر را نمی‌شود سه نفر انتخاب کنند ولى با این پیشنهاد که رئیس فرهنگ و رئیس دارایی را گذاشته‌اند بنده مخالفم (معتمد دماوندى - صحیح است) (فولادوند - اگر صحیح است چرا براى پیشنهاد آقاى دکتر متین دفترى رأى ندادید) براى این که رئیس دارایی داراى حب و بغض است و راجع به فرهنگ هم چون بنده معتقدم که باید سیاست در فرهنگ نباشد و فرهنگ از سیاست برکنار باشد موافق نیستم اگر آقایان موافقت بفرمایند که دو نفر معتمد دیگر اضافه شود موافقم (صحیح است).

رضوى شیرازى - بنده هم قبول می‌کنم پیشنهادم به این صورت اصلاح شود.

رئیس - آقاى دکتر فلسفى مخالفید؟

دکتر فلسفى - عرض کنم که باحذف آن تبصره هم 36 نفر را سه نفر انتخاب می‌کند البته یک عده‌اى مورد موافقت این سه نفر هستند یک عده‌ای که مورد اختلاف این سه نفر هستند نظر اکثریت کمیسیون متبع است یعنى نسبت به کسانی که مورد اختلافند باید رأى گرفت نظر اکثریت متبع است این که اشکالى ندارد تبصره هم مورد نداشت به عقیده بنده نسبت به اشخاص مورد اختلاف نظر اکثریت کمیسیون متبع است.

رئیس - آقاى مخبر.

مخبر - این توضیحاتی که داده می‌شود ممکن است بعد از ایجاد مشکل بکند زیرا منظور این نیست چون جریان انتخابات باید خیلى سریع باشد ممکن است که بگویند نسبت به یک عده‌اى موافقت کرده‌اند و نسبت به یک عده‌اى موافقت نکرده‌اند و یک عده‌اى را که موافقت کرده‌اند دعوت کنند و نسبت به آنها که توافق نشده این ایجاد اختلاف و مشکل می‌کنند براى جریان انتخابات و درست نیست آقاى رضوى هم که پیشنهاد کردند منظورشان این است که اگر رئیس دادگسترى و رئیس انجمن شهر و فرماندار به اتفاق یا به اکثریت توافق در تمام 36 نفر نداشتند و توافق در تمام 36 نفر نشد فرماندار دو نفر از معتمدین محل را دعوت می‌کند آن وقت باز هم به اکثریت یا به اتفاق 36 نفر را تعیین می‌کند.

دکتر فلسفى - این صحیح نیست اساس انتخابات را به هم می زنید.

رئیس - رأى گرفته می‌شود پیشنهاد آقاى رضوى آقایانی که موافقند قیام کنند (عده‌اى برخاستند)

نورالدین امامى - اجازه بفرمایید با اصلاحی که شد بخوانند بعد رأى بگیرند.

رئیس - کى تقاضا کرد؟ وقتى که من گفتم رأى می‌گیریم که نمی‌شود تقاضا کرد پیشنهاد دیگر قرائت می‌شود.

(پیشنهاد آقاى دکتر عبده به شرح زیر قرائت شد)

در نقاطی که داراى انجمن شهردارى یا اطاق تجارت است 6 نفر از طرف انجمن شهردارى و 6 نفر از طرف اطاق تجارت براى تشکیل کمیسیون 36 نفره مذکوره در فوق انتخاب خواهند شد.

رئیس - آقاى دکتر عبده.

دکتر عبده - عرض می‌کنم اشکال اساسى کار انتخابات روى این 36 نفر است اگر ما می‌توانستیم کارى بکنیم که این 36 نفر به طور ثابت تعیین شوند و در موقع انتخابات تعیین نشوند منظور تأمین می‌شد و من خیال می‌کنم که پیشنهاد آقاى دکتر متین دفترى که رد شد این حسن را داشت و تا اندازه‌اى بی‌طرفى انتخاب 36 نفر را تأمین می‌کرد (دولتشاهى - پس چرا رأى ندادید؟) بنده رأى دادم عرض کردم که من خیال می‌کنم اگر بعضیش را لااقل به طور ثابت از طرف مقام دیگرى غیر از فرماندار و رئیس دادگاه تعیین کنیم باز کمک کرده‌ایم

+++

به انتخاب بی‌طرفانه این 36 در خیلى از شهرستان‌ها هم انجمن شهر است و هم اطاق تجارت (دکترفلسفى - در خیلى جاها نیست) البته در بعضى جاها هست در بعضى جاها نیست گذشته از آن دستجات شش‌گانه کی‌ها هستند؟ تجار هم هستند، پیشنهاد بنده این است که به جای این که 6 نفر از تجار را خود این سه نفر انتخاب بکنند اطاق تجارت انتخاب بکند (موسوى - اطاق تجارت در همه جا نیست) براى این که اطاق تجارت یک مقام رسمى است و صلاحیت دارد براى انتخاب نمایندگان خودش به این ترتیب 6 نفر از آن عده که باید از طرف فرماندار انتخاب شوند از طرف اطاق بازرگانى انتخاب خواهند شد یعنى مقام صلاحیت‌دار براى تعیین این 6 نفر و در خیلى از جاها انجمن شهر هست بنده پیشنهاد کردم به جای این که 6 نفر از این عده که عبارت از معتمدین محلى هستند از طرف فرماندار و رئیس دادگاه انتخاب شوند از طرف خود انجمن شهر انتخاب شوند تصدیق بفرمایید حکومت دموکراسى عبارت از این است که حتى‌الامکان تعیین نمایندگانى که داراى اختیاراتى هستند بدست مردم انجام شود و این را بدست خود مردم بدهیم وقتى ما آمدیم تعیین نمایندگان تجار و معتمدین محلى را در نقاطی که انجمن شهر و اطاق بازرگانى هست بدست مردم دادیم چکار کرده‌ایم اختیار کار را به دست خود مردم داده‌ایم و کمک کرده‌ایم به انتخاب بی‌طرفانه لااقل قسمتى از این 36 نفر یعنى 12 نفر و من خیال می‌کنم که این پیشنهاد منطقى است آقایان استدعا می‌کنم که اگر چه خسته هستید دقت بکنید در عرایض من و با دقت به پیشنهاد بنده رأى بدهید.

رئیس - آقاى امامى خویى.

امامى خویى - اولاً آقاى دکتر عبده پیشنهاد فرموده‌اند در جاهایى که اطاق تجارت هست و یا انجمن شهر هست در اکثر نقاط ایران اطاق تجارت یا انجمن شهر نیست (صحیح است) و به علاوه اگر ما اطاق تجارت را به معنى حقیقیش قائل باشیم که انتخاب کنیم و کار کند اطاق تجارت به قدرى کار دارد که معمولاً اعضاى اطاق تجارت وقت کافى ندارند که به کار خودشان برسند و اینها ممکن است هم از اعضاى انجمن شهر و هم از بازرگانان دعوت شوند و اینها نمایندگانشان درانجمن نظار و انتخابات خواهند بود دیگر محتاج نیست که ما معین بکنیم آنجایی که اطاق بازرگانى هست این کار را بکند آنجایی که نیست چکار بکنند؟ قانون باید براى تمام نقاط مملکت یکسان نوشته شده شود و نمی‌شود که یکى را اطاق بازرگانى انتخاب بکند و یکى را دیگرى این است که بنده تقاضا می‌کنم پیشنهادشان را پس بگیرند که شاید رأى بگیرند و این قانون را بگذرانیم.

دکتر عبده - پس نمی‌گیرم.

رئیس - رأى گرفته می‌شود به پیشنهاد آقاى دکتر عبده آقایانی که موافقند قیام کنند (عده‌اى برخاستند) مورد توجه واقع نشد پیشنهاد دیگر قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

اگر هر یک از دو نفر مذکور در فوق رئیس دادگسترى یا رئیس انجمن شهر یا قائم مقام آنها بعد از دعوت فرماندار ظرف 24 ساعت اقدام قانونى خود را در دعوت انجمن به وسیله فرماندار به عمل نیاورد فرماندار عده لازم را که شخص مستنکف بایستى دعوت خواهد نمود - فولادوند.

رئیس - آقاى فولادوند.

فولادوند - بنده این پیشنهاد را از این جهت کردم اگر هر یک از دو نفر مذکور در فوق رئیس دادگسترى یا رئیس انجمن یا قائم مقام آن ها بعد از دعوت فرماندار ظرف 24 ساعت اقدام قانونى خود را در دعوت به وسیله فرماندار به عمل نیاورد فرماندار عده لازم را شخص که مستنکف بایستى دعوت کند دعوت خواهد نمود مثلاً در حوزه فلان کاندیدهایى هستند که رقابت شدید بین آنها هست یکى از کاندیدها با رئیس انجمن شهر رفیق است یکى با رئیس دادگسترى سروسر دارد یکى با فرماندار آن که مى‌بیند که در اقلیت می‌ماند به جای این که دعوت بکند چون یک طرف می‌شود 24 نفر و یک طرف می‌شود 12 نفر، به رفیق خودش می‌گوید تو دعوت نکن و استنکاف کن این است که بنده پیشنهاد کردم که اگر هم موافق نیستید پس می‌گیرم (دکتر معظمى - پیشنهاد بکنید که اگر حاضر نشد از شغلش مستعفى می‌شود) حاضر شده است ولى حاضر نیست 12 نفر را دعوت کند.

آزاد - آن وقت ممکن است تبانى بکند با فرماندار (زنگ رئیس)

رئیس - آقاى دکتر فلسفى.

دکتر فلسفى - یکی از موادی که آزادى انتخابات را تأمین می‌کند به عقیده بنده همین ماده است که باید دقت بیشترى در آن کرد و این پیشنهاد را که دولت داده براى این که اختیارات فرماندار کم شود و اعمال نفوذ هم کم شود به علاوه این اشکال پیش نمی‌آید براى آن که فرماندار هست رئیس دادگاه هست رئیس انجمن شهر سابق اگر نبود یکى از معاریف محل دیگر معاریف محل که هست بنابراین دیگر مشکلى وجود ندارد و آن قدر اشخاص هستند که یکى بعد از دیگرى را بشود دعوت کرد بنده با این پیشنهاد آقاى فولادوند درباب این که اختیارات فرماندار زیاد بشود مخالفم. (صحیح است).

رئیس - رأى گرفته می‌شود به پیشنهاد آقاى فولادوند آقایانی که موافقند قیام کنند (چند نفرى برخاستند) مورد توجه نشد دیگر پیشنهادى نیست رأى گرفته می‌شود به ماده اول با اصلاحاتى که به عمل آمده آقایانى که با ماده اول با اصلاحاتى که به عمل آمده موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد ماده دوم مطرح است قرائت می‌شود.

(ماده دوم به شرح زیر قرائت شد)

ماده دوم - در هر حوزه انتخابیه فرماندار یا بخشدار باید قبل از تشکیل انجمن نظارت مرکزى به وسیله روزنامه و یا اعلان اعلام دارد که از تاریخ نشر آگهى در ظرف ده روز هر کس داوطلب نمایندگى باشد مکلف است داوطلبى خود را کتباً به فرماندار یا بخشدار تسلیم نماید. به اعلام کتبى داوطلب باید رسید مبلغ دوازده هزار ریال که داوطلب باید در صندوق دارایی و یا ثبت اسناد و یا پست و تلگراف محل ودیعه گذارد ضمیمه شود. هر داوطلبى که انتخاب گردد و یا انتخاب نشده ولى لااقل هشت درصد کلیه آراء را داشته باشد ودیعه او مسترد و ودیعه سایرین به نفع شهردارى مرکز حوزه انتخابیه ضبط خواهد شد. اگر کسى در بیش از یک حوزه داوطلب نمایندگى شود باید در هر یک از حوزه‌ها مقررات این ماده داوطلبى خود را براى نمایندگان کتباً اطلاع نداده و یا وجه ودیعه را نسپرده باشد کان لم یکن خواهد بود مگر این که درباره او طبق تبصره یک همین ماده رفتار شده باشد. پس از انقضاى مدت مذکوره در فوق فرماندار یا بخشدار مکلف است اسامى داوطلبانى را که طبق این ماده رفتار کرده‌اند براى اطلاع عامه در تمام حوزه انتخابیه اعلام نماید.

رئیس - آقاى دکتر عبده.

دکتر عبده - موافقم.

رئیس - آقاى ملک مدنى‏

ملک مدنى - بنده موافقم.

رئیس - مخالفى ندارد پیشنهادات مربوط به این ماده قرائت می‌شود.

(پیشنهاد آقاى دکتر متین دفترى به شرح ذیل قرائت شد)

به جای ماده دوم - هیچ یک از اعضاى اصلى و على‌البدل انجمن نظارت مرکزى انتخابات و انجمن‌هاى فرعى و شعب نمی‌توانند از اشخاصى باشند که داوطلب نمایندگى در حوزه انتخابیه باشند و یا با داوطلب قرابت نسبى و سببى تا درجه سوم یا با داوطلب در یک حزب باشند.

حاذقى - این پیشنهاد خیلى آب برمی‌دارد.

رئیس - آقاى دکتر متین دفترى.

دکتر متین دفترى - بنده این پیشنهاداتى را که کرده‌ام همه به هم مربوط است و بنده هیچ برنمی‌خورد که رأى بدهند که این پیشنهادات رد شود چون می‌دانم که افکار عمومى مجلس با پیشنهاد بنده موافق نیست ولى پس هم نمی‌گیرم ولو این که یک نفر رأى بدهد فقط براى ثبت در تاریخ مجلس این پیشنهادات را می‌دهم براى این که همان طوری که عرض کردم متأسفانه در ماده اول بپیشنهاد بنده رأى ندادید، اساس انتخابات روى انجمن است (صحیح است) چه فرق می‌کند که یک کسى خودش در انجمن نباشد و برادرش باشد چه فرق می‌کند بلکه برادر حیاتش خیلى کمتر خواهد بود که بعضى کار‌هاى بی‌رویه را بکند (صحیح است)

شهاب خسروانى - پس بفرمایید قوم و خویش‌هایش هم رأى ندهند (همهمه نمایندگان)

رئیس - این طور که طرز حرف زدن در مجلس نیست آقایان در میان صحبت ناطق همهمه نفرمایید بفرمایید آقاى دکتر.

دکتر متین دفترى - اگر آقایان موافقت بکنند درجه سوم را درجه دوم می‌کنم و بنده حاضر هستم (فولادوند - نخیر درجه چهارم بفرمایید 9 در پیشنهاد بنده یک جمله‌اى دارد که با هم در یک حزب نباشند این را بنده تقاضا می‌کنم که در موقع رأى تجزیه بفرمایید یعنى اول با مسئله قرابت رأى بگیرید بنده

+++

خودم معتقدم که حزب اساسی هنوز در این مملکت وجود ندارد (امامی اهری - حزب عدالت هست) و این که حزب در ایران تشکیل نشده دولت نمی‌گذارد که حزب تشکیل شود منظورم این دولت نیست همه دولت‌ها تا وقتی که دست مردم برای انتخاب شدن در مجلس شورای ملی پیش وزیر کشور پیش همه وزرای کشور دراز باشد حزب در این کشور درست نخواهد شد و تشکیل حزب میسر نمی‌شود.

رئیس - آقای ملک مدنی

ملک مدنی - آقای دکتر متین دفتری حضرتعالی که یکی از شخصیت‌های مطلع و تحصیل کرده هستید و وزیر عدلیه و نخست وزیر بودید چنین پیشنهادی را نباید بفرمایید مطلب آن بود که آقای دکتر معظمی فرمودند و بنده همان موقع یادداشت کردم که بگویم اگر ملتی زنده و بیدار شد حقش را حفظ می‌کند، حق گرفتنی است نه دادنی این را بدانید، این همه قانون ما داریم که اغلب را خودتان آورده‌اید و یکیش اجرا نمی‌شود، اگر اجرا می‌شد آن وقت ما می‌توانستیم با انتخاب اعتقاد پیدا بکنیم که درست و با کمال آزادی جریان پیدا می‌کند و این در موقعی است که ملت ایران بیدار باشد. زنده باشد و حقش را مطالبه کنده بنده بیشتر از این نمی‌خواهم عرض بکنم این قانون و این جریانات کوچکترین تأثیری ندارد مگر این که مردم حق خودشان را بگیرند مگر همین دو سال یا چهار سال پیش نبود که در همین شهر تهران ناظر یک جریاناتی و یک اوضاع و احوالی بودند و خود جنابعالی هم ناظر بودید مگر تهرانی بی‌سواد است صدی پنجاه که با‌سواد در تهران هست همان طور که آقای دکتر معظمی اظهار فرمودند و به علاوه این از منطق دور است چون حضرتعالی اهل منطق و استدلال هستند و همیشه با منطق ورزن و دلیل صحبت می‌کنید اگر یک کسی در یک محلی کس و کاری داشته باشد قوم و خویش داشته باشد آن شخص معلوم می‌شود وکیل طبیعی آن جا است یا کسی که هیچ او را نشناسد؟ (صحیح است) دلیل هم دارد، در قانون اساسی قید شده که باید معروفیت محلی داشته باشد، 6 ماه ساکن آن جا باشد این‌ها همه دلایلی است که وکیل باید در محل کسب و کار و اقوامی داشته باشد که بتواند انتخاب شود.

کشاورز صدر - راجع به حزب رستاخیر و سوسیالیست هم بفرمایید.

رئیس - رأی گرفته می‌شود به پیشنهاد آقای دکتر متین دفتری آقایانی که موافقند قیام کنند (چند نفری برخاستند) مورد توجه نشد پیشنهاد دیگری قرائت شود

(پیشنهاد آقای مشایخی به شرح ذیل قرائت شد)

هیچ یک از اشخاص مذکور در ماده یک نمی‌توانند عضو اصلی و علی‌البدل انجمن نظارت مرکزی انتخاب بشوند.

رئیس - آقای مشایخی

مشایخی - پیشنهاد بنده این است که هیچ کس از اشخاص مذکور در ماده یک سابق به عضویت اصلی یا علی‌البدل انجمن انتخاب نشوند اصولاً این قانون انتخابات برای جلوگیری از اعمال نفوذ و مداخله از طرف دولت در درجه اول است و به همین جهت است که حق انتخاب 36 نفر که در سابق با یک نفر بوده است حالا به یک کمیسیون سه نفری محل شده است یعنی به انجمنی مرکب از فرماندار و رئیس دادگاه و رئیس انجمن شهر، مطابق ماده 4 از قانون انتخابات علی‌البدل را از بین خود یا از خارج انتخاب کنند بدیهی است که جلسه این 36 نفر که تشکیل می‌شود نمی‌توانند قانوناً رئیس عدلیه یا بخشدار را دعوت کنند اما این حق مطابق قانون سابق است که می‌تواند رئیس انجمن شهر را دعوت کند یعنی آن کسی که رئیس انجمن شد یعنی در مرتبه دوم محق خواهد بود که انتخابات بشود ولی این نظر بنده از نقطه نظر جلوگیری از اعمال نفوذ باید مورد توجه واقع شود مضافاً به این که در این قانون پیش‌بینی شده است که اگر هر کدام از این سه نفر از انتخاب 12 نفر را خواهند داشت پس یک رئیس انجمن شهری را که خودش انتخاب کرده گذاشته‌اند و اگر مایل باشد خودش جزو اعضاء اصلی و علی‌البدل باشد 12 رأی خواهد داشت ما که علاقمند هستیم به این که در تمام مملکت مخصوصاً در نقاط کوچک انتخابات از هر گونه مداخله بر کنار باشد و از هر عملی برخلاف اصول آزادی جلوگیری شود به همان دلیل که آن دو نفر دیگر نمی‌توانند جزو 36 نفر باشند به همان دلیل هم رئیس انجمن شهر هم خودش نباید جزو این 36 نفر انتخاب شود تبصره 2 می‌گوید اگر کاندید باشد نمی‌تواند انتخاب شود من می‌گویم رئیس انجمن شهر اعم از این که کاندید باشد یا نباشد چون خودش انتخاب کننده 36 نفر است یا لااقل انتخاب کننده 12 نفر است بنابراین نباید به وسیله آن 36 نفر دو مرتبه انتخاب بشود به طوری که در ماده اول تصویب شده ممکن است رئیس انجمن شهر داوطلب نمایندگی نباشد و عملاً هم انتخاب شود در این صورت منظور ماده 2 تأمین نشده است.

رئیس - آقای سزاوار

سزاوار (مخبر) - البته در اطراف این قانون زیاد بحث شده و این مطلب تکرار شد که جریان انتخابات را تنها نوشتن قانون درست نمی‌کند و اصلاح نمی‌شود من هم خودم معتقد به این مطلب هستم و البته هر کسی که هر چه در جریان انتخابات دیده باشد یا پیش آمد کرده باشد یا به اشکال برخورده باشد این را یادداشت کرده و امروز پیشنهاد می‌کند بنده نمی‌توانم قبول بکنم در یک شهرستانی در هر شهرستانی رئیس انجمن طرف اعتماد اهالی است یعنی کسی می تواند رئیس انجمن شهر باشد که معتمد آن شهرستان باشد والا یک خارجی که نمی‌تواند در یک شهرستان دیگری هم برای انجمن شهر انتخاب شود و هم رئیس انجمن باشد حتی این هم طرف اعتماد اهالی است و هم یک شخصیت برجسته دارد و ما که داریم این جا شرکت می‌دهیم به او از 36 نفر که دعوت بکند از نظر بصیرتش نسبت به احوال آن 36 نفر آن وقت از نظر حسن جریان انتخابات اجازه ندهیم که خود آن شخص عضو انجمن انتخابات بشود این برخلاف عمل و عدالت است و از نظر رعایت بی‌طرفی صحیح نیست (مشایخی - عکس این است) و بهتر این است که این را مسترد بفرمایید و بهتر این است که این را مسترد بفرمایید و بدون آن رئیس انجمن شهر در انجمن نظارت انتخابات حتماً به مصلحت شهر است.

رئیس - آقای وزیر کشور

وزیر کشور - پیشنهاد آقای مشایخی با تبصره 2 ماده اول به تصویب مجلس شورای ملی  رسیده است مغایرت دارد.

رئیس - می‌نویسد اضافه شود به آن ماده این که کسر شود.

وزیر کشور - عرض می‌کنم که مغایرت داده با تبصره 2 ماده اول.

رئیس - صحیح است با تبصره 2 ماده اول مغایرت دارد و آن تصویب شده است.

مشایخی - آقای رئیس مغایرت ندارد.

رئیس - خوب حالا رأی می‌گیریم آقایانی که با پیشنهاد آقای مشایخی موافقند قیام کنند (جمعی برخاستند) مورد توجه نشد پیشنهاد دیگر قرائت می‌شود.

(پیشنهاد آقای جواد عامری به شرح زیر قرائت گردید)

پیشنهاد می‌کنم جمله ذیل به آخر ماده اضافه شود اعم از این که شخصاً داوطلب شده باشد یا اهالی محل یا افراد دیگری او را داوطلب قرار داده باشند.

فولادوند - ماده دوم هیچ یک از اعضای اصلی و علی‌البدل انجمن نظارت مرکزی انتخابات و انجمن‌های فرعی و شعب نمی‌تواند از بین اشخاصی انتخاب شود که و داوطلب نمایندگی در حوزه انتخابیه باشد پیشنهاد آقای عامری می‌گوید اگر دیگران هم داوطلب کرده باشند نمی‌توانند.

رئیس - آقای عامری

عامری - عرض کنم توضیح زیادی ندارد اگر آقایان ملاحظه فرموده باشند داوطلبان دو نوع هستند یکی این که خودش کاندید باشد دیگر این که دیگران او را کاندید کرده باشند برای این که در آتیه سوء تعبیری نکند و به دست فرماندار یا بخشداری نیفتد و برای این که اختلافی پیش نیاید نوشته‌ایم یا این که خودش داوطلب باشد یا به وسیله مردم داوطلب گردیده باشد مشمول این ماده نخواهد شد بنده برای این که این اشکال پیش نیاید گفتم اعم از این که خودش کاندید باشد یا او را کاندید کرده باشند.

رئیس - مخالفی نیست رأی می‌گیریم به پیشنهاد آقای عامری آقایانی که موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) مورد توجه شد پیشنهاد دیگری در ماده دوم نیست به خود ماده رأی گرفته می‌شود با الحاق این قسمت به ماده دوم آقایانی که موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد ماده سوم قرائت می‌شود.

(به شرح ذیر قرائت شد)

ماده سوم - در هر حوزه انتخابیه فرماندار یا بخشدار باید قبل از تشکیل انجمن نظارت مرکزی به وسیله روزنامه و یا اعلان اعلام دارد که از تاریخ نشر آگهی در ظرف ده روز هر کسی داوطلب نمایندگی می‌باشد مکلف است داوطلبی خود را کتباً به فرماندار یا بخشدار تسلیم نماید با اعلام کتبی داوطلب باید رسید مبلغ دوازده هزار ریال که داوطلب باید در صندوق دارایی و یا ثبت اسناد و یا پست تلگراف محل ودیعه گذارد ضمیمه شود.

هر داوطلبی که انتخاب گردد و یا انتخاب نشده ولی لااقل هشت درصد کلیه آراء را داشته باشد ودیعه او مسترد ودیعه سایرین به نفع شهرداری و مرکز حوززه انتخابیه ضبط خواهد شد اگر کسی در بیش از یک حوزه داوطلب نمایندگی شود باید در هر یک از حوزه‌ها مقررات این ماده را رعایت نماید.

آراء کسانی که قبلاً طبق این ماده داوطلبی خود را برای نمایندگی کتباً اطلاع نداده و یا وجه ودیعه

+++

را نسپرده باشد کان لم یکن خواهد بود مگر آن که درباره او طبق تبصره 1 همین ماده رفتار شده باشد پس از انقضای ملت مذکوره در فوق فرماندار یا بخشدار مکلف است اسامی‌ داوطلبانی را که طبق این ماده رفتار کرده‌اید برای اطلاع عامه در تمام حوزه انتخابیه اعلام نماید.

تبصره 1 - اعلام کتبی داوطلبی و تودیع وجه ممکن است از طرف اشخاص غیر از شخص داوطلبی به عمل آید.

تبصره 2 - متصدی صندوق دارایی و ثبت اسناد و پست و تلگراف هر محل مکلفند در صورتی که ودیعه داوطلبی به آن‌ها داده شود دریافت نموده و رسید کتبی در دو نسخه بدهند فرماندار یا بخشدار نیز مکلفند رسید نامه داوطلب را در دو نسخه و در همان روز تسلیم نمایند مأموریتی که از انجام وظایف مذکور در این ماده امتناع نمایند به پنج سال انفصال از خدمات دولتی محکوم می‌شوند.

رئیس - آقای ارباب موافقید؟

مهدی ارباب - مخالفم

رئیس - بفرمایید

مهدی ارباب - نظر به این که تخلف از انجام شرایط در این ماده موجب محکومیت‌های شدیدی است قسمت اول این ماده به نظر بنده عملی نیست چون خیلی از نقاط است که وسایلی برای نشر آگهی نیست مضافاً به این که مدت 10 روز خیلی زیاد به نظر می‌رسد که قبل از مدت 10 روز به وسیله روزنامه یا وسایلی که ذکر شده اطلاع بدهند به کسانی که داوطلب هستند تا با آن شرایط آن مبلغ را تودیع نمایند البته یک نقاطی هست که وسیله این کار نیست اعلان انتخابات می‌شود و در تمام مملکت همه مستحضر می‌شوند که چه موقع انتخابات  شروع می‌شود قبلاً کسانی که داوطلب هستند متوجه و مراقب هستند که بدانند کی شروع می‌شود بنابراین با قسمت اول این ماده بنده مخالفم و تمنی می‌کنم که آقای وزیر کشور توجه بفرمایند که اصلاً برای اطلاع 10 روز قبل انتشار بکند در جراید در محل، در خیلی از محل‌ها وسیله انتشار ندارند اعلان انتخابات که به دیوار می‌چسبانند این‌ها را هم به ضمیمه او ضمن اعلان آگهی بدهند دیگر علیحده یک همچو نشریه‌ای را مجبور نباشند البته عملی نیست این را تقاضای اصلاحش را دارم.

رئیس - آقای مخبر

مخبر - عرض کنم بنده نفهمیدم اشکال و اعتراض آقای ارباب به کجای این ماده وارد است برای این که این ماده یکی از موادی بود که با کمال حسن‌نیت تنظیم شد برای این که بگویند که فرماندار اعلان بکند و اطلاع بدهد این را برای او تکلیف کردند که یک اعلانی مثل اعلان انتخابات در همه جا الصاق بکند (ارباب - اگر مثل اعلان انتخابات است مانعی ندارد) بلی مثل اعلان انتخابات است.

مهدی ارباب - پس به نظر بنده اشکالی ندارد

بعضی از نمایندگان - پس گرفتند

رئیس - مذاکره در ماده است پیشنهادی نبود که پس بگیرند آقای حائری‌زاده.

حائری‌زاده - این ماده سوم یک محاسنی دارد یک معایبی دارد در ممالکی که حزب باشد دستجاتی باشد خوب است ولی در مملکت ما که دولت برای انحلال احزاب هی تصمیم می‌گیرد و قانون می‌آورد به مجلس که هر حزبی را من مخالف تشخیص دادم منحل می‌کنم پس نمی‌گذارد دستگاه دولت موجود یا دولت‌های بعد یا....

رئیس - آقای حائری‌زاده مخالفید؟

حایری زاده - بلی

رئیس - پس بفرمایید بنشینید باید یک موافق صحبت کند آقای صدرزاده بفرمایید.

صدرزاده - بنده تصور می‌کنم ماده سوم این قانون یکی از بهترین موادی است که حسن جریان انتخابات را تأمین می‌کند و به علاوه کمک به صراحت هم می‌کند ملاحظه بفرمایید غالباً دیده شده در انتخابات یک اشخاصی هستند که آن قدر شایستگی و برازندگی برای انتخاب شدن ندارند که حتی مثلاً خودشان را بتوانند معرفی کند و بعد که مثل بمب گل از صندوق بیرون می‌آیند و وسیله انتخاباتی پیدا می‌کنند خودشان را معرفی می‌کنند این ماده بهترین وسیله است برای اشخاصی که دارای صلاحیت و شایستگی و معروفیت محلس هستند این جرأت و جسارت را دارند که بتوانند خودشان را معرفی کنند و نیز اشخاصی که یک نقطه ضعفی در زندگیشان باشد نمی‌توانند بیایند خودشان را معرفی کنند (صحیح است) این ماده سوم برای حسن جریان انتخابات بسیار خوب است و اگر این اشخاصی هم باشند که محلی نباشند مورد انتقاد مردم واقع می‌شوند و این پیشنهاد هم سابقاً در اصلاح قوانین انتخاباتی در دوره 14 به وسیله آقای دکتر مصدق و دیگران هم شده است (احسنت)

رئیس - آقای حائری‌زاده

حائری‌زاده -  این اصل معرفی نمودن کاندید و دادن ودیعه در بعضی از ممالک به مورد اجرا و عمل در آمده است و از جهاتی دارای منافعی است که از تشتت و تفرق جلوگیری می‌کند ولی در ممالکی که حزب وجود ندارد و دستگاه هیئت حاکمه هم حزب را مخالف خودش می‌داند اگر یک حزبی باشد که آلت اجرا و مقاصدش باشد این خوب است و عیبی ندارد ولی اگر یک حزبی انتقاد بکند از کار مملکت این را مخالف خودش تشخیص می‌دهد قانون هم آورده است به مجلس اجازه بگیرد که هر وقت خواست حزبی را منحل کند و اموالش را ضبط کند اگر در یک همچو مملکتی ما خواسته باشیم دایره کاندید را محدود و محصور کنیم عرض کنم که هر کس را که دولت خواست از صندوق بیرون می‌آورد (وزیر مشاور - چرا؟) حالا عرض می‌کنم چرا وقتی که حسنعلی جعفری را بخواهد به یک محلی تحصیل کند همان را انتخاب می‌کند. در موقعی که انتخابات در یک روز جریان دارد مانعی ندارد که این هم قاطی آن‌های دیگر بیرون بیاید غلط ‌انداز یک نفری بیرون بیاید ولی اگر حالا اصل کاندید دادن و پول دادن و مقدسات دیگری به وجود آید حزبی هم وجود ندارد طرفداران عبدالقدیر آزاد ماجراجو شدند و گرفتند و حبسشان کردند خوب قهراً رفقیش مسلماً می‌شود، این طور سلب آزادی انتخابات می‌کنند در مملکتی که حزب نیست اگر حزب بود وضعیت خوب بود در مملکتی که قانون می‌آورند به مجلس که هر حزبی را هر دسته‌ای را که دولت مخالف تشخیص می‌دهد منحل کند و در او را ببندد و اموالش را ضبط کند و بفروشد و حبسشان بکند در یک چنین مملکتی نیست حزب تششکیل شود یک افرادی که مطیع و مجری فکر دولت و کمک دولت باشند غیر از چنین افرادی دیگران نمی‌توانند دور هم جمع شوند ولی در یک چنین مملکتی نگویید که آزادی انتخابات است اگر خواستید که طریق کاندید شدن و ودیعه دادن را اجرا کنید باید آزاد باشند ممکن است بین 120 نفر دو تا هم غلطی انتخاب بشوند و قادر نبوده است که جلوگیری بکند این عرض بنده بود و عرض دیگری هم ندارم.

6 - موقع جلسه بعد - ختم جلسه

رئیس - عده زیادی از آقایان اجازه خواسته‌اند در ماده سوم صحبت کنند ولی وقت گذشته است جلسه را ختم می‌کنیم چون پیشنهاد زیادی رسیده جلسه آینده روز یکشنبه خواهد بود ساعت 9 صبح دستور قانون انتخابات

 (جلسه یک ربع بعدازظهر ختم شد)

 رئیس مجلس شورای ملی - رضا حکمت

 

شماره 677 رد                                                      21/3/28

روز و دستور جلسه آینده

نظر به ماده 93 آیین نامه داخلی مجلس شورای ملی حسب دستور ریاست محترم مجلس شورای ملی روز و ساعت تشکیل جلسه آینده و دستور آن برای درج در روزنامه رسمی‌کشور شاهنشاهی ذیلاً به استحضار می‌رسد:

روز تشکیل جلسه - یک شنبه 22 خرداد ماه 1328

ساعت تشکیل جلسه - سه ساعت قبل از ظهر

دستور جلسه آینده :

1 - بقیه شور در گزارش مربوط به اصلاح قانون انتخابات مجلس شورای ملی

2 - گزارش راجع به آموزش و پرورش اجباری و مجانی

3 - گزارش راجع به اصلاح قانون دانشگاه

4 - گزارش راجع به معافیت ماشین‌های کشاورزی از عوارض گمرکی

5 - گزارش راجع به مالیات‌های مستقیم

6 - بودجه سال 1328 کل کشور

7 - گزارش راجع به تعویض املاک

8 - انتخاب دو نفر کسری اعضاء دیوان محاسبات

اداره دفتر مجلس شورای ملی

+++

 

 

یادداشت ها
Parameter:294487!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)