کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره پانزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏15
[1396/05/28]

جلسه : 126 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه دوم دى ماه 1327  

 

فهرست مطالب :

1 - تصویب صورت جلسات قبل

2 - بیانات قبل از دستور آقای اقبال و بقیه مذاکره راجع به پرونده آقای احمد قوام

3 - تقدیم یک فقره لایحه راجع به اصلاح مالیات بر در آمد به وسیله آقای وزیر دارایی و طرح چهار و دوازدهم بودجه کشور و پیشنهادی دولت به قید یک فوریت

4 - تقدیم لایحه اصلاح قانون نظام وظیفه به وسیله آقای وزیر جنگ

5 - موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏15  

 

 

جلسه : 126

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه دوم دى ماه 1327

 

فهرست مطالب :

1 - تصویب صورت جلسات قبل

2 - بیانات قبل از دستور آقای اقبال و بقیه مذاکره راجع به پرونده آقای احمد قوام

3 - تقدیم یک فقره لایحه راجع به اصلاح مالیات بر در آمد به وسیله آقای وزیر دارایی و طرح چهار و دوازدهم بودجه کشور و پیشنهادی دولت به قید یک فوریت

4 - تقدیم لایحه اصلاح قانون نظام وظیفه به وسیله آقای وزیر جنگ

5 - موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

 

مجلس یک ساعت قبل از ظهر به ریاست آقای امیر حسین ایلخان (نایب رئیس) تشکیل گردید.

1 - تصویب صورت جلسات قبل‏

صورت مجلس دو جلسه قبل را آقای فولادوند (منشى) به شرح زیر قرائت کردند.

دو ساعت و نیم به ظهر روز 5 شنبه 25 آذر مجلس به ریاست آقای رضا حکمت تشکیل و صورت جلسه پیش قرائت گردید.

اسامى غائبین جلسه گذشته که ضمن صورت مجلس خوانده شده است‏:

غائیبین بااجاره - آقایان جعفر کفایى - محمدعلى دادور - سلطانى - رحیمیان - آقاخان بختیار - دکتر عبدالله معظمى - محمدعلى مسعودى - دکتر جواد آشتیانى - محمد تقى بهار - ابوالقاسم لیقوانى - حسن مکرم - عباسقلى عرب شیبانى.‏

غائبین بى اجازه - آقایان : رضا آشتیانی‌زاده - ابوالفضل تولیت - کامل ماکویى - احمد اخوان - ابوالقاسم بهبهانى - محمد ابراهیم امیر تیمور - محمد‌قلى قوامى - دکتر جلال عبده - فرج‌الله آصف - ناصرالدین ناصرى - عباس اسلامى - یمین اسفندیارى - حاجى محمدتقى خوئیلر - صفا امامى‏.

آقای ملک مدنى راجع به لایحه تقدیم شده چهار دوازدهم پرسش نمودند که به کدام یک از کمیسیون‌ها مراجعه می‌شود.

آقای اردلان در موضوع گزارش کمیسیون قوانین دارایی راجع به مالیات‌های مستقیم که به مجلس تقدیم شده تقاضا نمودند برای تعیین تکلیف مؤدیان مالیات زودتر مطرح و تصویب شور و بعد به بیانات آقای مامقانى راجع به وقایع آذربایجان اشاره نموده گفتند برتمام دنیا ثابت شده است که کشور ایران تجزیه شدنى نیست و ما هم باید از ین پیش آمد و درس تلخ تأثر‌انگیز سرمشق بگیریم و بکوشیم که در وضع بهداشت و خوراک و پوشاک و مسکن مردم بهبود مخصوص حاصل شود و بهترین وسیله انجام این منظور تصویب و اجرأی برنامه هفت ساله است و درباره به گزارش قوانین دارایی و مالیات جنسى و یکصد و نود هزار تن مازاد اشاره نموده گفتند به فرض آن که این گزارش نواقصى داشته باشد به قدرى نیست که اصل موضوع را از بین ببرد.

آقای وزیر جنگ در پى بیانات جلسه پیش گفتند اوضاع و احوال کشور به جایی رسیده است که سازمان هاى مختلف باید از هر نوع افتراق دورى کنند و بعد با توضیحاتى گفتند در مراتب میهن‌پرستى و شرافتمندى آقای مهندس رضوى تردیدى ندارم نواقص ارتش هم مانند سازمان‌هاى دیگر باید رفع شود ارتش همیشه برای انجام خدمات سربازى آماده است و باپشتیبانى مجلس شورای ملى با ایفاء وظایف خود را در راه خدمت به مملکت توفیق خواهد داشت‏.

آقای فولادوند پیشنهاد تنفس و اظهار نمودند بیان اخطارهاى 109 از مملکت دردى دوا نخواهد کرد مقصود از تنفس آن است که با ایجاد توافق بین نمایندگان در مجلس اکثریت حاصل شود و کارى انجام گردد.

آقای عامرى در پاسخ بیانات آقای مهندس رضوى راجع به وقایع شهریور با اشاره به وضعیت همسایگان در آغاز جنگ و بی‌طرفى ایران که مورد رضا است طرفین متخاصمین بوده و توضیحى از حمله

+++

آلمان به روسیه و تسلط بر اروپا و جنگ‌هاى طبرق‌العلمین و تجدید اعلان بی‌طرفى ایران و رعایت کامل اصول بی‌طرفى و نطق چرچیل در سپتامبر 1941 مبنى بر علل نقض بی‌طرفى ایران گفتند حمله شبانه متفقین ناجوانمردانه و برخلاف اصول انسانیت بوده و خسارات وارده را باید جبران کنند و کسى هم در انجام وظیفه قصور نکرده است‏.

آقای مهندس رضوى با اشاره به این که ممکن است در قبال مطالبى که بیان کرده‌اند از نواحى خارجی‌ها و مزدوران آنها و خائنین معرفى شده و افراد ساده‌دل مورد اعتراض و اتهام واقع شوند نام چند نفر از نمایندگان مجلس و قضات دادگسترى و بازرگانان و مأمورین دولتى کرمان را ذکر کرده گفتند اقناع این اشخاص در وارد بودن اتهامات و اعتراضات مورد تصدیق من خواهد بود و سپس به مذاکرات آقای وزیر جنگ اشاره و اظهار نمودند که بیانات امروز ایشان مورد تشکر من و طلیعه اصلاحات است و تأکید نمودند که به مناسبت خدمت نظام وظیفه تمام ملت ایران ارتش را تشکیل می‌دهد و ارتش از آن جدا نیست ولى صاحبه منصبان خائن را از این دستگاه باید دور کرد و آقای وزیر جنگ دست به اصلاحاتى بزنند که منظور حقیقى ملت و مملکت را تأمین کند و پادشاه ملى ما از ملت جدا نشود.

آقای قبادیان با اشاره به بیانات آقای مهندس رضوى و آقای آزاد گفتند دوراز انصاف بوده و تقاضا نمودند مجلس به توضیحات ایشان و حقایق که به عرض مجلس می‌رسانند توجه کند.

بیست دقیقه قبل از ظهر تنفس داده شد و بعد به روز یکشنبه محول گردید.

2 ساعت و ده دقیقه به ظهر روز یکشنبه 28 آذر مجلس به ریاست آقای رضا حکمت تشکیل شد.

اسامى غائیبین روز یکشنبه 28 آذر ماه 1327

غائبین بااجازه - آقایان : کفایى - سلطانى - رحیمیان - دکتر معظمى - محمدعلى مسعودى - دکتر آشتیانى - عباس مسعودى - محمدتقى بهار - ابوالقاسم لیقوانى - على وکیلى - حسن مکرم - حبیب‌الله امین - باتمانقلیج - کهبد.

غائبین بى‌اجازه - آقایان : آشتیانی‌زاده - تولیت - کامل ماکویى - احمد اخوان - ابوالقاسم بهبهانى - امیر تیمور - قوامى - دکتر عبده - آصف - ناصر‌الدین ناصرى - عباس اسلامى - یمین اسفندیارى - صفا امامى‏

دیر آمدگان بااجازه - آقایان : اورنگ دکتر بقائى ناصر ذوالفقارى‏

دیرآمدگان بى‌اجازه - آقایان : بیات - دکتر اعتبار - آقاخان - فرامرزى - مسعود ثابتى - شهاب خسروانى - گلبادى - نراقى - دکتر طبا - صاحبدیوانى.‏

آقای قبادیان در تعقیب بیانات جلسه پیش وارد صحبت شدند و در نتیجه مباحثه بین ایشان و آقای مهندس رضوى آقای رئیس به موجب ماده 112 تذکر دادند که صحبت ناطق قطع نشود و چون مباحثات بین‌الاثنین خاتمه نیافت قریب ساعت ده جلسه را ترک نمودند و یک ساعت و چهل دقیقه به ظهر جلسه مجدداً تشکیل گردید و آقای رئیس بیان داشند که اهتمام من در انتظام جلسه به منظور حفظ حیثیت مجلس است تا بالنتیجه در خدمت مردم و مملکت توفیقى حاصل شود.

آقای قبادیان اظهار نمودند مقصود من از این تذکرات آن است که آقایان مهندس رضوى و آزاد متوجه بیانات خود شوند که تهمت‌هاى ناروایى زده‌اند سپس به جنگ اول بین‌المللى و اشغال ایران و مبارزه آزادی‌خواهان با قواى بیگانه و توقیف و تبعید خودشان به تهران و خدماتى که بعد از کودتا با اتفاق قواى دولتى در خلع سلاح متمردین و پشتیبانى از حکومت مرکزى نموده بودند اشاره نموده گفتند عاقبت بر اثر مخالفت با وضع دیکتاتورى زندانى شدند و در این قسمت شرحى از غارت اموال و غصب املاک و تبعید بستگان خود و اتلاف آنها و چهارده سال حبس و محرومیت بیان داشته به موضوع بعد از شهریور و ورود قواى بیگانه پرداخته گفتند به حکم اطاعت از قوانین مملکت و حس وطن پرستى در فرونشاندن انقلاب صفحات غرب کوشش کرده تا آنجا که باز از طرف بیگانگان تقاضاى تبعید او از شاه آباد غرب شده و بعد با قرائت التزام‌نامه‌یى که وسیله کلنل فلیچر از ایشان گرفته شده است اضافه نمودند که با این وسایل از رفتن به املاک خود و مداخله در امور سیاسى مملکت محروم بوده‌اند.

در این موقع مجلس وارد دستور شد و آقای نخست وزیر آقای دکتر سجادى را به وزارت راه و آقای دکتر اقبال را به وزارت بهدارى و آقای دکتر زنگنه را به وزارت فرهنگ معرفى و تقا‌ضا نمودند که برنامه هفت ساله و لایحه چهار دوزادهم جزو دستور قرار گیرد.

آقای وزیر دارایی در باب کسر بودجه و لزوم تصویب لوایح تقدیم شده شرحى اظهار و تقاضا نمودند لوایح وزارت دارایی در تقلیل مخارج و تکثیر عواید مورد توجه قرار گیرد همچنین با تقویت مجلس سازمان وزارت دارایی اصلاح شود که به وسیله مأمورین دقیق و صحیح‌العمل و سایر وصول عواید و تأمین بودجه کشور فراهم گردد و دو لایحه عادى یکى برای استخدام محاسب نفت جنوب از دول بی‌طرف و یکی در وضع تعویض املاک تقدیم نمودند آقای دکتر اقبال وزیر بهدارى لایحه برقرارى ماهى پنجهزار ریال مادام العمر در حق عیال مرحوم معتمد‌الملک را که چهار دستگاه عمارت برای تأسیس بیمارستان وقف نموده است تقدیم داشتند آقای وزیر جنگ با اشاره به احتیاجات ضرورى ارتش تقاضا کردند که لایحه مربوط به تفاوت اعتبار 26 و 27 وزارت جنگ زودتر مطرح و تصویب شود.

سه ربع بعداز‌ظهر تنفس داده شد و بعد تشکیل جلسه به صبح روى سه‌شنبه محول گردید؟

نایب رئیس - نسبت به صورت جلسه نظرى نیست آقای ملک مدنى فرمایشى دارید (ملک مدنى - خیر) آقای ارباب به صورت مجلس نظرى دارید؟ (مهدى ارباب - خیر) آقای مکى نسبت به صورت جلسه نظرى دارید؟ (مکى - خیر) آقای قبادیان نسبت به صورت مجلس نظرى دارید؟ (قبادیان - خیر) آقای صدر کشاورز نسبت به صورت مجلس نظرى دارید؟ بفرمایید.

کشاورز صدر - در جلسه قبل آقای مهندس رضوى در بیاناتشان تذکرى فرمودند که چون فلانى به من اهانت کرده از ماده 109 می‌خواهم استفاده کنم بنده می‌خواستم به عرض آقایان برسان و به عرض مجلس که در آن روزى که جناب آقای وزیر جنگ صحبت می‌کردند من یک تذکرى به ایشان دادم که قطع کلام نشود و هیچ مقصودم از تذکر اهانت به ایشان نبود است‏. (بعضى از نمایندگان - احسنت) ما برادریم و بنده ارادت دار‌م به ایشان و اگر هم دو روزنامه چیزى نوشته‌اند و اسباب سوء‌تفاهم برای ایشان شده بنده الان هم معذرت می‌خواهم‏.

مهندس رضوى - متشکرم‏

نایب رئیس - در صورت مجلس نظرى نیست آقای حاذقى بفرمایید

حاذقى - در جلسه 28 آذر که جناب آقای رئیس مجلس در اثر پیش آمدى که شد اظهار تکدر کردند و اینجا هم درصورت مجلس منعکس است خواستم عرض کنم که اکثر آقایان نمایندگان از این پیش آمد اظهار تأسف کردند برای این که مقام محترم ریاست مجلس مورد احترام همه نمایندگان مجلس است و احترام رئیس مجلس احترام خود مجلس است خواستم این نکته را در صورت مجلس تصحیح بفرمایید نکته دیگر راجع به جلسات مجلس بود که در صورت مجلس قید شده بود که ساعت نه و نیم مجلس تشکیل می‌شود این تصمیم مورد تأیید آقایان نمایندگان قرار گرفته که بعد جلسات ساعت نه و نیم تشکیل شود و این دو جلسه هم برای خاطر کمیسیون بودجه تأخیر افتاده البته بعد از این هم استدعا می‌شود که مقام ریاست جلسه را همان ساعت نه و نیم تشکیل بدهند.

نایب رئیس - آقای نورالدین امامى‏

امامى - اسامى غائبین بى‌اجازه را که قرائت کردند من جمله امامى هم خوانده شد گمان می‌کنم آقای صفا امامى باشد خواهش می‌کنم تصحیح بفرمایید.

نایب رئیس - نسبت به صورت جلسات قبل نظرى نیست‏؟

مهندس رضوى - بنده عرض دار‌م‏.

نایب رئیس - بفرمایید

مهندس رضوى - اولاً راجع به بیانات آقای صدر کشاورزى خواستم تشکر کنم که از آنچه نوشته شده و چاپ شده معلوم می‌شود بانیات قلبى ایشان وفق نمی‌دهد و بنده هم البته به نوبه خودم هیچ وقت این تقاضا و توقع را از ایشان نداشتم که سوءنظر نسبت به بنده داشته باشند و انشاء‌الله خدمتگذار باشیم راجع به بیانات آقای حاذقى چون یک مطلب قابل اهمیتى است بنده اینجا عرض می‌کنم که احترام بنده به مقام ریاست مجلس شورای ملى همیشه باقى بوده و هست و همین طور لطف قانونى مقام ریاست مجلس شورای ملى هم نسبت به بنده همیشه ثابت و محرز بوده (احسنت) در عین حال نسبت به شخص آقای سردار فاخر هم یک روابط خصوصى بنده دارم که هیچ ربطى با کار جلسه مجلس ندارد خواستم به آقای حاذقى تذکر بدهم که این موضوع را نباید این طور تلقى کنند که بنده نسبت به مقام ریاست مجلس شورای ملى سلب احترامى کرده باشم بلکه بنده شخصاً و از روى کمال علاقمندى به حفظ احترام ایشان خواستم احترام خودم را هم برطبق نظام نامه تأیید کنم و البته احترامى که همیشه به مقام ریاست داشته و دارم به هر حال و به هر صورت

+++

آن را تأیید می‌کنم‏

نایب رئیس - صورت جلسات قبل تصویب شد

2 - بیانات قبل از دستور آقای اقبال و بقیه مذاکره راجع پرونده آقای احمد قوام‏

نایب رئیس - در جلسه 23 آذر پیشنهاد آقای اقبال به مرحله‌اى رسیده است که آقای رئیس مجلس هم اعلام کردند که هر وقت اکثریت باشد به پیشنهاد ایشان رأی گرفته می‌شود.

اقبال - بنده عرضى دارم‏

نایب رئیس - بفرمایید

اقبال - بنده قبل از این که در باب رأی به پیشنها‌د عرض بکنم خواستم مقام ریاست و آقایان نمایندگان مجلس اجازه بفرمایید که در باب تجاوزى که نسبت به برادران ما در اندونزى شده است چند کلمه صحبت کنم.‏

نایب رئیس - به اختصار بفرمایید اول راجع به پیشنهادتان بفرمایید.

اقبال - اجازه بفرمایید اگر آقایان موافقت کنند عرض کنم (نمایندگان - بفرمایید) جزایر جاوه و اندونزى تقریباً چهل و هفت ، هشت میلیون جمعیت دارد که بیش از چهل میلیون آن مسلمانند این تجاوزى که از طرف دولت هلند با کمال شقاوت و بى‌رحمى نسبت به برادران مسلمان ما در اندونزى شده است مورد نفرت عموم ملت ایران است (نمایندگان - صحیح است) ما فکر می‌کردیم در نتیجه در جنگ جهانى خرد خرد این نوع عملیات خارج از قاعده از میان ملت‌ها رخت بربندد مخصوصاً خارج از قاعده از میان ملت‌ها رخت بربندد مخصوصاً بعد از جنگ جهانى آخر که خیلى از ملت‌ها توانستند حقوق و آزادى خودشان را بدست بیاورند با بودن شورای امنیت و جلسه اتفاق ملل یک چنین حرکت و حمله جابرانه‌اى بسیار بى‌مورد و اسباب تعجل است (نمایندگان - صحیح است) بنده به نام ملت ایران و به نام مجلس شورای ملى نفرت ملت ایران را از این عملیات تجاوزانه اظهار می‌کنم (صحیح است) و امیدوارم که جامعه ملل و شورای امنیت که باید حافظ حقوق ملل مخصوصاً حقوق ملل ضعیف باشند خوب است در این باب تصمیم عاجل و مؤثرى بگیرند که ما هم از نتیجه آن خوشوقت شویم (نمایندگان - صحیح است‏).

یک هفته است که مجلس شورای ملى تشکیل نشده و خیلى اسباب تأسف است همان طور که مقام ریاست فرمودند پیشنهاد بنده در اطرافش صحبت شده یک نفر مخالف هم صحبت کرده است و به مرحله رأی رسیده بود و حالا باید رأی بگیرند ولى بین رفقا و آقایان این طور توافق شد بنده هم موافقت کردم (فرامرزى - پس بگیرید) که از نظر اوضاع و احوال مستخدمین دولت و پرداخت مخارج جارى مملکت که در نظر مجلس فوق‌العاده مهم است و علاقه دارد این طور موافقت شد که لایحه‌اى که دولت مطرح شود و پس از تصویب آن به پیشنهاد بنده رأی بگیرند بنده با این طور موافقت می‌کنم و استدعا دارم آقای رئیس مجلس هم همین طور موافقت کنند.

نایب رئیس - آقای مهندس رضوى مخالفید؟ بفرمایید

مهندس رضوى به نظر بنده این که یک تواقى در امور مجلس حاصل کرد به هر حال خیلى مطلوب است و باید هم مجلس با موافقت منتهى با حفظ مخالفت‌هاى اصولى کار خودش را بکند اما نظامنامه مجلس احترامش واجب است (صحیح است) هیچ پیشنهاد دهنده‌اى نمی‌تواند حتى اگر مقام ریاست هم موافقت بفرماید پیشنهاد خودش را موکول به زمانى کند که دلش می‌خواهد ایشان می‌توانند این پیشنهادشان را فعلاً پس بگیرند و بعد هم ما این حق احترام را برای ایشان قائل می‌شوى که ایشان اولین پیشنهاد دهنده در این موضوع باشند که علاقه دارند (صحیح است) ولى نمی‌توانند اینجا بفرمایند من موافقت می‌کنم یک چیز دیگرى بیاید جلو بعد در موقعى که دلم می‌خواهد این پیشنهاد قبول بشود یا قبول نشود چون این موضوع با نظامنامه وفق نمی‌دهد و بنده عقیده‌ام این است که باید نظامنامه رعایت بشود.

نایب رئیس - آقای نبوى بفرمایید.

نبوى - بنده خیال می‌کنم مجلس هر وقت می‌تواند دستور خودش را تغییر دهد (بعضى از نمایندگان - با رأی) توافق شد‌ه بر این که این طریق این در موضوع بگذرد هر ترتیبى که بشود کارى برای مردم کرد ما باید موافقت بکنیم و همراهى بکنیم و هیچ وقت مخالف نظامنامه نیست اگر مجلس موافقت کند که موقت برای یکساعت این موضوع به تأخیر بیفتد و یک موضوع ضرورى‌تر و مهمتر مطرح بشود و بعد این موضوع مطرح بشود این خودش یک پیشنهادى است از طرف جناب آقای اقبال و مورد تصویب مجلس هم هست تمنى می‌کنم که آقایان موافقت کنند که به این طریق عمل شود.

مهندس رضوى - با رأی مجلس‏

نایب رئیس - آقای اقبال فرمایشى دارید؟

اقبال - بنده خواهش می‌کنم مجلس شورای ملى این عرض بنده را به عنوان یک پیشنهاد تازه قبول بکند (بعضى از نمایندگان - پیشنهاد بدهید) اگر فرصت بدهید بنده می‌نویسم و پیشنهاد می‌کنم که اول موضوع بودجه و بلافاصله موضوع پیشنهاد بنده مطرح شود.

نایب رئیس - آقای فرامرزى‏

عبدالرحمن فرامرزى - عرض کنم که این قسمت دومشان به نظر عملى است ولى پیشنهاد سابقشان را نمی‌توانند به تأخیر بیندازند و می‌توانند پس بگیرند مجلس هم برخلاف نظامنامه نمی‌تواند عمل بکند مگر این که نظامنامه را عوض کنند نظامنامه را برای این می‌نویسند که هر ساعت یکجور عمل نکنند.

نایب رییس - پس مجلس موافق است با پیشنها دوم آقای اقبال‏

بعضى از نمایندگان - قرائت کنید

(به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم اول کار بودجه و بلافاصله پس از آن کار گزارش کمیسون دادگسترى مطرح بشود.

نایب رئیس - رأی می‌گیریم به پیشنهاد آقای اقبال موافقین قیام نمایند (اکثر برخاستند) تصویب شده آقای وزیر دارایی‏

3 - تقدى یک فقره لایحه راجع به اصلا ح مالیات بردرآمد به وسیله آقای وزیر دارایی و طرح چهار دوازدهم بودجه کشور و پیشنهادى دولت به قید یک فوریت‏

وزیر دارایی (آقای گلشائیان) - آقایان محترم اطلاع دارند در جلسات قبل پیشنهادى از طرف دولت راجع به چهار دوازدهم و تبصره‌ها تقدیم شد و برای این که مجالى برای رسیدگى باشد.

استدعا شد که به کمیسون ارجاع شود و کمیسیون خبر آن را بدهید برای آخر ماه چند جلسه هم در کمیسیون مذاکره شد چون هنوز تبصره‌ها در کمیسیون نگذشته است ولى ماده واحده‌ای که نسبت به چهار دوازدهم بود به تصویب کمیسون رسیده و از طرفى هم دولت متوجه شده است که با این که انتظار داشته قبل از اتمام آذر ماه این لایحه خبرش حاضر شود هنوز حاضر نشده است و از طرفى چون دو روز است از برج گذشته و اکثر مستخدمین ما محتاج به حقوق استخدامى خودشان هستند (صحیح است) و نمى‌شود منظر تصویب بقیه تبصره‌ها برای تهیه راپورت کمیسیون بودجه شد ا‌ین جهت دولت این طور مصلحت دانست که نسبت به ماده واحده که در کمیسیون بودجه تصویب شده است که عبارت است از چهار دوازدهم امروز به قید یک فوریت از مجلس شورای ملى استدعا بکندکه تصویب بفرمایند (صحیح است) بقیه تبصره‌ها که در کمیسیون بودجه مطرح است به تدریجى که از کمیسیون بودجه تصویب و خبر آن حاضر شد استدعا می‌شود که در مجلس مطرح شود ضمناً چون در آن روزها در کمیسیون قوانین دارایی یک راپورتى راجع به لایحه مالیات بر درآمد تنظیم شده بود و یک قسمت آن با نظر دولت فعلى موافق نبود یک لایحه‌اى بدون فوریت تقدیم می‌شود که به کمیسیون مربوطه ارجاع شود که پس از تصویب در کمیسیون البته ضمیمه لایحه مالیات بردرآمد بشود و ضمناً برای این که از مدلول لایحه جدید آقایان مستحضر شوند یک مقدمه‌ى دارد که این مقدمه قرائت می‌شود که از مدلولش آقایان مستحضر شوند.

مجلس شورای ملى یک مطالعه اجمالى به صورت درآمد سال 1327 کشور که براساس آن بودجه تقدیمى به مجلس شورای ملى تنظیم شده به خوبى نشان می‌دهد که از شش میلیارد و هشتصد و چهل و چهار میلیون ریال درآمد پیش‌بینى شده فقط نهصد و بیست و هفت میلیون یعنى سیزده و نیم درصد آن درآمد مالیات‌هاى مستقیم در صورتی که چهار میلیارد و ششصد و نود و شش میلیون آن یعنى 68 درصد آن مالیات‌هاى غیر مستقیم و در نتیجه نسبت در‌آمد‌هاى غیر مستقیم به درآمدهاى مستقیم بیشتر از پنج به یک می‌باشد اگر چه طرفداران مالیات‌هاى غیر مستقیم معتقدند که چون مالیات به مصرف کنند‌ه وارد می‌شود از این جهت رعایت عدالت بیشتر شده و به تناسبى که اشخاص مصرف دارند مالیات می‌پردازند ولى چون 95 درصد اهالى این کشور را طبقه زحمتکش و کارگر به معنى واقعى یعنى کسانی که از دسترنج خود زندگانى می‌کنند تشکیل می‌دهد آنچه که از بابت مالیات‌هاى غیر مستقیم وصول می‌شود تحمل سنگینى است که به این طبقه اهالى مملکت که از همه جهت مستحق رعایت و توجه بیشترى می‌باشند وارد می‌آید اگر به وضع مالیاتى سایر ممالک دنیا توجهى بشود و ارقام مالیات‌هاى مستقیم و غیرمستقیم و تناسب

+++

آنها در هر یک از بودجه‌هاى ممالک دنیا مورد دقت و مقایسه قرار گیرد به خوبى معلوم می‌شود که با وجود این که تمول و سرمایه در سایر ممالک دنیا به نسبت عادلانه‌ترى بین طبقات مختلف تقسیم شده معهذا نسبت درآمد مالیات‌هاى مستقیم و غیر مستقیم خیلى عادلانه بوده و در هیچ مملکتى یقیناً پنج برابر مالیات‌هاى مستقیم مالیات‌هاى غیر مستقیم وصول نمی‌گردد در سایر ممالک دنیا طبقات ثروتمند و سرمایه‌دار حداقل به همان نسبتى که از مزایاى سازمان دولت بهره‌مند می‌گردند مالیات می‌پردازند (صحیح است) در بسیارى از ممالک تحمیل مالیاتى به سرمایه یا درآمد‌هاى سرشار خیلى بیشتر از آن حدودى است که به تصور درآید به طوری که نرخ مالیات‌هاى مستقیم تا 90 درصد ترقى کرده و تحت عناوین مختلف از قبیل مالیات بر درآمد مالیات بر جمع درآمد مالیات بر سرمایه مالیات بر ارث و مالیات بر نقل و انتقالات املاک به نرخ خاى سنگینى مالیات وصول می‌شود و اگر جمع رقم وصولى مالیات‌هاى مستقیم از جمع رقم وصولى مالیات‌هاى غیر مستقیم بیشتر نباشد برابرى می‌کند در کشور ما سرمایه و درآمدهاى مهم تعلق به طبقه محدودى دارد که از کلیه سازمان‌هاى دولت به حد اعلى برخوردار شده مؤسسات تعلیم و تربیت بهداشت قواى تأمینیه و غیره برای آنها است در صورتی که هزینه نگهدارى این سازمان باید از مصرف کننده فقیر و طبقه کارگر و زارع آن هم از احتیاجات اولیه آنها مثل قند و شکر و چاى و دخانیات وصول گردد و چون این مؤسسات در شهرهاى بزرگ می‌باشد و این طبقه اکثراً در دهات و قصبات زندگى می‌کنند به هیچ وجه آن بهداشت و فرهنگ که باید برای آنها رایگان هم باشد نمى‌توانند استفاده کنند معذلک این مبلغ 927 میلیون ریال که به صیغ مختلف مالیات مستقیم وصول می‌شود تازه کلاً مالیات پرداختى طبقه ثروتمند و سرمایه‌دار نیست سایر طبقات کشور یعنى پیشه‌وران جزء کسبه صنعتگران با استفاده از بخشودگى ناقابلى مثل سایر طبقات مشمول مالیات بوده و با یک تفاوت نرخ بى‌اهمیتى سهمى از درآمدى که به مشقت تحصیل می‌کنند برای هزینه دولت می‌پردازند تحولات جنگ شیرازه اقتصادى این مملکت را به هم ریخت در نتیجه حوادثى که ذکر آنها جز تأسف و تأثر نتیجه ندارد و بر اثر عدم موفقیت‌هایى که در تعدیل نرخ و تصحیح عوامل مختلف زندگانى اقتصادى نصیب دولت‌ها گردید بنیاد زندگانى مردم این مملکت را دگر‌گون کرد طبقه فقیر و بیچاره را مستمندتر و زندگانى آنها را مشکل‌تر ساخت در صورتى که طبقه ثروتمند یا از افزایش بى‌تناسب قیمت دارایی‌هاى منقول و غیر منقول خود و یا از معاملاتى که به ضرر مصرف کنند واقعى بوده استفاده‌هاى سرشارى برده عده تازه متمولین که از دسترنج طبقه کارگر و متوسط با تحمیل مایحتاج زندگانى به قیمت‌هاى سرسام آور بوجود آمده بودند برسرمایه‌دارهاى قبلى افزوده شده و تمرکز عادلانه سرمایه به صورت ناپسندتر و غیر عادلانه‌ترى درآمد (صحیح است)‏

این طبقه که از تحمیل به مصرف کنند‌ه و به احتکار و سوداگری‌هاى نامشروع عادت کرده و لذت منفعت بى‌دردسر را چشیده بودند صاحب سرمایه هنگفت شده و درآمدهاى بی‌حسابى تحصیل کردند دولت فعلى که رفع این بى‌عدالتى را نصب‌العین خود قرار داده و مترصد آن است که با اتخاذ تدابیرى مبانى زندگانى مردم این مملکت را براساس عادلانه‌ترى استوار سازد و برای طبقه ضعیف آسایش و عدالت و رفاهیت بیشترى را فراهم آورد با اصلاحى که به وسیله لایحه زیر پیشنهاد می‌نماید در نظر دارد به نفع طبقه ضعیف در وصول مالیات‌هاى مستقیم ارفاق و تسهیلاتى فراهم نموده و سهم طبقه ثروتمند و سرمایه‌دار و کسانى را که درآمد سرشار دارند در هزینه‌هاى دولت همان طوری که عدل و انصاف اجتماعى حکم می‌کند بیفزاید (صحیح است)‏ این مطلب به نوبه خود قابل تذکر است که این اختلافات طبقاتى فاحش صرف نظر از این که عدالت اجتماعى و انتظام یک کشورى را متزلزل می‌سازد راه هر گونه پیش آمد غیر منتظرى را هم باز نموده و با اوضاع امروز دنیا ادامه این اختلاف غیر ممکن بوده و برای پرهیز از هر پیش آمدى تحول تبدل سریعى ضرورى است که عاقلانه‌ترین راه آن همانا بستن مالیات برثروت‌هاى بى‌تناسب و اضافه کردن نرخ مالیات‌هاى فعلى بر درآمدهاى زیاد و تقلیل آن از طبقات ضعیف که تولیدکنندگان واقعى هستند می‌باشد (صحیح است)‏ مع‌الوصف آنچه که به وسیله این اصلاح اجرا آن مورد تقاضا است از آنچه که در سایر ممالک وصول می‌شود باز هم کمتر است و به این جهات طرح تکمیلى زیر را که در اصلاح لایحه مالیات‌هاى مستقیم که قبلاً تقدیم مجلس شورای ملى گردیده تقدیم و استدعاى تصویب دارد بدیهى است به محض تصویب این لایحه به همان تناسب از مالیات‌هاى غیر مستقیم کاسته خواهد شد.

نایب رئیس - چهار دوازدهم دولت پیشنهاد کرده است یک طرحى هم رسیده است به امضاى 50 نفر از آقایان نمایندگان که یک دوازدهم مطرح شود.

حاذقى - بنده مخالف هستم‏

نایب رئیس - اجازه بفرمایید این بسته برای مجلس است‏

اردلان - لایحه دولت مقدم است‏

اقبال - لایحه دولت اول باید تکلیفش معلوم شود.

نایب رئیس - آقای ملک مدنى مخالف طرح چهار دوازدهم هستید؟

ملک مدنى - بلى‏.

نایب رئیس - بفرمایید.

ملک مدنى - اولاً این بیاناتى که آقای گلشائیان وزیر دارایی کردند من چون خودم عضو یک حزبى هستم که حزب رستاخیز است که دو ماه پیش تشکیل شده است تمام این مطالبى که امروز جنابعالى در این لایحه پیش‌بینى کردید در مرامنامه‌ى حزبى ما هم پیش‌بینى شده است و بنده به این فکر هستم که هر چه زودتر باید تعدیلى بین زندگى تمام طبقات کشور بشود (صحیح است) و خدا کند که دولت و آقای وزیر دارایی این بیانات را از جنبه حرف به جنبه عمل بیرو ن بیاورند (نمایندگان - انشاءالله) آقا اولین وظیفه هر فرد وطن پرستى است که کارى کند که زندگى عموم مردم این کشور بهبودى پیدا کند و هر کس به نسبت خودش از آن احتیاجات اولیه بهر‌ه‌مند شود و استفاده کند بسیار بیانات صحیحى است اما طرحى که ما صبح تهیه کردیم که 50 نفر امضاء کردیم برای پرداخت یک دوازدهم و تقدیم مقام ریاست شده است بنده هم یکى از امضاء‌کنندگان هستم برای این بود که در جلسه پیش آقای وزیر دارایی یک لایحه‌اى راجع به چهار دوازدهم با تبصره‌هایى تقدیم مجلس کردند یکى دو جلسه هم هست که در کمیسیون بودجه این مطلب مورد مذاکره شده است امروز هم که روز دوم دی ماه است و ما که نمایندگان مجلس هستیم آخر ماه حقوق خودمان را گرفته‌ایم‏.

سایر طبقات مستخدمین فقیر و بیچاره با آمدن این سر ماه و این برف احتیاج داشتند که به عقیده بنده یک روز دو روز زودتر از آخر ماه حقوقشان را بگیرند و ما برای کمک به آن طبقه از کارمندان دولت که احتیاجات زیاد دارند این طرح را تهیه کردیم و به مجلس تقدیم کردیم برای این که آن خبر کمسیون بودجه هنوز تهیه نشده و به مجلس تقدیم نشده است باید کمیسیون بودجه نظر خودش را تقدیم مجلس کند و 24 ساعت هم بگذرد و بعد از آن که 24 ساعت گذشت آن وقت جزء دستور مجلس گذاشته شود و مطرح شود و بحث شود و البته آقایان می‌دانند که خبر کمیسیون بودجه یک لایحه چهار دوازدهم با هفده تبصره است که هر یک یکساعت وقت مجلس را می‌گیرد بنابراین آن طولانى می‌شود و مقصود ما این بود که هر چه زودتر حقوق مستخدمین داده شود حالا هم آقای وزیر دارایی مطابق سنت‌ها و سوابق مجلسى باید لایحه سابقشان را پس بگیرند و این لایحه بعدى را بدهند به قید یک فوریت که روى آن بحث شود این قاعده مجلس است و مقام ریاست هم می‌دانند این کارى که ایشان کردند سابقه ندارد شما یک لایحه دادید اگر آن‌ را مسترد مى‌کنید باید اینجا رسماً اظهار کنید که ما لایحه‌ای را که دادیم جلسه پیش فعلاً مسترد می‌کنیم و به جاى آن یک لایحه چهار دوازدهم بدون تبصره تقدیم مى‌کنیم آن وقت برود بحث و طرح بشود این فرمول ، فرمول مجلسى نیست و سابقه ندارد وب نابراین من خواهش می‌کنم از آقای وزیر دارایی موافقت بفرمایید که ما یکدوازدهم را از مجلس بگذرانیم (اردلان - چه فایده‌اى دارد؟) اجازه بفرمایید و بلافاصله کمیسیون بودجه امروز عصر تشکیل می‌شود و آن لایحه سابق را با آن تبصره‌ها به ما بدهند که رویش بحث بکنیم ما مخالف این چهار دوازدهم نیستیم و مخالف با این تبصره‌ها هم نیستیم هر چه باشد ولى مطابق سوابقى که ما داریم مجلس در هر یک از این تبصره‌ها نظریاتى دارد مذاکراتى دارد (صحیح است) و اگر بنا باشد آن تبصره‌ها که الان وضعش معلوم نیست اگر دولت آن لایحه را پس گرفته آقای وزیر دارایی بیاید اینجا بگوید که من پس گرفتم لایحه سابق و تبصره‌ها را آن وقت اصلاً موضوع منتفى می‌شود آن وقت باید لایحه جدیدى اینجا به مجلس تقدیم شود با قید فوریت مطابق اصول پارلمانى این وضع که لایحه در کمیسیون باشد و تقاضا شود چهار دوازدهم بدهند ما چهار دوازدهم را روى چى بحث کنیم دولت که لایحه‌اى نداده حالا ما پیشنهاد دادیم بنابراین پیشنهاد ما مقدم بوده که

+++

پنجاه نفر امضاء کردند و من تقاضا می‌کنم که مقام ریاست بخوانند و طرح کنند و اگر مجلس موافق نیست رد کند و اگر هم موافق است که رأی می‌دهد.

دکتر اعتبار - اخطار نظام‌نامه‌اى دارم‏.

نایب رئیس - آقای دکتر اعتبار

دکتر اعتبار - عرض شود آقا که همین الان 5 دقیقه قبل مجلس شورای ملى رأی داد که اول بودجه مطرح بشود (مکى - چهار دوازدهم نبود) اجازه بفرمایید چهار دوازدهم مطرح بشود و بعد هم مجلس بپردازد به کارهاى دیگرش آقایان توجه بفرمایید با این که همیشه کمال مطلوب تمام نمایندگان مجلس شورای ملى و ملت ایران بوده است که یک وحدتى در مملکت ایجاد بشود برای گذراندن کارهاى مملکت (صحیح است) امروز که خوشبختانه زمینه این کار فراهم شده و مى‌بینیم که در مجلس نمایندگانى که تا به حال نظریات مختلف داشتند با هم برای سعادت مملکت ائتلاف کرده‌اند و می‌خواهند واقعاً مملکت را در این چند ماهه که از مجلس باقیمانده در یک راهى بیندازند که از این گرداب بیرون بیاید وظیفه همه ما هست که مساعدت بکنیم و این کار را تمام کنیم (صحیح است) الان تصویب شد که این لایحه‌ای که دولت داد مطرح بشود به عقیده بنده به این دلیل مطرح کردم لایحه دیگرى برخلاف نظامنامه است (صحیح است‏)

مکى - صحیح نیست‏

نایب رئیس - اجازه بفرمایید همیشه اخطار نظامنامه‌اى جوابش با رئیس است فرمایشات آقای دکتر اعتبار اساساً هیچ مورد اخطار نظامنامه‌اى نبود (صحیح است) چه یک ماه چه 4 ماه همه‌اش بودجه مملکت است پس علیهذا اخطار را همیشه در موردى می‌کنند که یا آیین‌نامه مجلس را رئیس خوب اجرا نکرده باشد یا یکى از نمایندگان آن را رعایت نکرده باشند (صحیح است) اخطار ایشان در اینجا هیچ مورد نداشت و اماد و طرح در مجلس الان هست یکى پیشنهادى دولت است مبنى بر چهار دوازدهم و یکى طرح نمایندگان است که 50 نفر امضاء کرده‌اند مبنى بر یک دوازدهم پس نسبت به پیشنهادى دولت یک موافق صحبت می‌کند و یک مخالف و رأی می‌گیریم اگر تصویب شد که در اصل ماده رأی می‌گیریم و اگر رد شد همان یک دوازدهم را رأی می‌گیریم‏.

ملک مدنى - اول یک دوازدهم باید مطرح بوشد

دکتر طبا - اول لایحه دولت باید مطرح بشود (زنگ رئیس‏)

نایب رئیس - لایحه دولت البته چون ناظر به دارایی مملکت است مقدم است (صحیح است) و فوریت هم دارد در هر صورت بنده این طور حل می‌کنم و متوجه هستم که تمام نمایندگان مایل هستند که مردمى که هنوز حقوقشان نرسیده زودتر بهشان برسد پس بین یک دوازدهم و چهار دوازدهم صحبت است که مجلس باید آن را حل کند. آقای عباس اسکندرى موافق با چهار دوازدهم هستید؟

عباس اسکندرى - خیر مخالف هستم.‏

ملک مدنى - اول لایحه آن را بخوانید که بدانیم چیست‏؟

نایب رئیس - بسیار خوب ماده واحده قرائت می‌شود :

(به شرح زیر قرائت شد)

ماده واحده - به وزارت دارایی اجازه داده می‌شود که حقوق و هزینه‌هاى مستمر و غیر مستمر وزارتخانه‌ها و ادارات و بنگاه‌هاى دولتى و سایر هزینه‌هاى کشور و مصارف عمرانى و تولیدى و عام‌المنفعه را در 4 ماه آذر و دى و بهمن و اسفند ماه 1327 در حدود اعتبارات اسفند ماه 1326 و اعتباراتى که در جریان سال 27 تصویب شده و با رعایت تبصره یک ماده واحده قانون مصوب آبان ماه 1324 و سایر قوانین و مقررات مالى و کمک هزینه کارمندان کشورى و لشکرى را مطابق قوانین و آیین‌نامه‌هاى مربوطه از در آمد عمومى سال جارى کشور پرداخت نماید نخست وزیر، محمد ساعد ، وزیر دارایی گلشائیان‏

نایب رئیس - اصولاً توجه بفرمایید این رأی که گرفته می‌شود مربوط به این است که کدام باید طرح بشود البته در اصل موضوع کسى مخالف نیست آقای کشاورز صدر مخالفید؟

کشاورز صدر - مخالفم‏.

نایب رییس - آقای امامى شما موافقید؟

نورالدین امامى - بله موافقم‏.

نایب رئیس - بفرمایید.

نورالدین امامى - عرض کنم که ما هر ماه دو روز سه روز که از برج مى‌گذرد می‌آییم اینجا و یکدوازدهم را پیشنهاد می‌کنم و می‌گوییم تمام کار‌هاى کشو‌ر و حقوق مستخدمین مانده دولت حالا لایحه گذشته را هم پس گرفته (یک نفر از نمایندگان - پس نگرفته) یعنى پس نگرفته است قسمت چهار دوازدهم اول را آورده اینجا با قید یک فوریت داده است و ماه آذر هم گذشته امروز هم دوم ماه است بیمارستان‌هاى ما شیر ندارند به عنوان این که بودجه تصویب نشده دبستان‌ها ذعال ندارند به عنوان این که بودجه تصویب نشده سربازها در اقصى نقاط ایران آذوقه ندارند برف همه جا را احاطه کرده به عنوان این که بودجه تصویب نشده (صحیح است) ما که مى‌آییم با عجله یک دوازدهم را تصویب کنیم شما خیال کنید که این یک دوازدهم هم مثل سایر یک دوازدهم‌هاى گذشته است شما بنشینید چهار دوازدهم را تصویب کنید و بعد راجع به تبصره‌ها هر چه مى‌خواهید صحبت کنید شما هى مى‌آیید اینجا سنگ به سینه می‌زنید که مستخدمین مستخدمین حاضرند که سه روز حالا صبر کنند که سه ماه آتیه دیگر راحت باشند یک قدرى توجه کنید آخر همه سنگ ملت به سینه می‌زنیم ولى وارد کار که می‌شویم اصلاً خبرى نیست (صحیح است)‏

مکى - وقتى تبصره نداشته باشد چهار دوازدهم و یک دوازدهم چه فرق دارد.

نایب رئیس - آقای وزیر دارایی توضیحى دارید؟ بفرمایید

وزیر دارایی - تذکرى آقای ملک مدنى دادند که بنده باید توضیحى عرض کنم بنده در اول عرض کردم که یک لایحه‌اى دولت داده که قصمت اولش در کمیسیون بودجه تصویب شده بود ولى خبرش حاضر نشده بود و از طرف دیگر هم برای حقوق مستخدمین عجله بود این بود که ناچار شدیم که این لایحه را مجدداً تقدیم بکنیم اما برای این که روشن بشود وضع آن لایحه و این لایحه بنده عرض می‌کنم که آن قسمت ماده واحده را که در آن لایحه چهار دوازدهم بود دولت استرداد می‌کند ولى تبصره‌ها در کمیسیون بودجه خواهد ماند و به زودى رسیدگى می‌شود بنابراین این لایحه هیچ منافاتى با لایحه قبلى دولت ندارد.

نمایندگان - رأی رأی‏

نایب رئیس - رأی می‌گیریم اقا‌یانی که موافقند که چهار دوازدهم پیشنهادى وزارت دارایی مطرح شود قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب بشد فوریت ماده واحده مطرح است‏.

دکتر طبا - فوریت تصویب شده اصلش مطرح است‏

نایب رئیس - فوریت تصویب نشد ما رأی گرفتیم که آیا این ماده یا طرح نمایندگان مطرح بشود و این تصویب شد حالا فوریت مطرح است آقای عباس اسکندرى بفرمایید.

عباس اسکندرى - بنده با اصل لایحه مخالفم‏

نایب رئیس  - آقای کشاورز صدر با فوریت مخالفید؟ بفرمایید

کشاورز صدر - به عقیده بنده هیچ ضرورت نداشت که دولت لایحه چهار دوازدهم را یک ماده تنهاى راجع به حقوق مستخدمین بیاورد به مجلس فوریت معنایش این است یعنى همیشه ما که یک دوازدهم را مى‌آوریم می‌گوییم برای این است که مستخدمین دولت حقوقشان باید پرداخت بشود و کارهاى ضرورى بماند والا در مملکت اگر به بودجه رسیدگى نشود و اگر رسیدگى و دقت به بودجه نشود تمام شالوده‌هاى مملکت از هم گسیخته خواهد شد حالا هم بنده عقیده دارم که دولت هم موافقت بکند که یک دوازدهم را بدهند و تکلیف تبصره‌ها که از همه مهم‌تر است در کمیسیون بودجه معین بشود و بعد بیاید اینجا اگر غیر از این است این لایحه دولت که تقاضاى فوریت کرده فوریت آن برای ملت ایران یک ذره فایده ندارد زیرا تصویب آن فقط برای پرداخت حقوق است عمران و آبادى راه سازى اینها فوریت دارد نه این لایحه بنابراین بنده عقیده دارم که نباید به این لایحه رأی داد اینجا یک دوازدهم را تصویب می‌کنیم و در کمیسیون بودجه هم مى‌نشینند با کمال دقت مسایل را رسیدگى می‌کنند و حل و فصل می‌کنند که دولت دستش باز باشد و بتواند کار کند.

نایب رئیس - آقای رضوى موافقید؟ بفرمایید.

رضوى شیرازى - عرض می‌کنم به نظر بنده اساساً مجادله آقایان بر سر فوریت خاصه راجع به چهار دوازدهم هم موضوع ندارد برای این که فرض کنیم خداى نخواسته اگر یک عده‌اى از آقایان نظر داشته باشند که یک فوریت این یک دوازدهم یا چهار دوازدهم به نفع مستخدمین امروز نگذرد آخر ماه اگر دولت حاضر باشد یا غیر دولت حاضر خودمان همان طور که امروز یک دوازدهم پیشنهاد شد

+++

پیشنهاد طرح یک دوازدهم خواهم کرد (صحیح است) پس این چه تفاوتى دارد که با چهار دوازدهم حقوق مستخدمین و مزایاى مستخدمین را امروز بدهند یا هر کدام را خودمان با عجله آخر ماه به آخر ماه بیاوریم؟ پس بنابراین همان طور که یک دوازدهم فوریتش ضرور‌ت دارد چهار دوازدهم هم هیچ تفاوتى با یک دوازدهم ندارد بنده عقیده دارم آقایان موافقت بفرمایید که چهار دوازدهم امروز تصویب بشود و از این نظر تفاوتى از حیث وقت و گفتار با یک دوازدهم نخواهد داشت (صحیح است) و تبصره‌ها و پیشنهاد هم بعد‌اً مطرح و رسیدگى بشود.

نایب رئیس - رأی می‌گیرم به فوریت لایحه چهار دوازدهم آقایانى که موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد اصل ماده مطرح است آقای مهدى ارباب بفرمایید.

عباس اسکندرى - بنده قبلاً عرض کردم که در اصل ماده بنده مخالفم‏.

نایب رئیس - می‌بایستى مجدداً کسب اجازه بفرمایید آقای مهدى ارباب بفرمایید (همهمه نمایندگان)‏

مهدى ارباب - عقیده وکیل آزاد است و بایستى آزادى عقیده در مجلس شورای ملى محترم شمرده شود (صحیح است) (عباس اسکندرى - در اصل لایحه بنده مخالف هستم توجه بفرمایید در اصل لایحه است بنده یک نکته‌اى می‌خواهم عرض کنم) (دکتر طبا - موافقید یا مخالف؟) مخالف مقدمه این لایحه هستم و یک مطلبى است (دهقان - لایحه چهار دوازدهم مقدمه نداشت در موقع طرح چهار دوازدهم یا دو دوازدهم می‌شود مطالبى را که مورد ضرورت است صحبت کرد و بنده هم الان روى آن اصل یک موضوع حساسى را می‌خواهم به عرض مجلس شورای ملى برسانم و آن راجع به مقدمه لایحه آقای وزیر دارایی است (دهقان - آن که الان مطرح نیست) (زنگ رئیس‏)

نایب رئیس - بین‌الاثنین صحبت نکنید بفرمایید آقای ارباب‏

ارباب - یک مقدمه اى اینجا خوانده شد و تمام آقایان وکلاء هم شنیدند و بنده می‌خواهم صراحت عرض کنم که این مطلب صحیح نیست (دکتر طبا - کدام مطلب؟) حالا عرض می‌کنم زیرا اولاً بنده نه ثروتى دارم که از بستن مالیات نگرانى داشته باشم (خنده نمایندگان) یک مطلبى این جا ذکر شد که در نتیجه فردا پوند 20 تومان می‌شود 40 تومان بنده در این قسمت خیلی لازم است که توضیح بدهم در مملکت آقا بایستى ایجاد اعتماد کرد من باید توضیح بدهم تا شاید مجلس بپذیرد والا تکلیف سرمایه مملکت چه می‌شود (دکتر طبا - مطرح نیست) یک موضوعى را آقای وزیر دارایی اینجا تذکر دادند بنده اطمینان می‌دهم که اگر در اطراف این موضوع توضیح داده نشود پوند 20 تومان بازار سیاه می‌شود 40 تومان و تمام ثروت‌ها به خارج انتقال داده خواهدشد این را توجه نمى‌فرمایید در کشور ایران بایستى آقا ایجاد اعتماد کرد تا سرمایه‌ها به کار بیفتد و از آن طرف یک دستگاهى باید وجود داشته باشد که هر کس که دارای صد قریه یا صد پارچه ده هست اگر نتوانست دهات خودش را آباد نگاهدارد و مردم را مشغول کار بکند یک دستگاهى بایستى وجود داشته باشد که آنچه زاید است و مالک نمی‌تواند اداره بکند آن دستگاه بگیرد و اداره بکند نه این که بر هستى مردم مالیات وضع کنند و با این وضع سرمایه به خارج انتقال داده خواهد شد نگرانى اینجا می‌شود و با‌لنتیجه موجب این خواهد شد که کار در این مملکت کم بشود و فقر و پریشانى زیادتر می‌شود از وضع فعلى این است که خواستم در این قسمت توضیح بدهم‏.

موضوعات دیگرى هم هست که راجع به کالاى دولت و ملت ایران در آلمان که متجاوز از 200 میلیون تومان مال دولت ایران از بعد از جنگ در آلمان موجود است و دولت‌هایى که آمدند هیچکدام توجه به این موضوع نکرده‌اند و اگریک جنگ جهانى پیش بیاید این 200 میلیون تومان مال مملکت ایران به کلى از بین می‌رود و آنوقت در مقابل پاسبان اگر دو تومان برای فقر و پریشانى خودش یک جایى سوء‌استفاده کرد او را به دیوان جزا می‌برند اما کسى نیست که به این دولت‌ها بگوید آقایان تکلیف این 200 میلیون مال دولت ایران در آلمان چیست و جریان آن را اجمالاً یادداشتى که بنده دار‌م به عرض مجلس شورای ملى می‌رسانم (نمایندگان - بفرمایید) سفارشاتى که دولت ایران برای کارخانه ذوب آهن به وسیله کمپانى فروشتال به کشور آلمان داده است و حمل و نقل آن هم قرار‌داد با کمپانى شینگر بوده 99 میلیون مارک بوده است که پول این را دولت ایران پرداخته است به کمپانی‌هاى دیگر هم 30 میلیون مارک دولت پرداخته است علاوه بر این که کارخانه ذوب آهن 2 میلیون و پانصد هزار لیره و بقیه طلب وزارت جنگ از کمپانی‌ها در حدود معادل 50 میلیون تومان است از کارخانه ذوب آ هن 20 درصد آن رسیده است و بقیه در روسیه و کارخانه‌هاى هامبورگ و نیز قسمتى در کشتى ارابیا در بندر عصب پیاده گردیده و قسمتى از سفارشات را خود آلمان‌ها استفاده کرده‌اند در حالى که ما‌ل دولت ایران است (مهندس رضوى - آنهایى هم که رسیده در این جا فروخته شد‌ه)  و هوفر نام که رابط بین دولت و فروشندگان بوده گویا اطلاع داده که قسمتى از سفارشات که انجام نشده پول آن را به حساب دولت ایران در بانک‌ها گذارده‌اند و قسمت‌هاى دیگرى هم در انبا‌رهاى بزرگ هامبورگ و غیره موجود است و همان هوفر صورت‌هاى اولى را که می‌دهد با صورت‌هاى بعدى میزان موجودى دولت را کسر می‌کند که بایستى فهمید روى چه اصلى این اختلاف رقم برای گزارش دهند پیش آمده است‏...

نایب رئیس - آقای ارباب کمى تأمل کنید اکثریت نیست (پس از چند لحظه اکثریت حاصل شد)

ارباب - آقای عبدالله که مأمور دولت بوده است گزارش‌هایى داده است و معلوم نیست به راپرت‌هاى آقای عبدالله انتظام و آقای نبیل چه توجهى تا به حال شده است سایر دولت‌ها اموال خودشان را رفته‌اند چه با آمریکایی‌ها و چه با انگلیس‌ها و چه با متفقین دیگرشان مذاکره کردند و اموال خودشان را بردند حتى دولت ترکیه هم اموال خودش را برده مال دولت ایران بدبخت است که 200 میلیون تومان همین طور بلاتکلیف مانده وزارت امورخارجه می‌گوید من می‌خواستم نماینده بفرستم مخارج می‌خواهم وزارت دارایی نمی‌دهد وزارت دارایی عنوان دیگرى را قائل است بنده نمی‌دانم و مقصود من این دولت نیست دولت‌هایى است که موجب این شده‌اند که 200 میلیون تومان مال دولت ایران در معرض تضییع و تلف شدن قرار گرفته این را من تمنى می‌کنم که دولت توجهى بکند به این موضوع که با وضع فقر و پریشانى که داریم و این پول در آنجا موجود است از بین نرود.

فولادوند - این را فهمیدیم آقای ارباب‏

صدرکشاورز - راجع به طرح صحبت بفرمایید ارباب راجع به طرح هم آقایان دیگر صحبت می‌کنند موضوع دیگرى که می‌خواهم عرض بکنم راجع به مزایایى است که اعضاء وزارتخانه‌ها در سال 25 و 26 گرفته‌اند ولى هنوز اعضاء وزارت پست و تلگراف مزایاى 25 و 26 را نگرفته‌اند در حالی که اعضاء وزارت پست و تلگراف در ولایات و در نقاط دور دست دارند انجام وظیفه می‌کنند (صحیح است) اینها نه سر و کارشان با اداره جیره‌بندى است و نه می‌تواند از جایى استفاده کنند فقط وظیفه را انجام می‌دهند و یک حقوق خشک و خالى دارند آن وقت باید مزایاى اعضاء این وزارتخانه پرداخته نشود و مزایاى سایر وزارتخانه‌ها که دستشان به عرب و عجم بند است پرداخته بشود این است که تمنى دارم این نکته را دولت توجه بکند و مزایاى اعضاء وزارت پست و تلگراف را پردازند و به حق این بیچاره‌ها بیشتر توجه بشود.

نایب رئیس - آقای عباس اسکندرى مخالفید؟

عباس اسکندرى - بنده در اصل ماده مخالف هستم‏.

نایب رئیس - پس بعداز یک موافق صحبت بفرمایید آقای اردلان بفرمایید.

اردلان - بنده با لایحه چهار دوازدهم موافق هستم و اگر اجازه از مقام ریاست بدست آوردم بر آن بیاناتى بود که جناب آقای وزیر دارایی فرمودند در جلسه گذشته راجع به کسر بودجه است بنابراین ما که امروز به این چهار دوازدهم رأی می‌دهیم با علم به این است که یک میلیارد و هشتصد میلیون ریال کسر بودجه داریم بنده رفتم این بودجه را در منزل مطالعه دقیق کردم و یک راه‌حلى به نظر من رسید که تا حد امکان این کسر بودجه برطرف بشود بنابراین اجاز‌ه بنده خواستم برای همین موضع بود و از جناب آقای وزیر دارایی و آقایان نمایندگان محترم تمنى می‌کنم به قدر پنج شش دقیقه به عرض من توجه بفرمایند (نمایندگان - بفرمایید) و چون منظور آقایان این است که لایحه چهار دوازدهم زودتر تصویب بشود بنده به طور فهرست عرایض خودم را عرض مى‌کنم آقایان نمایندگان محترم مستحضر هستید که هر وقت یک مملکتى کسر بودجه پیدا کرد این کسر بودجه را به دو طریق ممکن است برطرف بکند اول این است که کوشش بکند عواید دولت مطابق قوانین موضوعه‌ی مملکتى درست و صحیح وصول شود دوم این است که در هزینه نظارت کامل بکند (صحیح است) در بودجه‌ای که در سال 1326 داشتیم و حالا یک دوازدهم

+++

را مطابق آن رأی می‌دهیم و در بودجه‌ای که کمیسیون بودجه به مجلس گزارش داده در رقم عایدات ما می‌بینیم می‌نویسند که رقم 19 درآمد صدى چهل و پنج قماش و حق انحصار منسوجات ابریشمى سیصد و هفده میلیون و ششصد هزار ریال این یکى از رقم‌هاى عواید دولت است که دولت باید وصول بکند و با در نظر گرفتن این که این مبلغ را وصول بکند و با در نظر گرفتن این که این مبلغ را وصول بکند باز یک میلیارد و هشتصد میلیون ریال کسر بودجه دارد در دولت سابق در مرداد ماه 1327 تصویب‌نامه‌اى صادر شد این صدى 45 را بدون موافقت و اجازه مجلس شورای ملى صدى پانزده کردند این دویست میلیون ریال از این عایدات مسلم دولتى که به مجلس شورای ملى گزارشش از کمیسیون تقدیم شده بود دولت سابق به چند نفر اشخاص معین و محدود که تعداد آنها از شماره انگشتان بنده تجاوز نمی‌کرد بخشید بنده در همان موقع اعتراض کردم و استیضاح هم کردم جوابى که دولت سابق به من داد این بود که گفت این از تکالیف دولت است در حالی که بنده گمان می‌کنم به هیچ وجه این کار از تکالیف دولت نیست وقتى که بودجه‌اى به مجلس آمد کسر هر درآمدى باید با تصمیم مجلس شورای ملى باشد هیچ وقت یک دولتى از یک بودجه‌ای که یک میلیارد و هشتصد میلیون کسر دارد به هیچ وجه نمی‌تواند یک مبلغ معتنا‌بهى دویست میلیون ریال را به اشخاص معینى ببخشد بنابراین بنده از جناب آقای وزیر دارایی تقاضا می‌کنم که به این موضوع توجه بفرمایند اگر شما که آقای وزیر دارایی هستید معتقد هستید که باید درآمد قماش صدى سى تخفیف داده بشود و صدى 15 گرفته بشود هیچ مانعى ندارد بیایید به مجلس شورای ملى بگویید مجلس شورای ملى هم به کمیسیون بودجه می‌فرستد گزارش می‌دهد و موافقت می‌کند ولى تا زمانى که این گزارش می‌دهد و موافقت می‌کند ولى تا زمانى که این گزارش نرسیده آنچه که خود دولت پیشنهاد کرده و کمیسیون بودجه هم گزارش کرده باید ملاک عمل شنا باشد بنابراین بخشیدن دویست میلیون ریال پول مملکت را به چند نفر اشخاص معین برخلاف عدالت است و همان نظرى است که خود حضرتعالى فرمودید که فاصله بین طبقات را بیشتر می‌کند و اما یک عایدى دیگرى که بنده می‌خواستم به عرض آقایان نمایندگان محترم برسانم راجع به این تصویب‌نامه‌اى بود که در شهریور ماه 1327 باز از دولت سابق گذشت مشروحاً بنده در مجلس عرض کردم به بنده جواب ندادند 8 میلیون ریال عوارض شکر را از چند نفر تاجر مخصوص نگرفتند پس شما با در نظر گرفتن این که قطره قطره جمع گردد وانگهى دریا شود و عواید دولت اگر حساب یک شاهى را نگهداشتید تومان بالطبیعه به دنبالش مى‌آید بنده این دو قسمت را عرض کردم که به این دو موضوع توجهى بفرمایید که کسر بودجه‌تان تا حدى تأمین بشود البته مسایل زیادى راجع به وصول عواید دولت هست یکى موضوع راه‌آهن است که خوشبختانه دولت جناب آقای ساعد در لایحه چهار دوازدهم خودشان منظور کردند و گفتند که حساب راه‌آهن هم جزء حساب مملکت می‌آید و از اسراف و تبذیر این مؤسسه کنونى که ما همه بهش علاقه داریم جلوگیرى بشود و مطالب زیادترى هست و بنده چون عرض کردم که مختصر عرض می‌کنم و آقای فولادوند هم گفتند که مختصر عرض کنم بنده مختصر عرض می‌کنم و اما در قسمت هزینه بنده خواهش می‌کنم که آقای وزیر دارایی به عرض بنده توجه بفرمایند در زمان دکتر میلیسپو یک لایحه‌اى به مجلس آمد دولت وقت لایحه‌اى تقدیم کرد برای این که چون زمان جنگ است ما بیاییم مقررات حسابدارى را از بسیارى از بنگاه‌هاى دولتى برداریم بنابراین در تاریخ 24 ابان 1322 یک تبصره‌اى در بودجه در مجلس گذراندند به این عبارت تبصره یک نسبت به بودجه اقتصادى رعایت مقررات الزامى نبوده‏ و به طور بازرگانى عمل خواهد شد از وقتی که این تبصره را گذراندند یک عده از ادارات دولتى را آوردند گفتند این بنگاه‌ها باید به طور بازرگانى عمل بشود و از مقررات محاسباتى خارج کردند در نتیجه ما مى‌بینیم که خود آقای گلشائیان در لایحه چهار دوازدهم 300 میلیون ریال کسر اداره غله را برای مملکت پیش‌بینى کرده‌اند که جزء لایحه چهار دوازدهم است بنده عرض می‌کنم که اگر در زمان دکتر میلیسپو به مناسبت جنگ یک تبصره‌اى از مجلس شورای ملى گذشته است که بعضى ادارات دولتى با بعضى ادارات دیگر اختلاف داشته باشد حالا که جنگ نیست ما این تبصره را لغو بکنیم بلکه ادارات دولتى را به طرز واحدى تحت نظر محاسبین دقیق و دیوان محاسبات رسیدگى بکنیم که از اسراف و تبذیر جلوگیرى بشود وقتى که ما این کار را کردیم مى‌بینیم در قسمت بزرگى از مخارج مملکت صرفه‌جویى به عمل خواهد آمد از جمله بنده یک مطلب دیگر را عرض می‌کنم که تعادل بودجه تأثیر عمده‌اى دارد و آن این است که خرج یک ماده را به ماده دیگر ندهند و دولت قدغن بکند ولى امروز این طور نیست مثلاً فرض کنید اگر در کرمان یک استاندارى مطابق مقتضیات سیاسى دو ماه استاندار نداشته باشد حقوق او را صرفه‌جویى نمی‌کنند برمی‌دارند یک لایحه اصلاح بودجه صادر می‌کنند و از محل آن خرج دیگرى می‌کنند بنابراین در تمام مملکت صرفه‌جویى از بین رفته است در صورتی که این کار یک قدم بسیار مهم برای تعادل بودجه‌ای است که اگر کسر داشته باشد یعنى اگر مقتضیات مملکت یک روزى ایجاب کرد که فرض بفرمایید در یک جا یک رئیس دارایی نبود یا یک استاندارى نبود باید این حقوق صرفه‌جو‌یى بشود و حال آن که فعلا‌‌‌ً این طور نیست به موجب این تبصره که می‌تواند یک خرجى را از یک ماده بردارند به ماده دیگر بدهند و از آن محل استفاده مى‌کنند سابقاً این طور نبود این دو بدبختى برای بودجه مملکتى در زمان دکتر میلیسپو بوجود آمد این است که بنده تقاضا می‌کنم که این مقرراتى که در زمان جنگ روى احتیاج یا روى تقاضاى یک نفر برای مملکت بوجود آمد اینها را آقای وزیر دارایی توجه بفرمایند بردارند البته باز هم ممکن است ما کسر بودجه پیدا بکنیم ولى کسر بودجه ما مسلماً به مبلغ یک میلیارد و هشتصد میلیون ریال نخواهد بود از حیث درآمد یک مقرراتى را رعایت بکنیم از حیث هزینه هم رعایت بکنیم ممکن است اینها به هم نزدیک بشوند البته این لایحه‌اى هم که امروز به ملجس تقدیم فرمودید راجع به مالیات بردرآمد بنده چون خودم عضو کمیسیون قوانین دارایی هستم امیدوارم هر چه زودتر کمیسیون را تشکیل بدهیم و هر چه زودتر ضمیمه گزارش سابق بکنیم چون مملکت وقتى قانون نداشته باشد مؤدى مالیاتى هم ملاکى برای پرداخت مالیات ندارد امروز بیشتر از اشخاص متنفذ این مملکت اصلاً مالیات نمی‌دهند برای این که می‌گویند قانونى نیست و تمام فشار مالیات روى دوش یک عده اشخاص ضعیف وارد مى‌آید این است که بنده از نمایندگان محترم تقاضا می‌کنم که این گزارش کمیسیون قوانین دارایی و این متممى که جناب آقای وزیر دارایی دادند تصویب بفرمایید که زودتر تکلیف آن معین بشود (احسنت)‏

نایب رئیس - پیشنهادى از آقای برزین رسیده است برای کفایت مذاکرات ولى چون باید رأی گرفته شود و عده هم برای رأی کافى نیست اجازه بفرمایید که ادامه داده بشود (دکتر اعتبار - بفرمایید آقایان بیایند) بفرمایید آقای برزین‏

برزین - موضوع یک دوازدهم موضوعى نیست که خیلى محتاج به مطالعه باشد (بعضى از نمایندگان - چهار دوازدهم) اجازه بفرمایید 18 ماه است که آقایان آمده‌اید یک دوازدهم یک دوازدهم تصویب کرده‌اید آیا اینها را فهمیده تصویب کرده‌اید یا نفهمید‌ه اگر هم نفهمیده تصویب کرده‌اید هیچ نماینده‌اى نمی‌تواند بگوید ما بودجه را نخواندیم و یک دوازدهم تصویب کردیم ما چهار برج داریم به آخر سال (بعضى از نمایندگان - سه ماه) و این که در اینجا می‌گویند سرباز در سرحدات ما آذوقه‌اش باید برسد و نمی‌تواند برسانند این یک حقیقتى است این برای تحریک اعصاب نمایندگان نیست آقا این یک حقیقتى است آموزگار حقوق می‌خواهد دبیر حقوق می‌خواهد اینها‌یی که در مدارس شبانه‌روزى در همدان هستند به من تلگراف شده است که تقاضى کرده‌اند به آنها پول بدهند مساعده پول ندادند می‌گویند یک دوازدهم است راه همدان بنا بود ساخته شود ساخته نشد و همین طور راکد ماند تا برف آمد اینها یک حقیقتى است شما موکل دارید وجدان دارید این مملکت را به شما سپرده‌اند مسئول این مملکت شما هستید (صحیح است) من از همکار ارجمندم آقای عباس اسکندرى تقاضى‌مندم که مخالفت خودشان را بگذارند هنگام طرح آن لایحه‌اى که دولت داده است و این بودجه چهار دوازدهم دولت را تأیید کنید به علاوه وقتی که اینجا آقای اقبال تشریف آوردند و صحبت کردند و همه آقایان نمایندگان موافقت فرمودند لایحه دولت طرح شود و حالا دو مرتبه عدول از این نظریه مناسب نیست (صحیح است) این است که تقاضاى تصویب لایحه چهار دوازدهم را دارم (احسنت)‏

نایب رئیس - آقای مکى بفرمایید

مکى - بنده آنچه را که استنباط کردم به عرض مجلس شورای ملى می‌رسانم وب عد این را به عهده خود آقایان نمایندگان محترم می‌گذارم که هر طور قضاوت کردند همان طور عمل بکنند بنده با چهار دوازدهم مخالف بودم لایحه یک دوازدهم را صبح تهیه کردند برای این که همان سربازى که در سرحدات نان بهش نمی‌رسد حقوق بهش نمی‌رسد برسد (صحیح است) بین یک دوازدهم و چهار دوازدهم از لحاظ آن

+++

سرباز هیچ گونه تفاوتى ندارد (یکى از نمایندگان - اینطور نیست) برای این که رأیى که به این بودجه داده بشود تبصره‌ای که ندارد و اما اگر ما آمدیم چهار دوازدهم را تصویب کردیم بنده چون استنباط کردم که یک دسته از آقایان طرفداران دولت می‌خواهند تا عید به مجلس تشریف نیاورند و مشروطیت را تعطیل بکنند (همهمه نمایندگان) (برزین - من طرفدار دولت هستم و این کار را جنایت می‌دانم) بنده چون این استنباط را کردم (یکى از نمایندگان - استنباط صحیح نبود) این زمزمه صحیح بوده و بنده اعلام خطر می‌کنم و کسانى که این چهار دوازدهم را تصویب بکنند و بعد مجلس تعطیل شود مسئولیت را به عهده آنها واگذار می‌کنم.‏

برزین - مطمئن باشید چنین چیزى نیست این جنایت است شوخى که نیست چنین جنایتى اتفاق نخواهد افتاد.

نایب رئیس - رأی مى‌گیریم به کفایت مذاکرات آقایانى که مذاکرات را کافى می‌دانند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد پیشنهادات مطرح است‏.

(پیشنهاد آقای ضیاء ابراهیمى به شرح زیر قرائت گردید)

پیشنهاد می‌کنم در لایحه پیشنهادى دولت برای چهار دوازدهم آخر سال 1327 به جاى چهار دوازدهم دو دوازدهم برای آذر و دی ماه ذکر شود و دو دوازده دیگر با تبصره‌ها و پیشنهادات واصله به کمیسیون رجوع شود (صحیح است)‏

بعضى از نمایندگان - این مخالف رأی مجلس است مجلس رأی داده به چهار دوازدهم برخلاف نظام نامه است.‏

نایب رئیس - اجازه بفرمایید توضیحتان را بدهند مجلس رأی داده است که مطرح بشود بفرمایید آقای ضیاء ابراهیمى‏.

ضیاء ابراهیمى - اولاً بنده نظرم نظر اصلاحى بود مقصود اصلاح عبارتى بود هیچ اشکال قانونى ندارد ثانیاً برای من هیچ فرق نمی‌کند که چهار دوازدهم تصویب بشود یا دو دوازدهم اگر از نظر خود من باشد بودجه را یک مرتبه تصویب می‌کنیم اما عمر من به قضاوت گذشته من یک نظر اصلاحى داشتم چون دیدم اختلافى هست بین آقایان پاره‌اى متمایل هستند به یک دوازدهم و پاره‌اى مایل هستند به چهار دوازدهم در اصول محاکمات صریح داریم که تکلیف قاضى این است که پیشنهاد اصلاحى بکند این از یک نظر صحبت من بود و یک نظر دیگر خواستم عرض کنم که کلاً مبین اهل کلام یک اصلاحى دارند یک کلى‌هایى دارند افرادى دارند می‌گویند شریک البارى یعنى شریک خدا یک کلى هست که اصلاً فرد ندارد واجب الوجود می‌گویند کلى هست که یک فرد دارد بنده دیدم اگر چهار دوازدهم تصویب شود تبصره‌هایى که در کمیسیون بودجه هست فرعى هست آن تبصره‌ها که دیگر اصل ندارد (حاذقى - متمم بودجه می‌شود) و مقصودم از این نظر است یک نظر دیگر من هم این بود گویا به پیشنهاد من توجه نکردند در حدود سى تا پیشنهاد داده‌اند (فولادوند - بیشتر شصت تا پیشنهاد رسیده) به هر صورت نظر من این بود که راه اصلاحى پیدا کنم و این پیشنهاد را دادم البته بسته به نظر مجلس است‏.

نایب رئیس - آقای دکتر شفق‏

دکتر شفق - نظر بنده به خصوص متوجه به پیشنهاد آقای ضیاء ابراهیمى که هم قضاوت صحیح دارند در امور و هم هدف و منظور صحیح دارند نیست ولى به طور کلى می‌خواستم عرض بکنم که اولاً در باب خود چهار دوازدهم منظورى داشته است مجلس بنده خودم امروز اول وقت طرفدار یک دوازدهم بودم و امضاء کرده بودم و هراس داشتم از این که چهار دوازدهم مورد توجه مجلس واقع نشود و الان در مجلس مى‌بینم که اتفاق نظر است راجع به چهار دوازده (صحیح است) در این صورت که در اینجا رأی داده شد من والله نمی‌دانم چه جور موجه می‌باشد بعد از این که مجلس به فاصله دو سه دقیقه رأی داد که چهار دوازدهم تصویب شود یک رأی دیگر بدهد که دو دوازدهم مورد بحث واقع شود نمی‌دانم چه جنبه حقوقى دارد البته نظر ایشان همیشه سائب است نکته‌یى که آقایان فرمودند مى‌خواستم عرض کنم این است که منظور در چهار دوازدهمى که مطرح شدنش تصویب شد یا منظور از یک دوازدهم‌هایى که تاکنون تصویب کردیم یکى این بودجه است که این موضوع فوتى و فورى بوده است چون که با کمال تأسف همیشه ما در اواخر ماه‌ها و یا د‌ر روزهاى اول ماه‌ها این یک دوازدهم یا چهار دوازدهم را رأی می‌دهیم زمستان سختى در پیش داریم (صحیح است) و این که آقای مکى فرمودند که یک دوازدهم کافی است در اینجا ملاحظه فرمودید توضیحاتى داده شد جناب آقای وزیر جنگ توضیحاتى دادند که یک چیزهایى ارتش لازم دارد که باید قبلاً مال سه ماه و چهار ماه را تهیه کند نظیر علوفه (صحیح است) نظیر خوراکى و پوشاکى این ها که منتظر یک دوازدهم نمى‌تواند باشد و مورد استیصال و احتیاج تام و تمام است حالا اگر آقایان در این باب شروع بکنند پیشنهاد بدهند نیم بعداز‌ظهر هم هست فردا هم جمعه است پس فردا شنبه است گمان می‌کنم به جایی نمی‌رسد ولى استیصال و احتیاج مردم حقیقة خیلى بیشتر از این است ما سه چهار پنج روز را با پیشنهاد‌ها بگذاریم (صحیح است) این تبصره‌ها که مطرح خواهد شد پیشنهادهاى اصولى هم ممکن است به مناسبت این تبصره‌ها مورد بحث قرار بگیرد و اگر آقایان هم پیشنهادى داده‌اند و دست بر دار هم نیستند از پیشنهادشان بنده استدعا مى‌کنم از مقام ریاست مجلس مطابق آیین‌نامه توضیحات کمى راجع پیشنهادات بدهند تا فوراً مجلس تکلیف پیشنهادات را معین کند (صحیح است)‏

نایب رئیس - آقای فولادوند پیشنهاد آقای ضیاء ابراهیمى را پیشنهاد تجزیه کرده‌اند (صحیح است) قرائت می‌شود ملاحظه بفرمایید.

ضیاء ابراهیمى - بنده قسمت اولش را پس می‌گیرم‏.

مهندس رضوى - قسمت اولش را پس گرفتند قسمت دومش را بخوانید.

ضیاء ابراهیمى - قسمت اولش که راجع به دو دوازدهم یا چهار دوازدهم باشد پس گرفتم ولى قسمت اخیرش را که کلیه پیشنهادات به کمیسون برود پس نمی‌گیرم‏.

مکى - این برخلاف نظامنامه است‏

نایب رئیس - توجه بفرمایید چون خیلى از این پیشنهاد‌ها رسیده است که برود به کمیسیون اساساً خوب است یکى ازآنها قرائت بشود و ایشان پیشنهادشان را پس بگیرند.

مهندس رضوى - مقام ریاست اعمال نظر فراکسیونى نفرمایید.

نایب رئیس - پیشنهاد آقای ملک مدنى قرائت می‌شود به شرح زیر قرائت شد:

پیشنهاد می‌کنم به جاى چهار دوازدهم دو دوازدهم باشد.

مهندس رضوى - تکلیف این را معلوم کنید مقام ریاست باید بی‌طرفانه قضاوت بفرمایید ایشان دو قسمت در پیشنهادشان داشتند یکیش را باقى گذاشتند یکیش را پس گرفتند.

ضیاء ابراهیمى - پس گرفتم‏.

مهندس رضوى - پس گرفتند.

نایب رئیس - آقای ملک مدنى بفرمایید (همهمه نمایندگان)‏

ملک مدنى - اجازه بفرمایید آقایانى که اکثریت هستند باید قوه تحمل گفتار اقلیت را هم داشته باشید آقای برزین اجازه بفرمایید اگر جار و جنجال بر پاکنید ما هم جار و جنجال می‌کنیم آقای برزین رقیق عزیز....

برزین - ما جار و جنجال نمی‌کنیم (همهمه نمایندگان)‏

ملک مدنى - آقای رئیس استدعا می‌کنم نظم مجلس را برقرار کنید اگر بخواهید حقوق اقلیت را زیر پا کنید محال ممکن است این را بدانید ما باید حرفمان را اینجا بزنیم زیاد مطلب را طولانى نکنید که یک وضع دیگرى پیش بیاید چرا این جور می‌کنید آقا؟

برزین - ما هیچ غرضى نداریم خدا را به شهادت می‌گیرم‏.

ملک مدنى - مگرآقا شما غرض ندارید دیگران غرض دارند مجلس اقلیت و اکثریت دارد اقلیت باید با هر چیزى مخالفت کند.

برزین - مابرای نمایندگان می‌گوییم ما که به زور نکردیم‏

ملک مدنى - من هم همین را می‌گویم آقا پیشنهاد دادم و صدتا پیشنهاد دیگر هم می‌دهم باید حرف بزنم اصول پارلمانى را قبول کنید هر جا من برخلاف اصول پارلمانى حرف زدم تذکر بدهید خود من قبول می‌کنم خیال می‌کنید من تازه آمده‌ام به مجلس که این قواعد را بلد نباشم؟ عرض می‌کنم یک اختلافى در مجلس پیدا شده که بعضی‌ها صبح یکى همین آقای دکتر شفق بودند که من به ایشان ایراد دارم در عالم استادى و در عالمى که مورد احترام من هستند که مردى مثل جناب آقای دکتر شفق استاد دانشگاه وقتى یک ورقه‌ای را امضاء می‌کنند برای یک دوازدهم دیگر نباید در امضایشان تردید بکنند من هم با موافقت شما و به احترام شما این یک دوازدهم را امضاء کردم عرض کنم یک دسته از اشخاص هستند که طرفدار یک دوازدهم بودند عده‌ى زیادى هم طرفدار چهار دوازدهم بودند برای این که

+++

کردیم بردارید این صد و هشتاد میلیون تومان را چه کار می‌کنید؟ (حاذقى - این کسر مال یک سال است) عجب ما ناظر بر در آمد و ناظر به هزینه هستیم آقای دکتر طبا غیر از این است؟ این وظیفه مجلس شورای ملى است که باید این کار را بکند در دخل و خرج بایستى مجلس عوام نظارت داشته باشد ما که امروز می‌خواهیم چهار دوازده را تصویب بکنید برای 180 میلیون باقیمانده‌اى که آقای اردلان هم تذکر دادند چه فکرى می‌کنیم؟ قرض می‌خواهید؟ بکنید مالیات جدیدى می‌خواهید وضع بکنید شما که 180 میلیون کسر دارید بنابراین بنده پیشنهاد کردم دو دوازدهم باشد که در آن دو دوازدهم دیگر دولت و وزارت دارایی فرصت داشته باشد که صد و هشتاد میلیون کسر را تأمین کنند و ضمناً هم امروز این مستخدمین دولت را حقوق می‌دهند این قانون وقتى تصویب شود روز شنبه حقوق مستخدمین را پرداخت می‌کنند این نظر من بود حالا بسته به نظر مجلس است‏

نایب رئیس - آقای وزیر دارایی‏

وزیر دارایى - فرمایشاتى آقای اردلان و آقای ملک مدنى فرمودند که اگر توضیح داده نمی‌شد ممکن بود سوء‌تفاهمى بشود اولاً اصرار ما به این که چهار دوازدهم بگذرد یک نکته‌اى دارد که قبلاً باید به عرض برسد عرض کنم که آقایان این طور تصور می‌کنند که چهار دوازدهم فقط حقوق مستخدمین است در صورتی که این طور نیست هر یک دوازدهمى حقوق مستخدمین و مخارج جارى تشکیلات مملکتى است (صحیح است) یعنى اگر امروز بیایند به یک نفر بگویند که آقا زمستان ماه به ماه برو ذغالت را بخر خاکه‌ات را بخر برنجت را بخر این باید دو برابر پول بدهد (صحیح است) ولى اگر این بودجه مملکتى بنده مجبورم عرض کنم که اگر این بودجه مملکتى در تابستان تصویب شده بود شاید یک ثلث از مخارج مملکت کم می‌شد (صحیح است) و الان هم عرض می‌کنم که اگر یک دوازدهم یا دو دوازدهم بگذرد این ضرر مخارج مستمر بودجه مملکتى است (صحیح است) این را باید متوجه باشیم و آقایان توجه بفرمایند که اگر اصرارى دولت فعلى دارد که چهار دوازدهم بگذرد برای این است که صرفه‌جویى در هزینه‌هاى مستمر بشود والا البته برای دولت پر داخت حقوق چه فرق می‌کند که بودجه‌اش امروز تصویب بشود یا آخر دى تصویب بشود یا آخر بهمن ولى این را می‌خواستم عرض بکنم خدمت آقایان که این یک دوازدهم‌ها منحصر نیست به پرداخت حقوق و دولت مخارج دیگرى هم دارد اگر ما یک جا دستمان باز باشد می‌توانیم یک صرفه‌جویى‌هایى از حیث آذوقه یا از حیث سوخت و یا از حیث آذوقه برای بیمارستان‌ها و ادارات اینها را می‌توانیم یک جا تهیه کنیم و در نتیجه یک جا تهیه کردن صرفه‌جویى خواهد شد اما این را که فرمودید که اگر این چهار دوازدهم را تصویب بکنید صد و هشتاد میلیون کسر چه خواهد شد عرض کنم نمی‌دانم این حرف را به فال نیک بگیریم یا به فال غیر نیک البته اگر این بودجه اول سال تصویب شده بود همین طور بود که می‌فرمایید چون صد و هشتاد میلیون تومان کسر بودجه را در خلال سال دولت‌هاى وقت مجبور بودند که یا از هزینه کم بکنند و یا طرح مالیات‌هاى جدید بیاورند و به مجلس بدهند ولى امروز سه ماه به آخرسال مانده این صد و هشتاد میلیون کسر بودجه پیشنهادى دولت در سال 1327 بوده (صحیح است) و اگر توجه بفرمایید بودجه 1327 نسبت به بودجه قبلى مخارج بسیار زیادى داشت ولى هیچکدام را تصویب نفرمودید این یک دوازدهم‌ها مطابق همان یک دوازدهم اسفند 26 است (مهندس رضوى - الحمدالله) یعنى همان چهار دوازدهم هم که بگذرد این جور نیست که صد و هشتاد میلیون تومان کسر داشته باشیم از طرف دیگر اگر نظر آقایان باشد بنده در پنج روز قبل از این در همین جا توضیح عرض کردم که برای جلوگیرى از کسر بودجه دو عمل باید وزارت دارایی بکند یکیش همان قسمتى است که تذکر فرمودید یعنى تجدید نظر در سازمان‌هاى وزارت دارایی برای وصول بهتر از درآمد‌هاى ما باز عرض کردم مثال زدم که یک پیشکار دارایی که سه میلیون و چهار صد هزار تومان ابوالجمعى داشته چهار صد هزار تومان بیشتر وصول نکرده پس اگر ما الان یک تجدید نظرى بکنیم یک قسمت از درآمدهایى را که تاکنون وصول نشده وصول خواهیم کرد و علاوه خواهد شد ضمناً هم در همان بودجه‌اى که توسط جناب آقای حکیمى و آقای نجم به مجلس داده شد در آن جا تذکر دادند که یک قسمتى دولت در ساله‌هاى پیش کالاهاى انحصارى خریده است و موجود دارد که از فروش آن کالا‌هاى انحصارى موجود کسر درآمد‌هاى ما جبران می‌شود الان هم بنده باز صریحاً عرض می‌کنم که یک قسمت از کالا‌هایى که دولت داشته است و در خلال امسال فروخته مثل قماش که الان هم یک موجودى‌هایى داریم که این موجودى‌ها چون دیگر انحصار قماش در بین نیست بایستى فروخته بشود و اینها که فروخته می‌شود اضافه می‌شود به جمع درآمد و کسر درآمد ما را پر می‌کند (اردلان - قرض خودتان را به بانک نمی‌دهید؟) عرض کردم که اگر این لایحه چهار دوازدهم را تصویب بفرمایید یک کمک بزرگى به هزینه مستمر می‌شود و هم این کسرى که ملاحظه می‌فرمایید دیگر نخواهد بود برای این که قسمت اعظم از این خرج‌هایى که اینجا هست در بودجه‌هایى است که امسال پرداخت نشده‏

عده اى از نمایندگان - رأی ، رأی‏

نایب رئیس - رأی می‌گیریم پیشنهاد آقای ملک مدنى اگر احتیاجى هست یک مرتبه دیگر قرائت بشود و اگر احتیاجى نیست که رأی می‌گیریم آقایان موافقین قیام بفرمایند (عده کمى برخاستند) تصویب نشد پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود.

پیشنهاد می‌کنم که پیشنهادا ت به کمیسیون ارجاع شود با تبصره‌هاى لایحه‌ى دولت تحت شور قرار گیرد و فعلاً به اصل ماده واحده و گزارش رأی گرفته شود دکتر طبا

نایب رئیس - آقای دکتر طبا بفرمایید

دکتر طبا - پیشنهاد بنده این است که این شصت پیشنهاد یا شاید پیشنهادات دیگرى هم که تا به حال رسیده و علاوه شده اینها به کمیسیون بودجه برود (صحیح است) و با آن تبصره‌هاى لایحه دولت و پیشنهادهاى سابق ضمیمه بشود و در کمیسیون روى همه آنها رسیدگى بشود و هر کدام از این پیشنهادات را که کمیسیون بودجه تصویب کرد با تبصره‌هاى دولت به مجلس تقدیم کند و الان نزدیک ساعت یک و ربع بعداز‌ظهر است و فعلاً کارى نمی‌شود انجام داد ما حاضریم تا ساعت 4 و 5 بعداز‌ظهر تا نصف شب بنشینیم و تمام این پیشنهادات را تصویب بکنیم و البته بنده حرفى ندارم اما همه آقایان می‌دانند که مجلس الان خسته شده و حاضر به استماع این پیشنهادات و رأی دادن نیست (صحیح است) پس بنده خواهش می‌کنم که آقایان موافقت بفرمایید این پیشنهادات به کمیسون بودجه برود و در آن جا تحت مداقه و شور قرار بگیرد و فعلاً هم به ماده واحده که اکثریت هم به آن رأی داده است و موافقت کرده است رأی گرفته بشود (احسنت)‏

نایب رئیس - آقای فرامرزى مخالفید؟ بفرمایید

فرامرزى - عرض کنم که اصول پارلمانى یک حقى به اقلیت داده و یک حقى هم به اکثریت حق اقلیت این است که حرف بزند انتقاد بکند اظهار نظر بکند حق اکثریت هم این است که رأی بدهد و لوایح دولت‌ها را بگذراند و دولت را نگهدارد (صحیح است) اگر اکثریت بخواهد منحرف بشود از این راه اقلیت هم منحرف می‌شود از راه خودش علت این که تا امروز مجلس به این صورت بوده چیست؟ برای این است که هیچکس نخواسته از راه راست به مقصدش برسد هر کسى خواسته از هر راهى بود به مقصدش برسد هر راه کوتاه‌تر مختصرتر آسان‌تر به مقصدش به این جهت می‌توانیم ادعا کنم که یک قسمت عظیمى نمی‌خواهم بگویم قسمت اعظم قسمت عظیمى مجلس دوره پانزدهم از راه و اصول پارلمانى منحرف بوده است چندین جا چندین بار در این جا برخلاف صریح نظامنامه عمل شده یادتان هست اوایل دوره به واسطه یک موافقتى که کردند برای انتخاب هیئت رئیسه و نواب رئیس فوراً آمدند خلاف صریح نظامنامه رفتار کردند تا ما خواستیم اعتراض بکنیم گفتند نظر مجلس خودش قانون است این صحیح است ولى یک قانونى یک نظامنامه‌اى هست برای نظم مجلس مجلس می‌تواند نظامنامه‌اش را عوض بکند ولى مادام که نظامنامه هست مجلس نمی‌تواند خلافش را عمل بکند (صحیح است) این پیشنهادها حق اشخاص است (صحیح است) یک اشخاص دیگرى رأی بدهند این که حق آن شخص دیگرى از بین برود اینها صحیح نیست تا حالا چندین بار ما امتحان کردیم تجربه کردیم پیشنهادها مى‌آید و رأی نمی‌دهند و این پیشنهادها می‌رود به کمیسیون یا مسکوت می‌ماند همین طور تبصره‌هایى همین طور توضیحات دیگرى تبصره‌هاى دیگرى که ملحق کرده‌اند به یک قانونى و گفته‌اند این می‌رود بعد برگردد رفته و برنگشته اگر منظور اکثریت به قول آقای ملک مدنى این است که فقط کارش را پیش ببرد و حق اقلیت را سلب بند و نگذارد اقلیت حرف بزند قانون اساسى ایران یک حربه‌اى هم بدست اقلیت داده و آن این است که ابسترکسیون بکند (رضوى - قانون اساسى هم چو چیزى ندارد ابستر کسیون ندارد) اجازه بفرمایید قانون اساسى وقتى گفت با اکثریت می‌شود مذاکره کرد و با این اکثریت می‌شود رأی گرفت و به عکس این نمی‌شود جلسه تشکیل داد معنایش هر چه هست

+++

این کشاکش تمام بشود و کار دولت هم انجام بشود من پیشنهاد کردم که دو دوازدهم بشود یعنى حد وسط را من گرفتم و یک دلیل ورزون بنده هم همان صحبت آقای اردلان بود بودجه‌اى که ما داریم صد و هشتاد میلیون تومان کسر دارد خودتان اعتراف می‌کنید که کسر دارد خود دولت هم گفته است ما گفتیم دو دوازدهم تصویب بشود که در آن دو دوازدهم آخر سال این کسر بودجه تأمین شده باشد خود آقای وزیر دارایی هم که مرد مطلعى است توجه به این نکته دارد شما این چهار دوازدهم را که گرفتید حقوق می‌خواهید بپردازید و طبق آن هزینه‌اى که ما در بودجه‌مان پیش‌بینى شما بفرمایید من فرنگى نمى‌فهمم ممکن است ابستر کسبون معنایش این نباشد ولى اگر اینها نیامدند به مجلس دیگر مجلس تشکیل نمی‌شود (صحیح است) پس شما باید خودتان که اکثریت هستید راه راست بروید تا اقلیت هم راه راست برود پیشنهادات خوانده شود مطابق اصول و مطابق قانون تبصره‌ها خوانده شود مطابق اصول و مطابق قاعده اقلیت را خفه نکند (صحیح است) تا اقلیت هم متوسل به طرقى غیر از طرق پارلمانى نشود من می‌خواهم یک تذکر اینجا به این مناسب بدهم این جا یک دولتى آمد یک برنامه آورد و مطرح کردند سه چهار هفته در برنامه دولت حرف زدند یک مخالف دولت حرف نزده است‏.

این درکجاى دنیا همچو چیزى است (صحیح است) و کدام قانون این را اجازه می‌دهد هر توضیحى شما بدهید توضیح شما در مقابل عمل هیچ فایده‌اى ندارد موافقین دولت آمدند به اسم مخالف دولت اسم نوشتند و بعد به دولت رأی دادند و اقلیت را خفه کردند و حق حرف زدن را از اقلیت گرفتند و این برخلاف اصول پارلمانى است‏.

عباس اسکندرى - آقای رئیس این پیشنهاد برخلاف قانون است و اصولاً برخلاف قانون نمی‌شود رأی گرفت‏

نایب رئیس - چرا؟

عباس اسکندرى - از برای این که حق نماینده است که صحبت کند نظامنامه نوشته است که می‌تواند پیشنهاد کنند نمی‌شود رأی گرفت که پیشنهاد نکنند و نگذارند جریان عادى داشته باشد.

نایب رئیس - نگفتند که پیشنهاد نکنند گفتند که پیشنهادها برود به کمیسیون اگر اجازه می‌فرمایید تا آقایان بیایند و رأی بگیریم آقای وزیر جنگ یک لایحه‌اى دارند بفرمایند چون به مرحله‌اى رأی رسیده است آقای ثابتى باید رأی گرفت‏.

مسعود ثابتى - بسیار خوب‏

4 - تقدیم لایحه اصلاح قانون نظام وظیفه به وسیله آقای وزیر جنگ‏

وزیر جنگ - اخیراً شکایت متعددى از طرف مشمولیت وظیفه‌ای که دارای عائله و خانواده هستند مستیقم و غیر مستقیم به وزارت جنگ رسیده است (صحیح است) (برزین - صحیح است به ما‌ها هم نوشته شده است) به این معنى که وقتى این قبیل مشمولین احضار می‌شوند خانواده و عائله آنها شدیداً دچار عسرت و سختى می‌شوند (مهندس رضوى - متأسفانه این طور است) وزارت جنگ مطالعات زیادى در این قسمت کرده و لایحه‌اى به منظور رفاه حال آنها تنظیم کرده تقدیم مجلس شورای ملى می‌کنم (احسنت)‏

حائرى‌زاده - من تقاضاى یک فوریت می‌کنم که این لایحه یک شورى باشد

مهندس رضوى - بگذارید برای جلسه دیگر

5 - موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه‏

نایب رئیس - اگر اجازه می‌دهید جلسه را به روز شنبه موکول کنیم‏.

اردلان - آقای رئیس ده دقیقه تامل بفرمایید.

دکتر اعتبار - ده دقیقه تامل بفرمایید.

عرب شیبانى - بفرمایید بیایند مردم حقوقشان را باید بگیرند.

 

اخبار مجلس

کمیسیون نظامنامه داخلی مجلس روز یکشنبه ساعت 9 سه بعد از ظهر به ریاست جناب آقای تقی‌زاده تشکیل آیین‌نامه جدید برای شور دوم مطرح و تا ماده 150 آن با اصلاحاتی تصویب و ساعت هفت و نیم جلسه ختم شد.

کمیسیون بودجه روز یکشنبه 28/9/1327 چهار بعدازظهر به ریاست آقای بهبهانی تشکیل و راجع به لایحه چهار دوازدهم پیشنهادی دولت مذاکره و نسبت به دو تبصره آن توضیحاتی داده شد ولی چون آقای وزیر دارایی حاضر نبودند رأی به ماده واحده و تبصره‌ها موکول به روز 3 شنبه عصر گردید.

روز دوشنبه 29/9/1327 کمیسیون برنامه هفت ساله به ریاست آقای افخمی تشکیل گردید جناب آقای نخست وزیر و آقایان وزیر دارایی و وزیر کشاورزی حضور داشتند.

آقای نخست وزیر برای دعوت چهل نفر متخصص خارجی جهت تهیه نقشه برنامه هفت ساله با کمیسیون مشورت نموده و کمیسیون موافقت خود را از نظر مشورتی ابراز داشتند.

 

اردلان - استدعا می‌کنم ده دقیقه تأمل بفرمایید.

نورالدین امامى - اشکالى ندارد حالا هم جلسه باشد ولى شنبه حتماً جلسه باشد

نایب رئیس - اگر صلاح می‌دانید جلسه را به روز شنبه ساعت نه موکول می‌کنیم دستور هم چهار دوازدهم بودجه است‏.

(مجلس یک ساعت بعدازظهر ختم شد)

نایب رئیس مجلس شورای ملى - امیر‌حسین ظفر بختیار

+++

یادداشت ها
Parameter:294442!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)