کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره پانزدهم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملی ، دوره 15
[1396/05/28]

جلسه : 122 صورت مشروح مجلس روز یکشنبه چهاردهم آذر ماه 1327  

 

فهرست مطالب :

1 - تصویب صورت جلسات

2 - بقیه مذاکرات در برنامه دولت

3 - تعطیل جلسه به عنوان تنفس

مشروح مذاکرات مجلس ملی ، دوره 15

 

 

جلسه : 122

صورت مشروح مجلس روز یکشنبه چهاردهم آذر ماه 1327

 

فهرست مطالب :

1 - تصویب صورت جلسات

2 - بقیه مذاکرات در برنامه دولت

3 - تعطیل جلسه به عنوان تنفس

 

جلسه دو ساعت و ربع پیش از ظهر به ریاست آقای رضاى حکمت تشکیل گردید.

1 - تصویب صورت جلسات‏

صورت مجلس جلسات قبل توسط آقایان فولادوند و صدرزاده (منشیان) قرائت گردید.

پنجاه و پنج دقیقه به ظهر روز سه‌شنبه دوم آذرر ماه مجلس به ریاست آقای رضا حکمت تشکیل و صورت جلسه پیش قرائت گردید.

اسامى غائبین جلسه گذشته که ضمن صورت مجلس خوانده شده است‏:

غائبین بااجازه - آقایان : کفایى - عامرى - رحیمیان - اخوان - قوامى - ملک‌پور - بهار - نصرت‌الله اسکندرى - لیقوانى‏.

غائبین بى اجازه - آقایان : آشتیانى‌زاده - حاذقی - دادور - قبادیان - تولیت - کامل ماکویى - ابوالقاسم بهبهانى - امیر تیمور- دکتر عبده - آصف - ناصرى - یمین اسفندیاری - صفا امامى - صاحبدیوانى.‏

دیر آمدگان بااجازه - آقایان : گنابادى - دکتر بقایی - دکتر اعتبار - دکتر طبا .

دیر آمدگان بى اجازه - آقایان : محمدحسین قشقایى - حسن اکبر - غضنفرى - اورنگ - آقاخان - منصف - مسعود ثابتى - شهاب خسروانى - دکتر مصباح‌زاده - على وکیلى - گلبادى - اسدى .‏

آقای عباس اسکندرى راجع به بیان اعتراض خود هنگام معرفى هئیت دولت و آقای دکتر متین دفتری راجع به خبازها و امر نان و حمل گندم تهران و آقای دکتر طبا در باب داروى سل و این که داروى تصویب شده منحصر به بیماری سل نیست توضیح و تذکرى دادند و صورت مجلس تصویب شد.

آقای دکتر شفق پیشنهاد نمودند مجلس به اجتناب از اتلاف وقت از مباحثه در اطراف برنامه دولت خوددارى کند چون این رویه از دوره پنجم معمول شده و برنامه تاکنون مکرر گردیده و هیچ یک لباس عمل نپوشیده است.‏

آقای مهندس رضوى د رمواد 6 و 7 برنامه‌ی وارد صحبت شدند که قانون مصوب 29 مهر دولت‌ها را مکلف نموده است حقوق تضییع شده ملت ایران را استیفا و استرداد کنند و پس از توضیحاتى راجع به اقدامات دولت هژیر در اجرای این قانون گفتند موضوع بحرین و شیلات و نفت جنوب و مطالبات ایران از دولت شوروى و متفقین بابت راه‌آهن و تقسیم آب هیرمند و قسمت مربوط به شط‌العرب صریح‌ترین و مهم‌ترین مسایلى بود که در تصویب این قانون مورد نظر مجلس بوده است و بعد با اشاره به شرکت مختلط ایران و روس در شیلات و مدت قرارداد و عواید شرکت و قیمت‌هاى مختلفى که مأخذ پرداخت سهم ایران قرار داده‌اند اعتراض نموده گفتند نمایندگان ایران با این قیمت‌های بى‌مأ‌خذ پرداخت سهم ایران قرار داده‌اند اعتراض نموده گفتند نمایندگان ایران با این قیمت‌های بى‌مأخذ و خنده‌آور چگونه موافقت کرده‌اند و اگر اعتراض شده است دولت شوروى چگونه توجه نکرده همچنین نیست بعدم پرداخت 12 تن طلا و هشت میلیون دلار ایران از طرف دولت شوروى به نام ملت ایران از دولت همسایه گله و اعتراض نمودند و سپس به موضوع نفت جنوب پرداخته گفتند در سال گذشته 21 میلیون تن مواد نفتى از سرمایه ملت ایران به شدت وحدت استخراج و قیمت آن از طرف خود شرکت هزار میلیون تومان اعلان شده است ولى در مقابل 40 میلیون لیره منافع خالص شرکت هفت میلیون لیره به ما داده شده و 15 میلیون

+++

لیره مالیات از این بابت به دولت انگلیس پرداخت گردیده همچنین با اشاره به مواد 10 و 11 امتیاز‌نامه و 4 شلینگ حق‌الامتیاز و بند‌ 5 ماده 10 و ترقى قیمت نفت در دنیا و واردات شرکت نفت که صد هزار تن بیش از کل واردات کشور بوده گفتند علاوه برتضییع عواید ایران شرکت باید 350 میلیون تومان فقط بابت گمرک واردات خود بپردازد که خود را از پرداخت آن معاف کرده است و نیز نسبت به ماده دوازده و استفاده از مواد نفتى که طبق آخرین طریقه و متد علمى و عملى باید استخراج شود و مقدار گازى که خارج می‌گردد قدرت تأمین سوخت غالب شهرهای ایران را دارد و تلف می‌شود شرحى بیان داشتند و در ماده 16 موضوع کارگران تبعه ایران اشاره نمودند که کلیه مشاغل حساس علمى و فنى و استخدامى شرکت در دست عمال غیر ایرانى است و بالاخره چنین استنتاج کردند که در اجرای قانون 29 مهر باید اقدا‌م جدى و فورى به عمل آید و در صورت لزوم این قرار‌داد لغو شود و در تأیید بیانات خود با امتیاز نفت فیلیپین و کویت استشهاد نمودند که هر تن یک لیره حق‌الامتیاز دریافت می‌دارند وکشور ونزوئلا 61 در صد در آمد نفت خود را اضافه کرده است همچنین منظور دولت ایران را از اصلاح قرار‌داد دارسى تشریح نموده گفتند اکنون به کلی نتیجه معکوس گرفته می‌شود به علاوه 33 سال هم تمدید شده است که ملت ایران این تمدید را هرگز نپذیرفته و نمى‌پذیرد و اضافه نمودند که دارایى شرکت تاکنون از نفت و سرمایه ملت ایران به چهار میلیون دلار رسیده است و باید با اتحاد و اتفاق و تعقیب جدى حقوق از دست رفته مملکت استیفا شود در باب حمل نفت و خرابى راه‌ها و صرف بودجه آسفالت در جاده‌هاى غیر لازم و گرانى نفت در کرمان و خساراتى که از اختلاف قیمت نفت به ساکنین شهر‌ستان‌ها وارد می‌شود نیز شرحى بیان داشتند در این موقع آقای عباس اسکندرى پیشنهاد نمودند که برای بحث در برنامه دولت صبح و عصر مجلس تشکیل و تکلیف دولت زودتر معلوم شود و اقلیت نیز بتواند مطالب خود را بیان کند.

یکساعت بعداز‌ظهر مجلس به عنوان تنفس خاتمه یافت و به صبح روز چهارشنبه محول گردید 50 دقیقه به ظهر روز چهار‌شنبه سوم آذرر مجلس به ریاست آقای رضا حکمت تشکیل گردید.

اسامى غائبین جلسه روز چهار‌شنبه سوم آذرر ماده 1327

غائبین بااجازه - آقایان : کفایى - عامرى - حسن اکبر - سلطانى - اورنگ - اخوان - رحیمیان - منصف - دکتر طبا - افخمى - قوامى - ملک‌پور - نبوى - بهار - شهاب خسروانى - لیقوانى - تقى‌زاده - دکتر امینى - صاحبدیوانى‏ .

غائبین بى‌اجازه - آقایان : آشتیانى‌زاده - حاذقی - دادور - قبادیان - تولیت - کامل ماکویى - ابوالقاسم بهبهانى - امیر تیمور - دکتر عبده - آصف ناصرى - یمین اسفندیارى - گلبادى - صفا امامى .‏

آقای مهندس رضوى در تعقیب بیانات جلسه پیش توضیحى راجع به لزوم و مدیریت عامل ایرانى در شرکت شیلات داده و رسیدگى به حساب‌هاى گذشته شرکت نفت جنوب را سریعاً لازم شمردند تا منافع حقیقى ملت ایران معلوم و به قیمت آزاد طلا دریافت شود ضمناً نمایندگان مجلس عوام انگلستان را مخاطب قرار داده پرسش نمودند که آیا تجدید قرار‌داد دارسى در شرایط عادى به عمل آمده و در شرایط آزاد عمل شده است؟ سپس به وضع خوزستان و خرابى آن و اضطرار افراد در قبول کارهاى سنگین و دریافت مزد قلیل و تحمیلات شرکت به کارگران اشاره نموده و در باب توزیع نفت در تهران و لزوم تکثیر پمپ‌های فروش نفت و بنزین و ساختمان اسکله جدید در بندر‌عباس و تسهیل فروش مواد نفتى در کرمان که سالى 2 میلیون تومان به فقرای این استان تحمیل می‌شود شرح مفصلى بیان و تأکید نمودند که چون با همین شرایط عواید ایران لااقل باید به جای 7 میلیون 30 میلیون لیره باشد مأمورین ایرانى دخیل در امور نفت باید بدانند که ملت ایران این‌ها را مسئول خسارت‌های خود می‌شناسند و بعد خطاب به آقای نخست وزیر و وزیران امور خارجه و دارایی گفتند در چنین موقع مساعد دنیا از حقوق ایران باید دفاع کنند و از پشتیبانى تمام ملت ایران برخوردار شوند و الا اگر این فرصت بین‌المللى از دست برود آن چنان گناهى است که تاریخ هرگز نخواهد بخشید سپس راجع به استتار سیاست‌های مربوط به منافع خارجی‌ها گفتند پوشیدن حقایق موجب زیان ملت ایران است و با ترک این سرپوشی‌ها خادمین مملکت از طرف تمام ملت تقویت می‌شوند و بالاخره تنها جبران خسارات گذشته این است که بهترین شرایط عادلانه برای ملت ایران تحصیل شود.

 سپس آقای مهندس رضوى در موضوع صنایع ومعادن وسکوت برنامه در این قسمت و نداشتن وزیر مسئول و رویه بانک صنعتى توضیحاتى داده گفتند فقط وضع کارخانجات به حد ممکن اصلاح شده ولى برای احیاء صنایع و بهره‌بردارى کامل کافى نیست و دولت‌ها نباید در این دستگاه‌ها اعمال نفوذ کنند و باید آن‌ها را برای استفاده ملت ایران نگاهدارند همچنین به سکوت برنامه درباب ارز اشاره نموده گفتند و وضع ارز روشن نیست و فقط به کسانی داده می‌شود که بتوانند سوء‌استفاده کنند و نیز در باب انحصار پنبه و قماش و انحصارهاى دیگر و اختیاراتى که وزارت دارایی در تهیه مایحتاج مردم دارد و ترک انحصار‌هایى که نافع به حال عموم بوده با بیان شرح و وصف مبسوطى گفتند دولت‌ها از ملت ایران می‌گیرند و به دیگران می‌دهند در حالى که آن‌ها مسئول امور هستند و هر حسن و قبح و سود و زیانى که صورت پذیر گردد مربوط به دولت است و دولت‌ها حق ندارند تصمیمات خود را از منافع ملت جدا بگیرند.

یک ساعت و ربع بعداز‌ظهر جلسه به عنوان تنفس ختم و به صبح 5 شنبه محول گردید.

3 ربع به ظهر روز پنجشنبه چهار آذرر مجلس به ریاست آقای رضا حکمت تشکیل گردید.

اسامى غائبین 5 شنبه چهار آذر ماه 1327

غائبین بااجازه - آقایان : کفایى - شادلو - رحیمیان - اورنگ - اخوان - افخمى - قوامى - بهار - لیقوانى - صاحبدیوانى.‏

غائبین بى اجازه - آقایان : آشتیانى‌زاده - حاذقى - دادور - قبادیان - تولیت - کامل ماکویى - ابوالقاسم بهبهانى - امیر تیمور - دکتر عبده - آصف - ملک‌پور - ناصرى - یمین اسفندیارى - صفا امامى .‏

دیر آمدگان بااجازه - آقایان : دکتر طبا - دکتر آشتیانى - شریعت‌زاده - امامى - اهرى‏.

دیرآمدگان بى اجازه - آقایان : محمد‌حسین قشقایى - دکتر اعتبار - آقاخان بختیار - نراقى - محمد‌على مسعودى - مهندس هدایت - مسعود ثابتى - شهاب خسروانى - نیک‌پور - دکتر امینى - قهرمان - گلبادى - خوئیلر - اسدى - کهبد .

آقای مهندس رضوى در دنباله بیانات خود در باب مطلبى که نسبت به آقای وکیلى بیان کرده بودند توضیحى دادند و بعد از مجله مجمع ملل متفق ارقامى راجع به مأخذ قیمت‌ها نسبت به سال 1937 قرائت کردند که در انگلستان و آمریکا کمتر از یک برابر و در مصر و هندوستان کمتر از 3 برابر و در ترکیه بیشتر از 3 برابر ترقى کرده ولى در کشور ایران هشت برابر ذکر شده است در حالى که قسمت اعظم مایحتاج زندگى در ایران تا پنجاه برابر هم ترقى کرده و این نتیجه حسن تدبیر و علاقه و فعالیت متصدیان امور اقتصادى کشور بوده است که اکنون در وضع معاش توده‌های بزرگ ایرانى تهیه یک لقمه نان در حکم یافتن گوهر شبچراغ است سپس با توضیحاتى از وضع صدور پروانه‌های ارز از طرف دولت‌ها گفتند باید ارز بدون اختلاف قیمت آزاد و مشخص باشد که هر کس بتواند خریدارى کند تعیین سهمیه واردات نیز لازم نیست زیرا با مشکلاتى که در طریق سیر امور اقتصادى مملکت به وجود آورده‌اند نیروى هر گونه جنبش و حرکتى از افراد فعال سلب شده است و بعد با اشاره به آسایشگاه مسلولین و کثرت مسلول در تهران و شهرستان‌ها اضافه نمودند نتیجه‌ی تدابیر و فعالیت‌هاى اقتصادى دولت‌ها است که این مسلولین را به وجود آورده و دستگاه گداسازى یا گدانوازى چه منتى بر مردم دارد سپس با شرحى از جریان سرباز گیرى و مشقات دوره سربازى و وضع رفت بار خاتمه خدمت آن‌ها خطاب به آقای وزیر جنگ اظهار داشتند اگر قدرت انجام وظیفه و استفاده از قوانین مملکت ندارید چرا در این دستگاه شرکت می‌کنید و بعد موضوع طاق نصرت فتح خوزستان و طاق‌هاى نصرت بازگشت اعلیحضرت از سفر اروپا و تشریح جریان ایجاد کاروان حج و همکارى با شرکت‌هایى که برای چپاول افراد بى‌اطلاع و عاشق انجام فرایض دینى ایجاد شده بود و خساراتى که در نتیجه به مملکت وارد گردید و اعطاء نشان و تشویق افراد غیر صالح به تفصیل ایراد و اعتراض نموده گفتند این نیز معلول همین دستگاه‌های سیاسى و اقتصادى است که افراد صحیح‌العمل هم مجبور به متابعت از گردش آن هستند و خواه و ناخواه در ردیف موجدین علت و معلول این دستگاه‌ها به شمار می‌آیند و معتقد بودند که این دستگاه‌ها را باید به کسانی سپرد که در تأمین منافع مملکت و آسایش ملت قدرت انجام وظیفه داشته باشند سپس در باب کاشت و برداشت تریا‌ک و معتادین آن و ترویج قاچاق و تحمیل مالایطاق به افراد ضعیف و معتاد شر‌ح مبسوطى بیان داشته اظهار عقیده نمودند که با قصد خدمت به مملکت و علاج معتادین باید به اصول علمى و وسایل مؤثر متوسل شد و در طى چند سال به این بیمارى خانمانسوز خاتمه داد و در نقاط تریاک خیز نیز به قدری که ممکن است صادر شود زراعت کرد و به هر حال دست قاچاقچى‌ها را باید قطع کرد.

آقای دکتر بقایی پیشنهاد نمودند جلسه به عنوان تنفس ختم و صبح شنبه تشکیل شود و یکساعت و نیم

+++

 بعداز‌ظهر به این ترتیب مجلس خاتمه یافت‏

پنجاه دقیقه به ظهر روز شنبه ششم آذرر مجلس به ریاست آقای رضا حکمت تشکیل گردید

اسامى غائبین جلسه روز شنبه ششم آذر ماه 27

غائبین با اجازه - آقایان : محمدحسین قشقایى - جعفر کفایى - شادلو - عامرى - رحیمیان - اورنگ - اخوان - اقبال - قوامى - بهار - لیقوانى - نیک‌پور - دکتر امینى - صاحبدیوانى‏.

غائبین بى اجازه - آقایان : آشتیانى‌زاده - حاذقى - دادور - قبادیان - تولیت - کامل ماکویى - ابوالقاسم بهبهانى - نراقى - سزاوار - امیر تیمور - ملک‌پور - دکتر عبده - آصف - ناصرى - یمین اسفندیارى - گلبادى - صفا امامى - کهبد .

آقای مهندس رضوى در تعقیب بیانات جلسه پیش با اشاره به دولت گذشته که به نام دربار و مقام سلطنت سوء‌استفاده کرده در باب تریاک گفتند دویست میلیون تومان یعنى معادل ثلث بودجه کشور در سال از قاچاق تریاک بدست چند نفر معدود استفاده می‌شود در حالى که دولت و اداره انحصار باید یکى از خریداران بوده و فروش تریاک آزاد باشد و ضمن این موضوع به وضع مستخدمین دولت و لزوم تفکیک بین شاغلین مورد نیاز و آمادگان به خدمت و تأمین حقوق کافى برای کارمندان صحیح‌العمل عطف سخن نموده گفتند با تدابیر لازم در تهیه وسایل آسایش مستخدمین طورى باید به ایشان رفتار کنند که از طریق درستى و وظیفه‌شناسى متحرف نشوند نه آن که با اختلاس مبالغ هنگفتى از بودجه دولت و اخاذى کثیرى از مردم فقیر الیگودرز و اثبات آن در دیوان کیفر به پیشنهاد وزیر دادگسترى از طرف اعلیحضرت همایونى عفو شوند بدیهى است وقتى به دزدها نشان داده شود این قبیل افراد هم باید عفو شوند سپس به موضوع وزارت امور خارجه پرداخته اظهار نمودند احترام متقابل با همسایگان که یکى از مواد برنامه دولت است تاکنون عملى نشده و مأمورین وزارت امور خارجه که حافظ حیثیت دولت و حقوق اتباع مملکت است در ممالک خارجه به وظیفه خود عمل نمی‌کنند چنان که در روم و استانبول و بیروت مأمورین وزارتخارجه صلاحیت و لیاقت نمایندگى نداشتند و دست به عملیاتی زده‌اند که ابراز آن شرم آورد است و بعد با اشاره به دسته‌بندی‌های همین قبیل مأمورین گفتند وزارت خارجه سدى مقابل مأمورین جوان و وظیفه‌شناس کشور کشیده شده است یک ساعت بعداز‌ظهر جلسه به عنوان تنفس ختم و به صبح یکشنبه 3 ساعت به ظهر محول گردید.

یکساعت و ربع به ظهر روز یکشنبه هفتم آذر مجلس به ریاست آقای رضا حکمت تشکیل گردید.

اسامى غائبین جلسه روز یکشنبه هفتم آذر ماه 1327

غائبین بااجازه - آقایان : کفایى - شادلو - امینى - سلطانى - رحیمیان - اورنگ - اخوان - سزاوار - قوامى - بهار - ملکى - لیقوانى - دکتر امینى‏.

غائبین بى‌اجازه - آقایان : آشتیانى‌زاده - دادور - قبادیان - تولیت - کامل ماکویى - بهبهانى - امیر تیمور - دکتر عبده - آصف - ملک‌پور - ناصرى - یمین اسفندیارى - گلبادى - صفا امامى‏ .

دیر آمدگان بى‌اجازه - آقایان : محمد‌حسن قشقایى - بیات - عامرى - زنگنه - آقاخان  بختیار - منصف - نراقى - فرامرزى - محمد‌على مسعودى - مسعود ثابتى - شهاب خسروانى - نیک‌پور - مشایخى - قهرمان - خوئیلر - اسدى - صاحبدیوانى.‏

آقای مهندس رضوى با توضیحى راجع به اداره ثبت اسناد نامه‌ی رئیس آن اداره را به مقام ریاست تقدیم داشتند و در خصوص وزارت امور خارجه و گزارشى که ذکر کرده بودند تذکرى دادند و نسبت به پرونده دیوان کیفر و تقاضاى عفو مجرم سابق‌الذکر تصریح نمودند که پیشنهاد از طرف آقای مافى وزیر وقت دادگسترى بوده سپس در موضوع نان بیان داشتند که آرد خوب گندم وسیله استفاده معدودى است و مواد غیر ماکول آن با هزار مشقت خوراک فقرأی مملکت و بعد راجع به حوزه‌بندی‌های قدغن حمل گندم و خرید غله به قیمت ارزان از رعایا و سوء‌استفاده‌های مأمورین و قاچاقچی‌ها شرحى اعتراض نموده به وضع جغرافیایى و اهمیت محلى استان کرمان و فقر اهالى آن سامان از تحمیلات مأمورین دولت و توضیحى در باب کاندیداى حوزه سیرجان پرداخته گفتند دولت باید به لحاظ ایجاد وسایل آسایش اهالى موجبات مطلوبى برای معاودت استاندارکرمان فراهم نماید و یا استاندار صلاحیت‌دار دیگرى انتخاب کند سپس نسبت به عملیات شرکت فرش با توضیحاتى اعتراض نموده گفتند عمال این شرکت اسباب فقر و مشقت قالى‌بافان کرمان شده‌اند و تاکنون یک کارگاه قالى‌بافى هم در کرمان تأسیس نکرده‌اند و بعد در باب برنامه هفت ساله با عطف به آرزوهای مردم مملکت هنگام ایجاد راه‌آهن و کارخانجات و تأسیس صنایع و بهره‌بردارى از معادن تعریف مشورحى از وضع راه‌آهن و نتایج بهره‌بردارى از آن بالاخص در جنگ اخیر نموده به وضع کارخانجات و رویه صاحبان آن‌ها و منافع کثیر که از کیسه مردم فقیر کشور برده‌اند پرداخته گفتند به جای آن که موجب رفاه و آسایش هموطنان خود شوند اسباب فقر و فلاکت آن‌ها شده‌اند سپس به دعوت هیئت‌های آمریکایى و نتیجه مطالعات آن‌ها اشاره نمودند که برای اجرای برنامه احتیاجى به مستشار خارجی نیست و برنامه باید از صورت کاملاً آمریکایی خارج شود والا جز میلیون‌ها خسارت و قرض نتیجه‌ی دیگرى نخواهد داشت و تا دستگاه دولت اصلاح نشود مفید فایده‌اى نخواهد بود همچنین در موضع تنزل قیمت ریال و ترقى لیره از 68 به 140 ریال و نتیجه این عمل دکتر مشرف نفیسى در موقعى که باید طلا‌هاى خارجى بازارهاى کشور را پرکند اعتراض نموده گفتند که در نتیجه این اقدام نان و جان اهالى ایران را به خارجی‌ها دادند و در خاتمه بیانات خود با اعتراض به عملیات اداره املا‌ک واگذارى گفتند ارثیه عظیم پادشاه مملکت را به طور خصوصى بین اشخاص تقسیم کردند و نیز گفتند که در باب سررشته‌دارى و دادرسى ارتش و وضع کارگران و اوضاع مطبوعات و وخامت اوضاع فرهنگى مطالبى دارند که فعلاً از بیان آن صرف‌نظر می‌کنند و بالاخره از کلیه گفتار خود چنین استنتاج نمودند که اعمال تدبیر و قدرت و لیاقت دولت را در سیاست داخلى و اصلاح امور اقتصادى نشانه آن خواهد بود که منافع کشور در مقابل خارجی‌ها نیز صیانت شود و به حساب شیلات و شرکت نفت جنوب رسیدگى کامل به عمل آید و خسارات وارده جبران گردد همچنین وسعت دایره عملیات شرکت محدود شود و تصریح نمودند که حداکثر مدت قرار‌داد را ملت ایران همان قرار‌داد دارسى می‌داند و بعد خطاب به آقایان نمایندگان گفتند هیچ کارى صورت پذیرنیست مگر آن که مجلس بخواهد و در اجرای آن پایدارى کند تا عملاً ثابت شود که مدافع حقوق حقه ایران هستیم و این منوط به تصمیم نمایندگان و قضاوت ملت ایران است‏.

آقای باتمانقلیج اظها‌ر نمودند من از کسانى که دفاع می‌کنم احتیاجى به ایشان ندارم و آقای مهندس رضوى با ذکر مطالبى نباید خرابی‌های یک قرن را از دولت فعلى بخواهند و ضمن بیانات خود به حیثیت بعضى حمله کنند در این موقع چون عده برای مذاکره کافى نبود 3 ربع بعداز‌ظهر مجلس به تنفس خاتمه یافت و به صبح سه‌شنبه محول گردید.

یکساعت به ظهر روز سه‌شنبه نهم آذر مجلس به ریاست آقای رضا حکمت تشکیل گردید.

اسامى غائبین روز سه‌شنبه نهم آذر ماه 27

غائبین بااجازه - آقایان : کفایى - شادلو - امینى - سلطانى - اورنگ - اخوان - سزاوار - قوامى - بهار - ملکى - لیقوانى - عدل - اسفندیارى - کهبد - رحیمیان‏ .

غائبین بى‌اجازه - آقایان : آشتیانى‌زاده - قبادیان - تولیت - کامل ماکویى - بهبهانى - امیر تیمور - ملک‌پور - دکتر عبده - آصف - ناصرى - یمین اسفندیاری - گلبادى - صفا امامى .‏

دیر آمدگان بااجازه - آقایان : دادور - دکتر طبا - رضوى - بهادر - امامى - اهرى .

دیر آمدگان بى‌اجازه - آقایان : محمد‌حسین قشقایى - بیات - حسن اکبر - دکتر اعتبار - آقاخان منصف - نراقى - مهندس هدایت - شریعت‌زاده - ثابتى - خوئیلر - اسدى - صاحبدیوانى .‏

آقای باتمانقلیج با اشاره به روس مطالبى که آقای مهندس رضوى با ذکر اسامى اشخاص بیان کرده بودند گفتند این‌ها همه مربوط به نفت است و سپس به وقایع آذربایجان و گیلان و مازندران و نقاط دیگر مملکت اشاره کرده بیان داشتند خداى ایران ما را معجز آسا از این مهلکه نجات داد در این موقع بین آقایان فرامرزى و باتمانقلیج به بیانات آقای مهندس رضوى مربوط به امور ارتش و عدم تطبیق آن با بیان صریح ایشان آقای رئیس صندلى خود را ترک کردند و جلسه تعطیل شدو مجدداً ده دقیقه به ظهر تشکیل گردید.

آقای باتمانقلیج اظهار داشتند که من آنچه نقل کردم همان طور شنیده بودم و آقای رئیس بیان نمودند که شما در اشتباه بودید و اکنون از آقایان نمایندگان تقاضا می‌کنم با توانایى تحمل شنیدن مطالب یکدیگر آزادى بیان را حفظ کنند و بگذارند مجلس مظهر آزادى افکار و عقاید ملت باشد.

آقای باتمانقلیج گفتند آقای مهندس رضوى احساساتى هستند ولى اشتباهاتى کرده‌اند و یا تحت تأثیر افکار مغرضین قرار گرفته‌اند از جمله این که خدمات افسران ارتش را بى‌ارزش قلمداد نمودند باید بودجه وزارت جنگ را تکمیل کرد تا اگر نواقصى

+++

هم باشد رفع شود و اضافه نمودند که عشایر ایران نیز همه وطن پرست هستند و در مقابل متجاسرین مقاومت کردند اکنون نیز افسران و افراد ارتش فرستاد‌ه شود و بدانند که خدمات آن‌ها قابل تقدیر است سپس با اشاره به بیانات آقای مهندس رضوى گفتند نقشه‌هایى در پس پرده بوده است و نسبت به آنچه آقای مهندس رضوى در باب شرکت نفت گفتند چنین اظهار عقیده نمودند که شرکت می‌خواهد به عنوان پرداخت سالى چند میلیون اضافه بتواند از گازهاى نفت برای سوخت شهرستان‌ها منافع بیشترى برداشت کند و ضمن بیانات خود به جنگ طبقاتى اشاره کردند که نباید محرک آن شد و هرگاه تصمیم به تقسیم اراضى اتخاذ شود شخصاً اراضى خود را که به مساحت مملکت سویس می‌باشد به میان می‌گذارند.

سه ربع بعداز‌ظهر مجلس خاتمه یافت و به روز پنج شنبه ساعت 9 صبح محول گردید.

دو ساعت و نیم به ظهر روز شنبه سیزدهم آذر مجلس به ریاست آقای رضا حکمت تشکیل گردید.

اسامى غائبین روز سه‌شنبه سیزدهم آذر ماه 27

غائبین با اجازه - آقایان : جعفر کفایى - معین‌زاده - رحیمیان - اخوان - قوامى - بهار - شهاب خسروانى - على اکبر ملکى - دکتر مصباح‌زاده - لیقوانى - صاحبدیوانى‏.

غائبین بى اجازه - آقایان : آشتیانى‌زاده - قبادیان - تولیت - کامل ماکویى - ابوالقاسم بهبهانى - امیر تیمور - دکتر عبده - آصف - ملک‌پور - ناصر‌الدین ناصرى - یمین اسفندیارى - صفا امامى - رستم گیو . آقای باتمانقلیج با اشاره به بیانات آقای مهندس رضوى راجع به اعتبار سیصد و سی هزار دلار ارز مربوط به خرید تراکتور گفتند به آقایان فرامرزى و مهندس رضوى وکالت رسمى داده‌اند که به جریان خرید و فروش تراکتورها رسیدگى کنند و آن را به مقا م ریاست تقدیم کردند در قسمت املاک مازندران نیز سهم ورثه سردار کبیر و سپهسالار را خریدار ى کرده‌اند در قسمت نفت نیز بیان نمودند که آرزوى ملت ایران اداره و استخراج نفت است بدست دولت و معتقد بودند که حقوق ایران در تمدید قرار‌داد تضییع شده و وقتى به ما واگذار خواهد شدکه دیگرى چیزى از آن باقى نمانده باشد و دولت باید لایحه تقدیم مجلس کند که هر فرد ایرانى بتواند در هر نقطه از مملکت با سرمایه ایرانى هر گونه معدنى را استخراج و بهره‌بردارى کند و صدى سى از منافع آقا را به دولت تسلیم نماید و در قرار‌داد شیلات نیز اگر منافع مملکت تأمین نشد پیشنها‌د الغاء آن را به مجلس تقدیم نماید و البته در انجام این دو منظور بزرگ دولت باید فرصت کافى داشته باشد در موضوع بحرین نیز دولت باید اقدام سریع به عمل آورد و در قسمت تریاک معتقد بودند که 3 میلیون جمعیت سالم بهتر از صد میلیون تریاکى است و کشت تریاک نیز قبل از نادر شاه در ایران معمول بوده و نسبت به ده میلیون دلار خرید لواز‌م راه‌آهن گفتند اکنون که دولت آمریکا برای تمام ممالک خریدار موافقت کرده است باید پس گرفته شود و نیز اظهار نظر نمودند که به جای خرید اتومبیل باید ضمن اجرای برنامه هفت ساله کارخانه اتومبیل سازى دایر شود و در مصرف قند و شکر نیز باید صرفه‌جویى به عمل آید و به آنچه در داخل مملکت به عمل می‌آید قناعت نمود همچنین واردات اجناس خارجى به مملکت موقوف شود و کارخانه‌چى‌هاى متعدى مجازات شوند و در باب اوضاع محلى آذربایجان و نواقص اساسى شهرهاى اردبیل و اطراف آن از دولت تقاضاى ارسال دارو و جلوگیرى از تعدى مأمورین و همچنین پرداخت یکصد هزار لیره برای کارخانه برق به کارخانه پشم باف اردبیل نمودند و در خاتمه بیانات خود معتقد بودند برنامه هفت ساله باید بدست هیئت ثابتى که به نفع کشور و مراقبت مجلس انجام وظیفه کند اجرا شود.

چهل دقیقه به ظهر تنفس داده شد و مجدداً یک ربع به ظهر مجلس به ریاست آقای رضا حکمت تشکیل گردید و آقای وکیلى با عطف به بیانات آقای مهندس رضوى راجع به شرکت‌هاى دولتى و انحصار آهن و خدمات شرکت مرکزى در کار انحصار قند و اجرای قرار‌دادهاى تجارتى با دولت شوروى و بیلان‌هایی که معروف عملیات و منافع شرکت‌ها بوده شرحى بیان داشتند و تأکید نمودند که گفتار آقایان در مسایل مربوط به حفظ مصالح کشور و تقویت آزادى دارای ارزش قابل تقدیرى است زیرا جان و مال و حیثیت هر فرد بشر باید محفوظ باشد.

راجع به کارخانجات دولت نیز با مقایسه سرمایه و هزینه و درآمد آن‌ها با کارخانجات غیر دولتى گفتند نتیجه فعالیت افراد در تقویت پنبه اقتصادى کشور بیشتر و مؤثر‌تر بوده است و بالاخره در مقابل دنیاى با قدرت باید با قوت عقل و تدبیر و اخلاق منافع مملکت را تأمین کرد.

آقای فرامرزى در پاسخ بیانات آقای باتمانقلیج گفتند گفتن آنچه ایجاد ناخشنودى می‌کند اگر ممنوع شود نشانه سلب آزادى است و اگر بگویند و اهانت شمرده شود خلاف حقیقت و بى‌انصافى است و ایشان هیچگاه به تجار فحش نداده‌اند بلکه از نظر جریان آزاد تجارت در ولایات و رفع فقر و پریشانى عمومى تجار مقوى بنبه اقتصادى مملکت را همیشه تقویت کرده‌اند ولى در برابر دریافت 340 هزار ارز اعتراض و انتقاد نموده‌اند که یک میلیون و پانصد هزار تومان از حقوق عمومى به کیسه یک فرد رفته و از همین طرق است که مملکت گدا می‌شود سپس در موضوع تقاضاى شرکت آبیارى فارس و احاله متصدیان ارز به شرکت آسودان همچنین دسته‌بندى اشخاص در راه یافتن به دستگاه دولت و حصر منافع عمومى به افراد مخصوص شرحى ایراد و تأکید نمودند که هر کس ارز مملکت را به عده‌ى معدودى بدهد و کسانى که به خصوصیت از ارز مملکت استفاده کنند مشمول گفته‌ها و نوشته‌هاى ایشان هستند مانند کسانى که املاک دولت را از مردم خریدارى مکنند و به همین وسایل به مساحت خاک سویس ملک بدست می‌آورند و بعد در قبال اشاره آقای باتمانقلیج نسبت به اظهارات آقای مهندس رضوى راجع به ارتش گفتند کسانى بر ضد ارتش هستند که نمی‌خواهند کسى راجع به افسران دزد صحبت کند آقای مهندس رضوى در قسمت وقایع شهریوز 20 با عطف به بیانات خودگفتند دولتین روس و انگلیس مملکت ایران را اغفال کردند و قبل از این که به نخست وزیر ما اخطار و اعلام کرده باشند مشغول حمله و پیشروى بودند و ایراد من از آن جهت بود که نخست وزیر و وزیر خارجه وقت باید با مراقبت لاز‌م قبلا تصمیم خود را اتخاذ کرده باشند و راجع به بیانات آقای وکیلى قسمت‌های مربوطه را از صورت مذاکرات خود قرائت نموده گفتند نباید حقایق را تحریف و مستور کرد همچنین قسمت‌های مربوط به شرکت نفت را از صورت مذاکرات خود قرائت کرده گفتند برای من شمال و جنوب در مقابل حفظ منافع مملکت یکى است و نیز گفتند به اعلیحضرت محمد‌رضا شاه پهلوى که احترامات معنوى در قلوب همه دارند مقصود اشاره به احترامات دروغى بود که برای سوء‌استفاده از قدرت ملى ایشان به عمل می‌آید و نسبت به تشکیلات دفاعى و افسران شریف مملکت احترام می‌کنم ولى بعضى را از آن جدا می‌دانم وتصریح می‌کنم که نمی‌توانند به معنی امروزى یک هنگ را برای مدافعه به صحرا ببرند.

آقای مهندس رضوى در خاتمه بیانات خود با اشاره به نامه یکى از کارمندان دولت و تقدیم آقا به مقام ریاست گفتند انتقادات من اصولى است اگر نباید ملت ایران ملعبه دست اجانب قرار گیرد و به فرموده اعلیحضرت همایونى حداقل معاش و مسکن و فرهنگ راداشته باشند باید راه خود را به کلى تغییر دهید  والا مسئول حوادث آینده کشور خواهید بود یکساعت و 25 دقیقه بعداز‌ظهر مجلس خاتمه یافت و به صبح روز یکشنبه محول گردید.

رئیس - آقای حاذقى نسبت به صورت مجلس اعتراضى دارید؟

حاذقى - من دو تذکر در صورت جلسه دارم تذکر اولى این بود که جلسه سه‌شنبه گذشته که مجلس شورای ملی تعطیل شد مقام ریاست اعلام فرمودند که جلسه بعد روز پنجشنبه ساعت 9 تشکیل می‌شود و تا نه ون یم می‌مانیم و اگر اکثریت نشد می‌رویم و آن روز چون وقتى جلسه تشکیل شد اکثریت نشد این در صورت مجلس هیچ قید نشده است که هفتاد نفر از نمایندگان حاضر بودند و چون شش نفر دیگر نیامدند جلسه تشکیل نشد و همچنین امروز چند دقیقه به مناسبت این پیش آمدى که شده است جلسه تأخیر افتاد که استدعا می‌شود همان تصمیم مقام ریاست همیشه به موقع اجرا گذاشته شود تا جلسات همیشه بین نه و نیم تشکیل شود این یک تذکر ، تذکر دیگر این که از دوم آذر ماه تا 6 آذر که صورت جلسه قرائت شد مرا جزو غائبین بى اجازه نوشته بودند و حال آن که مقام ریاست محترم مجلس نیز مستحضرند که من قبلاً دو ماه درخواست اجازه کرده بودم برای کارهاى حوزه انتخابى خودم که بعد از ششم مهر ماه کتباً اطلاع دادم که برای این سفر حج استفاده می‌کنم و درست در ششم ماه آذر هم بود که به مجلس حاضر شده‌ام بنابراین هیچ غیبت بدون اجازه‌ای نبوده است و با اجازه بوده است‏.

سزاوار - گزارش مأموریتتان را هم بفرمایید.

حاذقى - چشم اگر اجازه بفرمایید.

رئیس - آقای دکتر شفق‏

دکتر شفق - بنده می‌ترسم از آرزوهایى که بنده در مجلس جزو آرزوهاى دیگر داشته‌ام و به آن نخواهم رسید یکى موضوع خلاصه نوشتن باشد وحدت نظر بوده بین آقایان نمایندگان که صورت

+++

جلسه اینجا خلاصه نوشته شود خلاصه نوشتن معنیش این است که مطلب مهم و مطالب نماینده در آنجا گفته شود و ترک نشود و تحریف هم نشود نهایت زواید را حذف کند این موضوع به خصوص مطالبى که خودش خلاصه است یعنى دو سه جمله است بایستى محدود شود یعنى اگر یک نماینده‌ای یک پیشنهادى داده است که دو جمله است آن‌ها را که دیگر نمی‌شود ترک کرد بنده در ابتداى این جلسه‌های اخیر پیشنهادى داده‌ام پیشنهاد بنده این بود که برای اجتناب از اتلاف وقت پیشنهاد می‌کنم مجلس بحث در باب برنامه دولت را که در نظامنامه هم نداریم و فقط یک بدعتى است منظور نکند و سریعاً تکلیف دولت را تعیین بکند در آنجا این جمله را نوشته‌اند که فلان کس گفت که مجلس نباید اتلاف وقت بکند من نمی‌دانم اگر کسى بعد این مطلب را بخواند چه خواهد فهمید آخر باید به مطلب اشاره شود که منظور چه بود والا بدون رعایت منظور نماینده این صورت مجلس فقط یک تشریفاتى می‌شود و فایده‌اى ندارد.

رئیس - صحیح است اصلاح می‌شود این نظر شما وارد است آقای مهندس رضوى نسبت به صورت مجلس‏؟

مهندس رضوى - بله چند تذکر کوچک داشتم‏

رئیس - اتفآقا آقای دکتر شفق این ذکر شده که در اطراف برنامه خوددارى بشود برای اتلاف وقت مخصوصاً نوشته که برای جلوگیرى از اتلاف وقت از مباحثه در اطراف برنامه خوددارى شود و بعد هم استرداد کردند.

مهندس رضوى - این یک صورت جلسه مفصل مشروحى است که برای چندین روز مذاکره می‌باشد خود بنده توقع نداشتم که تا این اندازه هم اداره تندنویسى توانسته باشد خلاصه داده باشد در هر حال از این خلاصه بنده متشکرم و از اداره‌ تند‌نویسى هم برای این که متن گفتار بنده را نقل نموده‌اند کمال تشکر را دارم چیزى که هست دو سه نکته لازم بوده که اگر نمی‌گفتم ممکن بود بعد سوء تعبیر شود یکى این که راجع به سرمایه شرکت نفت جنوب اینجا نوشته است یک میلیون در صورتی که صحبت از بیلیار‌د بوده است عرض کردم که 4 میلیارد دلار با یک بیلیارد ثروت از شکم زمین‌های ایران برده‌اند و به صورت شرکت‌های مختلف درآورده‌اند (دکتر شفق - بیلیارد نفرمایید یا بیلیون است یا میلیارد ما بیلیارد نداریم) بله درست است چون میلیون نوشته شده اینجا بنابراین میلیون نیست و بیلیون است این قسمت اول قسمت دوم که باز در عرایض من نه تنها در صورت جلسه خلاصه بلکه در ذهن اغلب آقایان و در خارج عامداً همیشه تحریف می‌شود این است که مکرر گفته می‌شود بنده گفته‌ام که چند نفر افسر نداریم که بتوانند عملیات جنگى بکنند و حال آن که بنده گفته‌ام 5 نفر و بعداً که دیروز تصریح کردم سه نفر افسر ارشد که تیمسار باشند نداریم که بتوانند به صحرای جنگ بروند و البته افسرهاى دزد راهم در ذهم خودم استثناء کردم چون یک هنگ را بدست افسر دزد نمی‌توانم بسپرم.‏

کشاورز صدر - آقا این جور نیستند این حرف‌ها را نگویید مگرشما اختیا‌ر مجلس را دارید؟! (همهمه نمایندگان)-(زنگ رئیس‏)

رئیس - اگر چیزى از قلم افتاده است اینجا ذکر کنید.

مهندس رضوى - این‌ها از قلم افتاده است‏.

رئیس - گفته شد که این صورت مختصر مجلس است‏.

مهندس رضوى - مطلب دیگر اینست که با گله‌گذاری‌های آقایان بنده تغییر عقیده نخواهم داد عرض کنم که بنده مکرر اینجا گفته‌ام که بنده طرفم هیچ یک از آقایان نمایندگان که اینجا هستند نبوده و حتى دولت مخصوص آقای ساعد هم نبود و حتى چند دفعه استدعا کردم که متن عرایض بنده توجه بشود و جواب منطق با منطق داده شود یعنى تقاضاى بنده این بود برای این استفاده‌هایى که من کردم از این تریبون از این کرسى ملت ایران برای بیان یک حقایقى در جواب بنده هم با توجه به عرایضی که من کرده‌ام جواب بدهند این‌ها نکته‌ای بود که بسیار حساس است و هم در آینده مذاکرات مؤثر است این قسمت را استدعا می‌کنم توجه بفرمایید دیگر عرضى ندارم ولى از دستگاه رادیو کشور هم جدا گله‌مند هستم و این مطلب را می‌گذارم برای بعد.

رئیس - آقای سزاوار نسبت به صورت مجلس نظرى دارید؟

سزاوار - بلى در جلسات پیش آقای مهندس رضوى ضمن فرمایشاتى که اینجا فرمودند یکى راجع به بودجه وزارت راه اعتراضى داشتند یکى هم راجع به راه ساوه به تهران بود (صحیح است) و عقیده‌شان این بود که بایستى راه بندر‌عباس به جیرفت را ساخت(مهندس رضوى - جیرفت خیر کرمان) ولى راه ساوه به تهران ضرورت ندارد بنده تصور می‌کنم که اگر قدرى دقت کرده باشند این فرمایششان دور از انصاف است زیرا اگر به تاریخ مراجعه فرموده بودند در زمان هخامنشی‌ها این راه به نام راه رى  و همدان معروف است (صحیح است) در کتاب تذکره که به نظر بنده یک نفر پروفسور روسى بایکوف نوشته است در آنجا نوشته است که این راه رى به همدان از سوابق ایام بوده است مضافاً به این که این راه هم از نظر عمران و آبادى که سیصد پارچه ده در مسیر این راه قرار گرفته است و هم از جنبه اقتصادى و هم از نظر نظامى قابل اهمیت فوق‌العاده‌اى است (صحیح است) زیرا اگر از نظر نظامى آقایان توجه فرموده باشند در این قرن اخیر که در بیست سى سال یکى هم چند سال سه سال قبل از این وقتى قزوین اشغال شد به کلی راه غرب به تهران مسدود شد در صورتی که اگر راه تهران به ساوه و از ساوه به همدان باز بود ما می‌توانستیم هم از نظر نظامى استفاده بکنیم و هم از نظر اقتصادى به مرکز خواربار برسانیم (صحیح است) مضافاً به این که آقای مهندس رضوى همین طور که به بندر عباس توجه دارند بنده می‌گویم در بندر‌عباس هم راه‌ها باید ساخته باشد راه ساوه هم باید ساخته شود انشاء‌الله کشور ما بتواند با این سرمایه‌ای که که در اختیار دارد و با آن منابعى که ایشان اشاره کردند بتواند هم راه‌ها را اصلاح و هم آسفالت بکند (مهندس رضوى - انشاء‌الله) این یگانه امیدوارى ما است ولى مردمان بدبختى هستند در مسیر این راه همین راهى که آقا اعتراض کردند این راه حالا خوابیده است دولت مبالغ کلى خرج کرده و با این که مبالغ کلى خرج کرده این راه اگر امسال یعنى یک زمستان سختى بوشد و اگر امسال یک اقداماتى دولت نکند که پل‌هاى این راه را ببندد یک مبلغ کلى که دولت از خزانه این ملت برای این راه خرج کرده از بین می‌رود (صحیح است) بنده تقاضایم این است که دولت ترتیبى بدهد زودتر این راه ساخته شود و عاید کشور بشود.

رئیس - بیانات آقای سزاوار بیانات خوبى بود ولى هیچ مربوط به صورت جلسه نبود (یکى از نمایندگان - اصلاً ربطى به این نداشت) بله آقای رضوى بفرمایید.

رضوى شیرازى - عرضى ندارم‏

رئیس - آقای باتمانقلیج در صورت مجلس حرفى دارید؟...

باتمانقلیج - بنده از 109 استفاده می‌کنم‏.

رئیس - دیگر نظرى نیست به صورت مجلس؟ (گفته شد - خیر) چون عده برای تصویب صورت جلسات پیش کافى نیست بعداً تصویب می‌شود آقای وکیلى شما از 109 می‌خواهید استفاده کنید بفرمایید ولى خواهش می‌کنم امروز مختصر باشد.

معتمد دماوندى - بنابراین برنامه دولت به این ترتیب از دستور خارج می‌شود.

على وکیلى - اولاً از آقایان نمایندگان محترم معذرت می‌خواهم که برای دفعه دوم چند دقیقه محترم معذرت می‌خواهم که برای دفعه دوم چند دقیقه دیگر وقت ایشان را می‌گیرم و تصور می‌کنم خیلى مختصر باشد و از آقای مهندس رضوى هم تشکر می‌کنم که به من فرصت دادند که چند مطلب دیگر عرض کنم ایشان اظهار می‌دارند که تمام مطالب باید روى منطق و حساب باشد من هم قبول دارم ایشان می‌فرمایند اینجا پشت تریبون که من به نام ملت ایران حرف می‌زنم من هم می‌خواهم این حرف را بزنم ولى من و ایشان مجاز نیستیم که این حرف را بگوییم (مهندس رضوى - صحیح است) ملت ایران 15 میلیون است بنده و جنابعالى با 25- 30 هزار رأی اینجا آمده‌ایم (مهندس رضوى - شما شاید ولى بنده خیر) وقتى شما صحبت کردید من گوش دادم خواهش دارم شما هم توجه بفرمایید و حالا من مطابق قانون و به موجب قانونى که اجازه داده و وکیل شدم به نام نمایندگى حرف می‌زنم ولى نمی‌توانم به نام 15 میلیونى که 4 میلیون آذربایجانى و 4 میلیون خراسانى است حرف بزنم عرض کردم که حرف غیر از حقیقت است من عرض می‌کنم یک حرف‌هایى می‌آییم در مجلس می‌گوییم تمام آقایان نمایندگان توجه فرموده قضاوت می‌کنند اگر درست و به نفع مملکت نبود به اشتباهی که از اول اشتباه بوده اعتراف می‌کنم حضرتعالى چهار روز اینجا حرف زدید قسمتى از مطالب شما خیلى مفید بود من لب و دهانتان را می‌بوسم بهترین حرف را زدید آیا ممکن نیست ضمن آن‌ها اشتباه کرده باشید؟ (مهندس رضوى -

+++

چرا ممکنست) اگر اشتباه کرده باشید پس اعتراف کنید من راجع به اشتباهات شما حرف می‌زنم جنابعالى راجع به نفت اینجا صحبت کردید من هم راجع به آن مطالب حقیقى جنابعالى که مربوط به نفت بود می‌توانم یک هفته در قسمت نفت اینجا حرف بزنم کشورى که 22 میلیون تن نفت از زمین آن استخراج می‌شود زندگی‌اش این نیست من این را عرض کنم (صحیح است) تمام دهات ایران باید جاده آسفالت داشته باشد تمام ایرانی‌ها باید از این نفت اتومبیل داشته باشند (صحیح است)‏

مهندس رضوى - قبل از اتومبیل باید نان داشته باشند.

سزاوار - همه گرسنه و برهنه هستند

وکیلى - اگر وضع این جامعه را جنابعالى می‌بینید همه این آقایان مانند شما و بنده هستند اشخاصى که از حضرت عالى و بنده بیشتر متأثر می‌شوند (صحیح است) من این اعتراف را می‌کنم من صبح که از خانه بیرون می‌آیم هر چه که می‌بینم برای من درد است و تأثر‌آور ده نفر اینجا تندنویس نشسته‌اند نباید بنشیند دو تا ماشین باید بگذارند اینجا این حرف‌های من و شما راضبط بکند اینها هر کدام باید دارای یک مزرعه یک کامیون یک اتومبیل یک رادیو و یخچال و همه چیز باشند (صحیح است) چهل نفر پنجاه نفر پیشخدمت در مجلس هست پیشخدمت یعنى چه برای من چایى به یار در حالى که باید خودم بروم بیاورم این‌ها باید تمام زندگى خوب داشته باشند خانواده‌شان خودشان رادیوشان ، تلفنشان ، اتومبیلشان ، بهداشتشان این‌ها را من هم تصدیق می‌کنم اما اوضاع و احوال به ما اجازه نمی‌دهد ما باید به مرور زمان با اتفاق با همکارى با همراهى با دوستى با اتحاد با مهربانى این کارها را انجام دهیم (صحیح است) آقای مهندس رضوى بنده تا زمانى که وارد مجلس بشوم شما را نمى‌شناختم شما هم مرا نمی‌شناختید.

مهند‌س رضوى - نه خیر من هم جنابعالى را نمى‌شناختم‏.

وکیلى - چرا به اعتبار‌نامه من مخالفت کردید؟

مهندس رضوى - به همین دلایل‏

وکیلى - به همین دلایل؟ قبول دارم؟‏

مهندس رضوى - فقط خدا را شاهد می‌گیرم‏

وکیلى - اجازه بدهید من با اعتبار‌نامه شما مخالفت نمی‌کنم من شما را دوست دارم تمام مهندسین را دوست دارم می‌خواهم همه‌تان ترقى نموده در زندگى بلند شوید و تنزل نکنید اجازه بدهید اولاً این نکته را به شما بگویم من در دنیا از هیچ کس ترس و ملاحظه ندارم جز از خدا خدا مرا خلق کرده و خدا مرا زنده کرده و فردا هم نمی‌دانم هستم یانیستم احدى نمی‌تواند ز‌ندگانى مرا به هم بزند مگر مشت الهى (صحیح است ، احسنت) از پشت این تریبون مرا پایین آورده سلب مصونیت کردند مثبت الهى بود دوباره مرا اینجا آورده و امروز حرف بزنم همین آقای قائم مقام‌الملک را صبح گفتند بردند اعدام کردند من پریشان شدم در زندان یک روز کوشش کردم به یک وسیله ایشان را دیدم خوشحال شدم خداوند را شکر کردم من و شما را خداوند اینجا آورده غرور و تکبر نباید داشته باشیم (صحیح است) اگر حقاً یا تصادفاً بر طبق قوانین کشور امروز من و شما اینجا می‌توانیم حرف بزنیم جز مصلحت مملکت جز مصلحت جامعه ما حق نداریم اینجا حرف بزنیم باید شب بنشینیم مطالعه بکنیم فکر بکنیم تدبیر داشته باشیم بیاییم اینجا حرف بزنیم (احسنت) اجازه بدهید من هر وقت اشتباه کرده باشم گردنم کوتاه اعتراف می‌کنم و عذر می‌خواهم آقای مهندس رضوى مملکت سوئیس یک مملکتى است یک سى و چندم ایران است و چهار مییلیون جمعیت دارد دو جنگ بین‌المللى در اطراف این مملکت شد یعنى اطرافش 4 دولت قوى میلیون‌ها سرباز به جان همدیگر افتادند 5 سال هر جنگ طول کشید یک طیاره از آسمان او نتوانست رد بشود تصور می‌کنید از چى بود از اخلاق و اداره داخلى مملکت ما هر چه داریم از خودمان است خودمان را باید اصلاح کنیم چرا مملکت ما میدان جنگ شد در کنار بودیم برای این که ما خودمان دشمن را کشیدیم به این مملکت (صحیح است) ما خودمان فکر نکردیم پس بیایید دست به هم بدهیم و به جای این که وقت خودمان را ضایع کنیم به دولت‌ها کمک بکنیم بنابراین هر چه هست از خودمان است‏.

مهندس رضوى - حالا به همین دولت کمک بکنید.

وکیلى - در دنیا به هر فردى به هر جامعه‌یى و هر ملتى یک زمانى یک لحظه مناسب و مفید از جلویش می‌گذرد اگر هوشیار شد و توانست و استفاده کرد از آن فرصت می‌تواند به سعادت خودش برسد خدا به ایران چند دفعه فرصت داده ولى از آن فرصت‌ها استفاده ننموده است اوضاع دنیا امروز خیلى خراب است باید هوشیار و با فکر بود و مطالعه زیاد نمود ما باید از اوضاع دنیا امروز استفاده کنیم عوض عجله باید باتدبیر و فکر جلو برویم نه این که بیاییم در پشت این تریبون اشخاص کارى و غیر کارى و خدمتگذاران را بدنامشان بکنیم بنده رویه‌ام این است که قسمت خوب و مفید هر کارى را پیش بگیریم دو نفر کاسبى مى‌کنندمى‌آیند دوتا دکان باز می‌کنند یکى در دکان خود تریاک و عرق می‌فروشد یکى در دکان خود شیرینى می‌فروشد هر دو هم پول در مى‌آورند من می‌خواهم شیرینى‌فروش باشم نمی‌خواهم مشروب‌فروش باشم یعنى من می‌خواهم خادمین این مملکت را معرفى کنم نه مقصرین را من مقصرین را مى‌خواهم اصلاح کنم و این دو تا با هم فرق دارد به بنده بگویید سفسطه می‌کند بنده در تمام عمرم کلمه سفسطه را به زبان نیاورده‌ام نمی‌دانم سفسطه را با تاى مؤلف می‌نویسند و با تاى منقوط بنده این کلمه را اول دفعه که فرمودید حفظ کردم رفتم از آقای تقى‌زاده معنى اصلى آن را پرسیدم آقای مهندس رضوى بنده در پشت این تریبون مغرور نمی‌شوم دوره اول یک یادگار دارد آقای تقى‌زاده است همه مرده‌اند همه رفته‌اند همه‌ی ما یک جان داریم همه مردم آخرشان مرگ است جز خیر و صلاح نباید مطلبى بگوییم جنابعالى دیروز اینجا فرمودید من نمی‌دانم یک مطلب را برای من روشن بکنید جنابعالى می‌خواهید انحصار باشد یا نباشد؟

مهندس رضوى - الان من می‌آیم توضیح می‌دهم‏.

وکیلى - یک وقت می‌گویید انحصار نباشد از آن طرف می‌گویید که تمام امورات دست دولت باشد خود این انحصار است‏.

مکى - این ماده 109 نیست آقا

وکیلى - من هر اعتراضى را که با 109 بفرمایید دیگر جواب نخواهم داد.

رئیس - آقای وکیلى نطقتان را کوتاه بفرمایید.

اقبال - بگذارید صحبت بکنند.

رئیس - صحبت نیست آقا باید مطابق نظامنامه باشد بنده دیگر به سایر آقایان اجازه نخواهم داد.

وکیلى - بنده چند دقیقه اجازه می‌خواهم و می‌گویم درکارخانه‌های ملی ما 50 هزار کارگر کار می‌کنند یعنى به 50 هزار نفر از 4 تومان تا 20 تومان مزد روزانه داده می‌شود در این مملکت یعنى حد متوسط را که بگیرید 10 تومان روزى 500 هزار تومان به این افرادى که کار ندارند پول داده می‌شود این را با یک کلمه حرف یا با دو تا بیان یا یک جمله‌ی متزلزل کردن این عده را بیکارکردن است ما که صنعتى نشده‌ایم اگر بخواهیم کار در دست ملت باشد ثروت معنایش را باید ترجمه کرد ثروت معنایش این است که کشور تکان بخورد فعالیت نماید یعنى امور مردم بچرخد ثروت ما وقت است عمر است آفتاب است زمین است اسکناس که قیمتى ندارد اسکناس را بگذارید توى جیبتان تا غروب تکان ندهید فایده ندارد وقتى بردید و چیزى خریدید آن وقت قیمت دارد یعنى نتیجه گرفته‌اید آن صاحب چیز دارای یک چیزى است باید آن را خرید و او هم از دیگرى که کار به جریان بیفتد.

رئیس - این که راجع به ماده 109 نیست در حدود ماده باید صحبت بکنید

وکیلى - بنده بیش از 5 دقیقه صحبت نمی‌کنم

رئیس - آخر در حدود ماده باید صحبت بکنید

وکیلى - اجازه بدهید جناب رئیس آقای مهندس رضوى تمام مذاکرات قبلى خودشان را در اینجا تکرار کرد به نام ماده 109 مهندس رضوى - تعریف کرده بودند الان هم دارید تحریف می‌کنید.

رئیس - بفرمایید.

وکیلى - توجه بفرمایید به عرایض من در حقیقت را می‌گویم‏.

مهندس رضوى - حقیقت نیست حقیقت بیچارگى مردم است‏.

وکیلى - من می‌خواهم حقیقت را به شما بگویم حقیقت این است صبح که پا شده‌ایم یک اصلاحی کرده باشیم من تمام مطالبم را خاتمه می‌دهم در عوض شما را خوشحال می‌کنم در 18/ 5/ 27 حمایت زندانیا‌ن را در تحت ریاست آقای تقى‌زاده و خدمتگذارى بنده و با مأمورین وزارت دادگسترى تأسیس کردیم در عرض 107 روز با مساعدت رئیس شهربانى سرهنگ نخعى و سرهنگ پارسا سرهنگ محاسب‌زاده خانم جهانگیر و آقای پیراسته دادستان تهران و دو وزیر دادگسترى وقت آقای مافى و آقای گلشائیان هر کدام به نوبه‌شان

+++

مخصوصاً یکى از اعضاى وزارت دادگسترى خلیل صبر و سایر آقایان 526 نفر را آزاد کردیم یعنى 2500 نفر از این قرار 500 عائله را سعادتمند کردیم‏.

مهندس رضوى - آقای وکیلى 14 میلیون مصرف کنند مملکت را آزاد کنید.

رئیس - آقای مهندس رضوى من مجبورم به شما اخطار بکنم‏.

وکیلى - آقای مهندس شما این مملکت را به بدبختى می‌برید خوشبختى و رفاهیت با فکر و فعالیت باید بدست آید نه با حرف تصور می‌کنم اظهارات شما اشتراکى است من دیگر حرف نمی‌زنم‏.

رئیس - آقا بفرمایید ماده 109 قرائت می‌شود هیچ کدام آقایان استفاده از این ماده نمی‌توانند بکنند 7 نفر اجازه خواسته‌اند برای ماده 109 بنده با موافقت آقایان اجازه نمی‌دهم ماده را قرائت بکنید برای این که روى ماده 109 صحبت نمی‌کنند سوء‌استفاده می‌کنند.

(ماده 109 به شرح زیر قرائت شد)

ماده 109 - اگر در ضمن مباحثات و نطق افترا و تهمتى به یکى از نمایندگان زده شود یا عقیده و اظهار او برخلاف واقع جلوه داده شود و نماینده مذکور برای تبرئه و رفع اشتباه اجازه نطق بخواهد بدون رعایت نوبت اجازه داده خواهد شد.

رئیس - اینجا آقای باتمانقلیج - آقای قبادیان - آقای دکتر بقایی - آقای مهندس رضوى و آقای عامرى اجازه خواسته‌اند.

حاذقى - مخالفم‏.

قبادیان - بنده دو کلمه عرض دارم فورى می‌خواستم عرض می‌کنم‏.

رئیس - ماده 109 را مجلس موافقت کرد چون آقایان همین طور که حرف می‌زنند باز یکى دیگر اجازه می‌خواهد بماند برای بعد در جلسه‌ى آینده نوبت آقایان محفوظ خواهد بود.

باتمانقلیج - 109 بنده محفوظ است‏؟

رئیس - بله پیشنهاد کفایت مذاکرات شده است قرائت می‌شود

( به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم مجلس شورای ملى کفایت مذاکرات راجع به برنامه دولت را پیشنهاد می‌کنم‏

رئیس - آقای دکتر متین دفتری‏

دکتر متین دفترى - خواهش می‌کنم آقایان توجه بفرمایند مخصوصاً از جناب آقای نخست وزیر استدعا می‌کنم توجه بفرمایید بنده اگر پیشنهاد کفایت مذاکرات دادم نمی‌خواستم حق اختصاصى آقای حاذقی را غصب بکنم چون همیشه این پیشنهاد حق اختصاصى ایشان بود (حاذقی - خیلى متشکرم) و باید عرض کنم خدمت آقایان که از طرف فراکسیون هم هیچ مأموریتى ندارم و این ابتکار خود بنده است (حاذقی - ابتکار خوبى است) فقط یک مطالب اصولى و ضرورى دار‌م و می‌خواهم به مناسبت کفایت مذاکرات به عرض آقایان برسانم و کاملاً هم مناسبت دارد از موضوع پیشنهادم خارج نمی‌شوم و خیلى هم مختصر سعى می‌کنم که مطالبم را به عرض آقایان برسانم و از آقایان هم استدعا می‌کنم که چند دقیقه توجه بفرمایند که یک فکرى برای این مملکت بکنیم و از آقای نخست وزیر و همکارانشان هم خواهش می‌کنم که توجه بفرمایند بنده پیشنهاد کفایت مذاکرات که دادم نه برای این است که حق نطق را از نمایندگان سلب کنم نه برای این که دولت حاضر را از اعتراض مخالفین خلاص نمایم بلکه باىد این که عمل و رویه مجلس در این دوره پانزدهم مجلس را تا اندازه‌اى در انظار ضعیف کرده است و گناه پیشرفت نکردن کارها و اوضاع اسف‌انگیز امروز مملکت را همه را بگردن مجلس می‌اندازند (صحیح است) چند دولت تاکنون به این مجلس معرفى شده برنامه‌های براق و فریبنده بدون قصد انشاء تقدیم مجلس کرده‌اند و در مقابل آن از طرف ماها به عنوان موافق و مخالف نطق‌های بلیغ ایراد شده است بالاخره بدون این که متعهد که دولت باشد و متعهد له که مجلس یا ملت است معلوم شود تا در موقع معینى پس از انقضاء وقت کافى بتوان در صورت تخلف مواخذه و باز خواست کرد دولت رأی اعتماد می‌گیرد بلا‌فاصله به جای این که لوایح دولت طرح و اصلاحات ضرورى تصویب شود وقت مجلس را استیضاح‌هاى احیاناً بی‌موقع اشغال می‌کنند و دولت فرسوده می‌شود و کنار می‌رود بدون این که معلوم شود چه کرده است کار خوب کرده است یا کار بد؟ هیچگونه حساب و مفاصاً حسابى در بین نیست (صحیح است) و بالنتیجه امروز که بیش از دو ثلث عمر مجلس گذشته تمام تکالیف اساسى مابلا اجرا مانده بود چه کشور ما معوق جلوى چشم ما مالیات‌هاى غیر قانونى را می‌گیرند (صحیح است) و حرمت قوانین با اغماض مجلس هتک می‌شود (صحیح است) از طرف دیگر زندگانى مردم روز به روز سخت‌تر و ناگوارتر می‌شود هزینه‌ی زندگى مطابق آمارهاى رسمى بانک ملى امسال بیش از 6 برابر آخرین سال قبل از جنگ ترقى کرده در صورتى که درسال 1325 یعنى اولین سال بعد از جنگ کمتر از 5 برابر قبل از جنگ بوده و در این دو سه سال به جای این که تدریجاً تنزل کند و به حالت قبل از چنگ برگردد ترقى می‌کند و مردم در زیر بار فشار گرانى جانشان به لبشان می‌رسد (صحیح اسیت) و مادلمان را خوش می‌کنیم که نطق می‌کنیم یا استیضاح می‌کنیم (صحیح است) (حاذقی - خدا هدایتشان بکند) جاى تردیدى نیست که نطق کردن حق مسلم نمایندگان است که به هیچ دستاویزى نباید این حق سلب شد در برنامه دولت و بودجه هم که معمول است همه گونه صحبت می‌شود کرد اما مجلس هم تکالیفى دارد که باید انجام شود از مثل معروف از کلاهدوزى فقط پف نمش را نباید یاد گرفت (صحیح است) وقتى که جلسات مجلس این طور صرف می‌شود دولت‌ها از ظاهر کار استفاده کرده خود را حق به جانب جلوه می‌دهند و گناه محافظه کاری‌ها و بى‌تصمیمی‌های خود را می‌خواهند با جریان نامطلوب مجلس پرده‌پوشى کنند و حال آن که اگر کارهاى خوب و مثبت می‌کردند به خوبی می‌توانستند مخالفین را در مجلس ساکت کنند (صحیح است) و اگر خداى نخواسته در بین ما کسانى یافت شوند که غرض داشته باشند هرگز در مقابل کارهایى که مورد توجه افکار عمومى باشد جرأت مخالفت نمی‌کنند (صحیح است) بنده منکر این نیستم که مجلس قصور کرده است ولى ماها که از انجام وظیفه خوددارى نکرده و گناهى نداریم متأثریم ولى باید عرض کنم که مجلس یگانه مقصر نیست به عقیده بنده هیچ کدام از دولت‌هایى که در این دوره روى کار آمده‌اند همکارى صحیح و جدى و صمیمى با مجلس نکرده‌اند و اگر نتوانیم بگوییم که حسن‌نیت نداشته‌اند مسلماً باید بگوییم که همکارى را بلد نبوده‌اند اگر در این مجلس یک اکثریت ثابت وافى درست نشده است تقصیر آن نبیشتر متوجه دولت‌های گذشته است که نتوانسته‌اند مجلس را گرم کار بکنند همه جاى دنیا اکثریت را دولت ایجاد و حفظ می‌کند اما دولت‌هاى گذشته با بى‌اعتنا و ناشى بوده‌اند یا این که وزراء منافق خواستند که بندوبست‌هاى خصوصى بکنند و بعضى حساب‌های خصوصى باز نمایند (صحیح است) و این معنى همکارى بین مجلس و دولت نیست (صحیح است) برعکس این رویه در مجلس به جای اتحاد نفاق و به جای وحدت نظر تشتت ایجاد می‌کند (صحیح است) با این مقدمات آقایان نمایندگان چرا ما باید به خود نیاییم و در یک رویه که موجب بدنامى ما می‌شود و بهانه بدست دولت‌های مستضعف داده است تجدید نظر ننماییم امروز پانزدهم روز است‏ برنامه دولت در مجلس مطرح است‏.

رئیس - آقای دکتر متین دفترى ماده 63 نظامنامه را هم در نظر بگیرید.

دکتر متین دفترى - چشم اطاعت می‌کنم اگر توجه بفرمایید بنده از موضوع پیشنهاد خار‌ج نمی‌شوم در این مدت فقط یک نفر مخالف و یک نفر موافق صحبت کرده‌اند بیانات آقای مهندس رضوى چند جلسه را اشغال کرد و در واقع ایشان حق همه مخالفین را ادا کردند (مهندس رضوى - متشکرم) و تصور نمی‌کنم که دیگر جاى صحبت برای کسى باقى باشد (صحیح است) اما از این نطق‌ها چه نتیجه گرفته می‌شود در صورتى که فقط در مجلس ایجاد تشنج بیشتر بکند و مجلس را تضعیف نماید و وقتى که مجلس ضعیف بود کدام دولت ممکن است دیگر از ما حساب ببرد و به جریانات نامطلوب که مورد اعتراض مخالفین است خاتمه بدهد (صحیح است) فرض کنیم که ده جلسه دیگر در اطراف برنامه بحث بکنیم و تمام دردها را بگوییم و چند ماده ضرورى دیگر برحسب تذکر مخالفین بر مواد برنامه بیفزاییم مگر خیال می‌کنید با وضع حاضر مجلس و دولت هیچیک از مواد این برنامه عملى خواهد شد مثلاً خیال می‌فرمایید با این حرف‌ها روابط ما با دول خارج واقعاً براساس احترام متقابل استوار می‌شود در صورتى که فعلاً دو بلوک بزرگ دنیا هیچکدام با اعتماد به ما نگاه نمی‌کنند حقوق ملت ایران از شرکت نفت یا از شیلات استیفاء می‌شود؟ بحرین و فیروزه را استرداد خواهند کرد در صورتى که ما حاکمیت مسلم خود را در شط‌العرب که شریان حیاتى ایران است داریم از دست می‌دهیم و حق‌الشرب ما را از هیرمند دارند قطع می‌کنند با این که ما انتظار داریم با این برنامه‌ها ما حقیقة عدالت اجتماعى و قضایى خواهیم داشت؟ برنامه هفت ساله اجرا و کشور آباد و زندگانى مردم ارزان و راحت خواهد شد؟ یأس من از این نیست که در حسن‌نیت آقای ساعد دوست عزیز خودم کوچک‌ترین تردیدى داشته باشم چرا این طور نیست این اصل مسلم را آقایان بدانند که دول خارجه فقط و فقط وقتى به شما احترام خواهند گذاشت و حقوق حقه‌ی ما را خواهند شناخت که ایران به تمام معنى دارای حکومت باشد (صحیح است) یعنى حکومت ثابت متکى به ملت (صحیح است) حکومتى

+++

که ملت پشتیبان آن باشد (صحیح اس) و هر حرفى که می‌زند بدانند حرف ملت ایران است (صحیح است) و غیر قابل تغییر است و همه پشت آن می‌ایستند (صحیح است) راجع به شکایاتی که از کمپانى نفت جنوب در اینجا عنوان شده آقایان محترم کارکنان کمپانى را چرا متهم به تقلب می‌کنید؟ باید آن را برعکس تقدیر نمود که منافع مخدوم خود را حفظ می‌کنند اگر مال ایران مثل مال بى‌صاحب و ایران بى‌کس باشد تقصیر کسى نیست (صحیح است) از وزراء و زمامدارانى که از دو سال به این طرف روى کار آمده‌اند بپرسید آیا هیچ شنیده‌اند یا اگر شنیده‌اند یادشان هست که سال قبل موقعى که کارگران در آغا جارى اعتصاب کرده بودند...

رئیس - آقای دکتر متین دفترى از موضوع خارج شده‌اید.

دکتر متین دفترى - اجازه بفرمایید یک عرایض اصولى است اگر نمی‌خواهید عرض نکنم‏.

رئیس - این موضوعات روى پیشنهاد نمی‌شود پیشنهاد داده‌اید روى پیشنهاد باید بفرمایید

دکتر متین دفترى - اجازه بفرمایید آقای رئیس آقایان راجع به ماده 109 دو ساعت صحبت کردند بنده یک مطالب اساسى دارم اگر آقایان میل ندارید عرض نکنم.‏

جمعى از نمایندگان - بفرمایید.

رئیس - در موضوع پیشنهاد بفرمایید.

دکتر متین دفترى - وزیر خارجه انگلیس مستر بوین چه گفت و چه وعده کرد؟ اگر فراموش شده است من یادآورى می‌کنم که مستر بوین در آن موقع در پارلمان انگلیس اعلام کرد که وسایل رفاه کارگران نفت جنوب باید از حیث ساختمان منازل و زندگانى و جها‌ت دیگر تأمین شود مستر بوین حتى فریاد کرد اگر غیر از این باشد و کارگران ایرانى را بدون رضامندى مجبور به کار کنند من بنزینى را که از دست رنج آن‌ها حاصل شود حرام می‌دانم (صحیح است) و حاضر نیستم سوار اتومبیلى بشوم که با چنین بنزینى حرکت کند (مهندس رضوى - ولى این‌ها کافى برای مانبود) (آزاد - این حرف‌ها دیگر صحبتى ندارد آن‌ها می‌برند) (مهندس رضوى - خون ما را هم در اتومبیلشان می‌ریزند اگر بسوزد چه رسد به بنزین) با چنین وعده‌ای چرا وسایل رفاه کارگران ما فراهم نشده (مهندس رضوى - باید حقوق ما را بدهند بدانید) که علت آن فقط و فقط این است که ما حکومتى به معنای واقعى نداشته‌ایم (صحیح است) و کسى به یک دولت بدون پشتیبان و یک مجلس متشتت بدون اکثریت قاطع وقعى نمی‌گذارد (صحیح است) به یک کشورى که هیئت رئیسه‌اش چنین باشد در خارجه اعتنا نمی‌کنند و اعتبار و امتیازى نمی‌دهند این است که بنده امروز می‌خواهم با صداى بلند به نام مصالح عالیه کشور که در این روزهاى بحرانى دنیا در خطر است از عموم نمایندگان محترم دعوت نمایم که از این پس تعصب‌های فراکسیونى را کنار گذارده نفاق را براندازیم (صحیح است) در درجه اول علل نفاق و تشنج مجلس فعلى را که بارى ضعف حکومت است جستجو و رفع کنیم تا بتوانیم یک حکومت قوى با قوت قانونى به وجود آوریم و از او کار بخواهیم و خودمان هم در سایه‌ى این اتحاد کار کنیم (مهندس رضوى - یعنى منافع خصوصی را کنار بگذارند) و تکالیفى که بر عهده مجلس است به سنگ تمام انجام دهیم اما راجع به دولت جناب آقای ساعد بنده معتقدم اگر آقایان این نظریات و این اصول را قبول دارند و ایشان باید بماند و کار بکند حتماً باید ایشان با یک اکثریت قاطعى بمانند و چون ایشان مرد شریفى هستند نباید وجود ایشان باعث نفاق ما بشود ما بایستى امروز یا هر چه زودتر اصراری ندارم که به عرایض من توجه بفرمایید و رأی بدهند آقایان یا ندهید ولى بنده لازم دانستم که این عرایض را به عرض آقایان برسانم و اما راجع به رأی اعتماد هم دو کلمه با اجازه آقایان به عرض می‌رسانم چون در خارج از ما مى‌پرسند که شما روى چه اصولى به دولتی رأی اعتما‌د می‌دهید و روى چه اصولى اعتمادتان را سلب می‌کنید و هیچ متعهدى ، متعهد لهى درست در بین نیست بنده تصمیم گرفتم درحد خودم از نظر خودم از این تاریخ تا آخر مجلس چه جناب آقای ساعد باشند چه هر دولت دیگرى امیدوارم که ایشان بمانند و رأی هم بگیرند ولى در هر صورت نظر بنده راجع به دولت این است که این اظهارات را باید دولت صراحة بفرمایند بنده نظریات خودم را خیلى محدود می‌کنم خیال می‌کنم که خیلى از آقایان باشند در این مجلس که مثل بنده فکر بکنند بنده معتقدم مقدم بر هر چیز باید سطح هزینه زندگانى را پایین آورد.

رئیس - جناب آقای دکتر بنده جسارت می‌کنم هزینه و این قبیل صحبت‌ها ربطى به پیشنهاد ندارد خواهش می‌کنم قطع بفرمایید برای این که آقای صدر کشاروز هم اجازه خواسته‌اند اجازه بفرمایید که برای بعد باشد موضوع هزینه زندگانى را بگذارید برای بعد.

دکتر متین دفترى - بعد یعنى کى‏؟

رئیس - موضوع هزینه زندگانی را بگذارید برای بعد.

دکتر متین دفترى - اگر ایشان جواب این عده‌ای را که بنده می‌خواهم بدهند ندهند بنده تکلیفم در دادن رأی اعتماد مشکل می‌شود برای عده‌ای از آقایان هم مشکل می‌شود.

رئیس - ایشان وعده بدهند این راهش نیست.‏

دکتر متین دفترى - راهش را بفرمایید ما مى‌خواهیم یک تعهد صریحى از ایشان بگیریم‏.

رئیس - خیلى خوب ایشان در ضمن صحبت خودشان می‌گویند.

دکتر متین دفترى - آخر ایشان نمی‌دانند که من چه می‌خواهم بگویم تا نگویم که ایشان اطلاع پیدا نمی‌کنند.

رئیس - ممکن بود آقا به عنوان موافق یا مخالف صحبت کنید یا این که آقای دهقان نوبتشان را بدهند به شما.

دهقان - بنده جبران می‌کنم‏.

دکتر متین دفترى - اگر یک دقیقه اجازه بدهید بنده موضوع را تمام می‌کنم‏.

اقبال - 5 دقیقه هم اشکالى ندارد بفرمایید.

دکتر متین دفترى - به همین ملاحظه موضوع خود را یادداشت کردم که وقت آقایان را نگیرم‏.

رئیس - بفرمایید

دکتر متین دفترى - بنده مقدم بر هر چیز پایین آوردن سطح هزینه‌ی زندگى را می‌دانم که واقعاً طاقت فرسا است این گرانى زندگانى که در درجه اول علت آن مالیات‌ها و عوارض غیر عادلانه است و درست مفهوم مخالف عدالت اجتماعى است استعمال این دو لفظ چیزى است در ایران مد شده و در برنامه دولت هم دیده می‌شود دولت باید حتماً از فشار مالیات‌های غیر مستقیم که تحمیل بر دوش ملت ایران می‌شود بکاهد و جبران جبران این فشار را از راه مالیات مستقیم که مربوط به طبقه اغنیا است بکند (مهندس رضوى - کافى است آقا همین یک راه کافى است؟) خیر عرض دیگرى که دارم راجع به اصلاح دادرسى است مخصوصاً راجع به دستگاه‌هایى که موسوم است به ضابطین دادگسترى مخصوصاً در موضوع ژاندارمرى آقایان باید اطمینان بدهند و با اصلاح فورى از شما می‌خواهیم یک رئیس ژاندارمرى برای آذربایجان معین شد و رفت و بعد از چندى هم از او اظهار رضایت کردند حال آمده است به تهران و می‌گوید من نمی‌روم برای این که با صد تومان حقوق به ژاندارم دادن یعنى جواز دزدى دادن (مهندس رضوى - معلم صد تومانى داریم معلم هشتاد تومانى داریم) و اضافه بر آن راجع به اصلاح دستگاه وصول مالیات‌ها است که به این قبیل اجحافات خاتمه داده بشود و مالیاتى که باید گرفت باى دولت برای دولت بگیرند (مهندس رضوى - پرونده توافق را هم برگردانند) موافقت‌ها و پیش آگهی‌ها باید موقوف بشود  (مهندس رضوى - خود جنابعالى توافق‌ها را باید رد کنید) بعد از دو ماه اگر تعهد خود را انجام دادند که فبها و اگر ندادند از این به بعد هم ما رأی نخواهیم داد.

رئیس - چون اکثریت برای رأی حاصل است می‌خواستم استفاده کنم که صورت مجلس جلسات هم تصویب شد (صحیح است)‏

مهندس رضوى - با اصلاحاتى که عرض شد

رئیس - آنهایى که وارد بود بلى آنهایى که وارد نبود خیر آقای عباس اسکندرى بفرمایید.

عباس اسکندرى - الان چند روز است متجاوز از یک هفته است و در برنامه دولت جناب آقای ساعد مذاکره می‌شود و این مذاکره البته از نظر موافق و مخالف و چند ماده صد و نه هم که اخطار شده است به عقیده بنده قسمت‌های زیاد آن مفید بوده است و بعضى‌ها تصور می‌کنند که وضع مجلس ما فعلاً متشنج است یابد است به عقیده من تازه مجلس ما مجلس شده است (صحیح است) یعنى این مجلس محل تصادم افکار و عقاید است (صحیح است) و مجلس باید همین طور باشد و بالاخره هم اکثریت قاطع و حکمفرما است اما نباید گفت چرا صحبت می‌شود بسیار صحبت‌های خوب شد آقای مهندس رضوى اینجا بسیار مطالب مفید ایراد کردند آقای باتمانقلیج هم در یک قسمت مطالب خوب گفته‌اند

+++

آنهایى هم که اعتراض کردند و به عنوان ماده 109 اخطار کردند آن‌ها هم قسمتى درست بوده است (مهندس رضوى - پس همه خوب بود موافق و مخالف هر چه گفتند) بنده حالا عرض می‌کنم قسمت‌هاى را که در سیاست خارجى فرمودند بسیار بسیار مفید بود اشتباهاتى داشت یکى دو تا‌ش را در همان جا مرتفع کردم قسمت دیگرش هم البته مورد بحث من است آن‌ها را هم عرض می‌کنم آن این است که راجع به دارایی نفت جنوب که می‌فرمودید یک قدرى در رقمش اشتباه بود مطابق کتاب موجود و مجله‌هاى رسمى نفت مهر 1936 دارایی کمپانى نفت جنوب را سیزده هزار و چهار صد و پنجاه میلیون لیره (صحیح است) تخمین کرده‌اند (صحیح است) نه از نظر این که انستسالاسیونش چقدر است پنج درصد سرکیس کالیوس گلینگیان را در 1925 به هزار میلیون دلار به مبایعه گذاشتند معامله نکرد البته این‌ها اشکال ندارد آقای باتمانقلیج اعتراض ایشان به شما وارد نبود که آقای مهندس رضوى این ارقام را از کجا آوردید؟ به نظر من این حرف بى‌انصافى بود از برای این که این مطالب که در مجلس گفته می‌شود این‌ها باب پنجم در عشق و جوانى سعدى نیست که آدم همین جور بگوید البته باید به یک جایى مراجعه کرده باشد و این سند را از جایى گرفته باشد چه اشکالى دارد برای بنده که بیایم بگویم که به عدد چقدر است بایستى ایشان توجه و مطالعه بکنند از هرجا که توانست بدست بیاورد و اگر ایشان از جایى دست نیاورده بودند این رقم را از پیش خود بى‌حساب گفته بودند و مى‌گفتند این غلط بود ایشان زحمت کشیدند مطالعه کردند پیدا کردند اگر آقای باتمانقلیج می‌خواهند من با پانزده تومان این سند را در دسترس‌شان می‌گذارم کتاب راجع به نفتى را که با ذوق ایشان با فکر ایشان یا وضعیتى که دارند مناسب باشد کتاب راجع به نفت انتوان زیشگاه را الان بروید 15 تومان بدهید بخرید شما می‌خواهید خودتان مراجعه کنید و بگیرید اگر می‌خواهید من به شما بدهم شما این 15 تومان را بدهید و بروید مطالعه بکنید مطالب را به شما نشان خواهد داد و شما هم در یک دقیقه تشریف خواهید آورد این جا و همه مطالب را مثل فرفره خواهید گفت و اسباب حیرت و تعجب همه خواهدشد که شما از کجا یاد گرفتید این ا‌شکال ندارد آقا این‌ها نوشته شده است مجله‌های انگلیسى و آمریکایی هست جاهاى دیگر هم هست بیلان‌های شرکت‌ها هست (مهندس رضوى - بنده خودم اعلام کردم که همه‌اش حساب شده است) تمام این چیزهایى که فرمودید تمام این‌ها صحیح است و تمام موافقین و مخالفین نظریات خودشان را دارند می‌دهند این اعتراض شما آقای باتمانقلیج از روى بى‌انصافى بود یک کسى که دقت می‌کند و مراجع می‌کند نباید نسبت به او بى‌انصافى کرد اما در یک قسمت کشت تریاکش بنده موافق نبودم این‌ها اختلاف نظر است به هر حال به عقیده من تمام این مطالبى را که راجع به شرکت نفت گفته شد یکى از خدماتى است که آقای مهندس رضوى کردند این‌ها هیچ عقیده بنده جاى تردید نبود ایشان هم ضمن مطالب خودشان اظهار لطف به بنده فرمودند و گفتند که این مطلب تازه‌ی نبود و اسکندرى هم از اول مجلس گفتند بنده گفتم که همه آقایان بگویند آقای دکتر معظمى - آقای دکتر اعتبار آقای مسعودى و همه نمایندگان بگویند و نظرم این بود که شماها بخواهید این را از دولت‌هایى که می‌آیند این کار را انجام بدهند.

مهندس رضوى - شیلات را هم بفرمایید آقای اسکندرى تصدیق می‌فرمایید یا تکذیب می‌فرمایید

رئیس - آقای اسکندرى در قسمتى که مخالف با کفایت مذاکرات است صحبت بفرمایید

عباس اسکندرى - بلى مذاکرات به اندازه‌ای زیاد شده است اینجا که آقای رئیس هم در ضمن این مذاکرات خسته شده‌اند و حالا حوصله ایشان هم سررفته است درست موقعى است که بنده دارم صحبت می‌کنم ولى خوب است اجازه بفرمایید که بنده این چند کلمه را به عرض برسانم بنده به مقام ریاست هم حق می‌دهم بنده چرا آقایان نمایندگان با کفایت مذاکرات مخالفم؟ سع علت دارد اصولاً با تشکیلات فعلى کشور ایران مخالفم این تشکیلات متناسب و مفید برای مردم نیست برای این مملکت این حکومت‌هایى که می‌آیند با این تشکیلاتى که هست و همان روش را ادامه می‌دهند هیچکارى جز ضرر برای این مملکت انجام داده نمی‌شود حالا اجازه بفرمایید که چر‌ا می‌خواهم بگویم مذاکرات کافى نیست من می‌خواهم آقایان را متقاعد بکنم به این که این مذاکراتى که شد‌ه است کافى نیست بنده مکرر گفته‌ام نه این که این را برای خودم یک حسنى بدانم نه این را تا این دفعه برای خودم شکست می‌دانم اقلیت مجلس بنده هستم ولى آن روز که بنده موفق شدم و اکثریت تشکیل داد آن وقت روز فتح من است (مهندس رضوى - اول هم ثبت اسناد را اصلاح بفرمایید) ثبت اسناد و همه را اصلاح می‌کنم بایستى آقا این طرز حکومت که الان هست یعنى حکومت آقای هژیر می‌رود حکومت آقای ساعد می‌آید حکومت آقای حکیمى رفت حکومت آقای هژیر آمد و هر کدام یک پروگرام می‌آورد اینجا و ده دوازده ماده اینجا گفته می‌شود و مذاکراتى هم رویش می‌شود و بعد هم رأی می‌دهند و می‌روند و بعد از دو ماه هم ساقط می‌شوند آقایان من از شماها انصاف می‌خواهم ببینید از این پروگرام ها برای دولت‌هایى که حداکثر عمرشان سه ماه چهار ماه پنج ماه و کمتر از اینها هم شاید باشد اصلاً این صورت شوخى ندارد و با وضع این مملکت این پرگرام‌ها یک بازى کردن با مقدرات کشور نیست چه معنى دارد پروگرامى که می‌آوریم و انجام آن ده سال فرصت می‌خواهد که رویش کار بکنیم و ما هم می‌دانیم دو ماه نمی‌مانیم آقایان آرزو غیر از پروگرام است‏.

رئیس - آقای اسکندرى این بحث در برنامه نیست صحبت شما مخالفت با کفایت مذاکرات است‏.

فرامرزى - صحیح است آقا مخالفت باکفایت مذاکرات است بفرمایید.

اسکندرى - این مخالفت بنده است بنده از اول مجلس این طور تشخیص دادم که طرز این تشکیلات و عمل این حکومت‌ها مفید فایده‌ای برای کشور ایران نیست مخالفت کردم این مخالفت‌های من هیچکدام برای این نبود که آقای حکیمى بروند از برای این که من با آقای هژیر قراردادى داشته‌ام تا ایشان بروند و آقای ساعد بیایند نه هیچ نظر شخصى و خصوصى نداشتم در یک کشورى برای این نیست که از پانزده میلیون شما هشتصد میلیون تومان بگیرید و او را بیاورید بین سیصد هزار نفرتقسیم بکنید این معنى تشکیلات مملکتى نیست وقتى که این را کوچک‌تر بکنیم می‌بینیم که در یک شهرى در یک موقعى که حکومت مرکزیت نداشته باشد یک نفر آدم هم ممکن است که تفنگدار داشته باشد یا چندتا چماقدار بعداز مردم این شهر و آنهایى که آنجا عبور و مرور می‌کنند یک مقدارى بگیرد و این را تقسیم بکند بین افراد خودش این صحیح نیست این تشکیلات مملکتى گفته نمی‌شود به نظر بنده تشکیلات مملکتى معنایش این نیست پول‌هایى که گرفته می‌شود باید این پول‌ها برای بهداشت فرهنگ مملکت خرج بشود والا مالیات معنى ندارد و معنیش این نیست این خراجى است که یک غالبى در یک مملکت مغلوب که وارد شد از مردم می‌گیرد و امروز هم با مردم مغلوب این جور معامله نمی‌کنند این توضیح از نظر سوء تشکیلات و قمستى از مخالفت بنده است بنده از آقایان نمایندگان تقاضى دارم که نبایستى به کفایت مذاکرات رأی داده بشود و بایستى این مطالب واقعاً گفته بشود و از خود آقایان وزراء و دولت‌ها باید انصاف خواست و گفت آقا فرض کنیم موفق شوید و چند ماهى هم بیایید این چه نتیجه دارد؟ باید یک فکرى برای مملکت بکنید شما به جای این حرف‌ها اگر بیایید بگویید که برنامه من فقط این است که من می‌خواهم شهرداری‌ها را اصلاح بکنم و واقعاً هم در مدت دو ماه سه ماه این کار را بکنید بهتر نیست؟ و ملاحظه هم فرمودید حتى مذاکراتى که موافق و مخالف دولت اینجا کردند بالاخره از دولت درخواست کردند که شما این کارها را بکنید بنده چنین تقاضایى از این دولت‌ها نمی‌کنم چون می‌دانم کارى انجام نمی‌دهند موضوع دیگرى که علت مخالفت بنده باکفایت مذاکرات است موضوع سیاست خارجى است باید راجع به سیاست خارجى دولت مذاکره شود و حتماً باید مذاکره شود بنده با یک عده از هم فکرانى که در این مجلس دارم و با این آقایان در این موضوع بحث کامل کرده‌ایم بالاخره معتقد شدیم و نوشتیم و تعهد کردیم که نسبت به این دولت و دولت‌هایى که مشابه این‌ها هستند موافقت نمی‌کنیم چرا؟ از برای این که اوضاع دنیا به ما بیش از اینها اجازه نمی‌دهد ما هر روز بیاییم وقت مملکت را بگذرانیم و یک دولت‌هایى بیایند سرکار بدون داشتن یک نقشه معین چند روزى بیایند و بروند این نتیجه برای کشور ندارد باید در این موقع آشفته جهانى دولتى مقتدر قانونى در این مملکت به وجود بیاید و امور مملکت را بدست بگیرد و ما را ازاین دریاى مواج پرخطر رهایى بدهد بس است این تفرقه بس است این روزگذراندن‌ها برای این مملکت ما تعهد کردیم و اگر هم به ما اجازه صحبت داده نشود و خواستند رأی در کفایت مذاکرات بگیرند ماها شرکت در کفایت مذاکرات نمی‌کنیم‏.

رئیس - آقای اسکندرى بیاناتتان را مختصر بفرمایید

عباس اسکندرى - در برنامه دولت این یکى از علل مخالفت بنده راجع به کفایت مذاکرات این است در برنامه نوشته شده است وفادارى به مجمع ملل متفق‏!!...

رئیس - این که در اصل موضوع است شما

+++

 پیشنهاد خودتان را توضیح بفرمایید شما جزء مخالفین اسم نوشتید اگر کفایت مذاکرات تصویب نشد شما هم نطق می‌کنید آقا به عنوان مخالف با پیشنهاد کفایت مذاکرات همان طور که به ایشان تذکر دادم به خودتان هم تذکر می‌دهم که وقت مجلس تلف نشود.

عباس اسکندرى - مقام ریاست آنچه که می‌فرمایند البته اطاعت می‌شود ولى برای این که مجلس بفهمد چرا بنده می‌گویم مخالفم این مطلب را که بنده اینجا در چند سطر می‌خواهم ادا کنم وقتى که نوبت بنده برسد در مخالفت توضیح آن یک روز وقت مجلس را می‌گیرد ولى مختصراً باید توضیح بدهم که چرا مخالفم‏.

رئیس - بسیار خوب آقا وقت مانعى ندارد ولى حالا مختصر بفرمایید.

عباس اسکندرى - ... این وفادارى به سازمان ملل متحد بسیار خوب است در صورتی که ما از آن به نفع کشور استفاده کنیم (صحیح است) ما هر سال یک مبلغى هم آنجا می‌پردازیم آقا آنجا چه کار می‌کنیم؟ (یک نفر از نمایندگان - هیچ) چنان چه همسایه‌های ما و ممالک اسلامى مجاور و غیر مجاور از ما تقاضا دارند بنده مجبور هستم اینجا ایستادگى بکنم که کفایت مذاکرات تصویب نشود تا بتوانم مراسله‌ای را که از هندوستان به من می‌نویسند راجع به مذاکراتی که در همین مجلس ما درباره حید‌آباد کردیم  و به آن اهمیت داده شده است (نمایندگان - صحیح است) و در هندوستان آنهایى که مسلمانند و طرفدار ما هستند راجع به همین موضوع صحبت نموده‌ام آن‌ها از ما تقاضا دارند یعنى به مجلس شوای ملى ما اهمیت داده‌اند از ما تقاضا دارند که ما هم به آنها کمک بکنیم و در نتیجه امروز هم در مجمع ملل متحد منعکس شد ون وشته شد ما بابد به آنها کمک بکنیم (صحیح است) و از دولت‌هایى که مى‌آیند بخواهیم و آن دولت مقتدر که بنده در نظر دارم و باید در این مملکت تشکیل بشود باید بخواهد و اگر خواست خواهد شد ممالک تشکیل بشود باید بخواهد و اگر خواست خواهد شد ممالک مجاور ما به ما امیدوارند چشم دارند وقتى که ما مى‌بینیم رئیس آزاد‌ی خواهان شبه جزیره دکن را می‌گیرند و می‌خواهند ببرند در قلعه سرخ دهلى و آنجا در جلسه سرى محاکمه بکنند ما اینجا بایستى بگوییم که این عمل صحیح نیست (نمایندگان - صحیح است) سید قاسم رضوى شخصى است که برای آزادى شبه جزیره دکن دفاع می‌کرده (صحیح است - صحیح است) و ما باید این‌ها را بخواهیم و به پاندیت لعل نهرو بگوییم که شما که وارث مکتب گاندى هستید گاندى زعیم شما و پیشواى شما سال‌ها زنجیر اسارت را برای آزادى هند به گردن گرفت (صحیح است) شما وقتى آزادى هند بگردن گرفت (صحیح است) شما وقتى آزاد شدید نباید این کار را بکنید ما این را باید بخواهیم پس ما باید وقت صحبت داشته باشیم که من کاغذ آنها را لااقل برای شما بخوانم ای کاش روح گاندى به جای این که به جاهاى دیگر پرواز کرد کاش در پهلو و مجاورت شاگرد خودش آشیان گرفته بود و او را راهنمایى می‌کرد (نمایندگان - صحیح است) من احترام می‌گذارم به این پیشوای هند اما امیدوار هستم آن‌ها هم به یاد بیاورند که زیر زنجیر بیدادگرى سال‌ها زندگى کرده‌اند امروز نباید به زور بر دیگران حکومت بکنند (صحیح است) بایستى یک ممالک متحده هند تشکیل بشود (صحیح است) و یک حکومت داشته باشد با موافقت عامه و اکثریت و برقلوب آن مردم حکومت کند (نمایندگان - صحیح است) نه این که به زور یک حکومت موجود مستقل مسلمان دویست و پنجاه ساله حیدر آباد را از بین ببرند و با کشمیر چنین معامله بکنند (نمایندگان - صحیح است) ما مى‌بینیم در مجمع ملل متحد راجع به تشکیل دولت جدید یهود که هشتصد هزار نفر جمعیت دارد این همه صحبت می‌کنند ما عضو جامعه ملل متحد هستیم و حرف نزدیم برای یک مملکتى که بیست و سه میلیون جمعیت دارد و حکومت آن سال‌ها بدست مسلمانان اداره می‌شد (صحیح است) ما باید استفاده بکنیم و صحبت خودمان را بکنیم و از دولت‌هایى که قدرت داشته باشند این کارها را بکنند البته پشتیبانى می‌کنیم این راجع به سیاست خارجى است که بنده اعتراض دارم‏...

رئیس - آقای اسکندرى حالا دیگر بنده نمی‌گذارم بیش از این صحبت بشود.

حاذقی - فرمودید سه علت دارد و هر سه را فرمودید دیگر بس است.‏

عباس اسکندرى - بنده علل مخالفت خودم را می‌گویم .

رئیس - خواهش می‌کنم بگذارید این سابقه‌ها گذاشته نشود پیشنهاد ایشان پیشنهاد کفایت مذاکرات بود شما هم راجع به آن صحبت کردید.

عباس اسکندرى - بنده این سابقه را نمی‌گذارم صحبت دیگر بنده مخالفتم با افراد حکومت است من اعتراض بر افراد هیئت دولت دارم و این را کسى اینجا نگفته که بگوییم مذاکرات کافى است بنده مجبور هستم که اینجا توضیح بدهم که به افراد حکومت اعتراض دارم بالاخره برای یک دفعه هم شده باشد ما که وکیل این مجلس هستیم برای ارباب کیخسرو که کشته شد و خفه شد باید چند کلمه حرف بزنیم من بایستى در این موقع که این حکومت می‌آید و کسانى راکه من مقصر می‌دانم باید از ارباب کیخسرو در اینجا صحبت بکنم‏ (جمعى از نمایندگان - صحیح است بفرمایید) بنده علتش را می‌گویم صحبت نمی‌کنم این یکى از علل مخالفت بنده است با این حکومت و من بایستى صحبت بکنم اگر مجلس اجازه نمی‌دهد من صحبت نمی‌کنم‏.

رئیس - در این قسمت‌ها شما باید در همان تقاضایى که کرده‌اید به عنوان مخالف برنامه صحبت بکنید فعلاً در اینجا باید در مخالفت با پیشنهاد صحبت کنید.

عباس اسکندرى - به هر حال اگر به بنده اجازه داده نشد و موافقت کردید با کفایت مذاکرات بدانید که این‌ها مطالبى است که باید اینجا روشن بشود و به همین دلیل من و رفقایى که در اینجا دارم و آنها هم تعهد شرافتى دارند که در این قسمت‌ها پافشارى بکنند و اصرار بکنند ما در کفایت مذاکرات شرکت نمی‌کنیم‏.

رئیس - باید رأی به کفایت مذاکرات گرفت وعده هم کافى نیست (یک نفر از نمایندگان - چند دقیقه تنفس بدهید) اعلام رأی شده است راجع به کفایت مذاکرات.‏

دکتر اعتبار - آقای دکتر متین دفتری پس می‌گیرند.

دکتر متین دفترى - بنده موکول به نظر دولت می‌کنم‏.

رئیس- اگر شما هم پس بگیرید دیگرى این پیشنهاد را داده است و باز همین است اسم‌های آنهایى را که در جلسه نمی‌آیند بنویسید و بیاورید (پس از چند دقیقه عده برای رأی کافى شد) رأی گرفته می‌شود به پیشنهاد آقای دکتر متین دفترى راجع به کفایت مذاکرات آقایانی که موافقند قیام کنند (عده کمى برخاستند) تصویب نشد. آقای دهقان‏

دهقان - بنده می‌خواستم از این موقعیت استفاد بکنم و از فوت آقای ثقة‌الاسلامى نماینده سابق مجلس اینجا اظهار تأثر کنم (صحیح است) زیرا ایشان یکى از مردان شریف و میهن پرست و خدمتگزار بوده‌اند (صحیح است) درباره اظهار یکى از آقایان تذکرى عرض کنم مقدمة که گفتند یکى از نمایندگان موافق دولت در صف مخالف اسم نوشته است برای این که جاى مخالفین را بگیرد و نگذارد مخالفین صحبت بکنند بنده می‌خواستم عرض بکنم که صحیح نیست و آن نماینده روى اخلاق و خصوصیات خودش درباره من قضاوت کرده برای این که جاى مخالفین را بگیرد و نگذارد مخالفین صحبت بکنند بنده می‌خواستم عرض بکنم که صحیح نیست و آن نماینده روى اخلاق و خصوصیات خودش درباره من قضاوت کرده برای آن که من هیچوقت وحشتى از بیان عقاید خودم در هیچ موردى و هیچ موقعى نداشتم (صحیح است) و امروز هم که می‌گویم با برنامه دولت حقیقة مخالفم دلایلم را هم حالا عرض می‌کنم و آقایان اگر گوش دادند آن وقت هر گونه قضاوتى می‌خواهند بفرمایند تذکر دیگرى که می‌خواستم عرض بکنم این است که بنده با این که افتخار عضویت فراکسیون اتحاد ملى و همکارى با این فراکسیون را دارم ولى صحبت‌ها از جانب خودم است و مربوط به این فراکسیون نیست کما این که آقای باتمانقلیج هم صحبت‌هایشان مربوط به خودشان بود و مربوط به فراکسیون اتحاد ملى نبود (صحیح است) و این تذکر را لازم می‌دانیم عرض کنم (فرامرزى - و رأی هم به برنامه نخواهید داد) استدعا می‌کنم قبلاً قضاوت نفرمایید استاد محترم بنده اجازه بدهید بنده عرایضم را بکنم آقای فرامرزى خیلى عجول هستند با ارادت کاملى که به جناب آقای ساعد دارم و ایشان را یکى از رجال پاک و میهن پرست شریف ایران می‌شناسم و با این که از اول دوره فعلى تاکنون افتخار همکارى در یک فراکسیون را با ایشان داشته و در رأی تمایل به جناب آقای ساعد شرکت کردم متأسفم عرض کنم که برنامه تقدیمى ایشان به مجلس مرا قانع نکرده است این برنامه برای روزهایى مناسب است که دنیا وضع آرامى داشته باشد و ما هم از هر سو در فشار و زحمت نباشیم و هر روز بیم شروع یک جنگ جدید در دنیا نرود و در اثر تحولات بین‌المللى و تأثیر عکس‌العمل آن در ایران اوضاع کشور تا این حد غیر طبیعى و از هم گیسخته نباشد برای آن روزها البته چنین برنامه‌ای را برای دولتى که البته حسن‌نیت دارد می‌توان مناسب دانست ولى امروز با وضعى که بر هیچکس پوشیده نیست تقدیم یک برنامه معمولى که در آن از همین وعده و نویدهاى معمولى همه دولت‌ها برای مواقع عادى داده شده باشد غیر قابل انتظار و اقناع کننده نمی‌باشد این است که برخلاف میل و باکمال تأسف باید عرض کنم که با برنامه ایشان موافق نیستم و امیدارم با استماع عرایض من در موقع دفاع از برنامه خود مسایلى را که عرض خواهد شد روشن سازند تا بتوانیم به ایشان و کابینه حاضر رأی موافق بدهیم قبل از عرض مطلب اصلى ایراد اساسى را که به کابینه حاضر و طرز انتخاب همکاران از طرف جناب آقای ساعد دارم عرض می‌کنم و می‌دانم که در عرض این ایراد نظر بسیار‌ی از نمایندگان محترم را بیان

+++

 داشته‌ام در کابینه قبل آقای دکتر اقبال که یکى از وزیران مورد توجه مجلس هستند وزیر فرهنگ و در آنجا به مصلحت و مقتضیات ادارى کارهایى را انجام دادند این کارها برای کسانى که هر روز در این کشور برای اخلال و آشوب و ایجاد نفاق در پى بهانه و وسیله هستند دست آویز خوب بود که بین آموزگاران و دبیران تشنجى به وجود آورده و به نام حمایت از حقوق معلمین در مدارس تولید هرج و مرج کنند آقای دکتر اقبال با مقاومت در برابر این قبیل افراد و جلوگیرى از هرگونه دسته‌بندی‌های مضر نظر نمایندگان و افرادى را که معتقد هستند به لحاظ حفظ مصالح عالیه‌ی کشور فرهنگ نباید آلت اجرای اغراض و سیاست‌هاى مختلف باشد تأیید نمود به این جهت مود هتاکى کسانى قرار گرفت که نمی‌خواهند کشور عزیز ما روى آسایش و رفاه ببیند این پیش آمدها و طرزکار آقای دکتر اقبال سبب شد نمایندگانى که علاقمند هستند دولت‌ها اقتدار و قدرت قانونى داشته باشندبه آقای ساعد توصیه و تأکید نمایند که در موقع تشکیل کابینه ایشان را به وزارت فرهنگ منصوب نمایند این عقیده در بیشتر فراکسیون‌ها به جناب آقای ساعد اظهار شد و حتى در بعضى فراکسیون‌ها که هیچ گونه عقیده مثبت و منفى راجع به انتخاب وزیران اظهار نداشتند موضوع وزارت فرهنگ دکتر اقبال گوشزد گردید مقصود این تأکید و توصیه از جانب نمایندگان این بود که یکبار دیگر مجلس شورای ملى عقیده صریح و پشتیبانى بى‌شائبه‌ای خود را به کسانى که بخواهند با اعمال اختیارات قانونى از هرگونه هرج و مرج و عدم انتظام و اخلال جلوگیرى این عمل این بود که بگویند و تأکید کنند که فرهنگ باید از سیاست برکنار باشد نظر نمایندگان این بود که محیط مدرسه مخصوصاً دبستان و دبیرستان باید منحصر به تعلیم علوم و اجرای برنامه‌ی مصوبه‌ی وزارت فرهنگ به نوباوگان وطن باشد نه مرکز تبلیغ مر‌ام هاى مختلف این سفارش و توصیه‌ها برای این بود که از این پس‏ این اصل مسلم در فرهنگ برقرار باشد که ابناء وطن قبل از رسیدن به سن قانونى و قبل از این که خوب و بد را تشخیص دهند تحت تأثیر هیچ گونه تبلیغى قرار نگیرند با تمام این مقدمات که در هر حال مورد تصدیق جناب آقای ساعد بود در موقع تشکیل کابینه برخلاف انتظار آقای دکتر اقبال وزیر راه معرف شدند و آقای دکتر سجادى وزیر فرهنگ (مکى - ایشان را گذاشتند در وزارت راه که راه‌آهن راز سیاست برکنار کنند) جناب آقای مکى تمنى می‌کنم که به عرایض بنده توجه بفرمایید و بعد هم اگر ایرادى به بنده دارید یا به خود بنده بفرمایید یا تشریف بیاورید این جا بفرمایید خیلى متشکر می‌شوم از توجه‌تان به عقیده‌ى من با تمام این مقدمات آقای دکتر سجادى به وزارت فرهنگ منصوب شدند.

جمعى از نمایندگان - اکثریت نیست‏

3 - تعطیل جلسه به عنوان تنفس‏

رئیس - یا باید تنفس داد یا جلسه را ختم کرد برای این که صورت جلسه نداشته باشیم جلسه را به عنوان تنفس ختم می‌کنیم جلسه پس فردا ساعت 5/ 8 صبح‏.

(مجلس مقارن ظهر به عنوان تنفس ختم شد)

قوانین‏

شماره 14003                          16/ 9/ 27

وزارت دارایی‏

فرمان همایونى و قانون اجازه پرداخت یک دوازدهم حقوق و هزینه کل کشور بابت آبان ماه 1327 که در جلسه سی‌ام آبان ماه یک هزار و سیصد و بیست و هفت به تصویب مجلس شورای ملی رسیده است ذیلاً ابلاغ می‌گردد.

با تأییدات خداوند متعال ما پهلوى شاهنشاه ایران‏

محل صحه مبارک‏

نظر به اصل بیست و هفتم متمم قانون اساسى مقرر می‌داریم.

ماده اول - قانون اجازه پرداخت یک دوازدهم حقوق و هزینه کل کشور بابت آبان ماه 1327 که در جلسه سی‌ام آبان ماه 1327 به تصویب مجلس شورای ملی رسیده و منضم به این دستخط است به موقع اجراء گذاشته شود.

ماده دوم - هئیت دولت مامور اجرای این قانون هستند به تاریخ دوم آذر ماه 1327

قانون اجازه پرداخت یک دوازدهم حقوق و هزینه کل کشور بابت آبان ماه 1327

ماده واحده - به وزارت دارایی اجازه داده می‌شود حقوق و هزینه‌هاى مستمر و غیر مستمر وزارت‌خانه‌ها و ادارات و بنگاه‌هاى دولتى و سایر هزینه‌های کشور و مصارف عمرانى و تولیدى و عام‌المنفعه را در آبان ماه 1327 در حدود اعتبارات اسفند ماه 1326 اعم از این که در اسفند 1326 پرداخت شده باشد یا در جریان سال 1327 بابت اسفند 1326 پرداخت شده است با رعایت تبصره یک ماده واحده قانون مصوب آبان ماه 1324 و سایرقوانین و مقررات مالى و کمک هزینه کارمندان کشورى و لشکرى را مطابق قوانین و آیین‌نامه‌های مربوطه از درآمد عمومى سال جارى کشور پرداخت نماید.

تبصره 1 - مبلغ یکصد و سى میلیون ریال اضافه اعتبار کمک هزینه کارمندان موضوع ماده 67 بودجه پیشنهادى سال 1327 کشور از نظر تأمین کمک ترفیع و اضافات قانونى کارمندان و خدمتگزاران تصویب و اجازه داده می‌شود مطابق قانون و آیین‌نامه‌های مربوطه از درآمد عمومى سال جارى کشور پرداخت شود.

تبصره 2 - استرپتومیسین دواى مخصوص مسلولین از پرداخت هرگونه عوارض گمرکى و غیره معاف می‌باشد.

این قانون که مشتمل بر یک ماده است در جلسه سی‌ام آبانماه 1327 به تصویب مجلس شورای ملى رسید.

رئیس مجلس شورای ملی - رضا حکمت‏

اصل فرمان همایونى و قانون در دفتر نخست وزیر است‏.

م- 4944                          نخست وزیر

+++

بقیه جلسه 122

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز چهار‌شنبه هفدهم آذر ماه 1327

 

فهرست مطالب :

 1 - بقیه مذاکره در اطراف برنامه و رأی اعتماد به دولت آقای ساعد

2 - موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

 

مجلس ساعت نه و چهل و پنج و دقیقه صبح به ریاست آقای رضا حکمت به عنوان بعد از تنفس تشکیل گردید.

رئیس - اکثریت برای مذاکره کافى است ولى چون پیشنهاد کفایت مذاکرات راجع به آیین‌نامه داخلى مجلس از طرف آقای رضوى شده بود و توضیحاتى هم در این باره داده‌اند باید رأی گرفت وعده برای رأی کافى نیست اگر آقایان موافقت بفرمایند آیین‌نامه در دستور باقى بماند (صحیح است) تا برنامه دولت را مطرح کنیم و بعد از آن آیین‌نامه را (صحیح است) پس با موافقت آقایان شروع می‌کنیم به برنامه دولت آقای دهقان بفرمایید.

1 - بقیه مذاکره در اطراف برنامه و رأی اعتماد به دولت آقای ساعد

دهقان - بنده در جلسه گذشته دلایل وجهاتی را که نمایندگان ابراز علاقه کردند که آقای دکتر اقبال مجدداً به وزارت فرهنگ بروند به طور مشروح عرض کردم و به این نتیجه رسیدم که این مذاکرات در فراکسیون‌ها حتى فراکسیون‌هایى که نظر مثبت و منفى راجع به تعیین وزیران نداشتند به جناب آقای نخست وزیر عرض شد و ایشان هم تمام این موارد را تصدیق کردند ولى در موقع تشکیل کابینه ملاحظه شد که آقای دکتر اقبال به وزارت راه و آقای دکتر سجادى که از رجال شریف و خدمتگذار هستند (صحیح است) به وزارت فرهنگ رفته‌اند در حالى که به جای آقای دکتر سجادى که سوابق ممتدى در وزارت راه دارند و در آن وزارتخانه متصدى خدمات بسیار ذى‌قیمتى شده‌اند و در کشیدن خط آهن واقعاً خدمات فراموش نشدنى انجام دادند به وزرات راه می‌رفتند و آقای دکتر اقبال نظر به مصلحت وزارت فرهنگ و کشور به وزارت فرهنگ خوب این کار که نشد این ایراد را بنده در کابینه دارم و باز هم موقع را دیر نمی‌دانم که آقای ساعد این تعویض را انجام دهند و این ایراد به جا را از کابینه خودشان رفع کنند به هر حال در اینجا باید متذکر بود که مجلس شورای ملی و نمایندگان و قاطبه اهالى کشور عقیده راسخ دارند که باید فرهنگ از سیاست دور باشد (صحیح است)‏ باید از تبلیغ هر گونه مرام سیاسى در مدارس ابتدایى و متوسطه جدا جلوگیرى کرد معلم در سر کلاس جز آنچه برنامه مقرر داشته است حق ندارد صحبت دیگر مخصوصاً از مرام و عقیده و آراء دیگران بنماید (صحیح است) این افراد اگر عقیده سیاسى و نظرهایى هم دارند محل تبلیغ آقا در کلاس درس نیست بنابراین یکى از وظایف قطعى و مسلم وزارت فرهنگ ما این است که جداً از این ترتیبى که فعلاً در مدارس عملى می‌شود و دکتر اقبال از آن جلوگیرى نمود ممانعت به عمل آورده متخلفین را شدیداً تعقیب و مجازات نمایند در اینجا ناگزیر هستم از آموزگاران و جامعه مدیران که جداً در برابر تبلیغات مضر ایشتادگى کرده و مانع اعتصاب در فرهنگ شدند و شعار خود را (معلم باید فقط به کار تدریس بپردازد) قرار دادند سپاسگزارى نماید.

شاید کمتر به این قسمت توجه شده باشد که امروز آموزگار و معلم در بین مستخدمین دولت با وظیفه مشکل و سنگین و مقدسى که دارند در سخت‌ترین شرایط زندگى انجام وظیفه می‌نمایند با این حال همین افراد با وجود همه گونه محرومیت تحت تأثیر هیچگونه تبلیغ و تطمیع نمی‌روند و آنچه را به مصلحت وطن و فرزندان میهن می‌دانند به مورد عمل در مى‌آورند من به نام نمایندگان علاقمند به خدمتگزاران صمیمى کشور از طرز کار و زحمات این طبقه قدردانى می‌نمایم و امیدوارم موفق شویم در تأمین حقوق حقه این طبقه قدم‌های اساسى برداریم (صحیح است)

+++

در این جا این چند روزى که بین عرایض بنده فاصله پیداشد یک نامه‌یى دیدم که جامعه لیسانسیه‌ها به وسیله آقای مکى به مجلس مقدس شورای ملی نوشته بودند روى اظهارات بنده و یک نامه‌ی هم به نام همین جامعه در یکى از روزنامه‌ها درج شده بود البته نامه‌یى را که بنده در دست آقای مکى دیدم مندرجاتش بسیار معقول بود ولى سوء‌تفاهمى برای آقایان رخ داده بود که بنده در جلسه گذشته جامعه لیسانسیه‌ها را ماجرا‌جو خواندم در صورتی که من در اظهارات آن روزم عرض کردم این کارها برای کسانی که هر روز برای این کشور در پى ایجاد اخلال و آشوب هستند دستاویز خوبى بود که بین آموزگاران و دبیران تشنجى به وجود آورند عرض نکردم خود معلم و آموزگاران هستند عرض کردم این‌هایی که همیشه در پى اخلال و آشوب می‌گردند و بى‌بهانه می‌گردند در این مملکت می‌خواستند که این تغییر و تبدیلات را در وزارت فرهنگ دستاویز قرار دهند و ایجاد سوء‌تفاهم کنند ولى می‌خواهم عرض کنم که آن مطلبى که در روزنامه‌ها نوشته‌اند اگر حقیقة از جانب جامعه لیسانسیه‌ها باشد برای من اسباب نهایت تأثر و تأسف است که یک جامعه متشکل از معلمین این طور چیز بنویسد و نگارشانش این قدر مستهجن و دور از ادب باشد من امیدوارم که این نامه مانند سایر مندرجات آن روزنامه مجعول و از طرف جامعه دانشسراها نباشد تا ما بتوانیم به نظر احترام و ادب به این دسته‌های متشکل و معلمین نگاه بکنیم‏ بنده البته باید عرض کنم که در اینجا هم من یک تحریکى می‌بینم و این تحریک را از جانب همان‌هایى می‌بینم که چند سال است با آنها وارد مبارزه هستم و می‌خواهم از پشت این تریبون به ایشان بگویم که آن روزى که چهارصد هزار نفر به قول خودشان جمعیت داشتند و برتمام امور این مملکت مسلط بودند من از مبارزه نایستادم با این که حتى زن و بچه من در خیابان تأمین نداشتند ولى به خاطر مملکتم به خاطر وطنم ایستادم نترسیدم حتى در همین تریبون قصد قبل مرا در حضور نمایندگان در جلو چشم مجلس کردند معهذا این کار در من هیچ تأثیر نکرد امروز هم از این حرف‌های مستهجن که در جراید خودشان درج می‌کنند بنده از میدان در نمى‌روم و وظایف خودم را تاحد کامل و تا وقتى که قلم دارم و زبان دارم انجام می‌دهم عرایضم را در قسمت فرهنگ خاتمه داده خیلى میل داشتم جناب آقای ساعد تشریف داشتند چون عرایض من خطاب به ایشان بود (یکى از نمایندگان - بفرمایید آقایان وزراء تشریف دارند) عرایضم را در قسمت فرهنگ خاتمه داده به موضوع برنامه و علت مخالفت خود با آن می‌پردازم توجه بفرمایید آقای فرامرزى (فرامرزى - بنده؟) بله چون علت مخالفت را عرض می‌کنم گوش کنید باید عرض کنم اگر یکى از اصحاب کهف از خواب برخیزد و اتفاقاً برنامه دولت جناب آقای ساعد به دستش افتد و بخواهد از روى آن به اوضاع کشور و روابط و مناسبات آن با خارج و تأثیر وقایع خارج در کشور ما پى ببرد قطعاً گمان خواهد برد که ما در زمان کریم خان زند یا دوره ساکت و بی‌حرکت سلطنت محمد‌شاه و ناصرالدین شاه و صدارت حاج‌ میرزا آقاسى قرار داریم نه در دنیا آشوب و نزاع‌ها و دسته‌بندی‌ها و اختلافاتى هست و نه در کشور ما سروصدایى وجود دارد و نه اوضاع جهان و تشنج موجود گیتى تأثیرى در کشور ایران دارد همه ساکت و آرام همه به کار خود مشغول گر‌گ و میش در جوار هم آب می‌خورند و آزار کسى حتى به مور هم نمی‌رسد کشور ما از هیچ طرف مورد تهدید نیست و هیچکس به کار ما کارى ندارد ما را به حال خود گذاشته‌اند که با همه روابط حسنه داشته باشیم و در داخل کشور خود به آبادى و اصلاح بکوشیم‏ البته این برنامه غیر از این حاکى نیست آقا از این برنامه غیر از این می‌شود استنباط کرد؟ ولى آقایان آیا واقعاً ما می‌خواهیم خودمان را گول بزنیم جناب آقای ساعد دنیا در آستانه‌ى جنگ جدید قرار دارد (دکتر اعتبار - خدا نکند آقا) تمام ملل گیتى از کوچک و بزرگ با یک شتاب و فعالیت و فداکارى عجیب مشغول آماده کردن خود برای مواجه شدن با پیش آمده‌ای ناگهانى هستند همه می‌کوشند برای آینده خود تکلیف روشنى معین کنند صنایع خود ذخایر خود زراعت خود را طورى تریبب می‌دهند که غافلگیر نشوند هر روز مشکلات جدید سیاسى در  مناسبات و روابط بین دول خودنمایى می‌کند کار صلح گیتى به مویى بسته است ما به طور قطع در این گیرودار به هیچ وجه کنار نخواهیم ماند به اتمام این اوضاع و احوال که امروز جزئیات آن حتى برکوچکترین افراد این کشور پوشیده نیست جناب آقای ساعد که چهل سال سابقه مداخله در امور سیاسى ایران دارند و از کم و کیف جریان عمومى عالم مسبوق هستند بدون کوچک‌ترین توجه به وقایع عالم و اوضاعى که در ماوراء سرحدات ایران جریان دارد و واکنش آن در زندگى روزمره ما مشهود است یک برنامه بسیار عادى و معمولى تقدیم مجلس شورای ملى می‌نمایند و در آن ابداً از بزرگ‌ترین مسایل روز که بستگى با حیات و هستى ما دارد ذکرى به میان نمی‌آوردند.

جناب آقای ساعد برنامه‌ای که شما تقدیم مجلس شورای ملى کرده‌اید مخصوصاً ماده‌ی اول آن مناسب با اوضاع و احوال امروز گیتى و ایران نیست.

شما در یک موقع کاملاً غیر عادى روى کار آمدید و باید یک برنامه غیر عادى هم تقدیم مجلس کنید شما برای مواجهه با خطراتى که دنیا را تهدید می‌کند.

 چه فکرى کرده‌اید شما برای تعیین تکلیف سیاسى ایران چه نظرى اتخاذ نموده‌اید؟

 شما برای مبارزه با ستون پنجم که از داخل ایران را تهدید می‌کند چه وسایل و تدابیرى اندیشیده‌اید؟

 این‌ها مطالبى است که هر دولتى که امروز سرکار بیاید باید نظر خود را نسبت به آنها صریحاً معلوم نماید این که عرض می‌کنم صریحاً برای این که سیاست استتار در دنیا امروز محکوم به زوال است دیگر صحبت زیر جلى امروز مورد ندارد و تمام کشور هاى دنیا تکلیف خودشان را روشن کرده‌اند و حتى کشور سویس که ضرب‌المثل بی‌طرفى است امروز برای خودش وضع مشخصى معین نموده دیگر سیاست موازنه و سیاست استتار معنى ندارد مگر این که بخواهیم خود را گول بزنیم آقایان فقط در عرصه گیتى کشور ما است که در بلا تکلیفى صرف به سر می‌برد باز هم با وجود احوال و حال حاضر دولت جدیدى که روى کار می‌آید صحبت از مناسبات حسنه با تمام کشورها دارد کدام مناسبات حسنه؟ جناب آقای ساعد کدام بی‌طرفى؟ ما در دوره جنگ پس از اشغال ایران به وسیله همسایگان و دول بزرگ گیتى چه نکردیم؟ مگر بیش از این هم هیچ ملت فقیر می‌تواند فداکارى کند؟ کدام کشورى در دنیا این همه به احسن نیت رفتار کرد؟ کدام دولت؟ ما که هر چه داشتیم در طبق اخلاص گذاشتیم و دو دستى تقدیم کردیم و حتى حمالى آن را برعهده گر 5 فتیم چه به ما دادند؟ چه به ما کردند آقایان؟ آخر دست یکى اسباب و ادوات خودش را که باید در بیابان‌ها بریزد و برود به ما فروخت و پول نقد گرفت آن هم آخرین پس انداز ارزى ما را و دیگرى طلاى بانک ملى ما را به یادگار محبت‌هایى که بهش کردیم نزد خود نگاهداشت و سومى شیره‌ی جان ما را می‌برد و برای ما حساب سازى می‌کند آقایان این‌ها نتیجه بى‌طرفى است (صحیح است) این‌ها نتایج رعایت مناسبات دوستانه و حفظ روابط حسنه و حفظ حسن مناسبات همجوارى است که 200 سال ما داریم و پدر مملکت ما در آمده است این فرمول سیاسى ما را به نیستى می‌کشاند آقایان (صحیح است) شما کارخانجات اسلحه سازى را به بینید شما اسلحه در این مملکت ساختید و همه را مجانى بردند یک شاهى هم به ما ندادند کدام مملکت این همه آقا فداکارى کرده است؟ آقا نشستن و حرف زدن چه فایده‌ای دارد آخرش همین است این باید این است که ما برای خودمان تکلیف معین نمی‌کنیم برای این که تنها هستیم برای این به یک دسته‌اى نمی‌چسبیم که درست کار کنیم و اگر ما تکلیفى برای خود معین کنیم تنها نمی‌مانیم که این همه زور بشنویم و نام آن را روابط حسنه بگذاریم و به روى خودمان هم نیاوریم جناب آقای ساعد این روابط حسنه است که مطالبات ما را نمى‌دهند این حسن مناسبات دوستانه است که شما در حفظ آن سعى می‌کنید وقتى مطالبات شما را نمی‌دهند سرحدات خود را به روى شما می‌بندند قاتلین قیام کنندگان برعلیه حکومت مرکزى را برخلاف ماده 5 و 6 قرار‌داد این دو مملکت پناه می‌دهند و حمایت می‌کنند و ستون پنجم آن‌ها برای محو استقلال ما وسایل فراهم می‌کند این چه مناسبات دوستانه‌ای است که جناب آقای ساعد در برنامه خودتان نوشته‌اند اگر دولت انگلستان همان طور که شما در برنامه خود نوشته‌اید با ما روابط حسنه دارد چرا حاکمیت ما را در بحرین نمی‌شناسد چرا منافع ما را در نفت جنوب حساب سازى می‌کند؟ (صحیح است) چرا منافع ما را در خلج نمی‌شناسد و بر علیه استقلال و حکومت ما عمل می‌کند این‌ها حسن مناسبات دوستانه است چرا ما در حفظش این قدر کوشش می‌کنیم‏ این‌ها حفظ دشمنى با ملت ایران است هر روز وزارت خارجه ما تصمیم گرفت به جای سیاست موازنه و سیاست بارى به هر جهت و سیاست چشم پوشى و محافظه کارى سیاست حفظ منافع حقه ایران را شعار برنامه خود قرار دهد آن روز روزى است که ابواب سعادت روى این مملکت باز خواهد شد به شما قول می‌دهم و خود شما هم عمل کردید و نتیجه گرفتید که اگر برای حفظ حقوق ایران پافشارى شود دیگران بیشتر رعایت حال ما را خواهند کرد و هر چه سستى و ملاحظه به کار بسته شود بیشتر در پایمال کردن حقوق ماجرى‌تر خواهند شد باید تکلیف سیاست

+++

ما در دنیا روشن شود و معلوم شود که واقعاً دوست کى و طرفدار کدام یک از بلوک‌های متشکل جهان هستیم و کدام یک از این دولت‌ها حاضرند رعایت استقلال و تمامیت ارضى ما را کرده و در مقابل تجاوز دیگران از ما حمایت نموده و منافع و مصالح ما را مانند یک دوست و طرفدار جدى رعایت نماید ما از اول جنگ بین‌الملل اول و در سال‌هاى بین دو جنگ و سه ساله اول جنگ دوم دم از بی‌طرفى زدیم و در تمام این مدت اولیاء امور ایران سعى نمودند که ایران بی‌طرف بماند ولى آیا دیگران هیچ رعایت بی‌طرفى ما را کردند؟ به خدا نه دیدیم چطور با کمال بى‌انصافى و بدون توجه به مقررات بین‌المللى هم در جنگ اول و هم در جنگ دوم خاک عزیز کشور ما را عرضه جولان ارتش‌های خود قرار دادند (در این موقع جلسه از اکثریت افتاد و پس از چند لحظه مجدداً  اکثریت حاصل شد) در کنفرانس صلح جنگ اول ما را راه ندادند با تمام آن فداکاری‌هایى که کردیم در مجمع صلح جنگ دوم هم بزرگ‌ترین عنایتى که در حق ما نمودند با هزاران افتضاح و خراب کارى و فراهم آوردن مقدمات تجزیه مملکت کشور ما را از ارتش‌های خود تخلیه کردند و به این وسیله منتى عظیم بر سر ما نهادند و هر یک به نحوی دستمزدى ازایران گرفتند و رفتند این‌ها همه برای این بود که ما بی‌طرف مانده بودیم و بی‌طرف مانده‌ایم و جانب همه را رعایت می‌کنیم در حالى که این گونه سیاست‌ها در دنیا محکوم به زوال و ورشکستگى است و به هیچ وجه رعایت حال ما را نخواهند کرد آقایان ما که نمی‌خواهیم خودمان مجتهد سیاسى باشیم پس باید جانب تقلید را رعایت کنیم باید ببینیم کشورهاى دیگر گیتى چه روشى اتخاذ کرده‌اند ما هم به همان ترتیب هر کدام از این روش‌ها را که مطابق مقتضیات و اوضاع کشورمان هست انتخاب کنیم (مکى - کارى را که سویس کرده است می‌کنیم) آقای مکى شما می‌دانید سویس چه کرده است؟ (آقای مکى - بی‌طرف مانده) بى‌طرفى مرد بی‌طرفى یعنى چه؟ (مکى - چین با طرف شد دیدیدم) بنده قبول دارم چهار سال سویس بی‌طرف بود و همه رعایت می‌کردند ولى آقا ول کرد این بی‌طرفى را رفت به نقشه اقتصادى مارشال چسبید (دماوندى - خوب ما هم برویم پس معطل چه هستیم) هر یک از دو روشى که امروز مورد قبول جهان است و مطابق با موفقیت و اوضاع وضعیت ما است باید بدون چون و چرا قبول و اجرا کرد و کشور خود را از این بلاتکلیفى نجات دهیم بنده البته نمی‌دانم مصلحت کشور ما در کدام است این وظیفه دولت‌ها است که در سرکار هستند با تعمق در اوضاع و احوال جهان یعنى سیاست‌های مختلف باید یک روشى که مطابق با مصالح عالیه کشور ایران است مراعات کنند واقعاً اگر مصالح ملکت دوستى و یک رنگى با بلوک شرقى را ایجاب می‌کند باید رفت با شوروى سازش کرد و اگر برعکس موافقت با بلوک غربى برای دولت ما سود بیشترى دارد و هستى و حیات ما را تضمین و تأمین می‌کند و احتیاجات ما را از هرطرف رفع می‌نماید نباید وقت را از دست داد تا ما تکلیف خود را در سیاست جهان روشن نکنیم گرفتار به همین کشمش‌ها هستیم و گرفتار همین اوضاع هستیم که نمی‌گذارند هیچ دولتى برسر کار بماند (اردلان - صحیح است) و قدمى بردارد این اوضاع بدست ستون‌های پنجم و عمال بیگانه به وجود آمده زیرا این عوامل خارجى هستند که کمال سعى را در سرگردانى ما دارند هر وقت که ما راه خود را انتخاب کردیم و تصمیم قطعى خود را گرفتیم دیگر در وضع فعلى نمی‌تواند هر دولت خارجى ما را به طرزى وسیله‌ی اجرای سیاست خود سازد و به وسیله ستون پنجم خود ما را گرفتار هرج ومرج داخلى کند به طور قطع بدانید که اوضاع نامناسب امروزى و عدم تعیین خط مشى سیاست مشخص از طرف دولت‌ها کمال مطلوب بعضى از کشورهاى گیتى است و به همین جهت است که عمال نشاندار این کشورها سعى در بی‌طرفى ما دارند و هر کجا کسى صحبتى برخلاف این روش پوسیده می‌کند او را مورد حمله قرار می‌دهند و اتفاقاً بعضى از عناصر صالح داخلى هم ندانسته از این عمل مضر پشتیبانى می‌کنند و مانع می‌شوند که ایران از روى حق و واقع راه مفیدى برای خود انتخاب کرده و درگیر‌و‌دار کشمکش‌های سیاسى جهان خود را به طرفى که مصلحت آینده ما است بکشاند این مطلب اصلى است که دولت جناب آقای ساعد در برنامه خود ذکرى از آن به میان نیاورده‌اند در حالى که هر فرد عادى هم احساس می‌کند که ما داریم موقع را از دست می‌دهیم و چیزى نمانده است که در طوفان سهمگین جهان گرفتار سرگردانى و بدعاقبتى شویم و خداى ناکرده طومار زندگى با افتخار چند هزار ساله کشور کهن سال ایران را به دست تند‌باد حوادث جهان بسپاریم.

 به هر حال هر دولتى که امروز سرکار می‌آید و قصد دارد فقط زمام‌دار باشد و به درد این کشور برسد و ایران را از ورطه خطر‌ناک فعلى نجات بخشد باید به چهار اصل اساسى توجه سریع و فورى مبذول دارد یعنى اصولاً برنامه کار خود را در حدود این چند اصل قرار دهد.

اول - تکلیف و روش سیاسى ایران را با توجه به اوضاع حاضر جهان و مصلحت و موقعیت ایران روشن سازد و به عبارت ساده‌تر به طرفی در بین بلوک‌های امروزى عالم برود که نفع و مصلحت حال و آینده ایران در آن است.

دوم - فکر کار برای مردم کشور باشد

سوم - مبارزه آشتى ناپذیر خود را با دزدان ادارى و اجتماعى و سوء‌استفاده کنندگان و بست و بندچى‌ها بدون توجه به مقام و موقعیت و شخصیت آنان اتخاذ نماید.

چهارم - دست عوامل خارجى را به کلى از داخل کشور کوتاه سازد آقایان اگر این چهار اصل رعایت گردد و به آن عمل شود سعادت حقیقى نصیب ایران خواهد شد هر یک از آقایان که اینجا تشریف دارند بهتر از من به لزوم اقدام در این چهار مورد توجه دارند و گمان ندارم دولت هم قطعیت اقدام در این قسمت‌ها را تأیید ننماید البته مشکلاتى هست که زحمت تولید می‌کند جنجال برپا خواهد شد ولى اگر کسى حاضر به فداکاری شد و پاى‌بند به مقام موقتى نبود هیچ اصلاحى در این کشور مشکل نیست شما جناب آقای ساعد و شما آقایان وزیران اگر در این رأی اعتماد موفق شدید دو ماه دیگر سه ماه دیگر شش ماه دیگر ناگزیر به استعفاء و کناره‌گیرى هستید چه بهتر که در این مدت با شهامت قدم به میدان عمل بگذارید و کشور کهن سالى را از ورطه نیستى نجات بخشید و عمرى را با سر‌بلندى و افتخار به سربرید و نام خود را تا ابد در تاریخ این کشور زنده و جاوید سازید من در مورد اول توضیح کافى دادم و محتاج به تشریح و توصیف بیشترى نیستم درمورد دوم یعنى تهیه کار برای مردم کشور باید به طور مختصر عرض کنم که ترتیب فعلى یعنى بیکارى و بلا‌تکلیفى طبقه جوان و تحصیل‌کرده مملکت (صحیح است) کشور ما را برای قبول هر گونه وضع نامطلبوبى آماده می‌سازد (بعضى از نمایندگان - صحیح است - کاملاً صحیح است) زیرا از قدیم گفته‌اند شکم گرسنه ایمان بردار نیست شما از جوانان و مردان و افرادى که از شدت بیکارى و بالنتیجه بى‌نانى در بدترین وضعیت به سر می‌برند چه توقع دارید که مردانى صالح و میهن‌پرست باشند و تطمیع و تبلیغ دیگران در آنها مؤثر نباشد.

بسیارى از جوانان ما که دارای بهترین مدارج علمى هستند با امید فراوان تحصیل‌کرده با آروزهاى دور و دراز برای خدمت به کشور و تأمین معاش خود از مدرسه به جامعه وارد می‌شوند ولى میدان فعالیت برای کار و خدمت آنان وجود ندارد پس از مدتى سرگردانى گرسنه مأیوس به هر سو رو می‌آورند چه کنند؟ عاقبت دست‌هایى که برای ریشه‌کن کردن رشته حیات ما‌ن به فعالیت مشغول است روح افسرده آنان را با افسون و نیرنگ متوجه مطالبى می‌سازد که به صلاح و صرفه آن‌ها و کشور نیست و بالنتیجه این جوانان به جای آن که وجودهاى مفید و کار آمد و فعالى برای کشور باشند در نتیجه روش و طرز غلط و فاسد دستگاه ادارى ما و در نتیجه بی‌کارى و فشار زندگى درست نقطه مقابل آن چیزى می‌شوند که میهن از آن‌ها انتظار دارد این‌ها و بسیارى از افراد دیگر که در نتیجه نبودن کار نبودن میدان فعالیت و نداشتن وسیله معاش به راه‌هاى غیر مقتضى می‌روند و برده می‌شوند هیچ تقصیرى ندارند آقایان بیکارى برای مردم این کشور برای بلاى بزرگى است و همین بلا است که اگر علاج نشود کار حیات کشور را یک سره خواهد کرد و به طور خلاصه کشور و مردم آن را برای قبول آفت‌های سیاسى مناسب و آماده خواهد ساخت.

در مطلب سوم یعنى مبارزه با دزدى و فساد که به طور یقین همه خرابی‌ها در آن کشور از آن سر چشمه می‌گیرد و می‌توان آن را ام‌الفساد نام نهاد در این جا و جراید بسیار صحبت شده ولى تاکنون قدمى برداشته نشده در بعضى موارد با دلایل وجهات خنده‌آور به دزدى بعضى از طراران و سوء‌استفاده کنندگان بزرگ حتى در مراجع قانونى هم رنگ و روى حق به جانب و مصلحت داده شده است.

هر دولتى که قصد اصلاح دارد اگر اول در این راه قدم برندارد به هیچ کار موفق نخواهد شد من قبول دارم که تکلیف شاق و بزرگى به دولت می‌کنم زیرا امروز دزدا‌ن و سوء‌استفاده کنندگان و بست و بندچى‌ها در تمام دستگاه‌های این کشور نفوذ دارند و مبارزه با آنان کار مشکلی است سرنوشت افرادى نظیر حکیم‌الملک و نجم‌الملک و سرورى البته باید برای دولت‌های بعدى درس تلخى باشد و از تعقیب دزدان و مخصوصاً دزدان بزرگ و بست و بند‌چی‌ها و

+++

سوء‌استفاده کنندگان صرف‌نظر نمایند و مانع دزدى و سوء‌استفاده و چپاول آنان نگردند ولى هر که مدعى اصلاح است هر که می‌خواهد در این راه قدم بردارد نه در این راه بلکه برای هر اصلاحى بخواهد قدم بردارد باید اول فکرى برای جلوگیرى از دزدى و سوء‌‌استفاده و بست و بند کند والا هیچ کارى از هیچ فرد و دسته‌اى هر چه هم توانا و مقتدر باشند در این مملکت پیشرفت نخواهدکرد در قسمت چهارم عرض کردم باید دست عوامل خارجى را به کلى از داخل کشور کوتاه کرد در این مورد سخن بسیار است ولى به ملاحظه‌ى رعایت وقت دولت و آقایان نمایندگان محترم مطلب خود را کوتاه می‌کنم خلاصه عرض می‌کنم که از دو سال خارج نیست ما یا با کشورهاى شمالى و جنوبى روابط دوستانه داریم یا نداریم و یا می‌خواهیم این روابط را محفوظ داشته توسعه دهیم یا نمى‌خواهیم در هر دو حال هیچ لازم نیست بگذاریم عمال نشاندار آنان در کشور ما به نشر هر مطلب و انجام هر عمل مجاز و مختار باشند این دوستى نیست که ما با کشورهاى خارج داریم وقتى دوستى داریم بگوییم عمالشان اینجا هر کارى می‌خواهد آزادانه بکنند این آزادى معنى دوستى نمی‌دهد دوستى یک فصلى است حفظ سیاست داخلى کشور و رعایت انتظامات یک فصل علیحده است یک کشورى مستقل است که در داخل مملکت خود بتواند حاکم بر اوضاع و احوال خود باشد و دولت‌هاى خارجى نتوانند در امورش اعمال نظر و اخلال بکنند امروز کشورهاى بیگانه در مملکت ما علاوه از آنچه در کشور خود می‌کنند و ما برای جلوگیرى از آنان دسترسى نداریم دستگاه‌های منظم تبلیغاتى دارند و با این دستگاه‌ها از طرفى بنیان وحدت و اتحاد بین افراد ایرانى را با شدت و مهارت متزلزل و ایرانیان را نسبت به یکدیگر بدبین و تخم نفاق را بین برادران ما مى‌افشانند و بغض و نفرت و کینه را در بین ایرانیان به شدت رواج می‌دهند و مردم را نسبت به تمام مبادى بى‌ایمان و بى‌عقیده می‌سازند از طرف دیگر با مهارتى که مخصوص خود آنها است برای کشورهایى که از طرفشان مأموریت دارند برعلیه ایران سند‌سازى می‌کنند و جالب توجه این است که تمام این اعمال را به نام و اسم ایرانى انجام می‌دهند (صحیح است)‏ آقایان بردارید این روزنامه‌ها را بخوانید هر روز بر علیه مملکت شما سند‌سازى می‌کنند (صحیح است) این سندها جمع می‌شود و روى بر علیه این ملت مظلوم به کار می‌رود ما به این‌ها توجه نداریم ولى روى گرفتار می‌شویم که دیگر دسترسى به جایى نداریم (صحیح است) یکى از این دستجات متشکل نشاندار حزب توده و سران آن هستند این‌ها همان‌هایى هستند که در موقع نفت تحت حمایت سرنیزه بیگانه کشور ما را تهدید کردند این‌ها همان‌هایى هستند که با تجزیه ایران علناً موافقت نمودند این‌ها همان‌هایى هستند که رسماً از استقلال آذربایجان و جدایى آنان از ایران پشتیبانى کردند آقایان این کتابخانه مجلس است بروید و روزنامه‌هاى آن‌ها را بخوانید تمام مدارک این عرض بنده موجود است (فرامرزى - حاشا ندارند) متأسفانه حاشا ندارند کار وقاحت این‌ها آقای فرامرزى به جایى رسیده است که آقایان آنچه را که می‌خواهند علناً می‌گویند و حاشا هم ندارند (صحیح است) این‌ها امروز را در عین این که رجال شریف ایرانى را لجن مال می‌کنند و افراد بى‌اطلاع و بی‌گناه ایرانى را با تبلیغات پوچ و تو خالى از جاده میهن پرستى منحرف و منصرف می‌سازند و مرام کمونیستى را در ایران رواج می‌دهند در همین حال هر روز هم بر علیه ایران سندسازى می‌کنند بردارید سرمقاله که روزنامه رزم و مردم و سوگند و سایر روزنامه‌های وابسته به آن‌ها را بخوانید و ببینید چگونه در عین حال هر روز هم برعلیه ایران سند‌سازى می‌کنند بردارید سرمقاله روزنامه رزم و مردم و سوگند و سایر روزنامه‌های وابسته به آن را بخوانید و ببینید چگونه در این روزنامه هر روز می‌نویسند تمام رجال و زمامداران ایرانى و به اصطلاح هیئت حاکمه و مجلس و ارتش تابع دستور آمریکا و انگلیس هستند بخوانید آقایان تمام این مطالب را هر روز می‌نویسند (عبد‌الرحمن فرامرزى - معتقدند که هر کس به دستور روس آب نمی‌خورد نوکر انگلیس و آمریکا است) ببینید چگونه هر روز تمام خدمتگزاران ایرانى را نوکر بیگانه می‌خواننند ملاحظه بفرمایید چگونه ایران را مستعمره و دست نشانده عمال انگلیسى و آمریکایی معرفى می‌نمایند آقایان علاوه از زیانى که کشور از تبلیغات این دسته می‌بیند این نوشتجات هم با مقصود و منظور معینى منتشر می‌شود و برعلیه ایران پرونده‌سازى خواهند کرد این نوشته‌ها که به قول خودشان در روزنامه‌هاى ملى و مترقى ایران که متکى به سازمان‌هاى وسیع و در هم فشرده دمکراتیک هستند منتشر می‌شود هر شب مورد استناد رادیوهاى بیگانه است و روزى هم در آینده نزدیک مورد استنناد برای مجرمیت ملت مظلوم ایران قرار خواهد گرفت جناب آقای ساعد همین روزنامه‌ها شما و وزیران شما و دستگاه دولت شما را دست نشانده نشاندار عمال آمریکا و انگلیس می‌دانند اگر آنچه این روزنامه‌ها می‌نویسند درست است محض رضاى خدا دست از سر این ملت بردارید و اگر این طور نیست چرا اجازه می‌دهید این طور دستگاه تبلیغات خارجى در کشو ما با این وضوح به رجال ایرانى اهانت کند و آنها را در انظار خودى و بیگانه حفیف سازد و بر علیه ملت ایران مدرک سازى کنند جناب آقای ساعد ما دوستى با دولت شوروى را خواهانیم و امیدواریم شما موفق به جلب دوستى با دوام آن‌ها بشوید ولى این دلیل نیست و نباید این تمایل موجب گردد که عمال آن‌ها و هر دولت دیگرى را اجازه دهند در ایران هر کار تبلیغاتى دارند بکنند برای نمونه عرض می‌کنم سرتیپ زنگنه که جان خود را در دست گرفت و با عمال پیشه‌ورى تا سر حد امکان جنگ کرد و وظیفه مقدس خود را انجام داد و منتهاى خوارى و خفت را متحمل گردید و نزدیک بود شربت شهادت بنوشد امروز در اصفهان از طرف دولت مأموریت دارد و فرمانده ارتش است قطعاً آنجا هم وظیفه خود را با صداقت انجام می‌دهد شما ملاحظه کنید با چه وقاحت و بی‌شرمى هر روز او را مورد حمله‌های بى‌شرمانه قرار می‌دهند آخر با این ترتیب کدام مأمورى می‌تواند وظیفه خود را با صمیمیت و پشت گرمى انجام دهد؟ از تبلیغات مسموم و کشور بر باد ده که دربین جوانان و حتى اطفال می‌کنند هیچ خبر دارید و مى‌دانید نتیجه این تبلیغات و بى‌ایمان با آوردن جوانان معصوم و بى‌گناه و بى‌اطلاع ایرانى در آینده نزدیکى چه خواهد بود جناب آقای ساعد این ترتیب قابل دوام نیست‏ باید این لانه‌های فساد را بست و دست عمال بیگانه را از گریبان ملت ایران کوتاه و از هر گونه تبلیغ زیان بخش بدست این عده جلوگیرى کرد و این یک وظیفه حتمى برای هر دولتى است که امروز سر کار بیاید (عبدالرحمن فرامرزى - باید با قانون دست آن‌ها را بست) قانون داریم خیانت علنى به این مملکت کردند این کتابخانه مجلس پر است از اسناد بنده با شما موافقم بنده هم عرض می‌کنم که با قانون ما پشتیبان هر دولتى هستیم که بخواهد اختیاراتش را با قانون انجام دهد (فرامرزى - صحیح است) این نامه یک دانش‌آموز است که بارى من فرستاده و نوشته که در مدارس رسماً و علناً تبلیغ کمونیستى مى‌کنند و بعضى از مأمورین برای آن که بچه‌های معصوم را ناگزیر به قبول افکار خود بکنند با دادن نمره و بعضى وسایل دیگر یا تهدید می‌کنند یا تشویق می‌کنند و کتاب‌هاى مخصوصى را مى‌آورند آن جا بهشان می‌فروشند خوب یک طفل ده ساله دوازده ساله چهارده ساله 18 ساله چه قوه تشخیص دارد که بفهمد چه مرام خوب است چه مرام بد است این را کانون دانش‌آموزان ایران برای ما نوشته است آقای امین فرهى می‌گوید ما این کانون را تشکیل داده‌ایم که با این جور معلمین مبارزه کنیم و گریبان اطفال معصوم این مملکت را از دست آن‌ها خلاص کنیم بنده این را خدمت جناب آقای وزیر فرهنگ تقدیم می‌کنم که توجه کنند در خاتمه با این که در صف مخالف دولت نام نویسى کرده‌ام‏ ولى به جناب آقای ساعد و وزیران ایشان کمال اعتقاد و اطمینان را دارم ولى با برنامه تقدیمى ایشان با تفصیلى که عرض کردم موافق نیستم و آن را ناقص می‌دانم و اگر به من اطمینان دهند که عرایض مرا مورد توجه قرار خواهند داد با کمال میل رأی موافق به ایشان خواهم داد (فرامرزى - ملاحظه فرمودید آقایان مخالف با برنامه موافق برنامه رأی می‌دهند؟) هر مخالفى از دولت چه می‌خواهید ما غرض شخصى که با دولت نداریم ما یک مصالحى مورد نظرمان است که فکر نمی‌کنیم نشود دولت‌ها نمی‌توانند انجام بدهند ولى اگر دولت‌ها آمدند و گفتند که ما انجام می‌دهیم ما هم به آن‌ها در موقع رأی اعتماد رأی می‌دهیم (عبدالقدیر آزاد - ضمانت اجراییش چیست؟) چهار روز دیگر رأی مخالف بهش می‌دهیم (آزاد - پس فعلاً مخالف نیستید؟) آقای آزاد گوسفند امام رضا تا چاشت نمی‌چرانند و امیدوارم درت حت توجهات اعلیحضرت همایون شاهنشاهى که مظهر حقیقى ملت ایران هستند و با توجه و تأیید و پشتیبانى نمایندگان محترم مجلس و جراید آزادی‌خواه ایشان موفق شوند ایرانیان را به ساحل امن و نجات راهنمایی کرده نام نیک و با افتخار از خود و وزیرانشان به یاد گار بگذارند البته بنده از ذکر نواقص و بدبختی‌هاى خلخال و مردم آن می‌گذرم و قطع دارم اگر دولت موفق به کارشود همه جاى ایران روى خوش و آسایش و آبادى خواهد دید من جمله خلخال بنابراین اگر در این

+++

خصوص عرایضى دارم به وزرای مربوطه عرض خواهم کرد و به هر حال توفیق جناب آقای ساعد را به خدمت به این مملکت از خداوند متعال خواستارم (صحیح است)

رئیس - آقای گرگانى

گرگانى - بسم الله الرحمن الرحیم ، آقایان نمایندگان محترم بنده در ردیف موافقین دولت نام نویسى کرده و در اینجا صحبت می‌کنم علت موافقت من برای این است که جناب آقای ساعد ضمن تجربیات چهل و دو ساله خدمتگزارى در این کشور در مراتب ادارى و در کارهاى سیاسى چه در خارج و چه در پست‌های وزارت‌خارجه و نخست وزیرى همه جا لیاقت و پاکدامنى و وطن‌پرستى خود را نشان داده‌اند در حین انجام وظیفه نمایندگى هم به طوری که آقایان همکاران محترم ملاحظه فرموده‌ا‌ند همیشه مصالح کشور را در نظر داشته‌اند در هنگام نخست وزیرى پیشین خود با مشکلات زیادى مواجه بوده‌اند و سخت‌ترین و تیره‌ترین روزهاى سیاسى ایران را نیز دیده‌اند در مقابل تمام مشکلات و سختی‌ها با حسن‌نیت و شهامت جبلى توأم با علاقمندى فراوان به آب و خاک ایران ایستادگى و مقاومت کرده‌اند (صحیح است) ملت ایران و دوستان جناب آقای ساعد برای ایشان احترام فوق‌العاده‌اى قائلند و ایشان را مردى خوش نفس وطن پرست و صحیح‌العمل و باشهامت می‌دانند (صحیح است) در این موقع که ایشان قبول زمامدارى فرموده‌اند با مشکلات زیادى در داخل کشور روبرو می‌باشند ناگفته نماند که کلیه طبقات منور‌الفکر ایران مطبوعات محترم متفقاً از اختلاف بین نمایندگان مجلس و بیهوده گذشتن اوقات مجلس و هرج و مرج ادارى - فساد اخلاق - ارتشاء و اختلاس - افراط و تفریط در مصرف اقلام بودجه کل کشور مفت‌خورى و شیادى و طاقت‌فرسا بودن هزینه‌های کمر‌شکن و مفید نبودن بعضى از دستگاه‌های دولتى و کمیابى اجناس و ارزاق و گرانى قیمت اشیاء و حتى نایاب بودن و بد بودن نان خوراکى مردم و نبودن آب آشامیدنى و از هم اکنون گرانى زغال و بالاخره شیوع امراض عمومى مخصوصاً مرض خانمان‌سوز سل در بین طبقات مختلفه و خصوصاً جوانان کشور شکایات زایدى دارند و عموماً معتقدند که این گرفتاری‌ها و مصیبت‌ها و بدبختی‌ها به تدریج بر اثر عدم دلسوزى و کاردانى هیئت‌های حاکمه و سوء‌تشکیلات داخلى به وجود آمده است و از همین روزهاى اول کابینه مجدداً ایشان عموم مردم دعا می‌کنند و آرزومندند که دولت ایشان با تأییدات خداوند متعال و کمک‌هاى معنوى اعلیحضرت همایونى و پشتیبانى کامل مجلس شورای ملى در رفع مشکلات مذکور موفق شوند (صحیح است).  

2 - امروز عده‌ای از مردم عقیده دارند که بودجه‌های سال‌های قبل از شهریور سال 1320 به مراتب کمتر از بودجه‌هایى بوده است که درسنوات اخیر به تصویب مجلس شورای رسیده با این حال دولت‌های آن روز با آن بودجه‌های محدود خیلى بیش از امروز وسایل رفاهت و آسایش مردم را فراهم می‌نمودند دانشگاه و غالب مدارس امروز در آن روزها تأسیس شده که امروزه ما از ثمرات آن‌ها که جوانان تحصیل کرده و لایق وطن پرست می‌باشند در وزارتخانه‌ها و سایر قسمت‌های کشور استفاده می‌نماییم بیمارستان‌ها و راه‌هاى شوسه‌ای که امروزه حوایج کشو‌ر را برطرف می‌نمایند بیشتر در آن سال‌ها ساخته شده است مهم‌تر از همه زندگانى در آن سال‌ها خیلى ارزان‌تر از امروز بوده است به ببینیم واقعاً در این مدت هفت سال با این مالیات‌های سنگین که در حدود هشتصد میلیون تومان یعنى روزى نزدیک به سه میلیون تومان از مردم مفلوک گرفته می‌شود چه کارى برای مردم و کشور ایران انجام شده است؟ آیا فرهنگ ما ترقى فوق‌العاده‌اى کرده؟ آیا بهداشت ما از سابق بهتر شده یا مثل کاخ‌های وزارت دادگسترى و وزارت دارایی و ساختمان‌هاى دانشگاه بناهایى تازه‌ای احداث گردیده؟ آیا راه‌آهن تازه‌ای و یا راه شوسه مجددى ساخته شده؟ آقایان محترم اگر ملاحظه و تأمل بفرمایند تصدیق خواهند فرمو‌د که در این مدت کار مهمى صورت نگرفته است ما باید بدانیم عیب کار کجا است و همان جا را اصلاح بکنیم به عقیده من عیب کار از مجلس است که دولت‌ها را زود زود عوض می‌کند ما نمی‌گذاریم که یکسال متوالى یک دولتى برسر کار بماند آن قدر فرصت برای دولت‌ها نیست که لااقل بتوانند برنامه‌های خود را شروع نمایند و امور مملکت را در دست بگیرند و در رفع مشکلات موجود فکرى بکنند ما هیچ دولتى را تا حال آزاد نگذارده و مجال نداده‌ایم که به آزادى وظیفه قانونى خود را انجام دهد یک سرپرست و رئیس خانواده در صورتی که دارای خیال راحتى نباشد و آزادى نداشته باشد قطعاً قادر نیست که خانه خود را اداره بکند ما باید دولت‌ها را آزاد بگذاریم تا شروع به کار نمایند اگر توانستند کارى انجام دهند در نگاهدارى و حمایت آن‌ها بکوشیم و اگر از عهده انجام کارهاى کشور برنیامدند آن وقت درصدد تعویض آن‌ها و آوردن دولت دیگرى بیافتیم در اینجا لازم است عر‌ض شود که دولت‌ها در مدت 4 یا 5 ماه آن قدر وقت و فرصت ندارند که تمام این تشکیلات بى‌فایده و ناقص را یک باره عوض کرده و یا تکمیل نمایند امیدواریم کابینه جناب آقای ساعد مدتى کافى دوام پیدا نماید تا با بصیرت و آزمودگى کامل مشکلات مملکت حل شود (صحیح است)

 3 - با‌ دولت‌هایى که تا به حال مصدر کار بوده‌اند امنیت همراه نبوده است این عدم امنیت همواره از دو دسته پیدا می‌شده دسته اول راه زن‌ها و دزدان می‌باشند که عملیات آن‌ها معلوم و آشکار است و انسان می‌د‌اند که اینها خیال از بین بردن جان و تصرف مال آدم را دارند و برای رفع شر آنها باید مقاومت و مبارزه نمود دسته دوم دزدهایى می‌باشند که لباسشان بسیار آراسته بوده و حتى مقام‌های حساس و مهمى هم دارند مردم بیچاره نمی‌فهمند و تشخیص نمی‌دهند که این اشخاص خوش لباس و صاحب مقام سارقند یا درستکار؟ این قبیل دزدان خیلی خطرناکند و ضررهاى آن‌ها به مراتب زیادتر و شدیدتر از خسارات و ضررهاى دزدهاى اولیه هست (صحیح است)‏ این‌ها به یک گوسفند و یا یک کار و حتى صدتومان پول و بلکه بیشتر قانع نیستند بلکه هزار هزار می‌دزدند و مردم هم یا از اصل خبر ندارند و یاجرئت حرف زدن را ندارند و یا بالاخره خجالت می‌کشند به آنها بگویند که شما دزدید در دولت‌هاى پیش این قبیل دزدها کمتر تعقیب می‌شدند دزد گوسفند زودتر و سریع‌تر به زندان قصر تحویل می‌گردید ولى با دزدهاى ادارى کسى کارى نداشت امیدوارم دولت جناب آقای ساعد ترتیب معمول دارند که دست‌های این قبیل دزدان فوراً از کارهاى حساس کنده شده و هر چه زودتر تحویل دستگاه عدالت و دادگسترى گردند تا امنیت برای شهرنشینان هم برقرار شود (صحیح است)

4 - درکشور ایران یک قوه ژاندارمرى و یک قوه نظامى وجود دارد تاکنون آنچه مشاهده شده دستگاه ژاندارمرى از عهده انجام وظایف خود برنیامده و حتى مزاحم مردم هم می‌باشند. به عقیده بنده قوه نظامى به تنهایى می‌تواند به خوبی کار قوه ژاندارمرى کشور را هم انجام دهد مثلاً دوره نظام وظیفه در کشور ما دو سال است و به قرار اطلاع و معمول در مدت 18 ماه اول کلیه تعلیمات نظامى کاملاً فرا‌گر‌فته می‌شود و می‌توان سربازان را برای 6 ماه دیگر به حفظ امنیت و جانشینى ژاندارم‌ها گماشت به این ترتیب دو فایده متوجه دولت و ملت می‌شود اولاً این که چندین میلیون ریال هزینه‌ی که برای نگاهدارى دستگاه ژاندارمرى صرف می‌شود ذخیره شده و به وسیله آن می‌توان کشاورزى را توسعه داده و درصدد عمران و آبادى مملکت برآمد ثانیاً این 15 میلیون جمعیت ایران را از شر عظیم ژاندارم‌ها خلاص نمود اگر خداى نخواسته نظامیان هم خواستند مانند ژاندارم‌ها به دزدى بپردازند تا بخواهند خود را آماده این کار بکنند مدت خدمتشان تمام می‌شود در هر حال مانند ژاندارم‌ها به دزدى بپردازند تا بخواهند خود را آماده این کار بکنند مدت خدمتشان تمام می‌شود در هر حال مانند ژاندارم‌ها هیچ وقت باسابقه و کهنه کار نخواهند شد ولى من هیچ وقت نمی‌توانم فکر بکنم که نظامیان به خیال دزدى و مردم آزارى بیافتند زیرا اغلب آن‌ها قبلاً زارع و دهاتى بوده‌اند و خود آن‌ها از ژاندارم‌ها تعدى و آزار زیادى دیده‌اند و به همین جهت مردم آزارى نمی‌کنند در تأیید این عرض خود واقعه‌اى را که در سال 1314 ژاندارم‌ها‌ى مرز دشت گرگان فوق‌العاده مزاحم مردم شده و از هر نوع اذیت و آزارى نسبت به مردم خوددارى نکردند مردم مرز‌نشین هم این تعدى طاقت‌فرسا را تحمیل نکرده و عکس‌العملى از خود نشان دادند ولى فوراً از نتیجه عمل خود وحشت کرده با چندین خانوار به خاک همسایه فرار کردند اعلیحضرت فقید از ا‌ین پیش آمد سخت عصبانى شدند و از سرهنگ احمد خان حکیمى فرمانده وقت نظریه خواستند مشارالیه هم پیشنهاد کردند که ژاندارمرى در این حوزه برچیده شود به عوض آن قواى نظامى وظایف ژاندارمرى را هم انجام دهد از آن تاریخ تا سال 1320 مردم از شر ژاندارم‌ها راحت بودند این عقیده بنده است که در اینجا عرض می‌کنم اتخاذ تصمیم بسته به نظر محترم نمایندگان و تدبیر جناب آقای ساعد است

5 - مطلب دیگرى که ضرورت دارد حتماً عرض بکنم مربوط به کار وزارت بهدارى تاکنون بوده اصلاً حرف‌های اولیاى این وزارت خانه را من تا حال نفهمیده‌ام وزیر بهدارى می‌نوشت فورى پزشک بفرستید و یا فلان کار را فورى انجام بدهید آدم ابتدا کلمه فورى را که می‌دید خیلى خوشحال می‌شد اما پس از چندى می‌فهمید که این دستورات وزیر بهدارى اصلاً اجرا نمی‌شود قرار بود در سال 1325 بیمارستانى در گنبد کاوس تأسیس بشود برای این امر کمیسیونى هم در وزارت بهدارى تشکیل

+++

شده خبر آنر ا روزنامه‌ها و حتى رادیو هم نقل و پخش کرد مردم ترکمن صحرا نیز خیلى خوشحال شدند و از طرف وزارت بهدارى وعده داده شد که تا یک ماه دیگر بیمارستان مذکور افتتاح خواهد شد اما خیلى جاى تعجب و نگرانى است که هنوز این بیمارستان تأسیس نشده است اعلیحضرت همایونى در دوره 13 ساختمان بیمارستارن را اعطاء فرمودند علت پشت گوش اندازى و سکوت وزارت بهدارى را من تا حال تشخیص نداده‌ام امیدوارم دولت جناب آقای ساعد در این باب تصمیم فورى اتخاذ فرمایند و بیش از این مردم را در انتظار عنایت دولت قرار ندهند در دشت گرگان مریض خیلى زیاد است ولى یک پزشک حسابى وجود ندارد فقط تا چندى پیش یک طبیب دیپلمه در دشت گرگان بود که مردم از او راضى بودند متأسفانه وزارت بهدارى به بهانه این که این طبیب ماجراجو است به جای دیگر منتقلش کردد مردم دشت گرگان می‌گویند این طبیب حاذق آدم درستى بوده است این هم یک بدبختى برای این کشور است که یا آدم درست را به بهانه ماجراجویى تبعید می‌کنند و یا واقعاً اشخاص درستى در ردیف ماجراجویان واقع می‌شوند.

6 - عرض بنده در خصوص فرهنگ است در زمان اعلیحضرت فقید فرهنگ دشت گرگان خیلى بهتر از ا‌مروز بود و سال به سال هم بهتر می‌شد بر عکس در این مدت هفت سال روز به روز فرهنگ دشت گرگان بدتر شده است عماراتی که برای مدرسه در 14 سال پیش ساخته شده بود امروز خراب و ویران گردیده است و دولت‌هاى امروز قادر نیستند این ابنیه را نگاهدارى نموده و تعمیر نمایند وزارت فرهنگ هم همیشه با مکاتبه و کاغذ بازى و بهانه مشغول مطالعه و تهیه مقدمات امر می‌باشد وقت را بیهوده می‌گذراند و مثل این که در ناراضى نگاهداشتن مرم تعمد دارد امیدوارم در کابینه جناب آقای ساعد وزارت فرهنگ قدرى به خود بجنبد و پیشنهادات لازم و مفید را زودتر عملى بکند و کمتر به دفع‌الوقت بگذراند.

7 - موضوع دیگر مربوط به راه‌هاى عبور و مرور است تمام راه‌های کشوردر زمان اعلیحضرت فقید ساخته شده در همان موقع از بندر شاه تا گنبد کاوس راه سازى گردید و این راه امروزه از بین رفته و خراب شده است در زمان جناب آقای قوام‌السلطنه اعتبارى برای پل خواجه نفس منظور شده بود تا حال شروع به ساختمان این پل نکرده‌اند مثل این که وزارت راه از تصمیم خود منصرف شده است و مبلغ تعهد شده را صرف هزینه‌های غیر‌ضرورى متداول کرده است بنده جداً در این مورد از جناب آقای ساعد تقاضا دارم دستور فرمایند فوراً اعتبار تعهد شده را مجدداً پادار و در احداث پل مذکور هر چه زودتر اقدام نمایند.

8 - گومیشان قصبه‌ای است که بالغ بر چند هزار نفر سکنه دارد مردم این نقطه به هیچ وجه آب آشامیدنى ندارند و از آب باران عرض سال استفاده می‌کنند و اگر خداى نکرده یک سال خشکسالى بشود و باران نیاید مرم آنجا در نهایت مضیفه خواهند افتا‌د و جان عده زیادى در معرض هلاکت واقع خواهد شد.

 تاکنون چندین بار در این موضوع با دولت‌هاى وقت مذاکره کرده و راه حلى پیشنهاد کرده‌ام تا حال هیچ توجهى نشده و مثل این که دولت‌ها به زندگانی طبقات دور افتاده از مرکز اهمیتى قائل نبودند و توجهى ندارند و جناب آقای ساعد و همکاران محترم آیا مصلحت هست که یک عده چند هزار نفرى در کنار مرز بدون آب آشامیدنى به سر ببرند؟ آیا می‌توان دیگر مردم آنجا را به وعده و وعید فریب داد انتظار دارم دولت جناب آقای ساعد با تجربه و بصیرتى را که دارند موجبات آسایش مردم آنجا را از لحاظ آب آشامیدنى فراهم فرموده و مانع به روز هر گونه پیش آمد ناگوار را در این قصبه شوند.

9 - عرض دیگر بنده راجع به وزارت دادگسترى و قضات پاکدامن این وزارتخانه است در این که وزارت دادگسترى احتیاج فورى و مبرم به اصلاحات و تغییرات دارد هیچ شکى نیست و همه در این باب متفق‌العقیده می‌باشند دادگسترى که باید تأمین قضایى و حقوقى ایجاد کند و موجبات امنیت و حفظ شرافت و آبروى مردم را فراهم نماید اغلب دارای قضات عالیقدر و پاکدامنى است که از جهت سختى زندگانى و کسر حقوق و عدم تکافوى ماهیانه با هزینه هاى سخت زندگانى دچار نهایت مضیقه و ناراحتى می‌باشند من در این باب از شخص وزیر محترم دادگسترى تمنى دارم ترتیب خاصى اتخاذ فرمایند که این طبقه شریف که باید با خیال آسوده و راحت مشغول قضاوت و خدمتگزارى شوند شانه از زیر بار سنگین هزینه‌های کمر‌شکن زندگانى با کمک‌هاى لازم و پرداخت حقوق و مزایاى مکفى خارج کنند و مأمورین پاکدامن این وزارتخانه را واقعاً تشویق نمود زیرا اساس اصلاحات واقعى به برقرارى تأمین قضایى و حقوقى است.‏

10 - عرض دیگر بنده راجع به وزارت جنگ است متأسفانه اغلب مردم از ارتش دل خوشى ندارند در صورتی که بنده که یک نفر نماینده عشایر می‌باشم برای کارهاى موکلین خودم با ارتش تماس زیادى دارم همیشه این دستگاه را مرتب دیده و در انجام تقاضاهاى ارباب رجوع جدى و دلسوز تشخیص داده‌ام در زمان اعلیحضرت فقید هم همین طور بوده است مردم دشت گرگان چه در زمان شاه سابق و چه حالا از کارکنان ارتش در دشت گرگان بیش از کارمندان سایر وزارتخانه‌ها راضى می‌باشند حتى اهالى تلگرافى درخواست نموده‌اند که کارهاى آن‌ها را دادسرای ارتش رسیدگى نماید علت از دو حال خارج نیست یا دادسرای محل خراب است و یا این که دادسرای ارتش بسیار خوب در مسافرت اخیر خود در دشت گرگان باور بفرمایید بین جمعیت بالغ بر 250 هزار نفر یک نفر بود که از ارتش و افراد آن شکایت داشته باشد و همه جا اظهار رضایت و خرسندى می‌نمودند مردم دشت گرگان بر اثر همین حسن سلو‌ک کار‌کنان ارتش دائما باعلیحضرت شاهنشاهى خود دعا می‌کنند و طول عمر و عزت ایشان را از خداوند مسئلت می‌نمایند در اینجا برحسب وظیفه وجدانى خود ناگزیرم از یک افسر شریف و پاکدامن ارتش تیمسار سرلشکر نقدى رئیس اداره نظام وظیفه سپاسگزارى نمایم زیرا تاکنون آنچه شنیده و دیده‌ام ایشان در کمال حسن سلوک و نهایت محبت به درخواست‌ها و عرایض مردم گوش می‌دهند و با کمال بى‌نظرى دستور انجام مقاصد مردم و رفع تعدى می‌دهند.

11 - عرض دیگر راجع به وزارت کشور است در این وزارت خانه عده زیادى منتظر خدمت وجود دارد که بدون انجام کم‌ترین کارى ماهیانه مبالغ هنگفتى از بیت‌المال ملت فقیر به عنوان حقوق اخذ می‌کنند واقعاً اگر دولت محل کارى برای اعضاى منتظر خدمت خود در وزارتخانه‌ها ندارد باید ترتیبى اتخاذ نماید که اقلاً این تحمیل از بودجه سنگین کشور که بردوش طبقه سوم است برداشته بشود و همچنین در این وزارتخانه زیاد به کارشکنى و کشیدن مقررات به رخ ارباب رجوع وقت می‌گذرد واقعاً در وزارت کشور که مرکز قدرت و سیاست است باید پیش از هر وزارتخانه دیگر فعالیت و جدت و سرعت عمل وجود داشته باشد.

12 - عرض دیگر مربوط به وزارت کشاورزى است تا جایى که بنده اطلاع دارم دستگاه فعلى وزارت کشاورزى با جدیت کار می‌کند امسال بذر گندم در دشت گرگان دچار افت شدیدى شده است اگر وزارت کشاورزى به کشاورزان بذر ندهد دچار تنگى بذر خواهند شد انشاء‌الله وزیر محترم کشاورزى در این مورد دستور لازم صادر خواهند فرمود.

13 - عرض دیگر بنده راجع به دادگاه املاک واگذارى است آقای وزیر دارایى تشریف ندارند (بعضى از نمایندگان - شما بفرمایید چاپ می‌شود و برای اطلاع ایشان فرستاده می‌شود) پرونده‌های مربوط به اشخاص اکثراً راکد و احکام قطعى این پرونده‌ها تاکنون صادر نشده است به عقیده بنده قصور از طرف دادگاه املاک نمی‌باشد بلکه کوتاهى و تعلل از طرف وزارت دارایی است زیرا ایرادات بى‌اساس وزارت دارایی باعث می‌شود که دادگاه املاک تقاضاى دلایل لازم در مقابل این ایرادات از وزارت دارایی نماید و چون وزارت دارایی فاقد دلایل لازم است ناچار سکوت اختیار نماید و به این ترتیب پرونده‌های یک مشت مردم زارع و کشاورز را که می‌ماند از شخص جناب آقای وزیر دادگسترى و وزیر دارایی تقاضا دارم دستور موکدى برای جریان افتادن پرونده‌های اشخاص و جلوگیرى از ابراز ایرادات بی‌جا و بدون دلیل صادر فرمایند.

14 - عرض دیگر راجع به بیکارى مردم است موضوع بیکارى هم از مسایلى است که باید بسیار مورد توجه دولت قرار گیرد با نشر اخبارى که همه روزه در جراید ملاحظه می‌شود که دولت‌های همجوار بر اثر طرح برنامه‌های عملى به کلی از بیگارى جلوگیرى کرده‌اند و بیکارى در آن کشورها اصلاً وجود ندارد شایسته است دولت هم طرحى برای جلوگیرى از بیکارى و ایجاد کار هر چه زودتر تهیه کرده و به مجلس بیاورد تا به این ترتیب از بیکارى که ‌ام‌الفساد و همچنین عواقب بد آن جلوگیرى به عمل آید (صحیح است) بنابراین در زندگى مردم فقیر و بیچاره بهبودى کاملى حاصل گردد (صحیح است)‏

15 - همان طوری که در مقدمه عرایض خود گفته‌ام قطع دارم اگر مجالى برای دولت حاضر قائل شویم و به همین ترتیب در پشتیبانى این دولت اکثریت خود را حفظ کنیم به شرط این که دولت هم به تذکرات اصلاحى نمایندگان محترم توجه کاملى نماید با تجاربى که افراد هیئت دولت موجود است و بى‌نظرى کاملى که در آنها ملاحظه می‌شود به سرپرستی نخست وزیر کاردان و لایق و با شهامت می‌توان اصلاحات اساسى را که مورد

+++

انتظار همه مردم ایران است شروع نمود در خاتمه عرایض خود از مسببین این جنبش نهضت مذهبى که حقیقت حیات ایران و ممالک اسلامى به آن وابسته است در این مکان مقدس که مجلس اسلامى ایران است تشکر می‌کنم امیدوارم تحت توجهات عالیه و مخصوص اعلیحضرت جوانبخت شعائر و دستورات عملى شارع مقدس اسلام و یگانه راه علاج بدبخت‌های این کشور است تحت رهبرى و ارشاد علماى اعلام مذهبى و تأیید هیئت محترم دولت به کار رفته و کشتى مضطرب و پریشان کشور ایران به ساحل نجات و رستگارى نزدیک گردد آمین یا ر ب العالمین (احسنت - صحیح است)

رئیس - پیشنهاد کفایت مذاکرات رسیده است پیشنهاد آقای دکتر فلسفى مقدم است آقای دکتر فلسفى توضیحى دارید؟ بفرمایید .

دکتر فلسفى - این که بنده پیشنهاد کفایت مذاکرات کرده‌ام از این جهت بود که ملاحظه شد اوقات مجلس صرف یک مذاکراتى می‌شود که اگر چه آن صحبت‌ها هم به جایش خود خوب است ولى خوب آثار نتایج عملى در خارج برای ملت ایران ندارد (صحیح است) از ابتداى دوره پانزدهم تا این ساعت یا مذاکرات در اطراف برنامه دولت داشتیم یا صحبت در اطراف بودجه بود و با استیضاح در صورتی که یک ذره‌ای هم از این مطالب و گفتگوهایی که کردیم نتیجه‌ای ندیدم (مکى - یک دوازدهم را هم بفرمایید) بلى یک دوازدهم را هم عرض می‌کنم عرض کنم برنامه‌هایى هم که دولت‌ها می‌دهند یک چیز تازه‌ای نیست فقط از لحاظ فرمول و تشریفات است که این برنامه‌ها را دولت‌ها می‌دهند بدون این که خودشان بسنجنید که قادر به انجام آن مواد برنامه هستند یا خیر (صحیح است)‏ تمام مواد برنامه دولت نه این دولت دولت‌های گذشته را هم که بسنجیم می‌بینیم یک سلسله مواد هست ولى می‌بینیم که به هیچکدام عمل نشده است مثلاً در بهبود وضع زندگى در برنامه دولت است در برنامه‌هاى دولت‌های سابق گذشته هم بوده است اما متأسفانه روز به روز وضع مردم بدتر شد و مردم روز بروز مفلو‌ک‌تر و گرسنه‌تر و بیچاره‌‌تر می‌شوند چه نتیجه‌ای گرفتیم تا حالیا مثلاً راجع به فرهنگ و توسعه فرهنگ در تمام برنامه‌های دولت‌ها این موضوع بوده است اما هیچ توسعه‌ای ندیدیم در فرهنگ جز این که انحطاط و اختلال بیشتر شده است چنان که بهداشت در برنامه‌هاى دولت‌های گذشته بوده ولى روز به روز مردم علیل‌تر و مریض‌تر و مفلو‌ک‌تر و امراض هم شایع‌تر شده است یا راجع به مسایل مالى و اقتصادى که این قدر مشاجره و صحبت شد ما چه نتیجه‌ای گرفتیم (صحیح است) وضع مالى ما امروز از هر روز بدتر است امروز وضع مؤدیان مالیاتى و مأمورین وصول هیچکدام روشن نیست بنده مقصودم از این مطلب اینست که به جای این همه حرف‌ها اگر می‌نشستید قانون مالیات بر درآمد را که از تصویب کمیسیون بکنیم چقدر از مشکلات مردم مرتفع می‌شود (صحیح است) یا راجع به برنامه 7 ساله که همه حسن استقبال می‌کنند اگر بگذرانیم چقدر کارهاى عملى از لحاظ اصلاحات ما خواهیم نمود (صحیح است) به قانون شهردارى و هکذا ما اگر بعضى از قوانین ضرورى دیگر را بگذرانیم و دولت‌ها را وادار به عمل و کار کنیم بنده یقین دارم وضع ما از این صورتى که هست عوض خواهد شد و بهتر خواهد شد (صحیح است) شما ملاحظه بفرمایید در هر گوشه‌ای از مملکت نارضایتى هست و مخصوصاً بنده خیال می‌کنم با بیانات جامع و مبسوط و مفیدى که آقای مهندس رضوى در مجلس کردند تمام انتقاداتى که به جا بود کردند و به عقیده بنده تمام مطالبى که ما بیاییم این جا بگوییم تکرار است و تکرار مطالب هم اصولاً لغو است معنى ندارد (مهندس رضوى - متشکرم) بنده دیدم در موقعى که جناب آقای ساعد کاندیدا شدند آقایان نمایندگان نسبت به ایشان حسن نظر داشتند زیر ایشان آدمى است پاکدامن و بى‌نظر و رأی تمایل هم دادیم حالا هم عرض می‌کنم فرصت بدهید مجال بدهید و از عهده بربیایند خوب پشتیبانى نکنید و رأی عدم اعتماد بدهید والا باید ترتیب و این اجمال و به حال بحران نگاهداشتن به عقیده بنده هیچ صلاح نیست و بیش از این هم هیچ مورد ندارد و بنده از آقایان استدعا می‌کنم که به کفایت مذاکرات آقایان نمایندگان رأی بدهند (صحیح است) و ما وارد یک مراحل عملى بشویم (صحیح است) ما از گفتگوها فایده‌ای ندیده‌ایم و این را هم عرض بکنم که این 7 ماه 8 ماه آخر را اقلاً موفق بشویم و یک کارهاى خیری بکنیم (صحیح است - احسنت)

نمایندگان - مخالفى نیست

رئیس - یک نفر مخالف صحبت می‌کند آقای عباس اسکندرى

عباس اسکندرى - بنده با کفایت مذاکرات مخالف هستم نه برای این که وقتی که مذاکرات کافى شد اکثریت مجلس رأی بدهند به دولت یا دولت را ساقط بکند این را مکرر گفته‌ام که نه با دولت سابق و نه با دولت حاضر و نه با دولتى که بعد مى‌آید ما و رفقاى ما هم آهنگى نداریم به این دلیل بنده این مذاکرات را نمى‌کنم که در نتیجه به سقوط دولت آقای ساعد آقایان را هم آهنگ کنم نه این اختیارى است که خود آقایان نمایندگان دارند و مخصوصاً الان هم که من دارم با کفایت مذاکرات مخالفت می‌کنم آنچه اطلاع دارم برای دولت یک اکثریت نامناسبى هست و من که می‌گویم مذاکرات ادامه پیدا بکند برای این است که برمشکلات فائق بیاییم و آن راهى که بایستى دولت‌ها در پیش بگیرند و با آن راه بروند پیدا بکنیم والا عرایض من روى خصوصیات نیست قبل از شروع به بیان خودم لازم می‌دانم بگویم که دیروز بعدازظهرى به وسیله سفارت پاکستان آقای وزیر خارجه کشمیر آزاد از بنده وقت ملاقات خواستند و این ملاقات حاصل شد و به وسیله بنده از تمام نما‌یندگان مجلس شورای ملى ایران نسبت به موافقت و کمک‌هایی که به ممالک اسلامى مخصوصاً کشمیر آزاد و حیدر‌آباد شده است شکر‌گذارى و سپاسگزارى کردند و من واسطه این مطالب هستم که به عرض مجلس شورای ملى ایران برسانم و امیدوار هستم که تمام ممالک مسلمان و برادر ما که در آسیا مجاور و غیر مجاور هستند این‌ها همه موفق بشوند (صحیح است) چرا بنده می‌گویم با کفایت مذاکرات موافق نیستم مخالفت من راجع به سیاست خارجى دولت است‏ به عقیده بنده نماینده محترم اینجا آمدند مذاکره کردند و ملاحظه نمودند آقایان که از اول نطق ایشان تا آخر یک کلمه هم حرف نزدم یعنى رعایت احترام و ادب را کردم که ناطق حرف خودش را بزند و من وقتى صحبت می‌کنم که اصول زیر پا گذاشته می‌شود والا عقیده آزاد است و هر کس هر عقیده‌اى دارد اظهار می‌کند و اگر به کفایت مذاکرات رأی گرفته شد و تصویب نشد آن وقت به عرض مجلس شورای ملی می‌رسانم که صلاح کشور ایران در حفظ سیاست موازنه است و در غیر این صورت ما بلایى برای کشور خودمان تهیه کرده‌ایم که به هیچ صورت در مقابل نسل حاضر و آینده نمی‌توانیم جواب بدهیم بنده دلایلى دارم و در اینجا خواهم گفت که دولت ما باید سیاست خارجى روشن داشته باشد ولى چون فعلاً کفایت مذاکرات است البته بیش از این نمی‌گویم موضوع دیگرى که به این دولت و یا هر دولتى که بیاید تذکر می‌دهم این است که من مخالفم با تمام امتیازات خارج‌المملکتى که موجب وهن و توهین و سلب حیثیت و شئون کشور ایران است (صحیح است) و بایستى تمام این‌ها از ریشه و بن برانداخته شود (صحیح است) (بعضى از نمایندگان - تمام مخالف هستیم) بنده آقا موافق هستم با این که تمام بیگانگان برطبق اصول متقابل و احترامى که ما هم نسبت به آنها داریم و نسبت به منافع آن‌ها داریم که مغایرت با اصول مسلمه سیاسى و اقتصادى ما نباشد و ما با آن‌ها مساعدت و کمک بکنیم (صحیح است) (یک نفر از نمایندگان - آن‌ها با ما نمی‌کنند) گتفم متقابل یک قدرى دقت بفرمایید و تمام خارجی‌ها که در مملکت ما هستند و در تحت حمایت قوانین ما هستند ما به آن‌ها احترام می‌کنیم و حقوق آن‌ها را حفظ می‌کنیم‏ بنده این صحبتى که می‌کنم مخالف انگلستان نیستم ملت انگلیس را هم دوست دارم و می‌خواهم یک روزى با آنها هم کمال حسن تفاهم را داشته باشیم ولى متأسفانه روش دولت انگلیس را نمى‌پسندم من نمی‌گویم که مؤسسه بانک شاهنشاهى در این مملکت نباشد اما با امتیازات او و تمدید این امتیازنامه من مخالفم و این مطلب گفته نشده است (نمایندگان - صحیح است) بایستى این حکومت یا هر حکومتى اولین مراسله‌ای که می‌نویسد باید بنویسد که این امتیاز تجدید نخواهد شد (نمایندگان - صحیح است) اما این مؤسسه یا سایر مؤسساتى که در این مملکت با اصول حفظ منافع و احترام متقابل باشد باید مطابق قوانین ایران باشد انگلیس است روس است آمریکا است هر کسى می‌خواهد باشد اما من با امتیازات خارجی‌ها امتیازاتى که موجب هتک حیثیت ایران است امتیازاتى که به خود ایرانی‌ها داده نمی‌شود اصولاً مخالفم (فرامرزى - همه مخالفیم) همه مخالفید؟ مخالفت بکنید آقای فرامرزى من فرصت نکرده‌ام که در این جلسات از شما اظهار تشکر بکنم (فرامرزى - متشکرم) همه می‌گویند ولى مجلس تمام گشت و به آخر رسیده دور ما همچنان در اول وصف تو مانده‌ایم بس است باید این کارها را بکنیم ما از بیرمانى که کمتر نیستیم مملکتى که یکسال و نیم است استقلال پیدا کرده تمام امتیازات خارجه‌المملکتى را لغو کرده و وزیر خارجه انگلیس هم تصدیق کرد و گفت که ما نمى‌توانیم در امور داخلى یک کشورى دخالت بکنیم ما نمى‌توانیم این کار را بکنیم ما چرا نمی‌کنیم آقا؟ این چه بدبختى است گریبان این مملکت را گرفته؟ بس است آقا هى می‌گویند مذاکرات کافى است کدام مذاکرات؟ من وقتى که از پشت این تریبون می‌آیم بالا شاید آقایان توجه نکرده باشند من به همه چیز آن توجه می‌کنم و این تریبون را توجه

+++

کرده‌ام آن کسى که ساخته شاید اسمش مختارى است این زیر نوشته است مختاری بنده که می‌آیم اینجا از این کلمه سه مطلب می‌فهمم یکى این که می‌گوید هیچ وقت فراموش نکن که مختارى در این مملکت حکومت پلیسى برقرار کرد و آزادى مردم را از بین برد در محبس‌ها مردم را کشتند و شکنجه کردند و از بین بردند ... (در این موقع یک نفر از تماشاچیان تظاهر شود و به امر مقام ریاست از مجلس خارج گردید)

رئیس - آقای اسکندرى این که راجع به کفایت مذاکرات نیست .

فرامرزى - در حین مذاکره این که صحیح نیست یک کسى بیاید از خارج و نماینده را تهدید بکند.

اسلامى - حرف‌های شما درست است ولى مربوط به کفایت مذاکرات نیست .

عباس اسکندرى - من باید دلایل مخالفت خودم را بگویم .

رئیس - آقای اسکندرى یک اصولى را رعایت کنید.

عباس اسکندرى - به هر حال در این قسمت من این سه موضوع را مى‌فهمم یکى این که می‌گوید که فراموش نکن تعطیل مشروطیت را و بعد هم یا‌د‌آورى می‌کند مختارى یعنى آزادى فکر و آزادى فردى در حدود قانون را همیشه در نظر داشته باش و بعد هم می‌گوید که در تعیین این دو تا مختارى من این سه چیز را فهمیدم از این اسم اگر شماها هم ملتفت شدید بسیار خوب قسمت دیگر که بنده بایستى عرض بکنم و متأسفانه هیچکدام از آقایان یک موضوعى را اینجا صحبت نکردند و آن اعتراضى است که من نسبت به افراد هیئت دولت دارم و فعلاً چون راجع به کفایت مذاکرات است نمی‌خواهم از حدود مقررات تجاوز بکنم اگر کسى گفته است ماها بگویید که گفته نشود و اگر گفته نشده است من چطور بگویم که مذاکرات کافى است من اعتراض دارم و اعتراضم را خواهم گفت آخر آقایان شما اصرار می‌کنید که یک مطالب گفته نشده‌اى رأی کفایت مذاکرات داده بشود من افسوس می‌خورم که نمی‌خواهند آقایان حق اقلیت را حفظ کنند ناطق مخالف آمد اینجا یکساعت و نیم حرف زد من هم سکوت کردم در آخر هم با لبخند گفت که من موافقم و رأی می‌دهم آقایان مخالف من هستم چرا نمی‌گذارید که من صحبت بکنم و صحبتم را تمام بکنم من از نظر سقوط دولت نیست که اصرار داشته باشم شاید الان رأی بگیرند دولت بیفتد ولى من می‌خواهم مطالبى که به نفع ملت ایران است گفته بشود اجازه نمی‌دهید آقایان؟ اجازه با شما است

نمایندگان - رأی - رأی

رئیس - به کفایت مذاکرات رأی گرفته می‌شود آقایانی که موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد پیشنهاد ده دقیقه تنفس داده شده (صحیح است)‏ تمنى می‌کنم که آقایان هیچکدام جایى تشریف نبرند که دوباره مجلس تشکیل می‌شود. (در این موقع جلسه به عنوان تنفس تعطیل و پس از یک ربع ساعد مجدداً به ریاست آقای رضا حکمت تشکیل گردید)

رئیس - آقای نخست وزیر بیانى دارید؟ بفرمایید

نخست وزیر - آقایان نمایندگان محترم نمایندگان محترم که به عنوان مخالف صحبت فرمودند از اوضاع حال و گذشته کشور بیاناتى فرمودند که حاکى از علاقمندى کامل ایشان به لزوم اصلاحات و تهیه رفاه و آسایش عامه می‌باشد و به طوری که نمایندگان محترم ملاحظه فرمودند و در این سخنرانى و بیانات مفصل برعلیه دولت حاضر و یا برنامه تسلیمى مطلبى نبود که نیازمند دفاع از آن باشم مخصوصاً اینجانب از بیانات نماینده محترم که به عنوان مخالف دولت صحبت فرمودند در تشریح مشکلات و نواقص که حکومت اینجانب وارث آن می‌باشد استفاده می‌نمایم و قبول دارم که مشکلات زیادى در پیش داشته و اصلاحات وسیعى در کشور لازم داریم (صحیح است) و با قسمتى از بیانات ایشان که لزوم اصلاحات در کشور استیفاى حقوق ایران را از شرکت‌ها یا دولت‌های بیگانه گوشزد می‌نمودند کاملاً موافقم (نمایندگان - احسنت) و حقا ایشان با این بیانات مواد برنامه تسلیمى دولت حاضر را تأیید نمودند و چقدر جاى خوشوقتى است که در مسایل اصولى ما بین نمایندگان موافق و مخالف و دولت اینجانب وحدت نظر کاملى موجود است (صحیح است) در قسمت شرکت نفت انگلیس و ایران و شرکت شیلات و مطالبات ما از متفقین زمان جنگ و در قسمت کلیه نقاطى که از خاک میهن عزیز بدون هیچگونه عهدنامه یا مقاوله قانونى مورد تجاوز بیگانگان واقع گردیده برنامه دولت صراحت دارد (صحیح است) راجع به کلیه اصلاحات ضرورى کشور در آن قسمت‌هایى که مورد توجه نمایندگان محترم است آقایان وزراء هر یک به نوبه خود در جلسات بعد توضیحات کامل برای روشن شدن اذهان آقا‌یان نمایندگان محترم بیان خواهند فرمود تأمین مواد خواربار کشور از اهم مسایل مورد نظر دولت است و سعى خواهد شد که این نگرانى و تشویش مرتفع گردد نسبت به آنچه در برنامه ذکر شده محتاج به توضیح نیست که منظور از مواد ده گانه برنامه دولت اینجانب حصر عملیات و اقدامات دولت به آن مواد نیست بدیهى است تا آنجایی که در قدرت دولت اینجانب خواهد بود نسبت به امورى که می‌توان فوراً اقدام نمود وبنیه مالى کشور اجازه بدهد اقدامات لازمه در رفاه حال مردم و اصلاح امور کشور به عمل خواهد آورد (صحیح است) و نسبت به آنچه که انجام آن محتاج وقت و زمان بیشترى است در برنامه هفت ساله متضمن پیشنهادات اصلاحى برای کلیه امور کشور بوده و از نتایجى حتمى اجرای آن بالا بردن سطح زندگى مردم و پایین آوردن هزینه زندگى و تولیدات کار و تهیه ارز و تعادل صادرات و واردات است پیش‌بینى خواهد شد و دولت اینجانب پس از تصویب آن نهایت جدیت و مراقبت را در اجرای آن به عمل خواهد آورد (صحیح است) البته پیشرفت اقدامات دولت در مورد حل مشکلات و رفع نواقع و انجام اصلاحات منظور تناسب مستقیم با پشتیبانى و کمک مجلس شورای ملی خواهد داشت که نمایندگان محترم در تصویب لوایح دولت لازمه همراهى را معمول فرمایند نماینده محترم در ضمن نطق مبسوط خود اشاراتى به نواقص تشکیلات کشورى و لشکرى فرمودند قسمتى از ایرادتشان وارد است که اصلاح آن‌ها منظور نظر دولت می‌باشد لکن از عرض این نکته ناگزیرم از موقعى که قشون کشور متحدد‌الشکل گردید و ارتش ملى به وجود آمده این ارتش در راه انجام وظایف مهم خودش خدمات گرانبهایى به این کشور نموده (صحیح است) و همین ارتش با ایثار خون بهترین سربازان و افسارن خود در مدت کمى امنیت بی‌سابقه‌اى در کشور ایجاد و در پیشرفت ترقیات مملکت رل مهمى بازى کرده و در هر آن و زمان برای فداکارى و جانبازى آماده خدمت میهن است (صحیح است) و همین افسر رشیدى که امروز عضو دولت فعلى است زحمات زیاد کشیده و در شهریور شوم و مواقع عدیده دیگر با فعالیت خستگى ناپذیرخود وحشت و اضطراب مردم پایتخت را فرونشاند (صحیح است) و مورد تقدیر و احترام عموم واقع شد (صحیح است) و اگر معدودى از مأمورین لشکرى و کشورى آن طور که باید و شاید در انجام وظایف دقت ننموده حسن شهرتى پیدا نکرده‌اند نباید به واسطه وجود این عده قلیل از سازمان‌های کشور مأیوس شد زیرا مأمورین صدیق و شریف زیاد داریم که از وجود آنان استفاده کامل خواهد شد (انشاء‌الله) و از بعضى از مأمورین وزارت خارجه اسم برده شده آنچه تحقیق شد این آقایان از مأمورین وظیفه شناس و لایق وزارت خارجه هستند البته آقای وزیر امور خارجه تحقیقات و مراقبت‌هاى بیشترى در اوضاع داخلی و خارجى وزارتخانه خویش خواهند فرمود در خاتمه این نکته را به عرض مجلس می‌رساند برای رفع قسمت مهمى از بدبختی‌های مملکت که منظور نظر کلیه آقایان نمایندگان محترم می‌باشد همکارى صمیمانه بین مجلس و دولت کمال لزوم را دارد (صحیح است) و من که همیشه مثبت فکر می‌کنم و هیچ وقت از زیر بار مسئولیت شانه خالى نکرده و مانند سرباز فداکارى همواره برای ملت عزیز خود آماده خدمتگزارى بوده‌ام اینک دولت من نیز با منتهای علاقه و از خودگذشتگى مهیا کار است ولى آقایان به خوبی می‌دانند در ممالکى که اصول مشروطیت و پارلمانى در آن حکمفرما است قدرت و اختیار در دست مجلس است و این آقایان نمایندگان مجلس هستند که موقعیت خطیر دنیا و کشور عزیز خود را در نظر گرفته با تصویب برنامه دولت و لوایح مفید مهمى که تقدیم مجلس شورای ملی شده و خواهدشد در انجام اصلاحات مملکتى با دولت همکارى و حمایت و پشتیبانى نمایند و اطمینان داشته باشند من که پانزده ماه افتخار همکارى با آقایان محترم داشته‌ام و با هم برادرانه در خدمات مملکتى اشتراک مساعى داشته‌ایم و به روحیه من کاملاً آشنا هستند تنها به هوس زمامدارى و نخست وزیرى اینجا نیامده‌ام (صحیح است) بلکه منظور نظرم فقط و فقط خدمتگزارى و رفع بدبختی‌های ملت و حل قسمتى از مشکلات مملکتى است (صحیح است) امیدوارم که با تأییدات خداوند متعال و توجهات اعلیحضرت همایونى و پشتیبانى

+++

آقایان نمایندگان محترم دولت من به انجام وظایف محوله خطیره خود توفیق یابد (صحیح است - انشاء‌الله) ضمناً با ابراز تشکر از آقایان موافقین محترم که با نظر مثبت و با روح همکارى با دولت تذکرات بسیار مفیدى در امور کلى و کارهاى مربوط به حوزه انتخابیه خود داده‌اند به آقایان نمایندگان اطمینان می‌دهم که مطالبى که تذکر داده شده است مورد مطالعه کامل دولت این جانب قرار خواهد گرفت و در حدود قانون در مدت تصدى این دولت اقدامات لازم به عمل خواهد آمد راجع به اصلاحاتی که جناب آقای دکتر متین دفترى درخواست نمودند در درجه اول و در مدت معینى باید عملى شود یعنى پایین آوردن هزینه زندگى تصفیه و اصلاح دادگسترى و ضابطین آن مخصوصاً ژاندارمرى دستگاه وصول مالیات‌ها و هم چنین تأمین امنیت بین‌المللى ایران اطمینان می‌دهم که دولت اقدامات مؤثرى به عمل خواهد آورد و نتیجه آن را آقایان مشاهده خواهند فرمود بدیهى است موفقیت در این امور موقوف به گذراندن فورى لوایحى است که دولت برای اجرای این اصلاحات تقدیم خواهد کرد (انشاء‌الله) از بعضى مطالب خوددارى می‌کنم مطالب دیگرى هم در طى جلسات دیگر به عرض خواهم رسانید (احسنت)

نمایندگان - رأی ، رأی

رئیس - پیشنهادى رسیده که بر طبق ماده 92 رأی گرفته شود عده فعلاً 94 نفر است

حاذقی - آقای رئیس اعلام بفرمایید که بعد از رأی اعتماد آقایان بیرون تشریف نبرند تا آیین‌نامه مجلس مطرح شود

(طبق ماده 92 اسامى آقایان به ترتیب خوانده شد و هر یک رأی خود را دادند)

اسامى رأی دهندگان‏ - آقایان : دکتر راجى - دکتر امینى - شریعت‌زاده - حاذقی - اورنگ - اسلامى - عرب شیبانى - باتمانقلیج - عباس مسعودى - اسدى - منصف - پالیزى - سید هاشم وکیل - اردلان - دکتر فلسفى - قهرمان - حاذقی - مهندس رضوى - دکتر بقایی - دکتر معظمى - دکتر طبا - آقاخان بختیار - محمد ذوالفقارى - دکتر اعتبار - حائرى‌زاده - محمد‌على مسعودى - دهقان - صفوى - رضوى - شیرازى - سزاوار - ابوالقاسم - امینى - افخمى - دکتر آشتیانى - عباس اسکندرى - حاج امین -صاحب‌جمع - نیک‌پور - عدل اسفندیارى - مسعود ثابتى - دولتشاهى - ملک مدنى - قبادیان - مشایخى - دکتر مصباح‌زاده - عبدالرحمن فرامرزى - سلطان‌العلماء - عبدالقدیر آزاد  -حسین مکى - وثوق - حسن نبوى - گنابادى - برزین - دکتر مجتهدى - افشار - دکتر ملکى - معتمد دماوندى - محمود محمود - حسین وکیل - اعزاز نیک‌پى - لاهوتى - دکتر متین دفترى - بوداغیان - خوئیلر - امامى اهرى - نورالدین امامى - شریعت‌زاده - شادلو - امیر‌حسین ایلخان - خسرو قشقایى - مهدى ارباب - سلطانى - معین‌زاده - گرگانى - کشاورز صدر - عزیز اعظم زنگنه - بیات - مهندس هدایت - محمد‌حسن قشقایى - ناصر ذوالفقارى - ظفرى - نواب فاضلى - احمد فرامرزى - تقى‌زاده - مکرم - ملک‌پور - دکتر شفق - بهادرى - رفیع مامقانى - امیر‌نصرت اسکندرى - گنجه‌ای - شهاب خسروانى - حسن اکبر - هراتى - موسوى - صدر‌زاده  

(پس از استخراج آراء نتیجه به قرار زیر حاصل شد) ورقه سفید - 55 ورقه کبود یک - ممتنع 41

اسامى موافقین - آقایان: امیر‌نصرت اسکندرى - دکتر متین دفترى - مامقانى - عرب شیبانى - قهرمان گنابادى - ابوالحسن رضوى - دکتر راجى - دکتر فلسفى - دکتر شفق - حسین وکیل - صفوى - دهقان - باتمانقلیج - مهندس رضوى - دکتر معظمى - دکتر بقایی - اسلامى - پالیزى - منصف - محمد‌على مسعودى - عباس مسعودى - سلطان‌العلماء - اردلان - دکتر اعتبار - تقى‌زاده - آقاخان بختیار - دکترطبا - حبیب الله امین - صاحب‌جمع - نبوى - احمد فرامرزى - بهادرى - مسعود ثابتى - شادلو - امامى اهرى - سلطانى - فتحعلى افشار - معین‌زاده - خسرو قشقایى - برزین - بوداغیان - نورالدین امامى - گنجه‌ای - خوئیلر - دکتر ملکى - دکتر مجتهدى - گرگانى - مهندس هدایت - محمدحسین قشقایى - صدر‌زاده - ملک‌پور - موسوى - حسن اکبر - رضا رفیع .

 مخالف آقای اسکندرى ورقه‌ی سفید بى‌امضاء یک‏

2 - موقع ودستور جلسه بعد - ختم جلسه‏

رئیس از 95 نفر عده حضار 56 نفر اظهار اعتماد کردند اگر آقایان اجازه می‌فرمایید چند دقیقه تنفس داده شود.

(مجلس یک ربع ساعت بعداز‌ظهر به عنوان تنفس ختم و دیگران تشکیل نگردید)

رئیس مجلس شورای ملی - رضا حکمت

+++‏

یادداشت ها
Parameter:294438!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)