کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » اخبار کتابخانه » اشاعه اطلاعات » اسناد ملی و بین المللی
0.0 (0)
تاریخ معاصر ایران
[1399/09/26]

جدایی بحرین از ایران  

 

بحرین، از آغاز پیدایش امپراتوری ایران بخشی از قلمرو این امپراتوری بوده است. در سال­های پایانی حکومت زندیه مورد تهاجم اعراب شبه جزیره عربستان به نام آل عتوب واقع شد وآنها موفق شدند بحرین را تصرف کنند. به دلیل درگیری­های زندیه بر سر جانشینی، حکومت زندیه نتوانست آل عتوب را از بحرین بیرون کند. با روی کار آمدن قاجارها در ایران، خاندان آل عتوب نسبت به دولت ایران اظهار اطاعت و تبعیت کردند؛ و خود را عامل و کارگزار دولت ایران دانستند؛ و بحرین از نظر اداری به عنوان یکی از مناطق تحت تابعیت والی فارس درآمد.

در دوران سلطنت محمدرضا شاه‌،‌ حداقل در دو برهه زمانی مسأله مالکیت و حاکمیت ایران بر بحرین به صورت حادتر مطرح شد. در اسفند 1329 در لایحه مربوط به ملی کردن صنعت نفت ایران که برای تصویب به مجلس شورای ملی ارائه شد،‌ "‌شرکت نفت بحرین " نیز در طرح ملی شدن قرار داشت؛‌ چرا که مجمع­الجزایر بحرین بخشی از سرزمین ایران را تشکیل می‌داد بار دوم در آبان ماه 1336 هیأت وزیران با حضور شخص شاه لایحه‌­ای را برای تقدیم به مجلس آماده کردند که به وضوح نشان دهنده حق و ادعای مالکیت ایران بر بحرین بود. در این لایحه کشور از نظر اداره سیاسی به چهارده استان تقسیم می‌شد که بحرین استان چهاردهم را تشکیل می‌داد. بدین ترتیب،‌ از دیدگاه ایران، ‌منطقه بحرین از استان فارس جدا می‌شد و خود استان مستقلی را تشکیل می‌داد.

انگلستان که از مهمترین قدرت‌های نظامی، اقتصادی و علمی جهانی محسوب می­شد توانست با اتکا بر قدرت نیرومند دریایی خود بر سواحل و بنادر حاشیه جنوبی خلیج فارس دست یابد. بحرین از جمله بخش­هایی بود که استعمارگران انگلیسی با خرج مبالغی هنگفت و دادن وعده و وعید های توخالی زمینه را جهت جداسازی آن مهیا کردند. فقدان یک نیروی دریایی کارآمد ایرانی نیز به تحقق این نقشه کمک کرد. مردم بحرین که اکثریت مطلقشان ایرانی و شیعه بودند، از ابتدا نگران نفوذ مخرب انگلیسی­ها در منطقه بودند و برای جلوگیری از نفوذ آن­ها سعی می­کردند به طرق مختلف زمامداران ایران را نسبت به این خطر هوشیار سازند، و انگلیسی‌ها به اهمیت خاصی که این سرزمین از نظر استراتژیک داشته پی برده بودند و به مداخله روزافزون در امور بحرین پرداختند و از این زمان به بعد تاریخ بحرین تغییر کرد و پیوندهای چندین هزار ساله آن دچار زوال و نابودی گردید و روند جدایی بحرین از ایران آغاز شد و روز به روز شدت گرفت.

سرانجام تحت فشار انگلستان، شاه در سفری به هند در چهاردهم دی 1347 در دهلی ‌نو اعلام کرد که  "دولت شاهنشاهی نمی‌خواهد با  اعمال زور بحرین را تصاحب کند، بلکه حاکمیت بحرین را به دلخواه اکثریت مردم، در یک همه‌ ‌پرسی آزاد زیر نظر سازمان ملل متحد می‌گذارد، تا اگر اکثریت مردم بحرین علاقه به ملحق ‌شدن به ایران داشتند، بحرین در حاکمیت ایران بماند و اگر خواستند از ایران تجزیه شوند، کشوری مستقل شوند."

اما با بسترسازی و هماهنگی­های گسترده ایجاد شده، همه پرسی فرمایشی، گزینشی و در عین حال نمایشی در بحرین با دخالت تمام و کمال انگلیسی­ها در حالی انجام شد که در مقابل آن شاه نیز به نظر مردم و مجلس شورای ملی هیچ اهمیتی نداد و مذاکرات جداسازی بحرین از ایران به نتیجه رسید و حاصلش برای دول مخاصم عاید شد.

24 اردیبهشت 1349 استقلال بحرین در شورای امنیت سازمان ملل مورد تایید قرار گرفت. نمایندگان مجلس شورای ملی پس از استماع گزارش نمایندگان سازمان ملل، با مخالفت تنها 4 نماینده عضو حزب پان‌ایرانیست به رهبری محسن پزشک‌پور، به جدا شدن بحرین از ایران رأی دادند و این جزیره نفت‌خیز و استراتژیک که از پیش از دوران اسلامی تحت حاکمیت ایران بود از کشور ما منفک شد. در 28 اردیبهشت نیز با رأی همه 60 نماینده مجلس سنا، آخرین گام برای جدا شدن استان چهاردهم ایران برداشته شد. و بالاخره در روز ۲۳ مرداد ۱۳۵۰ 14 اوت 1971 جزیره بحرین، استان چهاردهم ایران در پی جدایی از سرزمین مادری اعلام استقلال کرد. و ایران نیز اولین کشوری بود که آن را به رسمیت شناخت.

 

 

 

 

 

 

در نطق­‌های نمایندگان مجلس شورای ملی به کرات مشاهده می­‌شود که در اعتراض به سردمداران انگلیسی، پیوندهای تاریخی ایران و بحرین را یادآور می‌­شدند که یکی از پرشور‌ترین این نطق‌‌ها متعلق به ارسلان خلعتبری بود که در جلسه 132 مجلس نوزدهم شورای ملی (پنجشنبه 23 آبان 1336) ایراد شد.

همچنین موارد دیگری از بیانات و نطق‌های دیگر نمایندگان در صورت مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی در این مورد  نیز به چشم می‌خورد.

در آرشیو مرکز اسناد کتابخانه مجلس شورای اسلامی اسناد عرایض و قوانین و مصوباتی در مورد استقلال بحرین و رضایت یا عدم رضایت اهالی و سکنه و ایرانیان مقیم بحرین موجود می­‌باشد

اسناد زیر گوشه‌ای از مخالفت‌ها و موافقت‌های انجام شده در این باره است:

ماده واحده ـ موافقت‌نامه تحدید حدود فلات قاره بین ایران و بحرین مشتمل بر یک مقدمه و پنج ماده و یک نقشه که در تاریخ 27 خرداد ماه 1350 برابر با 17 ژوئن 1971 بین نمایندگان ایران و بحرین در منامه (بحرین) به امضاء رسیده است تصویب و اجازه مبادله اسناد تصویب آن داده می‌شود.

 

 

قانون موافقت‌نامه تحدید حدود فلات قاره بین ایران و بحرین

(مصوبه مجلس شورای ملی)

 

قانون موافقتنامه تحدید حدود فلات قاره بین ایران و بحرین

(مصوبه مجلس سنا)

 

 

 

متن توافقنامه تحدید حدود فلات قاره ایران و بحرین

 

اعطای حق انتخاب یک نفر نماینده به اهالی جزیره بحرین

 

گزارش کمیسیون تجدیدنظر در قانون انتخابات راجع به طرح قانونی آقای کازرونی مبنی بر انتخاب یک نفر نماینده برای بحرین

 

طرح پیشنهادی عباس اسکندری به ریاست مجلس شورای ملی مبنی بر داشتن نماینده مستقل برای مجمع الجزایر بحرین

 

طرح پیشنهادی حسین مکی و جمعی از نمایندگان راجع به بسط حاکمیت و تکمیل سازمان اداری بحرین

 

ماده واحده پیشنهادی جمعی از نمایندگان به ریاست مجلس شورای ملی راجع به بسط حاکمیت و تکمیل سازمان اداری بحرین

 

فریناز متشرعی

کارشناس اشاعه و اطلاع‌رسانی اسناد

 

 

 

    بازدید:426
    یادداشت ها
    Parameter:306050!model&4732 -LayoutId:4732 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار