کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » خواندنی‌ها » دنیای کتاب
0.0 (0)
معرفی کتاب؛
[1397/08/19]

«تاریخ و ادبیات ایران عصر غزنوی؛ ناصر خسرو» منتشر شد  

 

«تاریخ و ادبیات ایران عصر غزنوی؛ ناصر خسرو»، محمد دهقانی، تهران: نشر نی، ۱۳۹۷، تیراژ: ۵۰۰، تعداد صفحات: ۳۸۸.

 

ناصر خسرو یکی از چهره‌های مشهور تاریخ ادبیات ایران و یکی از مشهورترین آثار او «سفرنامه» است که اهمیتی بسیار دارد. ناصر خسرو چنان چه خودش نیز گفته، اصولا مردی دیوانی و دبیرپیشه بود و «به مناسبت شغلش لابد، مثل بیهقی، نویسندگی را بر شاعری ترجیح می‌داد و می‌کوشید به رسم دبیران دربارهای غزنوی و سلجوقی در قرن پنجم، سخنان خود را تا حد امکان ساده و روشن و دور از تخیل‌ها و تصویرپردازی‌های شاعرانه بیان کند».

اگر تمام آثار ناصر خسرو به جز همین یکی (سفرنامه) نابود می‌شدند، باز هم می‌توانستیم او را به اعتبار همین یک اثر مختصر یکی از بزرگ‌ترین و هنرمندترین نویسندگان زبان فارسی به شمار آوریم: «سفرنامه راستی شاهکاری بی‌بدیل است و ناصر خسرو در آن همۀ مهارت نویسندگی‌اش را، که ظاهرا نتیجۀ سال‌ها کار بی‌وقفه در دستگاه دیوانی غزنویان و سلجوقیان بوده است، به کار برده و آگاهی‌های ارزشمندی از اوضاع جغرافیایی و اجتماعی و اقتصادی جهان اسلام در روزگار خودش برای ما به یادگار نهاده است. نثر را به شیوه دبیران، برای استدلال و توصیف و شرح دقیق مناظر و رویدادها و شعر را برای اقناع و احتجاج و تهییج مخاطب به کار می‌گیرد. پس عجیب نیست که عقاید فلسفی و کلامی خود را بیشتر در قالب نثر بیان کرده و احساسات و انتقادات دینی و سیاسی‌اش را به جامعۀ شعر درآورده است». ناصرخسرو در آغاز تا مدتی از راه مدیحه‌سرایی امرار معاش می‌کرده؛ اما از آنجا که احتمالا مداحی را مناسب با روحیه خود نمی‌دیده، به حرفۀ دبیری روی آورده است. او به عربی هم همانند فارسی شعر می‌سرود و در هر دو زبان دارای دیوان بوده اگرچه امروز اثری از دیوان عربی او باقی نیست. نویسنده در این کتاب دربارۀ زمانه ناصر خسرو نوشته است: «او مرد آرمان‌خواه پاک‌باخته‌ای است که در جامعه‌ای عافیت‌اندیش و منفعل و ترس‌خورده و آلوده به انواع ظلم و فساد کوشیده است راهی یکسره مخالف پسند زمانه در پیش گیرد. در آستانه پیری که نیاز به ثبات و آرامش معمولا آدم‌ها را محافظه‌کارتر می‌کند، ناصرخسرو از زندگی بی‌دغدغه و آسوده‌ای که می‌توانست در شهر آباد و زیبای بلخ و در میان خانواده و دوستانش داشته باشد روی می‌گرداند و به دنبال آرمانی بلند که نویدبخش رهایی انسان بود به دامان دره‌ای تنگ و دورافتاده در حصار کوه‌هایی سر به فلک‌کشیده پناه می‌برد. چنین کسی البته، وقتی با خیل مردمان آزمند یا مرعوب روزگارش مواجه می‌شود، حق دارد که بر آنها و راه و رسم برده‌وارشان بشورد و خود را بسی فراتر از ایشان ببیند. ناصرخسرو را می‌توان، به تعبیر امروزی، اومانیستی دانست که انسان را مرکز و محور خلقت الاهی و از این‌رو صاحب آزادی و اختیار و مسئولیت کامل در قبال سرنوشتش می‌بیند و هیچ عذر و بهانه‌ای را برای گریز از این آزادی و مسئولیت نمی‌پذیرد».

در این کتاب پس از مقدمه‌ای طولانی دربارۀ زندگی، زمانه و آثار ناصر خسرو، گزیده‌ای از این آثار ناصر خسرو آورده شده است: دیوان، جامع الحکمتین، زاد المسافر، گشایش و رهایش، وجه دین و سفرنامه.

کتابخانه تخصصی ادبیات

    بازدید:461
    یادداشت ها
    Parameter:301185!model&4732 -LayoutId:4732 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار