کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » اخبار کتابخانه » اشاعه اطلاعات » نسخ خطی و کتب کمیاب
0.0 (0)
برگی از متون
[1399/11/04]

آداب طبابت و وظایف طبیب  

محمود نظری فهرست‌نویس و مصحح نسخ خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی

 

آنچه که در ذیل آمده بخشی از  ترجمه فارسی گفتار یکی از شارحان قانون ابن سیناست  در رابطه با آداب و وظایفی  که شایسته است طبیب در کار طبابت رعایت و بکار بندد منقول از نسخه خطی شماره 838 طباطبائی[1]:

اما شارح  می‌گوید که طبیب می‌باید که پاک‌طینت، پاک‌مذهب، نیک‌اعتقاد باشد. چیزها را نیکو دریابد. کم مزاح و ضحک باشد. کثیر التبسم و شکفته بود. راست‌گوی باشد. ظاهر او و باطن او موافق بود. خوش خلق با ادب باشد. تمام میل او به جمع کتب متقدمین باشد. بر ضعفا و مساکین رحیم باشد. خوش‌عبارت و درست‌نویس باشد. هرچه از او پرسند؛ اگر داند جواب دهد و اگر نداند از اظهار جهل عار نکند که بهتر از جهل مرکب باشد. بیماران را دلداری دهد؛ اما از آنچه خواهد بود به آهستگی خبر دهد. رازدار باشد. عفیف‌الذیل و دشمن شهوت باشد و به شرب خمر خود را مشهور ندارد بلکه گریزان باشد. از طلب علم ملول نشود. حرص او از دنیا به علم و جمع کتاب باشد و عمر خود را جز به علم صرف نسازد. از منطق حظ کامل داشته باشد و از علم حساب ضرب و قسمت آنقدر بهره‌ور باشد که مراتب درجات دوا را با درجات مرض موازنه تواند کردن و در تشریح کمال به هم رسانیده باشد و همچنین از مکائیل و موازین و اختلاف مردم در مقادیر آن و معرفت مثاقیل و دوانیق و طسوج و حبات و شعیرات  و قراریط بداند و علم نجوم را فی‌الجمله ممارست کند تا علت وضع کره ارض در میان کرات عناصر و افلاک بداند و ابعاد بلاد را از طول و عرض بداند و احوال کواکب و مسیرات آن بداند و بشناسد و عدد سنین و شهور و ایام و ساعات و دقایق و دیوانی بشناسد و موضع قمر را از بروج و تزاید و تناقص نور را بداند تا در امراض حاده رعایت کند و حکم او بر بحارین درست آید. فاضل کامل ابقراط می‌گوید که از دریای علم طب معرفت نجوم جزیره کوچکی نیست و همچنین از علم هندسه نیز با خبر باشد و همچنین از موسیقی و ادوار و اوزان او و در علم نبض باخبر باید بود. مجملا از علوم ریاضی بی‌نصیب نباید بود و بسیار سفر باشد و شهر گشته و در سفر با مردم نیک‌مصاحبت کرده و از این علم سوالات نموده باشد و در جمیع احوال در فکر کسب علم طب باید بود و اگر در منزل خود باشد کتب را پیش آورد و به مطالعه مشغولی نماید به شرط آنکه اکثر کتب تصنیف قدما باشد و در ماکول و مشروب و ملبوس و مسکن حد وسط اختیار نماید بلکه به جانب ادنی راغب باشد تا از اشتغال دنیوی باز رسته تر باشد.

و در معالجات زنهار از دلیری و شتاب‌زدگی که آن کار جهال است و همچنین دور باید بود از جبن و ترس بی محل که از معالجه باز ماند و در رفتار میان سریع  و بطیء راه رود و به اطراف و جوانب التفات نکند که آن رفتار دیوانه‌ها باشد بلکه همیشه در پیش پای خود نظر باید کرد و بسیار سلام باید بود؛ به هرکه باز خورد سلام کند و به مردم دوستی کند و با هیچ کس دشمنی و مکر و حسد نورزد و خود را خوار نگرداند و بی اعتبار و بسیار هم در تکبر و تبختر نکوشد.

و چون به سر بیمار در آید خندان شود و او را خبر خیر دهد؛ اگر چه مرض او شدید بود و از حقایق حال او در پیش مردم سوال نکند بلکه خلوت کند و بپرسد؛ مبادا از انفعال دروغ گوید و بسیار در پیش مریض توقف نکند و چون از پیش مریض دور شود همه وقت در فکر بیمار باشد و همت را بر صحت او مقصود دارد؛ چرا که همت را اثرهاست و اگر از مریض نسبت به طبیب تقصیری یا بدی واقع شده باشد لایق نیست که در مکان مکافات شود؛ چنانکه بقراط می‌گوید: کسان هستند که  سزاوارند آنکه در حال بیماری بر سر ایشان نرویم اما لایق حال ما نیست که انتقام کشیم.

و پیش جهال ذکر سموم قتاله و ادویه ضاره نکند و همچنین ادویه که مسقط اجنه اند یا باعث عقمند اظهار نکند و این علم شریف را به هر نااهل یاد ندهند؛ چرا که قبل از سکندر اطبا این علم را نمی آموختند مگر اولاد را. سکندر این سنت را مستنکر دانست و گفت هر کس که اهلیت این علم دارد اطبا او را بجای فرزند دانند و این علم را به او یاد دهند....

 


[1] این نسخه در جلد  23 فهرست کتابخانه مجلس، تالیف مرحوم عبدالحسین حائری معرفی شده است.

 

تصویری از نسخ خطی قانون ابن سینا موجود در کتابخانه مجلس

 

تصویری از نسخه دیگری از قانون ابن سینا موجود در کتابخانه مجلس

    بازدید:789
    یادداشت ها
    Parameter:306132!model&4732 -LayoutId:4732 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار