کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره چهارم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏4
[1396/04/25]

جلسه: 24 صورت مشروح مجلس لیله چهارشنبه چهارم محرم 1340 مطابق پانزدهم سنبله 1300 مجلس مقارن مغرب در تحت ریاست آقاى مؤتمن‌الملک تشکیل گردید.  

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏4

جلسه: 24

صورت مشروح مجلس لیله چهارشنبه چهارم محرم 1340 مطابق پانزدهم سنبله 1300 مجلس مقارن مغرب در تحت ریاست آقاى مؤتمن‌الملک تشکیل گردید.

صورت مجلس شنبه بیست و نهم ذیحجه یازدهم سنبله ر آقاى آصف‌الممالک قرائت نمودند.

رئیس- نسبت به فوریت مجلس اعتراضى هست یا نه‏

آقا میرزا على کازرونى- در خصوص آوردن دوسیه راجع به آقاى حاج شیخ اسدالله از عدلیه بنده تقاضا کردم چون این قضیه راجع به انتخاباتى که از طرف مجلس شوراى ملى تصویب شده به منزله استیناف است و شاید دیگران هم راجع به انتخابات چیزهاى دیگر و اعتراضاتى داشته باشند و در صورت مجلس ذکر شده است.

رئیس- چند دفعه عرض کرده‌ام اگر بنا باشد تمام مطالب را بنویسند صورت مشروح مجلس خواهد بود. این صورت خلاصه است و صورت مشروح علیحده نوشته می‌شود. اگر مراجعه بفرمایید اظهار جنابعالى در صورت مشروح است غیر از این دیگر اعتراضى نیست‏.

تدین- اجازه می‌فرمایید

رئیس- بفرمایید.

تدین- در آن توضیحى که بنده دادم یک کلمه فراموش شده که بنده لازم می‌دانم قید شود. بنده عرض کردم نسبت رشوه نه به قزاق می‌دهم نه به ژاندارم.‏

رئیس- اضافه می‌شود دیگر کسى اظهارى دارد. (گفته شده خیر) صورت مجلس با این اصلاح تصویب گردید. دستور رسیدگى به اعتبارنامه‌هاى آقایان سدیدالملک شیخ العراقین زاده- نجات- انتخاب کمیسیون‌ها در خارج- بقیه نطق آقاى حاج آقا ولى هیچ یک از راپورت‌هایى که راجع به این اعتبارنامه‌ها باید برسد هنوز به هیأت رئیسه داده نشده. پس دستور امشب انتخاب کمیسیون‌ها خواهد بود و بقیه نطق آقاى حاج آقا در صورتى که تشریف داشته باشند (حاضر نبودند) ولى قبلاً چند فقره مطالب هست که باید به عرض آقایان برسانم. اولاً راجع به کمیسیون تحقیق انتخابات آذربایجان در انتخابات ثانوى باز عده کافى معین نشده است. فقط سه نفر از آقایان اکثریت پیدا کرده‌اند که عبارت است از آقایان سلیمان میرزا و آقاى رکن‌الملک و آقاى بیان‌الدوله با یک نفر سابق می‌شود

+++

چهار نفر. دو نفر دیگر باید انتخاب شوند. آن دو نفر را باید امشب انتخاب کرد. مطلب دیگر آن که پیشنهادى از طرف وزارت امور خارجه شده که خیلى فوریت دارد. معلوم است که باید به کمیسیون خارجه ارجاع شود.این است که امشب کمیسیون خارجه را هر طور هست تعیین بفرمایند. (پیشنهاد وزارت خارجه قرائت می‌شود). (آقاى امیر ناصر پیشنهاد مزبور را به مضمون ذیل قرائت نمودند.)

مجلس محترم شوراى ملى شیدالله ارکانه‏

به موجب ماده چهاردهم قرارداد مجمع اتفاق ملل دارالشوراى مجمع مزبور موظف است که براى دیوان عدالت بین‌المللى دایمى تهیه نظامنامه نموده از تصویب مجمع عمومى بگذراند.

دیوان عدالت بین‌المللى دایمى مزبور به کلیه دعاوى بین‌المللى که از طرف متداعین به آن محول شود رسیدگى خواهد کرد. به علاوه در تمام مسایلى که از طرف مجمع عمومى و دارالشوراى به دیوان عدالت مزبور مراجعه شود عقیده خود را به طریق مشورت بیان خواهد نمود.

دارالشوراى مجمع اتفاق ملل در جلسه 3 فوریه گذشته تصمیم نموده که تهیه اساسنامه ctatut دیوان عدالت بین­المللى دایمى را به عهده کمیسیونى مرکب از قضات درجه اول عالم واگذار نماید. این کمیسیون در لاهه منعقد گردید و پس از مذاکرات زیاد و تبادل عقاید مختلفه به نوشتن اساسنامه دیوان عدالت بین‌المللى دایمى موفق گردید و به دارالشوراى مجمع اتفاق ملل تقدیم شود. دارالشوراى مجمع اتفاق ملل هم پس از مختصر تغییرى تصویب نموده و در 13 دسامبر از طرف مجمع عمومى هم مورد قبول یافت تشکیلات دیوان عدالت بین‌المللى دایمى به طریقی که ذیلاً معروض می‌گردد تقسیم شده است.

1-تشکیلات دیوان عدالت.

2-حدود اختیارات و صلاحیت دیوان عدالت‏.

3- اصول محاکمه در دیوان عدالت‏.

به طوری که بر خاطر نمایندگان محترم مشهود است دول امضاء کننده قرار داد مجمع ملل که دولت علیه هم جزو آنها محسوب می‌شود به موجب فصل چهاردهم فوق‌الذکر اختیار تهیه اساسنامه دیوان عدالت بین‌المللى را به عهده دارالشوراى مجمع اتفاق ملل و تصویب آن را از مختصات مجمع عمومی دانسته‌اند. دارالشورای مجمع و مجمع عمومى هر یک و ظایف محوله را به نوبه خود انجام داده‌اند. تمام نمایندگان دول امضاء کننده قرارداد هم اساسنامه مزبور را امضاء نموده‌اند. نماینده دولت علیه هم از طرف ایران امضاء کرده است.

هر چند با مراتب فوق‌الذکر دیگر تصدیق اساسنامه دیوان عدالت مزبور از طرف دول امضاء کننده قرارداد مورد نداشت معذالک در کمیسیون قضات که در لاهه براى اساسنامه دیوان عدالت مزبور تشکیل گردید (در فوق اشاره نشده است) بنا بر پیشنهاد اغلب قضات مشهور عالم بدین عقیده متفق شدند که براى تحکیم و تأیید دیوان عدالت بین‌المللى دایمى که در هر لحظه ممکن است طرف رجوع دول امضاء کننده واقع شود متناسب است که اساسنامه آن علیحده از پارلمان‌هاى دول امضاء کننده گذشته و دولتى که ترقیات مشروطیت را دارا هستند به امضاى پادشاه یا رئیس جمهورى رسیده و در حقیقت حکم قانون را پیدا نماید. در این موقع لازم است این نکته را خاطر نشان نماید که پارلمان‌هاى دول هیچ کدام حق دخول در ماهیت و چگونگى اساسنامه عدالت بین‌المللى دایمى را که به طور مذکور در فوق تهیه شده نخواهند داشت فقط اساساً باید آن را قبول یا رد نمایند.

تاکنون چندین دولت اروپایى و آمریکایى اساسنامه مزبور را به این طور تصویب نموده و تصویب خود را به طریقى که معمول است براى دفتر دارالانشاء مجمع اتفاق ملل فرستاده‌اند.

سایر دول هم تدریجاً این وظیفه خود را انجام خواهند داد. نظر به آنکه تا اول سپتامبر هذالسنه بیشتر براى این کار وقت باقى نمانده که در ظرف این مدت باید اساسنامه مزبور از طرف مجلس محترم تصویب گردیده و به صحه همایونى موشح شده و رسماً به مجمع اتفاق ملل اعلام گردد. این است که وزارت امور خارجه از مجلس محترم تقاضا می‌نماید که مذاکره در این موضوع فوراً در دستور روزانه مجلس گذارده شده و به تصویب برسد.

ترجمه اساسنامه مزبور را هم براى استحضار خاطر نمایندگان محترم ایضاً تقدیم می‌دارد.

رئیس- ضمایم و ملحقات این پیشنهاد را فرستاده‌اند حاضر است. ولى این که نوشته شده است باید اول سپتامبر حاضر باشد اطلاعاً عرض می‌کنم که امروز ششم سپتامبر است و این پیشنهاد دیروز رسیده است.

سردار معظم- بلى صحیح است بنده هم می‌خواستم همین عرض را بکنم.

رئیس- معذالک این پیشنهاد به کمیسیون خارجه فرستاده می‌شود.

مدرس- اجازه می‌فرمایید.

رئیس- راجع به این مسأله است.

مدرس- بلى راجع به این مسأله است بنده با وجود این که خیلى ضعف دارم مجبورم چند کلمه عرض کنم به واسظه این که مطلب را نمى‌دانم و آن این است که آقاى رئیس فرمودند باید پیشنهاد به کمیسیون خارجه فرستاده شود. اساساً بنده در این مسأله تأمل و توقف دارم. در موضوع مجمع بین‌المللى و عضویت ایران چون در غیاب مجلس و در ایام فترت بوده تأمل و تحقیق نکرده‌ایم که آیا این مسأله یک چیزى است که صلاح هست یا خیر. آیا فایده و ضررش چیست و این که عرض کردم تأمل و تحقیق نشده به واسطه این است که بنده نمی‌دانم کما این که آن روز هم یعنى در آن زمانی که گفت و گو بود و یک شخصى را تعیین کردند آن روز هم بنده تردید کردم که داخل شدن در این مجمع و عضویت در آن مجمع را تصدیق نمی‌کنم تا ببینم براى ما چه در حالتى دارد. نافع است یا مضر و معنى فرستادن این لایحه به کمیسیون اجمالاً تصدیق اصل مسأله است و مثل این است که اساسش را ما تصدیق داریم و خصوصیاتش را که این لایحه است رجوع به کمیسیون مى‌کنیم. لهذا قبل از این که خوب تأمل کنیم که آیا دولت ایران باید عضو مجمع بین‌المللى باشد یا نباشد صلاح هست یا نیست و قبل از این که مسأله را مطالعه و تصدیق کنیم قبول کردن و ارجاع این لایحه را به کمیسیون بى‌ترتیب مى‌دانم. پس خوب است اگر آقایان تصویب بفرمایند ما قدرى مطالعه در اصلش بکنیم براى این که ما که تا به حال مجمع بین‌المللى را تصدیق نکرده‌ایم و نمی‌دانم چه چیز است و مقصود و مناسباتش با ما چیست که ما یک نماینده به عضویت آن مجمع بفرستیم. آیا فایده‌اش براى ما چیست؟ ضررش چیست؟ بنده چون نمى‌دانم همان دوره هم تردید کردم و گفتم و در اطرف این مسأله مطالعه بشود دولت این کار را نکرد و بدون تصویب مجلس اقدام کرده اولاً ما باید در موضوعش مطالعات و مذاکرات کرده تأمل نماییم. بعد از آنکه اصل را تصدیق کردیم آن وقت ارجاع این لایحه به کمیسیون خارجه یک مناسبتى دارد. ولکن با این که اصلش را هنوز پارلمان تصدیق نکرده است ارجاع لایحه به کمیسیون وجهى ندارد. والا ارجاع لایحه به کمیسیون لازمه‌اش تصدیق اصلش است و بنده شخصاً بدون مطالعه اصلش را تصدیق ندارم یعنى عضویت خودمان را در مجمع بین‌المللى که اساس و ارکانش را ما هنوز نمى‌دانیم از کجا است و چه نسبتی با ما دارد. زیرا هیچ محل گفت و گو نیست که اساس مجمع بین‌المللی و اکثریت آن از دولتی است که ما نسبت آن دولت را به خودمان نمی‌دانیم چیست. لذا بنده با ارجاع لایحه به کمیسیون خارجه قبل از تأمل کردن در اصل عضویت مجمع اتفاق ملل مخالف هستم.

سردار معظم- بنده در این زمینه از نقطه نظر دیگر می‌خواهم مذاکره کنم و چون مدتى را که دولت قرار داده اول سپتامبر است به این جهت تصور مى‌کنم مدت فوت شده و از بین رفته زیرا اگر مطلب محدود به اول سپتامبر باشد ارجاع لایحه به کمیسیون بی‌معنى و غلط است. ولى اگر مطلب محدود به زمان نیست و ممکن است در آخر سپتامبر هم قضیه حل بشود در آن صورت بنده تصور می‌کنم بهتر این باشد که آقایان نمایندگان قبل از این که در این زمینه یک بیانات قطعى بفرمایند یک قدرى مطالعه بفرمایند. زیرا نفیاً و اثباتاً در این مورد فوراً نمى‌شود حکمیت نمود. خوب است حالا که وقت فوت شده و تأخیر دو روز و 3 روز اهمیت ندارد ابتدا مجلس تقبلاتى را که به نام دولت ایران در خصوص تصویب در مجمع بین‌المللى شده از دولت بخواهند و نمایندگان مستحضر بشوند که در چه زمینه و چه تقبلاتى دولت ایران عضویت آن مجمع را قائل شده است. پس از این که مطلع شدند که آن تقبلات با اساس منافع مملکت ایران موافقت دارد البته نمایندگان هم تصدیق خواهند کرد و فقط فرقى که دارد ارجاع و عدم ارجاع این لایحه به کمیسیون خواهد بود. از این نقطه نظر من ترجیح می‌دهم که آقایان نمایندگان در این زمینه موافقت فرمایند و دیگر اظهار عقیده نفرمایند و مطلب را امروز خاتمه بدهند و موکول به مطالعات بعد بکنند. شاید آن وقت مطلب از روى فکر بوده و اساسى تر حل شود

(بعضى تصدیق نمودند)

رئیس- مذاکرات را آقایان کافى می‌دانند (جمعى گفتند کافى است)

آقا میرزا على کازرونى- کافى نیست‏.

رئیس- رأى می‌گیریم که مذاکرات کافى است

+++

یا خیر.

مدرس- نتیجه کافى بودن مذاکرات را بفرمایید چیست.

آصف‌الممالک- چون باید در این موضوع مطالعات شده بعد مذاکره شود.

رئیس- عجالتاً اگر به پیشنهاد آقاى سردار معظم رأى بدهند دیگر به کمیسیون خارجه ارجاع نمی‌شود. آقایان مذکرات را کافى می‌دانند. بعضى گفتند کافى است. پس به ترتیبى که آقاى سردار معظم پیشنهاد کردند نوشته می‌شود به وزارت خارجه. ضمایم این کار و تقلباتى که راجع به این مسأله شده است بفرستند. مطلب دیگر این که جمعى از آقایان نمایندگان پیشنهاد کرده‌اند که در ایام عاشورا سه روز در مجلس روضه‌خوانى بشود البته مخالفى نخواهد بود (جمعى تصدیق نمودند)

بیان‌الملک- خوب است 5 روز قرار بدهند

رئیس- در جلسه گذشته راجع به آقاى نظام‌الدوله بنا بود کمیسیونى به قرعه معین شود و فراموش شد. حالا استقراع می‌شود (آقاى سهام‌السلطان استقراع نموده و آقایان مفصله ذیل معین شدند)

آقاى مدرس- آقاى منتصرالملک- آقاى صدرالاسلام- آقاى میرزا محمد نجات- آقاى سهام‌السلطان- آقاى شیخ الاسلام اصفهانى.

مدرس- راجع به چه مسأله است.

سهام‌السلطان- براى رسیدگى به دوسیه آقاى نظام‌الدوله که در جلسه قبل مخالفت داشت و رجوع به کمیسیون شد.

رئیس- آقاى سردار معظم پیشنهاد کرده‌اند امروز قرائت می‌شود. در جلسه دیگر رأى گرفته می‌شود (پیشنهاد آقاى سردار معظم را آقاى امیر ناصر به مضمون ذیل قرائت نمودند)

نظر به این که در حکومت شوروى باید مقدرات مملکت بایستى باقى افکار عامه حل شده و ما بین نمایندگان ملت و افراد خیرخواه و اصلاح طلب مملکت رشته‌هاى محکم ارتباطیه موجود شد و امور مملکتى با تبادل نظر و مشارکت عناصر حاکمه و خیرخواهان جمهور و پیشروان افکار عامه تحت مطالعه گذاره شده وصل گردد یکى از وظایف اولیه مجلس چهارم این است که یأس علاقه‌مندان به اساس مشروطیت را که به واسطه فکر از ادوار فترت بى‌احترام شدن قوانین فقدان کامل مکافات و مجازات اجرا نشدن اصلاحات در مملکت و امثال آن حقاً حاصل شده است. ثانیاً مبدل به امیدوارى نماید که آنان از زوایاى خموات خارج شده و زندگانى عمومى و ملى مشارکت نمایند.

براى نیل به این مقصود البته مجلس شوراى ملى با شروع به ا جراء اصول و اصلاحات مذکوره در فوق باید اقدامات مفصل‌ترى از قبیل تأسیس انجمن‌هاى ایالتى و ولایتى ویلدى براى مشارکت خود اهالى در زندگانى اجتماعى خود به عمل آورد. ولى براى این که در این زمینه قدم اول در مرکز برداشته شده و افکار خیرخواهان در اطراف افکار نمایندگان تمرکز یابد و مابین مجلس چهارم و طبقات دیگر رشته‌هاى محکم‌ترى ایجاد گردد. لهذا بنده پیشنهاد می‌کنم در هفته یک روز از طرف هیأت محترمه رئیسه مجلس شوراى ملى عده از نمایندگان علماء اعلام و اعیان و تجار و اصناف و جمعیت‌هاى سیاسى به مجلس دعوت شده و با نمایندگان محترم در امور مهمه مملکتى من غیررسم تبادل نظر نمایند که نمایندگان از افکار خیرخواهان قوم و آنان از عقاید نمایندگان اطلاع حاصل نموده و رشته‌هاى رابطه و دادیه محکم‌ترى در بین ایجاد و زمینه مشترکى براى اصلاحات مملکتى تهیه شود. تعیین روز و ساعات دعوت وعده مدعوین به نظر هیأت رئیسه مجلس واگذار می‌شود.

رئیس- این پیشنهاد طبع و توزیع شده و در جلسه دیگر رأى گرفته مى‌شود. فعلًا کار دیگرى در دستور نداریم غیر از انتخاب کمیسیون‌ها

مشیرالدوله- بنده اجازه می‌خواهم.

رئیس- بفرمایید

مشیر‌الدوله- بدواً بنده از آقایان نمایندگان معذرت می‌خواهم که با این عرایض خودم تضییع وقت فراهم می‌کنم. ولى ناگزیرم عرایضى که دارم عرض کنم. در شماره چهارم جریده طوفان شرحى راجع به مرحوم آقا شیخ محمد خیابانى مندرج بود که قسمتى از آن راجع به کابینه بنده است و چون به کلى عارى از حقیقت است لازم می‌دانم که در این جا بعضى توضیحات براى اطلاع خاطر آقایان نمایندگان عرض کنم. اگر چه در موقع خود و زمان کابینه بنده تمام وقایع کما هو حقه در بیانیه‌هایى که صادر شده بود به توسط جراید به اطلاع عامه رسیده یقیناً آقایان نمایندگان از آن بیانیه‌ها بى‌اطلاع نیستند. ولى چون یک چیزهاى تازه در روزنامه نوشته شده است ناگزیرم آن اظهارات را بلاجواب نگذارم و شرح می‌دهم بنده را با سابقه مرحوم خیابانى هیچ کارى نیست. ایشان چه نیتى داشتند و چه اقداماتی قبل از تشکیل کابینه بنده در آذربایجان کرده‌اند به بنده مربوط نیست و اطلاع کاملى هم ندارم و اولیاء امور وقت بهتر از چگونگى آن اطلاع دارند

توضیح و تصدیق و تکذیب آن مسائل راجع به کابینه بنده نیست. آن قسمتى که راجع به کابینه بنده است بنده ناگزیرم و لازم می‌دانم حاق مسأله را به عرض برسانم. در شماره چهار همان روزنامه که اسم بردم مطالبى نوشته شده و این طور جلوه داده شده است که مسأله آذربایجان در زمان کابینه بنده در اطراف شخص مخبرالسلطنه دور می‌زده و مرحوم خیابانى اصرار داشته است که مخبرالسلطنه به آذربایجان نرود. بنده و کابینه بنده اصرار داشته‌ایم او برود. خیر این طور نیست و به کلى عارى از جقیقت است. تلگرافاتى که مکرر می‌کرد با حضور تمام اعضاء کابینه در مدت یک ماه با مرحوم خیابانی با اعضاء هیأت قیام به عمل آمد و صورت آنها در کابینه ریاست وزراء در تلگراف‌خانه ضبط است. مسأله را معلوم می‌دارد صریحاً به ما می‌گفتند که ما والى نمى‌پذیریم ما از مرکز نمى‌خواهیم که به کار آذربایجان دخالت بکند ولى هر قدر پول مى‌خواهیم بدهید.

بدیهى است که آقایان نمایندگان تصدیق می‌نمایند که رژیم مشروطیت یعنى همان رژیمى که مرحوم خیابانى به قول هوا خواهانش اجراى او را از کابینه ما می‌خواست همان رژیم آیا به یک هیأت دولتى اجازه می‌دهد که اصل و اساس مرکزیت و تجزیه ایران را قبول کند. (جمعى گفتند خیر) گفتیم آذربایجان جزء لایتجزاى ایران است. اگر حرف در شخص والى آذربایجان بود براى حل مسأله آذربایجان اشکالى باقى نمى‌ماند. بالاخره از اقدامات زیاد و قتى دیدم هیچ منطقى را گوش نمی‌دهند و هیچ حرف صحیحى به خرجشان نمی‌رود مصمم شدیم و والى را که خودشان صلاح می‌دانستیم فرستادیم در همان روزنامه این طور نوشته شده که توطئه و نقشه فوت خیابانى در مرکز کشیده شده بوده است. این مسأله را هم بنده تکذیب مى‌کنم. وقتی که والى از اینجا حرکت کرد باز امیداور بودیم که مرحوم خیابانى آن قدر داراى عقل سلیم هست که بعد از ورود والى نظر به اوضاع امروزه دست برادرى به طرف والى دراز کرده و با هم کار بکنند. ابداً یک همچو نقشه در اینجا کشیده نشده والى هم کمال جد و جهد را داشت که وقتى وارد محل می‌شود به طور مسالمت و مصالحه خاتمه به این کار بدهد و اگر موفق نشد به واسطه اولتیماتومى بود که مرحوم خیابانى به والى داد. آقایان نمایندگان این مطالبى را که عرض می‌کنم فقط از طریق راپورت‌هاى رسمى نیست بلکه غیر از راپورت‌هاى رسمى راپورت‌هاى خصوصى هم به بنده می‌رسد و از طرف دیگر هم بنده از اوضاع آذربایجان بى‌اطلاع نبودم و مخصوصاً می‌دانم والى ما که وارد شد به اندازه‌ای حوصله و بردبارى کرد که هیچ کس منتظر نبود. این اطلاعات از یک منبع موثق و بی‌طرفى است که اگر مجلس شوراى ملى یک وقتى بخواهد به این کار رسیدگى کند کاملاً می‌توانم آن منبع را به دست بدهم ولى حالا هیچ نخواهم گفت و باز هم عرض مى‌کنم این که نوشته شده است نقشه در اینجا کشیده شده بود خیر مسأله آذربایجان و مرحوم خیابانى چنانچه بعضی‌ها تصور می‌کنند آن قدرها هم اهمیت در نظر دولت نداشت. دولت جد و جهد می‌کرد که مسأله به مسالمت بگذرد و دولت در کمال خوبى می‌دانست که در آذربایجان غیر از عده معدودى هیچ کس با دیکتاتورى مرحوم خیابانى همراه نیست و به خاتمه دادن این مسأله هیچ اهمیت نمی‌داد که نقشه آن را بکشد. مسأله جنگى در کار نبود که کابینه دولت وقت خودش را صرف نقشه کند. مقصود این بود که حتى‌المقدور کار به مسالمت بگذرد زیرا آنها هم تبعه داخله و ایرانى بودند. والى هم نهایت جد و جهد را به خرج داد که به مسالمت بگذرد ولى موفق نشد و بعد از ورود به تبریز بعد از آن که التیماتوم از طرف شیخ محمد خیابانى به او داده شد مجبور شد که به قوه قزاق متوسل شود و فوت خیابانى همچنان که والى آذربایجان می‌گوید به واسطه انتحار بوده. به هرحال وقایعى که اتفاق افتاد خوب ثابت کرد که دولت در نظریه خودش صائب بوده و مسأله آن اهمیتى نداشته. براى این که ورود دویست نفر قزاق به تبریز به تمام این اوضاع خاتمه داد. اگر قلوب آذربایجانی‌ها با خیابانى بود آیا دویست نفر قزاق می‌توانست به این اوضاع خاتمه دهد. آیا فراموش کردید اهالى آذربایجان با ستارخان چقدر مقاومت و ایستادگى نمودند و بالاخره فاتح بیرون آمدند. آذربایجانى که خود را همیشه دست راست و قوى هیکل ایران دیده آذربایجانى که عادت کرده همیشه جوی‌هاى خون براى

+++

حفظ حدود و ثغور ایران براى حفظ قومیت و ملیت ایران جارى کند. با این حرف‌هاى مشعشعى گول نمى‌خورد. (احسنت احسنت) تاریخ سه هزار ساله ایران آذربایجان را با ایران چنان ممزوج کرده است که به هیچ وجه قابل تجزیه و انفکاک نیست. (احسنت احسنت) شخص عاقل و مآل اندیش می‌داند که فقط سعادتمندى آذربایجان در پرتو اتحاد و جزء ایران بودن است. آذربایجانى‌ها گول این حرف‌ها را نمى‌خورند و مى‌دانند که اگر آذربایجان از ایران مجزى شود قائم بالذات نخواهد بود. دیر یا زود جزء این یا آن خواهد شد. (صحیح است) من و کابینه وزراى من در پیشگاه کلام الله مجید قسم یاد کرده بودیم اصل مشروطیت را حفظ کنیم. قسم یاد ننموده بودیم ایران را تجزیه کنیم. (احسنت احسنت) قسم براى این نبود که ملوک‌الطوایفى در این مملکت تأسیس کنیم. پس ما به وظیفه خودمان رفتار نموده‌ایم. حالا هرچه مى‌خواهند بگویند این مطالب را براى این عرض کردم که آقایان نمایندگان (اگر چه تا اندازه مسبوق بوده‌اند) بهتر مسبوق شوند.

بالاخره قسمتى در روزنامه مربوط به شخص بنده است. چون مطلب شخصى است بنده وقت مجلس را به دفاع شخصى تضییع نخواهم کرد. به خصوص که تصور می‌کنم بنده صلاحیت قضاوت را درباره خود ندارم ولى در عین حال می‌گویم و البته آقایان نمایندگان نیز تصدیق خواهند نمود که مخالفین من هم که در خارج مجلس هستند چنین صلاحیتى را ندارند. قضاوت درباره بنده و اولیاء امور ایام فترت راجع به محکمه صالح و بى غرضى است.

سردار معظم- بنده بعد از بیانات آقاى مشیرالدوله چند کلمه در اصل مطلب می‌خواهم عرض کنم. البته آذربایجان عزیزترین عنصر ایران است در این تردیدى نیست که گرانبهاترین در تاج ایران است. ولى این گرانبهایى آذربایجان مادامى است که جزء ایران باشد به مجردى که از ایران مجزى شود دیگر عزتى براى آن باقى نمی‌ماند و بنابراین احترام و قدردانى راجع به اشخاصى است که بخواهند آذربایجان را برای این حفظ کنند.هر که می‌خواهد باشد به مجرد این که از این حد خارج شد (در خارج هر کس هر چه می‌تواند بگوید) ما او را صالح و خدمت‌گذار به وطن خود و ایران نمی‌دانیم. آقاى مشیر‌الدوله فرمودند خودشان نمی‌توانند درباره خود قضاوت کنند و سایرین هم نمی‌توانند در حق ایشان قضاوت بکنند من می‌گویم آقاى مشیر‌الدوله ملت ایران در حق شما قضاوت کرده است. در این مملکتى که خدمت‌گذار کم است شما به واسطه عملیاتى که کرده‌اید مظهر وطن پرستى هستید. شما محتاج به محاکمه نیستید. دلتنگ نباشید زیرا در این مملکت به وطن خواهى و اصلاح خواهى امر نمی‌گذرد. در این محیط اصلاح و اصلاح خواه دشمن زیاد دارد. این محیط دوره فترت پسندیده اصلاح نمى‌خواهد زیرا اصلاح با منافع خصوصى داخلى و خارجى مغایرت دارد. بلى خیلى اشخاص هستند که دشمنان واقعى اصلاحند. همان دشمنان واقعى اصلاح که جامه‌هاى سرخ و سبز و سفید اصلاح را به تن خودشان می‌کنند وقتى آن جامه‌ها را از روى آنها بردارند خواهید دید که در زیر آن جامه‌ها دشمنان حقیقى ملت ایران می‌باشند.

شما و مجلس شوراى ملى از حملات دشمنان مکدر نباشید زیرا وظیفه شما و وظیفه مجلس دوره چهارم که پس از شش سال دوره فترت می‌خواهد زمام امور مملکت را در دست بگیرد این است که آن سنگ‌هایى که در راه اصلاح حکومت‌هاى مختلفه دوره فترت و منافع خارجى انداخته‌اند به دست شما و به دست مجلس شوراى ملى و به دست عناصر اصلاح خواه باید برطرف شود. شما مى‌دانید که از هر طرف مورد حمله خواهید شد. از این حملات نگران نشوید زیرا اگر در طهران که مظهر افکار واقعى ایران نیست طرفدار کم داشته باشید اگر در طهران ما مورد حمله و تنقید جرایدى که معلوم نیست به پول کى طبع و همه روزه منتشر می‌شوند واقع می‌شویم نباید دلتنگ باشیم. براى آن که آن حس واقعى ملت ایران یعنى همان ملتى که زحمت و رنج مى‌برد و به عرق جبین خود نان می‌خورد پشت سر شما و مجلس شوراى ملى مثل کوه خواهد بود.

رئیس- آقاى نظام‌الدوله‏

نظام‌الدوله- عرضى ندارم‏

آقا سید فاضل- بنده خواستم مختصرى نسبت به اظهارات آقاى مشیرالدوله عرض کنم و حقیقتاً آقاى سردار معظم داد سخن را دادند و خود آقاى مشیرالدوله هم در مسأله آذربایجان لقد عجاز فیما افاد آنچه را باید بفرمایند فرمودند. البته آن کسى که مؤسس مشروطیت است هرگز حاضر نمی‌شود این افکار ناقصه را قبول کند و بالاخره نسبت به آقاى مشیرالدوله عرض مى‌کنم که وجود ایشان یک عنصر وطن خواه و اصلاح طلبى است که از براى ملت ایران مغتنم است و حقیقت باید ایران و ایرانی‌ها به وجود ایشان فخر بکنند زیرا شخصى هستند از براى مملکت فداکار و این اراجیف که در جراید نوشته می‌شود بنده خودم امروز خدمت آقایان عرض کردم خیلی باعث تاسف شده معلوم است بعضی ترتیبات هست که صلاح نیست بنده عرض کنم که چطور این جراید با آبونه کم و مخارج زیاد اداره می‌شوند و معلوم نیست از کجا است. بنده خدمت آقاى مشیرالدوله عرض می‌کنم مثل کوه باشید که لایحو که العواصف استقامت بفرمایید. در همین رویه جاریه که داشتید و داد وطن خواهى و فداکارى داده باز هم از براى ملت خود با هر کس که در رویه خودتان شریک می‌دانید بایستید و استقامت کنید. خلاصه این که بنده کمال تشکر را از زحمات ایشان نسبت به مملکت دارم.

رئیس- ملک‌الشعرا (اجازه نطق)

ملک‌الشعرا- در عین این که بنده تمام فرمایشات آقاى مشیر‌الدوله را تصدیق دارم و بلکه بیش از آنچه ایشان فرمودند بنده یک اطلاعاتى در این موضوع داشتم حتى من در روزنامه من قریب 6 ماه در اطرف این قضیه که فرمودند یعنى مسأله آذربایجان با مطبوعات بادکوبه و سیاسیون تبریز یک مناقشات قلمى در این قضیه داشتم. ولى یک نکته خیلى مختصر را که مربوط می‌شود به قبل از زمان کابینه آقاى مشیر‌الدوله می‌خواهم عرض کنم و اذعان بکنم که در قضیه تبریز بعضى از زمام داران طهران قبل از کابینه آقاى مشیر‌الدوله یک اقداماتى کردند و یک بوالهوسى‌هایى دارند که آن بوالهوسى‌ها به عقیده بنده هیچ اساسى نبود و باعث بر این شد که خیابانی‌ها یک مجالى پیدا کردند و تظاهراتى دادند و متاسفانه این تظاهرات باعث شد که حکومت مرکزى ایران (حقاً ده دقیقه عرض می‌کنم) حقاً وادار شدند آن قوه را قلع و قمع کنند. بنده متاسفم از فوت خیابانى نه بنده بلکه آقاى مشیرالدوله هم فرمودند. من هم از فوت خیابانى متاسفم ولى تمام اعتراضات و تمام احساسات خشم آمیزى که شما و سایر مردم در خارج نسبت به فوت مرحوم خیابانى داریم نسبت به اشخاص می‌دانیم که به واسطه اقدامات خودشان مسبب به تحریک و سبب قیام خیابانى شدند. بنده به خوبى اطلاع دارم پس از آن که مرحوم خیابانی از تبریز انتخاب شد هیچ نظر سویی نداشت بلکه فوق العاده میل داشت و داوطلب بود که اعتبار نامه او و رفقای او قبول شود و به طهران بیاید و در اطراف قیام تجددهیچ توطئه هم نبود. حتی بنده هم که دعوت لامرکزیت ترک اجاقى و آن اجاق ترکیه که به وسیله عثمانی‌ها در بادکوبه کانون پیدا کرده بود و در اطراف تبلیغ شده بود آن دعوت را هم خیابانى و رفقاى او جداً رد می‌کردند و در عین این که این احساسات به خرج می‌دادند تنها به این قانع بودند که حکومت وقت اعتبارنامه آنها را تصدیق کند و بیایند به طهران. اما این قضیه در طهران به تعلل گذشت و درباره آمدن خیابانى و رفقاى او غرض شخصى به خرج داده شد و بالاخره این غرض به اندازه اهمیت پیدا کرد و قوى شد و به طور کثیفى تظاهر پیدا کرد که منجر شد به اقدام خلاف ملیت و خلاف مشروطیت و ایرانیت و دولت ایران را مجبور کرد که آنها راقلع و قمع کند. بنده به همان اندازه که آقاى مشیرالدوله را تصدیق می‌کنم همان اندازه هم از فوت خیابانى متاسف هستم و بر اشخاصى که سبب قتل او شدند و او را قهراً وادار به قیامى کردند که به واسطه آن از بین رفت لعنت می‌فرستم و این گناه را به گردن کسانى مى‌دانم که غیر از این گناهان دیگرى هم به گردن آنها هست و امیدوارم در مقابل محکمه صالحه عدالت محاکمه بشوند و خوب از بد تمیز داده بشود.

رئیس- گویا مذاکرات کافى است چون کار دیگرى در دستور نداریم. با اجازه آقایان جلسه را ختم می‌کنیم ولى قبل از آن که تشریف ببرند خوب است بعضى از این کمیسیون‌ها را معین بفرمایند.

براى کمیسیون خارجه شش نفر باید معین شود امشب یعنى بفرمایید کمیسیون‌هاى عرایض و محاسبات و بودجه و مبتکرات همه از شعبات باید معین بشوند.

کمیسیون عرایض شش نفر. کمیسیون محاسبات شش نفر. شش نفر کمیسیون بودجه. 18 نفر کمیسیون مبتکرات‏

سردار معظم- در موضوع کمیسیون‌هایى که از شعب معین خواهد شد چون مدت مدیدى تعطیل در پیش داریم و مدت کمى باقى خواهد ماند که شعبات تجدید بشود بهتر این است که پس از تجدید شعب این کمیسیون‌ها از شعب تازه انتخاب بشود. اما اجازه که خواستم راجع به خودم بود که از آقایان استدعا کنم بنده را در هیچ کمیسیونى انتخاب نفرمایند که بنده معذور خواهم بود.

رئیس- از حالا تا چهاردهم میزان اگر یک لایحه یا یک طرح قانونى پیشنهاد بشود باید به کمیسیون مبتکرات رجوع شود. ممکن است کمسیون مبتکرات انتخاب شود بقیه کمیسیون‌ها بماند براى بعد.

رئیس- آقاى مدرس (اجازه نطق)

مدرس- بنده هم خواستم همین اظهارى را که آقاى سردار معظم فرمودند طابق النعل بالنعل‏

+++

عرض کنم چون حالش ندارم معذرت می‌خواهم که عضویت کمسیون‌ها را قبول کنم.

محمد هاشم میرزا- کمیسیون بودجه را بنده خیلی لازم می‌دانم وعرض می‌کنم خیلی اهمیت دارد. اما کمیسیون مبتکرات ومحاسبات و عرایض چندان اهمیتی نداشته وبهدها لازم می‌شود.

سلطان العلماء- بنده در جلسه سابق راجع به شعبه‌ها عرض کردم که نه سه ماه گذشته ونه چهاردهم میزان رسیده است و هنوز تجدید شعبات مدتش نرسیده است وتصویب هم شد.

رئیس- بلی تا دوم میزان شعباتی که فعلاً موجود هستند باقی خواهند بود. در دوم میزان تجدید می‌شود.

آقای سردار معظم- (اجازه نطق)

رئیس- بفرمایید.

سردارمعظم- نظر به این که تقریباً دو یا سه روز بعد از تعطیل محرم باید شعب تجدید شود در ظرف سه روز هم یقین دارم نه طرح قانونی و نه لایحه پیشنهاد خواهد شد. از این نقطه نظر بود که بنده عرض کردم که شعب پس از تجدید کمسیون‌ها را از روی تجانس اعضای خود انتخاب کنند و اما این که آقای محمد هاشم میرزا فرمودند کمیسیون بودجه باید فوراً تشکیل بشود هیچ عیب ندارد. اما کمسیون بودجه حالا هیچ کار ندارد. زیرا کمیسیون بودجه بالذات به وجود خودش اثر و فایده ندارد کمیسیون بودجه برای رسیدگی به بودجه است. پس ابتدا باید از طرف دولت بودجه تهیه شده و به مجلس تقدیم شود و بعد به کمیسیون بودجه می‌رود ولی حالا که هنوز بودجه تهیه نشده و اطلاعات خارجی داریم که هنوز هیأت دولت هم بودجه را تهیه نکرده است و متأسفانه معلوم نیست به چه وقت محول می‌شود و مجلس شورای ملی یکی از وظایف اولیه‌اش این خواهد بود که بعد از تعطیل محرم به دولت هر روزه یاد آوری کند که بودجه را بفرستند بنابراین من مقتضی نمی‌دانم در تعیین کمیسیون امشب عجله شود و تصور می‌کنم بهتر این باشد که شعب تجدید بشود و تجدید شعب هم مقارن خواهد شد با بعد از تعطیل محرم آن وقت پس از تجدید شعب از روی مطالعه کمسیون‌ها انتخاب می‌شود. من هیچ نمی‌دانم اگر به این ترتیب عمل بکنند به کدام قسمت از وظایف مجلس لطمه وارد می‌آید.

رئیس- پس رای می‌گیریم به پیشنهاد آقای سردار معظم که کمسیون‌هایی که از شعب باید انتخاب شود بماند برای دوم میزان آقایانی که با این ترتیب موافقند قیام کنند.(جمع کثیری قیام کردند)

رئیس- تصویب شد. پس فقط کمیسیونی که امشب معین خواهید فرمود کمیسیون خارجه است و شش نفر خواهد بود. جلسه آینده شنبه چهاردهم محرم و دستور آن رسیدگی به اعتبار نامه‌های آقایان سدید‌الملک،شیخ‌العراقین زاده و نجات و تعیین بقیه کمیسیون‌ها خواهد بود و این که عرض کردم برای عضویت تحقیق انتخابات آذر بایجان و در دفعه ثانی 3 نفر اکثریت پیدا کرده‌اند اشتباهاً عرض کردم فقط آقای سلیمان میرزا و آقای رکن الملک اکثریت حاصل نموده‌اند و با آقای مشیر‌الدوله 3 نفر می‌شوند و 3 نفر دیگر باید انتخاب شوند.(مجلس یک ساعت و نیم از شب گذشته ختم شد)

+++

یادداشت ها
Parameter:291976!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)