کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره دوم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره‏2
[1396/04/27]

جلسه: 208 صورت مشروح روز پنجشنبه 9 شهر صفر 1329  

مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره‏2

 

 

جلسه: 208

صورت مشروح روز پنجشنبه 9 شهر صفر 1329

 

مجلس ابتداء خصوصى و یک ساعت و نیم قبل از غروب در تحت ریاست آقاى متین‌السلطنه نایب رئیس علناً تشکیل شد.

صورت مجلس روز شنبه (4) و سه­شنبه (7) را آقاى معاضد‌الملک قرائت نمود.

 (غائیبن جلسه شنبه 4).

مستشارالدوله- وحید‌الملک- حاج کریم خان بدون اجازه.‏

لسان‌الحکما- کاشف- دهخدا- با اجازه غائب دکتر امیر خان- آقا سید محمد رضا-

+++

 سردار اسعد- آقا سید حسن مدرس به موقع مقرره حاضر نشدند.

 (غائیبن جلسه سه شنبه 7).

وحید‌الملک- حاج وکیل‌الرعایا- دهخدا- حاج امام جمعه- میرزایانس بدون اجازه غائب طباطبائى- حاج سید نصرالله- مستشار‌الدوله- معزز‌الممالک- سردار اسعد- آقا سید حسن مدرس به موقع مقرره حاضر نشده لسان‌الحکماء مریض بودند.

نایب رئیس- در صورت مجلس اگر نظریاتى هست بفرمایید.

بهجت- چون آقاى وحید‌الملک را غائب بى اجازه نوشته‌اند باید مسبوق باشد خاطر مجلس که ایشان اجازه خواسته بودند و به کمیسیون عرایض هم آمد اگر چه کمیسیون تقاضاى ایشان را رد کرد ولى مى‌بایستى بیاید به مجلس و رد یا تصویبش معلوم شود وقتى دائم به چه جهت نیامده است و در هیئت رئیسه مانده است.

حاج شیخ اسد‌الله- مطابق نظامنامه داخلى باید کمیسیون‌ها هر هفته (گفته شد هر دو ماه به دو ماه راپورت اعمال خودشان را به مجلس بدهد و الان مدتى است مى گذرد بلکه مى ترسم این دوره تقنینه هم تمام بشود و ما راپورت این کمیسیون‌ها را نبینیم و ابداً راپورت صحیح در این مدت از کمیسیون‌ها به مجلس نیامده است مکرر در این باب و در باب کمیسیون تفتیش مالیه مذاکره شد که چرا راپورت نمى‌دهند به جهت این که در این مدت یک راپورت ناقص از شبهه اعانه دادند که آن هم تمام نبود و گفتند که راپورت را که ندادند سهل است باقى کمیسیون‌ها هم به هیچ وجه من الوجوه رایورتى نمى‌دهد و نمى‌دانم چه مى‌کنند و چه اقدامى کرده‌اند مثلًا اگر چه نمى‌دانم این کار وظیفه کمیسیون مالیه باشد یا نباشد ولى عرض مى‌کنم که خاطر نمایندگان مسبوق باشد که یک فکرى بکنند براى امنیت و اداره امینه ملکتى که نزدیک است امنیت از مملکت سلب بشود و از همه مقدم تر به عقیده بنده همین است که کمیسیون داخله در این باب اقدامى بکند و با وزارت داخله در این خصوص مذاکره بکند و یک فکرى اساسى براى این کار بنماید براى این که مى‌بینیم امنیه در فکر امنیت نیست و به این ترتیب طولى نمى‌کشد که در خاطرات مى‌افتیم و ابداً در فکرش نیستیم.

نایب رئیس- این ایراد نماینده محترم به کمیسیون‌ها وارد است یعنى کمیسیون‌ها باید هر دو ماه به دو ماه راپورت اعمال خودشان را به مجلس بدهند و در این مدت فقط از کمیسیون قوانین مالیه یک راپورتى رسیده است که حالا خوانده مى‌شود و سایر کمیسیون‌ها راپورتى نداده‌اند خاطر مخبرین کمیسیون‌ها را با این نکته معطوف مى‌دارم و تمنا مى‌کنم راپورت‌هاى خودشان را بعد از این مرتباً بدهند.

ابوالقاسم میرزا- چون از کمیسیون تفتیش مالیه یک مذاکره کردند لازم است عرض کنم که چند نفر از اعضاء این کمیسیون هستند که حاضر نمى‌شوند آقاى فهیم‌الملک که رئیس کمیسیون هستند نمى‌فرمایند و آقاى معتمد‌التجار هم تشریف نمى‌آورند گویا ایشان هم استعفا داده‌اند مثل این که آقاى وکیل‌التجار هم یک چند است که تشریف نمى‌آورند باقى مى‌ماند بنده و آقاى میرزا رضا خان یک اندازه وقتى که آقایان بودند کار کردیم و شعبه اعانه را تفتیش کرده بودیم و باقى کارها را هم شروع کرده بودیم این بود که آقایان استعفا داده‌‌اند و حاضر نشدند مستدعى هستم اشخاص با بصیرتى که اولا بدانند تفتیش چه چیز است عوض آنها انتخاب شود والّا با این ترتیب بنده هم استعفا خواهم داد.

محمد هاشم میرزا- عرض مى‌کنم این که آقاى حاج شیخ اسدالله فرمودند که کمیسیون داخله در باب اداره امنیه یا وزارت داخله مذاکره نماید این مطلبى است که هیچ ربطى به وزارت داخله ندارد براى این که کمیسیون داخله براى این معین شده است که طرح‌ها و قوانینى که از وزارت داخله به مجلس پیشنهاد مى‌شود به آنجا رجوع شود که نظریات خودشان را در آنها کرده راپورت بدهند اما در مسئله امنیت الان که در مملکت حاصل هست براى است ادامه باید به وزراء بگوییم آن هم راجع به کمیسیون داخله نخواهد بود.

نایب رئیس- از براى عرض تبریک ورود والّا حضرت اقدس نایب‌السلطنه لازم است یک هیئتى از مجلس تعیین و به حضورشان شرفیاب شود این هیئت به موجب نظامنامه بایستى به قرعه معین شود حالا شروع مى‌کنیم به معین کردن این هیئت به قرعه عده آنها را اگر نمایندگان محترم تصویب مى‌کنند شش نفر باشد (گفتند صحیح است).

آقا شیخ على- دو نفر هم از هیئت رئیسه گویا غیر از این شش نفر باید بروند.

نایب رئیس- از طرف هیئت رئیسه هم سه نفر معین مى‌شود (در این موقع آقاى حاج میرزا رضا خان به قرعه آقایان آقا شیخ مهدى- طباطبائى- آقا شیخ رضا- دکتر حیدر میرزا- نجات- ضیاء‌الممالک- را به عضویت هیئت مزبور معین نمود.

 (تلگرافى از طرف انجمن ایالتى آذربایجان به عبارت ذیل قرائت شد).

توسط مبعوثین محترم آذربایجان مقام منبع ریاست شوراى ملى شیدالله ارکانه وزارت جلیله داخله دامت شوکته در مسئله فجیعه مرحوم صنیع‌الدوله به واسطه و فشار اهالى انجمن ایالتى را عمل به وظایف معینه خود از جز امکان خارج مخصوصاً مستدعى مى‌شویم به فوریت نتیجه استنطاقات قاتلین آن مرحوم را مشروحاً با انجمن ایالتى اعلام فرمایید تا تکلیف معین شود والّا بالصراحه عرض مى‌نماییم عاقبت کار و خیم و جلو گیرى از بعضى اقدامات اهالى غیر ممکن تکلیف این خادمان عرض مطلب بود و پس الشاهدیرى ملا یرى الغائب.

نایب رئیس- این تلگراف را به هیئت وزراء فرستادیم.

‌(لایحه تشکر به انجمن حفظ الصحه از قرار ذیل قرائت شد).

ترجمه- مکتوب حفظ الصحه طهران 7 فوریه 1911 حضور حضرت اجل آقاى رئیس پارلمان مملکت شاهنشاهى ایران- آقاى رئیس- چندى قبل قانونى از مجلس گذشت مبنى بر این که عشر مالیات نواقل به مجلس حفظ الصحه پرداخته شود براى این که شرایط حفظ الصحه عامه را بهتر مرعى داشته مخصوصاً تلقیح ماده آبله و سرم دیفترى (خناق) را تعمیم دهد براى اجراى قانون مزبور در تهران شروع به اقدام آن شده در 19 ژانویه گذشته از طرف بلدیه تهران به عنوان ریاست مجلس حفظ‌ الصحه مبلغ 1965 قران به بنده ایصال و اشعار شده که آن چه را براى یک ماه ذى‌‌ حجه لازم است تهیه نمایم در همان روز وصول این اولین تنخواه براى ماده آبله سفارشات مفیده داده شد و امیدوارى حاصل است که لااقل تا یازده روز دیگر شش مرکز آبله کوبى مجانى در شش محله مختلفه شهر دایر و مشغول عمل بشوند از این بذل توجه جمیله مجلس شوراى ملى با این امر یقین است که براى صحت عامه یک خوبى و ترقى فوق‌العاده عنفریب حاصل مى‌شود این مرض موحس که موسوم به آبله است در ظرف سال تقریباً در ایران شصت هزار نفر را به هلاکت رسانیده و عده کثیرى را کور و ناقص الخلقه و مجدر مى‌نماید و این دواى ضد این مرض همان ماده آبله حیوانى است که با کمال سهولت و بدون صدمه تلقیح مى‌شود و فائده آن در هیچ نقطه ازنقاط عالم محل گفتگو و بحث نیست از این که مجلس شوراى ملى براى حفظ نفوس محترمه از ابتلاى مرض آبله و علاج آن به طور مجانى مبلغى را معین کرده به مصرف مى‌رساند بالاترین خدمات را به مملکت خود نموده و بدیهى است که اهالى ایران این حسن توجه از اظهار تشکر و امتنان به نمایندگان خودشان کوتاهى نخواهد نمود مجلس حفظ الصحه در جلسه 6 فوریه 1911 با یک صداى متحدانه بنده را مأمور نمود براى این امر خیر که منتها درجه موجب تحلیل و تفخیم پارلمان است مراتب تبریکات و تشکرات صمیمانه محترمانه خود را تقدیم مى‌نماید آقاى رئیس این بنده موقع را مختنم شمرده خاطر محترم حضرت عالى و مجلس شوراى ملى را از اقدامات کلمه غیرتمندانه صمیمانه مجلس حفظ الصحه مملکت شاهنشاهى ایران در امور راجعه صحیه مملکتى قرین امتنان نموده شخصاً نیز مراتب احترامات فایقه خود را تقدیم آن ریاست جلیله مى‌نماییم (دکتر ژوژ) محل مهر مجلس حفظ الصحه).

کاشف- این اظهار خیلى مایه تحسین و امیدوارى است بنده استدعا مى‌کنم که تاریخى را که مى‌نویسند به فارسى و تاریخ ایرانى بنویسند که عموم ملت و مردم ایران بفهمند.

 (راپورت کمیسیون قوانین مالیه به عبارت ذیل قرائت شد).

کمیسیون قوانین مالیه از شوال 1328 تا چهارم صفر 1329 سى و نه جلسه منعقد داشته لایحه قانونى محاسبات عمومى و لایحه قانونى دیوان محاسبات را که پس از شور اول با اصلاحات پیشنهادها به کمیسیون ارجاع شده بود اصلاح و به مجلس تقدیم داشت و نیز لایحه قانونى مالیات تریاک را اصلاح و به مجلس پیشنهاد نمود لایحه راجعه با استقراض دو کرور و نیم لیره با حضور وزراء اصلاح و در ظرف همین هفته راپورت آن مجلس داده مى‌شود قوانینى که در کمیسیون مطرح مذاکره است.

 )1) لایحه قانونى استخدام و درجات اجزاء ادارات دولتى.

+++

 (2) متمم قانون مالیات تریاک.

(3) مالیات نواقل بحرى.

 (نیز راپورت کمیسیون عرایض و مرخصى قرائت شد که آقاى عزالملک نماینده محترم کردستان تقاضاى 15 روز مرخصى علاوه بر دو ماه مقرر تلگرافاً نموده بودند در کمیسیون عرایض و با اکثریت تصویب نشد آقاى وحید‌الملک از قزوین تقاضاى مرخصى سه جلسه را نموده در کمیسیون مطرح و با اکثریت تصویب نشد).

وحید‌الملک- بنده تقاضاى مرخصى چه جلسه را کرده بودم از خودم آقاى رئیس و خود آقاى رئیس هم به بنده مستقیماً اجازه داده بودند.

نایب رئیس- ولى در هر حال بایستى به عرض مجلس برسد و تا حال نرسیده است.

حاج عزالممالک- بنده راجع به راپورت کمیسیون قوانین مالیه یک مختصر عرضى دارم و آن این است که قانون محاسبات عمومى که از کمیسیون به مجلس آمد تمام آن از مجلس گذشت فقط به واسطه یک لفظ رجوع شد به کمیسیون تفسیر و این یک بدبختى است که ما هر چیز را که بخواهیم نگذرانیم رجوع کنیم به کمیسیون تفسیر و فقط یادآورى مى‌کنیم به هیئت رئیسه که براى این که قانون محاسبات عمومى در سال آتیه اجرا بشود تأکیدى بکند که زودتر آن یک ماده را کمیسیون راپورت بدهد که انشاء الله بلکه زودتر این قانون از مجلس بگذرد.

ارباب کیخسرو- بنده در خصوص مرخصى آقاى عزالملک و اجازه مرخصى پانزده روز که خواسته‌اند مى‌خواستم عرض کنم که گویا خیلى شایسته باشد که یک هم چون اجازه با او داده شود براى این که جدیت آقاى عزالملک را در کارها دیده‌ایم که با چه جدیتى در کار حاضرند و الان هم چند چیز مانع از مراجعت ایشان است یکى این برودتى است که مى‌دانید برودت کردستان به چه درجه است و بنده عقیده‌ام این است که این تقاضاى ایشان باید تصویب بشود.

منتصرالسلطان- بنده هم راجع به مرخصى آقاى عزالملک تصدیق مى‌کنم فرمایش آقاى ارباب کیخسرو را یکى هم اجازه مى‌خواستم از آقاى رئیس در خصوص تلگرافات آذربایجان که چند کلمه عرض کنم براى این که این مطلب را ما نمایندگان آذربایجان خیلى اهمیت مى‌دهیم و باید بفهمیم تکلیف چه شد و وزراء چه کردند و دو فقره تلگراف دیگر را هم بفرمایید قرائت بشود و در آخر جلسه یا حالا هم اجازه بدهید که عرایض خودم را عرض بکنم.

نایب رئیس- چون داخل در مذاکره راجع به این مرخصى شده‌ایم لازم است که این مطلب تمام شود و این مطلب را ممکن است در آخر مجلس اجازه بخواهید.

شیبانى- بنده خودم عضو کمیسیون عرایض هستم و از اطلاعاتى که به خدمات آقاى عزالملک دارم در کمیسیون هم رأى داشتم که این اجازه داده شود و در این جا هم عرض مى‌کنم که خوب است این اجازه داده شود و همراهم با آقاى ارباب کیخسرو.

حاج شیخ اسد الله- بنده این که آقاى منتصرالسلطان در باب فوت مرحوم صنیع‌الدوله مخصوص کردند تأثر را نمایندگان آذربایجان عرض مى‌کنم شاید که تمام نمایندگان در این حادثه متأسف باشند و مخصوص نمودن تأسف را به نمایندگان آذربایجان چه جهت دارد.

نایب رئیس- موضوع به مذاکره راپورت کمیسیون عرایض است که شامل دو فقره است یکى راجع به مرخصى آقاى عزالملک یکى هم راجع به مرخصى آقاى وحید‌الملک در هر دو رأى مى‌گیریم کمیسیون هیچ یک از این دو تصویب نکرده است با این معنى که اگر تصویب کمیسیون تصویب بشود این مرخصى ها هیچ کدام تصویب نشده است حالا رأى مى‌گیریم در خصوص مرخصى پانزده روز آقاى عزالملک کسانى که راپورت کمیسیون عرایض و مرخصى را که این تقاضا را رد کرده است تصویب مى‌نمایند قیام نمایند (اغلب قیام نکردند).

نایب رئیس- راپورت کمیسیون رد شد یعنى مرخصى پانزده روز آقاى عزالملک تصویب شد حالا رأى مى‌گیریم در خصوص مرخصى آقاى وحید‌الملک که سه جلسه تقاضاى مرخصى کرده‌اند.

وحید‌الملک- بنده تقاضا را پس مى‌گیرم (استعفا نامه آقاى فهیم‌الملک از عضویت کمیسیون تفتیش مالیه ذیل خوانده شد).

این بنده به واسطه مشغوله در هیئت رئیسه از عضویت کمیسیون تفتیش مالیه استعفا مى‌دهم مستدعى است یک نفر به عوض بنده ویک نفر به جاى آقاى معتمد‌التجار که سابقاً استعفا داده‌اند چهارم صفر 1329

نایب رئیس- در آخر جلسه اگر موقع شد انتخاب مى‌کنیم.

 (ماده 30- راپورت کمیسیون بودجه راجع به تجدید کنترات مسیوهازه معلم توپ ماکزیم مجدداً خوانده شد).

افتخار‌الواعظین- درباب این کنترات نامه آن روز از بعضى از آقایان و اعضاء محترم کمیسیون بودجه بعضى اظهار شد که اگر آن اظهارات واقعاً حقیقت داشته باشد و مسیوهازه برحسب آن تقریرات و فرمایشات حاضر باشد بر این که اگر تغییر و تبدیل در این سه ماده داده شود قبول استخدام دولت ایران را ننماید و مستخدم دولت ایران نخواهد شد اگر این شکل باشد براى ملاحظه خدمات سابقه این شخص و براى این که وجود او در نظام اهمیت دارد بنده عقیده‌ام این است که مذاکره کردن در این خصوص بى فایده خواهد بود و بعد از قرائت باید رأى گرفته شود به جهت این که در این جا مى‌گوید که در صورتى که دولت قبل از انقضاء مدت کنترات بخواهد مسیو هازه را از این خدمت اخراج نماید باید حقوق یک ساله و هزار و دویست فرانک مخارج راه و مراجعت او را به او بدهید ولى در صورتى که مسیو هازه خدمات مرجوعه به خود را انجام ندهد و دولت با این داخل بخواهد کنترات او را ابطال نماید حقوق سه ماه و خرج مراجعت را به او خواهد پرداخت حالا اگر واقعاً اعضاء محترم کمیسیون بودجه و اعضاء کمیسیون نظام قاطعند بر این که در مواد این کنترات یا در ماده 30 اگر تغییر داده شود مسیو هازه قبول این استخدام را نخواهد کرد بنده عرض مى‌کنم صحبت داشتن در ذیل این ماده بى فایده خواهد بود و باید رأى گرفت و اگر تغییر و تبدیلى داده شود معهذا قبول این استخدام را خواهد کرد که بنده این ماده 30 سه کلمه عرض دارم یکى این که قبل از انقضاء مدت اگر بخواهد دولت او را مرخص بکند حق یک ساله را با هزار ودویست فرانک مخارج راه و مراجعت را به او بدهد زیاد است و بنده این جا حقوق شش ماه را تصویب مى‌کنم که دولت اگر قبل از انقضاء مدت کنترات بخواهد او را مرخص نماید همان حقوق شش ماهه را به او بدهد با هزار و دو یست فرانک مخارج راه و مراجعت و اگر خود او به جهت یک عذرى یا به جهت علت دیگرى از عهده خدمات مرجوعه از وزارت جنگ برنیاید و یا به واسطه عرض یا معذیر دیگرى استعفا بدهد در این صورت دیگر دادن حقوق سه ماهه بى جهت خواهد بود دولت باید همان مخارج مراجعت را به او بدهد و او را روانه نماید و در این صورت دادن حقوق سه ماهه را به او نمى‌دانم به چه استحقاق و موافق کدام قاعده خواهد بود.

دکتر على خان- بنده به طور اختصار عرض مى‌کنم که در جلسه گذشته در این خصوص آن اندازه که باید مذاکره در آن بشود شد و بالاخره بعد از نطقى که جناب رئیس کردند قرار شد که رأى گرفته شود و بنا بود امروز در این خصوص فقط اخذ رأى به نمایند و بنا بود که مذاکره در آن بشود و بنده تقاضا مى‌کنم رأى بگیرند که وقت مجلس را تلف ننماییم.

حاج سید ابراهیم- بنده هم تصدیق مى‌کنم که مذاکرات در این خصوص شده است ولى یک کلمه باید در این جا نوشته شود و آن این است که در این جا تمام اقسام ذکر شده است که اگر دولت از او راضى باشد و قبل از انقضاء مدت نخواهد او را مرخص نماید یا این که به واسطه مسامحه او در کار بخواهد کنترات او را ابطال نماید تکلیف چیست و از چه قرار باید رفتار بشود ولى این صورت را قید نکرده‌اند اگر خودش به میل خودش بخواهد استعفا بدهد تکلیف چیست و دولت استعفاى او را قبول مى‌کند یا خیر.

وزیر جنگ- هر مستعفى موفق نمى‌کند چه تبعه خارجه باشد یا داخله طبعاً وقتى که استعفا داد دیگر ذى حق نمى‌شود و محض این که تبعه خارجه شد همین که استعفا داد دیگر نمى‌تواند بگوید که یک مبلغى را هم به من بدهید این مطلب معلوم است و محتاج به مذاکره نیست.

حاج دکتر رضا خان- در جلسه گذشته که در این خصوص مذاکره شد بعضى به پیشنهادها شد و آقاى وزیر جنگ فرمودند که من مذاکره کرده‌ام فعلا در آن پیشنهادها رأى بگیرند تا این که مجدداً با او مذاکره بکنیم در صورتى که در ثانى راضى شد آن وقت در این پیشنهاد رأى بگیرند حالا سئوال مى‌کنم از آقاى وزیر جنگ که آیا دو مرتبه در این خصوص سئوال و جوابى کرده‌اند و او قبول کرده است یا نکرده است.

وزیر جنگ- عرض مى‌کنم و آن روز هم گفتم مسیو هازه میکانیک چى تبعه دولت آلمان اجیر وزارت جنگ دولت ایران مى‌شود هیچ کارى را هم نباید مجلس براى او معین بکند تعیین کار او با وزارت جنگ است به هیچ عنوان نباید در این جا مذاکره بشود به سالى مبلغ دو هزار و هشتصد تومان حقوق با این شرایطى که در این جا گذاشته شده است در مدت پنج سال قبول

+++

 این استخدام را مى‌کند و نوکر دولت ایران مى‌شود حالا مجلس باید دو موضوع را رأى بدهد به کسى این که این شخص را لازم مى‌دانید و پیشنهاد وزارت جنگ را تصویب مى‌کنید یا خیر و اگر لازم مى‌دانید و تصویب مى‌کنید باید رأى بدهید بر این که مبلغ را تصویب مى‌کنید یا تصویب نمى‌کنید غیر از این رأى دیگر صلاح نیست مذاکره در این خصوص بشود.

نایب رئیس- رأى مى‌گیریم به رایورت کمیسیون که تصویب مى‌کند که قبل از انقضاء مدت دولت اگر بخواهد کنترات مسیو هازه را فسخ بکند حقوق یک ساله را با مخارج معاودت با او بدهد و در صورتى که خودش مسامحه در خدمت نماید آن وقت حقوق سه ماهه و مخارج معاودت با او داده شود حالا کسانى که تصویب مى‌کنند ماده سوم راپورت کمیسیون را ورقه سفید خواهند انداخت.

معاضد‌الملک- عده حضار 74 ورقه سفید 50 ورقه آبى 4 امتناع 20.

نایب رئیس- با اکثریت تصویب شد.

کسانى که تصویب کرده‌اند.

انتظام‌الحکما- معتمد‌التجار- آقاى شیخ محمد خیابانى- حاج محمد کریم خان- حاج مصدق‌الممالک- شیبانى- ذکاء‌الملک- حاج سید نصرالله- لواءالدوله- ابوالقاسم میرزا- آقا میرزا احمد- آقا سید حسین اردبیلى- سلیمان میرزا- دکتر حیدر میرزا- رکن‌الممالک- دکتر‌امیر‌خان- آقا سیدمحمد رضا- تربیت- معززالملک- طباطبائى- ارباب کیخسرو- ضیاء‌الممالک- آقا میرزا رضا خان- نجم آبادى- حاج عزالممالک- معین‌الرعایا- افتخار‌الواعظین- مرتضى قلی‌خان- بختیارى- آقا میرزا اسدالله خان- آقا میرزا داود خان- نیرالسلطان- فهیم‌الملک- آقا میرزا ابراهیم خان- متین‌السلطنه- میرزا یانس- حاج میرزا رضا خان- مشیر حضور- آقا میرزا ابراهیم قمى- آقا شیخ غلامحسین- آقاى سید جلیل- معاضدالملک- مشیر‌الدوله- وحید‌الملک- منتصر‌السلطان- حاج شیخ على- حاج شیخ الرئیس- حاج سید ابراهیم- حاجى امام جمعه- آقا شیخ رضا- صدر‌العلما- (کسانى که رد کرده‌اند. مؤتمن‌الملک- آقا شیخ ابراهیم- آقا محمد بروجردى- وکیل‌التجار).

وزیر جنگ- بنده تقاضا مى‌کنم که امروز قضیه ایلات و سوار آنها مذاکره شد و تمام بشود طبع و توزیع هم شده است.

نایب رئیس- این لایحه سوار ایلات طبع و توزیع هم شده است لکن در دستور امروز گذاشته نشده است و حالا چون آقاى وزیر جنگ تقاضا کرده‌اند باید در این خصوص از مجلس رأى گرفته شود.

فهیم‌الملک- اهمیت این لایحه را که وزارت جنگ پیشنهاد کرده است معین است ولى بى دقت و بى ملاحظه و مطالعه مذاکره کردن در آن را بنده صحیح نمى‌دانم امروز این راپورت طبع و توزیع هم شده است آقایان امشب و فردا شب مطالعه و نظریات و تحقیاتى را که مى‌خواهند بکنند مى‌کنند و اذهان خودشان را حاضر مى‌کنند از براى این که روز شنبه در اول دستور گذاشته شود و حالا بدون مقدمه در آن مذاکره کردن را بنده صحیح نمى‌دانم.

مشیر حضور- بنده فوریت این راپورت را تقاضا مى‌کنم.

نایب رئیس- در هر حال باید در این خصوص رأى بگیریم.

معاضد‌الملک- این اعتراض را که آقاى فهیم‌الملک کردند اگر یک شور مى شد صحیح بود لکن چون دو شور در این لایحه خواهد شد و در هر شورى اقلاً پنج روز فاصله خواهد بود ضرر ندارد که امروز داخل مذاکره آن بشویم و هر کس مطالعه دارد خواهد کرد و نظریاتى اگر دارند پیشنهاد مى‌کنند.

نایب رئیس- رأى مى‌گیریم به تقاضاى آقاى وزیر جنگ که تقاضا مى‌کنند راپورت کمیسیون نظام راجع به سوار ایلات جزء دستور امروز گذشته شود کسانى که این تقاضا را تصویب مى‌کنند قیام نمایند (اکثریت قیام نکردند).

نایب رئیس- اکثریت نیست حالا دیگر تقاضاى فوریت این مسئله بعد از راى دیگر محل ندارد.

مشیر حضور- بنده تقاضاى خودم را پس مى‌گیرم.

نایب رئیس- حالا مى‌توانیم این مطلب را در دستور اولین جلسه آتیه بگذاریم (گفتند صحیح است) (در این موقع شروع به شور در بقیه قانون دیوان محاسبات شد)- (پیشنهاد وزیر) ماده 86 وزارت مالیه و سایر وزارتخانه‌ها هر ماهه صورتى از احکامى که از دیوان محاسبات به توسط آنها فرستاده شده است نوشته اگر پایتخت به محکوم ابلاغ شده وصول قیض رسید طرف مقابل و اگر به ولایات فرستاده شده است نمره قبض سفارشى و نمره ملتمه سفارشى پستخانه را در مقابل صورت حکم قید مى‌کند پس از آن همان قیض رسید صاحب جمع یا قبوض پستخانه و ملتمه سفارشى را به صورت مزبور منضم و به دیوان محاسبات ارسال مى‌دارد.

پیشنهاد کمیسیون‏

ماده 108 وزارت مالیه و سایر وزارتخانه‌ها هر ماهه صورتى از احکامى که از دیوان محاسبات به توسط آنها فرستاده شده است نوشته اگر پایتخت به محکوم ابلاغ شده وصول قیض رسید طرف مقابل و اگر به ولایات فرستاده شده است وصول آن را به توسط حکومت محل خواسته در مقابل صورت حکم قید مى‌کند پس از آن همان قیض رسید را به صورت مزبور منضم و به دیوان محاسبات ارسال مى‌دارد.

فهیم‌الملک- این طور اصلاح شود هر ماهه فهرستى از احکام که از دیوان محاسبات به توسط آنها فرستاده شده است نوشته اگر پایتخت به محکوم ابلاغ شده وصول قیض رسید طرف مقابل و اگر به ولایات فرستاده شده است وصول آن را به توسط حکومت محل خواسته الى آخر.

آقا شیخ ابراهیم- من مى‌خواستم همین عرض را بکنم و پیشنهادى هم کرده‌ام.

 (پیشنهاد آقا شیخ ابراهیم بدین عبارت خوانده شد)- عرض مى‌کنم ماده این طور اصلاح شود وزارت مالیه و سایر وزارتخانه ها هر گاه احکام که از دیوان محاسبات به توسط ابلاغ شده فهرست کرده اگر در پاى تخت به محکوم ابلاغ شده وصول قیض رسید طرف مقابل و اگر آن احکام به ولایات فرستاده شده است وصول آن را به توسط حکومت محل دریافت کرده صورت وصول را در مقابل فهرست حکم قید کرده و قبض وصول را به فهرست منضم و به دیوان محاسبات ارسال مى‌دارد (گفته شد این عین ماده است).

فهیم‌الملک- دو کلمه دیگر هم در این ماده صورت نوشته شده آنها را هم فهرست بکنید به جاى در مقابل صورت در مقابل فهرست و یکى هم در آخر به فهرست مزبور ه منضم مى‌نماید.

نایب رئیس- اول رأى مى‌گیریم بر این اصلاحى که آقاى زنجانى پیشنهاد کرده‌اند.

معاضد‌الملک- یک ترتیبى دارد نظامنامه داخلى که ما اگر آن را رعایت کنیم هیچ وقت دچار زحمت نمى‌شویم و این قدر مذاکره نمى‌شود مجلس را هم معطل نمى‌کنیم این اصلاحى را که آقاى آقا شیخ ابراهیم پیشنهاد کرده است در حقیقت موافق است با آن عبارتى که کمیسیون پیشنهاد کرده است فقط عبارت و ماده بندى را به موجب نظامنامه داخلى بعد از رأى هم مى‌توانند و هم عبارات را تصحیح کنند پس بى جهت نباید راى در این پیشنهادها گرفت و وقت مجلس را هم باید ضایع بکنیم و شاید این عبارت را که مى‌خواهیم رأى بگیریم ناقص باشد و همان طور که کمیسیون راپورت داده است بهتر باشد.

موتمن‌الملک- این پیشنهاد ناقص است اگر مجلس اجازه مى‌دهد رجوع بکنند به کمیسیون و در آنجا اصلاح بشود به همان ترتیبى که مقصود آقا شیخ ابراهیم است و در جلسه آینده پیشنهاد بشود.

افتخار‌الواعظین- این فرمایش آقاى موتمن‌الملک سبب خواهد شد براى این که نتوانیم در خود ماده هم رأى بگیریم نهایت یک اصلاح عبارتى است مى‌رود به کمیسیون و کمیسیون به هر شکل که صلاح دانست عبارت را اصلاح مى‌کند در خود ماده باید رأى گرفت.

فهیم‌الملک- مقصودى را که در نظر هست از آن عبارتى که در کمیسیون نوشته شده است مفهوم مى‌شود و آقاى شیخ ابراهیم هم با اصل مطلب به هیچ وجه مخالفتى ندارد و آن نباید اسباب این قدر تعویق انداختن یک مطلب بشود و بنده تصور مى‌کنم که باید با اصل عبارت راپورت کمیسیون رأى گرفته شود و بگذرد و اصلاح را مى‌شود در کمیسیون کرد و نباید وقت مجلس را صرف این قبیل چیزها کرد.

نایب رئیس- در هر حال به موجب نظامنامه داخلى باید اصلاحات در شور ثانى رأى گرفته شود.

فهیم‌الملک- عرض دارم اصلاحاتى که باید رأى گرفته شود اصلاحاتى است که در اصل مطلب تغییر بدهد ولى اصلاحاتى که عبارتى است به طورى که در نظامنامه داخلى نوشته شده است بعد از رأى گرفتن اگر مجلس صلاح بداند در آن رأى مى‌گیرند و اظهارات ایشان در آن موقع راجع خواهد بود به همان اصلاحات عبارتى بدون این که در اصل داخل بشوند.

معاضدالملک- در ماده 63 نظامنامه داخلى اصلاحاتى که در ضمن شور ثانوى پیشنهاد مى‌شود در صورتى که از طرف کمیسیون ارجاع آن

+++

 خواسته نشود صاحب اصلاح به طور اختصار آن را توضیح و استدلال مى‌کند و فقط اعضاء کمیسیون حق جواب دارند پس از آن مجلس در باب قبول توجه یا عدم قبول توجه رأى مى‌دهد در صورت قبول توجه آن اصلاح به کمیسیون فرستاده مى‌شود درباره قابل توجه بودن اصلاحات نمى‌توان همان روزى که پیشنهاد شده است رأى داد.

نایب رئیس- پس رأى مى‌گیریم براین که این اصلاح را قابل توجه مى‌دانید یا خیر بعد از آن که قابل توجه به کمیسیون رجوع مى‌شود پس رأى مى‌گیریم کسانى که این اصلاح را قابل توجه مى‌دانند قیام نمایند (با اکثریت رد شد).

 (ماده مزبور یا این طریق اصلاح شد).

ماده 108- وزارت مالیه وزارتخانه هر ماهه فهرستى از احکام دیوان محاسبات به توسط آنها فرستاده شده است نوشته اگر آن احکام در پایتخت به محکوم ابلاغ شده وصول قبض رسید طرف مقابل و اگر به ولایات فرستاده شده است وصول آن را به توسط حکومت محل خواسته در مقابل فهرست حکم قید مى‌کند پس از آن قیض رسید را به فهرست مزبوره منضم و به دیوان محاسبات ارسال مى‌دارد.

نایب رئیس- رأى مى‌گیریم با اصل ماده با اصلاحاتى که آقاى مخبر کردند کسانى که این ماده را به این ترتیب تصویب مى‌کنند قیام نمانید (اغلب قیام نمودند و با اکثریت تصویب شد).

 )پیشنهاد وزیر(

ماده 87- حکام ولایات هم در آخر هر ماه به طریق فوق صورتى که احکامى که در کرسى ولایات مستقیماً و در سایر شهرهاى ولایات به توسط پستخانه به صاحب ابلاغ کرده‌اند یا قبوض رسید یا قبض پست خانه و پست سفارشى به وزارت مالیه خواهند فرستاد که به دیوان محاسبات ارسال مى شود.

 (پیشنهاد کمیسیون).

ماده 109- حکام ولایات هم در آخر هر ماه به طریق فوق صورتى که احکام دیوان محاسبات که در کرسى ولایات مستقیماً و در سایر شهرهاى جزو به توسط نواب حکومت به صاحب جمع ابلاغ کرده‌اند با قبوض رسید به وزارت مالیه خواهند فرستاد که به دیوان محاسبات تسلیم شود.

فهیم‌الملک- این جا هم همان اصلاح ماده بیش را عرض مى‌کنم که به طریق فوق فهرست به جاى صورت بنویسند احکام ولایات هم در آخر هر ماه به طریق فوق فهرستى از احکام دیوان محاسبات که در کرسى ولایات مستقیماً و در سایر شهرهاى جزو به توسط نواب حکومت به صاحب جمع ابلاغ کرده‌اند با قبوض رسید به وزارت مالیه و سایر وزارتخانه‌ها که واسطه تقدیم بوده‌اند خواهند فرستاد که به دیوان محاسبات تسلیم شود.

حاج سید ابراهیم- بنده عرض مى‌کنم این عبارت را که مى‌گویند در سایر شهرهاى جزو به توسط نواب حکومت یک لفظى باید این جا زیاد کرد که در کرسى ایالات خود حکومت مى‌دهد و در سایر شهرهاى جزء نواب ایالت مى دهند این را در این جا زیاد کرد و اما لفظ مستقیماً که مى‌گویند در کرسى ایالات مستقیماً این بر مى‌خورد که به دیوان محاسبات این حکم مستقیماً رفته است براى صاحب جمع و حال آن که مراد این نیست و مراد این است که به توسط حکومت رفته است و این را نمى‌شود گفت مستقیماً باید گفت به توسط حکومت این لفظ مستقیماً را باید برداشت.

ارباب کیخسرو- این جا فقط لازم است بعد از ایالت کلمه ولایات هم نوشته شود چون ما 4 ایالت بیش نداریم و ولایات که نواب جزء در آن هست در جزء ایالات محسوب نمى‌شود در این جا از این جهت کلمه ولایات بعد از ایالات لازم است.

فهیم‌الملک- هر دو را مى‌شود حکام ولایات و ایالات بنویسند در دایم هم همین طور حکام ولایات و ایالات.

آقاى میرزا ابراهیم قمى- این جا یک اصلاح عبارتى است به صاحبان جمع بهتر است از به صاحب جمع (ماده اصلاح به طریق ذیل قرائت شد).

ماده 109- حکام ایالات و ولایات هم در آخر هرماه به طریق فوق فهرستى احکام دیوان محاسبات که در کرسى ولایات و ایالات مستقیماً و در سایر شهرهاى جزو به توسط نواب حکومت به صاحب جمع ابلاغ کرده‌اند با قبوض رسید به وزارت مالیه و سایر وزارتخانه‌ها که واسطه تقدیم بوده‌اند خواهند فرستاد که به دیوان محاسبات تسلیم شود.

نایب رئیس- رأى مى‌گیریم بر این ماده به طریقى که اصلاح و خوانده شد آقایانى که موافقند قیام نمایند. (با اکثریت تصویب شد).

‌(پیشنهاد وزیر)

ماده 104- اگر صاحب جمع اعتراض با آن داشته باشد باید در ظرف 2 ماه پس از تاریخ صدور حکم اعتراض خود را به توسط اداره متبوعه خود تقدیم محاسبات نموده استیناف نماید.

 (پیشنهاد کمیسیون).

ماده 110- در صورتى که صاحب جمع موافق ماده (66) بخواهد به حکم محکمه اعتراض نماید باید در ظرف 15 روز پس از تاریخ ابلاغ حکم به توسط اداره متبوعه خود عرض حال اعتراض را به دیوان محاسبات بدهد تاریخ اعتراض در دفتر مذکور در ماده (87) قید خواهد شد.

حاجى سید ابراهیم- در ماده (66) گفتیم که صاحب جمع اعتراض خود را مستقیماً یا به توسط اداره متبوعه خودش ابلاغ مى‌کند فقره پیش این ماده هم همان است منتهى این است که آنجا مستقیماً دارد و این جا ندارد بنده گمانم این است که سطر اولش هیچ لازم نیست باید گفت صاحب جمع ارباب حساب خود عرض حال داده یا فلان در فقره اول یا باید لفظ مستقیماً زیاد کرد که مطابق با آن ماده بشود یا به کلى باید حذف شود معلوم نخواهد شد که مطلب.

فهیم‌الملک- پریروز عرض کردم و باز هم تکرار مى‌کنم این مواد تفصیل آن موادى است که سابقاً ذکر شده است مجملًا یک فهرستى از این مواد در پیش ذکر شده است بعد شرح و تفصیلش در مواد بعد مفصلًا ذکر مى‌شود.

‌(پیشنهاد اصلاحیه از طرف آقاى حاج سید ابراهیم به عبارت ذیل خوانده شد).

 (اصلاح) بنده پیشنهاد مى‌کنم که ماده 110 این طور نوشته شود.

صاحب جمع در باب اعتراض خود موافق ماده (66) عرض حال اعتراض را به دیوان محاسبات بدهد تاریخ اعتراض در دفتر مذکور در ماده (87) قید خواهد شد.

نایب رئیس- با این پیشنهاد رأى مى‌گیریم کسانى که این پیشنهاد را قابل توجه مى‌دانند قیام نمایند (با اکثریت رد شد).

فهیم‌الملک- مستقیماً را این جا بیفزایید پس از تاریخ ابلاغ حکم مستقیماً یا به توسط اداره متبوعه خود الى آخر.

مشیرالدوله- مقصود این جا چه چیز است که مى‌گوید تاریخ اعتراض ذکر خواهد شد که در ماده (86) مذکور است و بالاتر مى‌گوید که این اعتراض را بکند به توسط اداره متبوعه خودش بدهد در این صورت تاریخ اعتراض چه طور مى‌تواند ضبط کند و یکى دیگر مى‌خواستم بپرسم که از براى مسافت یک مدتى و حقى منظور کرده‌اند یا خیر.

فهیم‌الملک- تاریخ اعتراض در ماده (76) است تمام نوشته‌جات و عرایضى که مى‌رسد ثبت مى‌شود براى این که بدانند در موقع معین قانونى آورده است و داده است تا این که موقع گذشته است و از براى مسافت هم یک ماده در آخر اضافه شده است که تمام آن به خارج را در موردى که خارج از مرکز باشد منظور مى‌دارند.

 (ماده مزبور به ترتیب ذیل اصلاح و قرائت شد).

در صورتى که صاحب جمع موافق ماده (66) بخواهد به حکم محکمه اعتراض نماید باید در ظرف 15 روز پس از تاریخ ابلاغ حکم به توسط اداره متبوعه خود عرض حال اعتراض را به دیوان محاسبات بدهد تاریخ اعتراض در دفتر مذکور در ماده (87) قید خواهد شد.

نایب رئیس- رأى مى‌گیریم بر اصل ماده به طریقى که خوانده شد- آقایانى که تصویب مى‌کنند قیام نمایند (اغلب قیام نمودند و با اکثریت تصویب شد).

ماده 105- در صورت مرقومه در ماده قبل برحسب امر رئیس صورت عرض حال استبضافى به مدعى‌العموم داده مى‌شود که عقاید خود را در آن باب اظهار دارد.

 (پیشنهاد کمیسیون)

ماده 111- صورت عرض حال اعتراض برحسب امر رئیس کل به مدعى‌العموم داده مى‌شود که عقیده خود را در باب رد یا قبول اظهار نماید.

+++

حاجى شیخ اسدالله- برحسب امر رئیس کل باید عرض حال به مدعى‌العموم داده مى‌شود در صورت رد یا قبول آیا بعد از آن که مدعى‌العموم رد کرد حقش درباره عرض حال ساقط مى‌شود یا باز هم حق ثبوت این مطلب را دارد.

نایب رئیس- رأى مى‌گیریم کسانى که با این ماده به طریقى که کمیسیون راپورت داده است موافقت دارند قیام نمایند (اغلب قیام نمودند و بااکثریت تصویب شد).

 (پیشنهاد وزیر).

ماده 106- عقاید و اظهارات مدعى‌العموم به دفتر دیوان محاسبات داده مى‌شود که عقاید و صورتى از آن اظهارات را خود مدعى‌العموم باید براى صاحب جمع بفرستد و از این ارسال دفتر را مستحضر دارد تا در دفتر مذکوره در ماده (89) یادداشت شود.

ماده 112- عقیده مدعى‌العموم که کتباً بیان شده است باید تمامات خود مدعى‌العموم به صاحب جمع یا وکیلش ابلاغ و راپورتى از این ابلاغ به دفتر خانه داده مى‌شود که در دفتر ماده (87) قید شود.

نایب رئیس- در این ماده گویا نظریاتى نباشد رأى مى‌گیریم آقایانى که این ماده را به طریقى که خوانده شد تصویب مى‌کنند قیام نمایند (به اکثریت تصویب شد).

‌(پیشنهاد وزیر)

ماده 107- صاحب جمع مزبور در ظرف مدت دو ماه بعد از اخطارى که به او شده مى تواند جوابى که دارد به ضمیمه تمام اسناد و اوراق متعلقه با دعاى خود اظهار دارد.

‌(پیشنهاد کمیسیون)

ماده 113- صاحب جمع در ظرف پانزده روز از تاریخ ابلاغ حق دارد جواب خود را به ضمیمه اسناد ارسال دارد.

دکتر حیدر میرزا- در اصلح عبارت عرضى دارم (حق دارد) یعنى چه اگر حق دارد باید این کار را بکند.

فهیم‌الملک- یعنى اگر جوابى و اسنادى نداشته باشد او را باید مجبور کرد که حکماً باید جواب بدهد.

نایب رئیس- رأى مى‌گیریم براین ماده آقایانى که با این ماده موافقت دارند قیام نمایند. (اغلب قیام نمودند و با اکثریت تصویب شد).

ماده 108- این جواب نیز به مدعى‌العموم داده مى‌شود تا نظرات و توضیحات آخرى خود را در آن باب در محکمه که از براى تجدید نظر آن حساب معین مى‌شود اظهار کند ده روز پس از مدت مسطوره دو ماه قبل مدعى‌العموم و صاحب جمع یا وکیلش باید تعیین و انعقاد محکمه را در مسائل معترض فیه در‌خواست نماید و به موجب این در‌خواست رئیس دیوان محاسبات حکمى صادر و صورت آن را به جهت صاحب جمع مى‌فرستد و در ضمن آن حکم رئیس دیوان محاسبات محکمه را که باید تجدید نظر نماید معین و اسم مستشارى را که باید راپورت دعوى را بنویسد نوشته و ذکر مى‌کند که آیا ممیز آن حساب نیز باید در آن محکمه جدید حاضر باشد یا خیر.

آقا میرزا ابراهیم خان- این ماده در کمیسیون به دو ماده تقسیم شده است‏.

پیشنهاد کمیسیون‏

 (1)‌ماده 114- این جواب نیز به مدعى‌العموم داده مى‌شود تا این که بتواند نظرات آخرى خود را اظهار نماید.

نایب رئیس- رأى مى‌گیریم بر ماده 114 کمیسیون کسانى که تصویب مى‌کنند قیام نماید (با اکثریت تصویب شد).

 (2)‌ماده 115- کمیسیون ده روز بعد از مدت معینه در ماده (112) مدعى‌العموم و صاحب جمع یا وکیلش مى‌تواند انعقاد محکمه را براى مذاکره راجع به رد یا قبول اعتراض در‌خواست نماید و به موجب این در خواست رئیس دیوان محاسبات امرى در این باب صادر و مستشارى را به سمت مخبرى معین مى‌کند و اگر مداخله مستشار یا ممیزى که سابقاً به سمت مخبرى معین شده بودند لازم باشد در امر‌نامه مزبور قید خواهد شد این امر‌نامه باید به طرف مقابل ابلاغ شود.

نایب رئیس- نظریاتى در این ماده نیست رأى مى‌گیریم براین ماده 115 کمیسیون آقایانى که موافقند قیام نمایند (اغلب قیام نمودند و با اکثریت تصویب شد).

نایب رئیس- بقیه شور در این مواد مى‌ماند به جلسه آتیه.

(استعفا‌نامه ابوالقاسم میرزا از کمیسیون تفتیش به عبارت ذیل قرائت شد)

این بنده هم از کمیسیون تفتیش استعفا مى‌دهم مستدعى است عوض بنده هم انتخاب شود ابوالقاسم میرزا

حاج سید ابراهیم- در ابتداى مجلس تلگراف انجمن ایالتى آذربایجان خوانده شد ولى براى این که بنا بود مذاکرات متفرقه در آخر جلسه بشود و شروع در دستور شود این که نمایندگان مذاکره نکرده بنده عرض مى‌کنم وقوع این قضیه یک وظیفه است که نمى‌شود گفت قضیه شخصى است و قتل شخصى است قتل‌ها نسبت به اهمیت مفتول در مملکت اهمیت دارد و البته ملت ملاحظه اهمیت آن را مى‌کند بنده عرض مى‌کنم اگر مسامحه در این مطلب بشود و نتیجه کلى به ولایات اطلاع داده نشود یقین دارم که از جاهاى دیگر به همین ترتیب اظهارات حس خودشان را به توسط نمایندگان محترم خودشان مى‌کنند و بسا مى‌شود که این واقعات اسباب آن بشود که یک سوء ظن نسبت به بعضى جاها حاصل شود که دیگر نشود جلوگیرى کرد و رفع آن سوء ظن را کرد و یقین دارم وزراء و دولت نهایت جدیت دارند در این مسئله ولى همین قدر عرض مى‌کنم که اگر نتیجه صحیحى از آن گرفته نشود نمى‌شود بعضى سوء ظن ها را از ملت به بعضى بیانات مرتفع کرد محض آن که بنده از حسیات ملت اطلاع دارم عرض مى‌کنم که بهتر این است که نگذارند به آنجا‌ها برسد که دیگر جلوگیرى ممکن نیست و آن وقت مجلس هم نمى‌تواند جلوگیرى کند.

نایب رئیس- چون آقاى حاج سید ابراهیم خواسته بودند که در آخر جلسه در این موضوع اظهاراتى بشود این بود که اجازه داده شد و اظهارات خودشان را نمودند ولى بعضى از آقایان دیگر هم هستند که اجازه خواسته‌اند تمنى مى‌شود که مقصود خودشان را کتباً پیشنهاد کنند بعد اجازه داده خواهد شد.

منتصرالسلطان- این که بنده عرض کردم که وکلاى آذربایجان مخصوصاً در این باب اقدامى کرده‌اند و آقاى آقا شیخ اسد‌الله رد کردند اگر مقصود بنده از آن بیانى که کردم درست مفهوم نشد حالا اصلاح مى‌کنم و چون جناب آقاى مخبرالسلطنه فرمانفرهاى آذربایجان هستند و خدمات فوق‌العاده در آذربایجان به ملت و دولت کرده‌اند و هیچ فردى از افراد ایرانى نیست که خدمات و زحمات ایشان را ندادند این است که وکلاى آذربایجان باید قدر خدمات این شخص را دانسته باشد و هم چنین مرحوم صنیع الدوله که سال‌ها است در این مملکت خدمت کرده و هیچ فردى از افراد ایرانى نیست که اگر قدرى حس داشته باشند خدمات این مرحوم را نداند و در واقع این شهید راه حریت که مفتول شد آن گلوله که به او خورد بنده مى‌خواهم عرض کنم نه فقط به شخص صنیع‌الدوله خورد بلکه به پهلوى فرد فرد ایرانى خورد قدرى واضح تر عرض بکنم بلکه به پهلوى ایران خورد و مى‌خواهم عرض کنم که افراد وکلاء و تمام ملت باید در موقع تعقیب مجازات این دو نفر را به نمایند که آمده‌اند این کار را کرده‌اند مرحوم صنیع‌الدوله یک شخص معمولى مملکتى نبود که بگویند باید برود فلان چى قابل را نمى‌شود وزراى مملکت را و این قتل اشخاص محترم را با این سهلى بگیریم و اهمیت ندهیم و در بعضى حرف ها این طور ساکت باشیم آن وقت فردا امور مملکت چه مى‌شود باید در این باب یک قدرى تأمل کرد و این مطلب خیلى مهم است و خیلى اهمیت دارد برود هر دو وکلاء لازم است و واجب است که در این باب تعقیب بکنند و تمامات ها شریک در این عزادارى هستیم با فامیل مرحوم صنیع الدوله و جناب مخبرالسلطنه و یک مسئله دیگر هم در باب آن تلگراف بود دیگر اجازه بدهند عرض کنم یک تلگرافى بود که اظهار شده است در آن که هشت ماه دوره تنفینیه مجلس شوراى ملى نمى دانیم نمایندگان در این مدت چه کرده‌اند بنده مى‌خواهم عرض بکنم در آن مشروطه صغیر که معروف است آن مجلس خیلى کارها کرده‌اند و قوانین و چیزهاى دیگر از مجلس گذشته بنده نمى‌خواهم تبرئه از خودمان کنم اولى مى‌خواهم قدرى شرح بدهم کارهاى آن دوره و این دوره را در آن دوره چند نفر بودند که قوانین را مى‌نوشتند ترجمه مى‌کردند و مى‌آوردند به مجلس پیشنهاد مى‌کردند و از مجلس رأى گرفته مى‌شد و مى‌گذشت و امروز که در آن قوانین نظر مى‌شود مى‌بینیم اغلب قوانین به یک دیگر نفیس است یعنى قانون وزارت داخله با قانون باید که موادش با یکدیگر مربوط باشد مى‌بینیم هیچ کدام با هم ربط ندارد و باید در تمام قوانین نظریات ثانوى بشود و آن تلگرافى که شده است در واقع بى محل است ما خیلى کار کرده‌ایم و اگر اجازه بدهند قدرى از کارها نکردند در این دوره شده است عرض کنم.

نایب رئیس- راجع به کدام تلگراف است فرمایشات جنابعالى.

+++

‌منتصرالسلطان- راجع به آن تلگراف ثانوى است.

نایب رئیس- آن که در مجلس خوانده نشده است.

منتصرالسلطان- پس در موقعى که آن تلگراف خوانده شد بنده عرایضى دارم و اجازه مى‌خواهم که فهرستى از کارهاى مجلس که در این دوره شده است عرض کنم.

ارباب کیخسرو- بنده متمم فرمایش آقاى منتصرالسلطان را مى‌خواهم عرض کنم و کارى به تلگراف آذربایجان ندارم ما از دور و نزدیک مى‌شنویم که مى‌گویند در این دوره قانونى از مجلس نگذشته اگر چه متاسفانه بعضى قوانینى که گذشته است آن طورى که باید به موقع اجرا بیاید نیامده است ولى ما به تکلیف خودمان باید عمل کنیم و یکى از قوانینى که امروز هم در راپورت کمیسیون قوانین مالیه که خوانده شد اشاره به آن شده بود که از مجلس گذشته است قانون محاسبات عمومى است که مدتى رفت مجلس صرف آن شده براى یک ماده که به کمیسیون تفسیر رفته است و همین طور مانده است چند جلسه قبل آقاى موتمن‌الملک فرمودند که تمام شده است و لازم نیست که یک نفر دیگر کسى آن کمیسیون انتخاب شود آن راپورت تمام شده است یک جلسه دیگر لازم است که راپورت خوانده شود و به مجلس خواهد آمد متاسفانه حالا چند جلسه است که مى‌گذرد هیچ اثرى از آن راپورت ظهور رسیده است.

واقعاً از بسا که در این جا اظهار کرده‌ایم دیگر خجالت مى‌کشم که در این جا در آن خصوص مذاکره کنیم نمى‌دانم دیگر چه حال به اعضاى کمیسیون رخ مى‌دهد که این بیانات را مى‌شنود بنده مخصوصاً تقاضا مى‌کنم از اعضاى آن کمیسیون که بیش از این غفلت نکنند و راپورت شان را بدهند و دیگر ما را منتظر نگذارند.

معاضدالملک- به موجب نظامنامه داخلى هر لایحه یا طرحى که رجوع شد به یک کمیسیونى و بیش از یک ماه به تأخیر افتاد خود مجلس یا یک نفر نماینده حق دارد تقاضا کند که عین آن در مجلس حل شود حالا بنده به موجب این ماده نظامنامه تقاضا مى‌کنم که در مجلس مطرح شده حل شود.

 (اغلب این تقاضا را تصدیق نکردند).

افتخار‌الواعظین- بنده فقط مى‌خواهم خاطر نمایندگان را مستحضر کنم که دو نفر از کمیسیون داخله استعفا داده‌اند و عده کسر شده است به این جهت بدبختانه کمیسیون نتوانست امروز منعقد شود براى این که اعضاى حاضر کمیسیون داخله شش نفر است اقلش باید چهار نفر حاضر شوند تا کمیسیون بتواند شروع در مذاکره نماید و امروز سه نفر از اعضاء حاضر نشده بودند و کمیسیون نتوانست منعقد شود و بنده مخصوصاً از آقاى رئیس تقاضا مى‌کنم که انتخاب کسر کمیسیون داخله عوض اعضاء مستعفى و اجزء دستور جلسه آتیه بگذارند.

نایب رئیس- کسر کمیسیون‌ها در جلسه آتیه باید انتخاب شود چون از اعضاى کمیسیون قوانین مالیه هم بعضى استعفا داده‌اند دستور جلسه آتیه بقیه شور قانون دیوان محاسبات راپورت کمیسیون نظام راجع به طرح وزارت جنگ در خصوص قشون ایلیاتى انتخاب کسر کمیسیون ما بقیه کنترات مسیو مولیتر و اگر مجال بشود راپورت کمیسیون داخله راجع به تجزیه بلوچستان از کرمان.

ادیب‌التجار- تمام خرابى مملکت را همه مى‌دانید از عدلیه است و آقایان هم اذهانشان مسبوق است و این خرابى عدلیه به اندازه است که تمام مردم را به صدا در آورده آقایان نمایندگان هم مى دانند که تا عدلیه را تصفیه نکنند و تا قوانینى به دست آنها ندهند تصفیه نخواهد شد چنان چه خودتان به تجربه دانسته‌اید که تا قوانین تشکیلات عدلیه که چند ماه است آقاى مشیرالدوله زحمت ها کشیده‌اند و در گوشه کمیسیون مانده است گمان مى‌کنم آقاى حاجى شیخ الرئیس و سایر اعضاى کمیسیون عدلیه هم موافقت دارند که در جلسه آتیه جزء دستور گذاشته شود.

ارباب کیخسرو- هنوز طبع و توزیع نشده است.

ادیب‌التجار- من خیلى اصرار دارم که او هرچه زودتر جزء دستور گذاشته شود و مسامحه در این خصوص شود اگر طبع و توزیع نشده است هر چه زودتر طبع و توزیع شده جزء دستور گذاشته شود.

نایب رئیس- قانون تشکیلات عدلیه برگشت به کمیسیون عدلیه و هنوز راپورت کمیسیون عدلیه برنگشته باید به کمیسیون تأکید شود که برگردانند.

ادیب‌التجار- این یک عرض بنده بود یک عرض دیگر بنده این است که آن چند ماده که در خصوص منع احتکار نوشته شده است خواهش مى‌کنم استدعا مى‌کنم از مقام ریاست که اقدامى بفرمایند که در این دوره تقنینیه این مواد از مجلس بگذرد چون تجربه کرده‌ام در این پانزده ماه نگذشته است و کمیسیون داخله هم مدتى است زحمت کشیده و حاضر کرده دیگر در باب لوایح نجف اشرف خیلى داد کشیدیم استدعا کردیم هى به دفع الوقت گذرانیدند هى فرمودند همیشه آن جلسه استدعا دارم آن را هم در جلسه آتیه گفتگو فرمایید که اگر بنا است از طرف مجلس کسى معین شود بشود اگر بنا است یا مأمور دولتى برود بیش از این تعویق نیفتد.

نایب رئیس- در هر دو مطلب که فرمودید مانعى ندارد و از این که جزء دستور جلسات آتیه گذاشته شود.

سلیمان میرزا- لازم است که عرض کنم که قانون تشکیلات عدلیه به هیچ وجه در کنج کمیسیون عدلیه نمانده است و علاوه بر این که هفته سه روز باید کمیسیون عدلیه تشکیل شود هفته شش روز تشکیل مى‌شود و علاوه بر این که اعضاء کمیسیون شخصاً معمول هستند علماى مجلس هم از اعضاء خمسه و غیره را هم زحمت داده‌ایم که آنها هم ملاحظات خودشان را بفرمایند و این قانون تشکیلات مطرح است و این که قدرى تأخیر شده است در آمدن به مجلس به جهت این که مى‌خواهند کمیسیون که این قانون تقریباً به اتفاق تصویب شود که وقتى که به مجلس مى‌آید بعضى مذاکرات نشود و باز برگردد ولى هنوز تمام نشده است همان طور که آقاى ادیب‌التجار اظهار اهمیت قوانین عدلیه را کردند نسبت به سایر قوانین این واضح است حالا اگر شما مى‌خواهید اظهار حس نسبت به عدلیه بفرمایید خوب است قانون اسناد را مقدم بدارند که شور اول آن هم گذشته است شور دوم آن مانده است شور دویمش بشود آن را جزء دستور بگذارند که آن هم راجع به عدلیه است که تشکیلات عدلیه هم که گذشت و عدلیه مطابق آن تشکیل شد حال اسناد معلوم باشد که کدام معتبر است کدام غیر معتبر است براى این که اساس رسیدگى عدلیه بر اسناد است وارد در هر حال مقدم است پس خوب است آن را جزء دستور گذاشته شود.

نایب رئیس- قانون ثبت اسناد آن روز جزء دستور بود چون رسم است آن چه جزء دستور است دیگر تجدید نمى‌کنیم والّا جزء دستور بود.

حاج شیخ‌الرئیس- چون جناب ممتازالدوله از اعضاء کمیسیون عدلیه بوده‌اند و حالا که به مقام ریاست نائل شده‌اند البته مهمات ریاست ایشان را مانع از حضور در کمیسیون خواهد شد یعنى به نظر بنده حال اگر حاضر مى‌شوند که البته افتخار داریم والّا در جلسه آتیه عوض ایشان انتخاب بشود.

نایب رئیس- باید از خود ایشان سئوال شود.

‌(در این موقع که یک ساعت از شب گذشته است نایب رئیس حرکت کرد و مجلس ختم شد).

+++

یادداشت ها
Parameter:292411!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)