کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره دوم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره‏2
[1396/04/26]

جلسه: 115 صورت مشروح یوم دوشنبه چهارم رجب‌المرجب 1328  

مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره‏2

 

 

جلسه: 115

صورت مشروح یوم دوشنبه چهارم رجب‌المرجب 1328

 

مجلس دو ساعت و ربع قبل از ظهر فوق‌العاده به ریاست آقاى ذکاء‌الملک منعقد شد.

آقاى معاضد‌الملک صورت مجلس روز شنبه را قرائت کردند.

رئیس- در باب صورت مجلس ملاحظه هست؟ (ایرادى نشد رئیس صورت مجلس را امضاء نمودند).

سلیمان میرزا- البته همه می‌دانند که وقتى نماینده می‌تواند حرفى بزند یا اقدامى بکند و نسبت به مجلس بدهد آن اقدام خودش را که آن مطلب را به مجلس آورده و در مجلس تصویب شده باشد والّا در صورتى که در مجلس مطلبى اظهار نشده باشد هیچ نماینده نمی‌تواند در آن مطلب اقدام یا اظهارى کند و آن را به مجلس نسبت بدهد و اگر چنین اظهارى شود از نماینده ابداً رسمیت ندارد استقلال ایران شماره امروز در ضمن وقایع شهرى می‌نویسد که دیوان محاسبات به حسات اعتماد‌الدوله می‌خواست برسد چون حساب او درست نبود از مجس تقاضا کردند سه نفر نماینده برود به وزارت مالیه و در حضور آنها به حساب اعتمادالدوله رسیدگى بشود و در روز پنج شنبه 29 جمادى الثانى رفتند به وزارت مالیه و در حضور آنها مشغول رسیدگى به حساب اعتمادالدوله شدند بنده می‌خواهم در این‌جا تکذیب کنم که به هیچ وجه این تقاضا به مجلس نیامده و به هیچ وجه در این موضوع رأى گرفته نشد و هیچ یک از ما ها خبر نداریم و اگر آقایان نمایندگان تشریف برده‌اند خصوصى بود و از طرف مجلس انتخاب نشده‌اند این که حضور به هم رسانده شخصى بوده.

حاجى میرزا آقا- این که در روزنامه نوشته‌اند سر تا پا اشتباه است اولًا سه نفر نبود دو نفر بود از طرف مجلس نبود از طرف رئیس مجلس مستشار‌الدوله بود که بنده و معتمد‌التجار رفتیم دیوان محاسبات با اعتمادالدوله چنین تقاضائى نکرده بود بلکه به تقاضاى وزارت مالیه بود و فقط براى نظارت رفته بودیم.

عزالممالک- بنده در خصوص تقاضاى لسان‌الحکما که در جلسه سابق اظهار کردند که عوض دو نفر نمایندگان مستعفى را انتخاب نماییم عرض می‌کنم در صورتى که مخالفى نیست خوب است شروع به انتخاب آن دو نفر نماییم سابقا هم در دستور مجلس بوده است.

رئیس- صحیح است در دستور سابق بوده انتخاب می‌کنیم در خصوص مندرجات روزنامه هم تکذیب خواهد شد.

وکیل‌التجار- بنده می‌خواستم بگویم چون مردم هر یک از نمایندگان را در یکى از ادارات می‌بینند خیال می‌کنند از طرف مجلس است بنده لازم

+++

می‌دانم که تمام ادارات رسمى و غیر رسمى باید بدانند که وقتى نماینده از طرف مجلس شناخته می‌شود که در مجلس علنى انتخاب شده باشد و به استثناى آن مقامات که از براى نمایندگان است در سایر امور نمایندگان با سایر مردم فرقى ندارد.

رئیس- در این خصوص مذاکره کافى است می‌رویم بر سر دستور چنانچه گفته شد دو نفر نماینده انتخاب می‌نماییم به جاى آقاى دبیر‌الملک و آقاى وزیر زاده.

 (در این موقع ورقه توزیع و رأى گرفته شد به حکم قرعه آقایان صدر العلما و میرزا احمد و دکتر علیخان به حکم قرعه براى استخراج آراء معین شدند).

 (معاضد‌الملک نتیجه آراء را به این طور اعلام کرد عده حضار 63 آقاى سردار اسعد با اکثریت پنجاه و هشت رأى و آقاى سپهدار اعظم با اکثریت پنجاه و یک رأى انتخاب شدند).

رئیس- حال یک نفر مباشر کسر داریم براى این که آقاى آقا میرزا ابراهیم خان به سمت منشى گرى انتخاب شدند حال عوض ایشان یک نفر انتخاب می‌نماییم.

ارباب کیخسرو- البته آقایان ملاحظه می‌فرمایند که این یک نفرى که باید انتخاب بشود هم به موجب نظامنامه و هم بر حسب لزوم اداره مباشرت براى ریاست دفتر را‌کد است و باید شخصى باشد که اطلاع از دفتر را کد داشته باشد منتخب خواهند نمود.

مرتضى قلی خان- این یک نفرى که انتخاب می‌کنیم باید بدانیم شغل و وظیفه او ثابت است به جهت این که اول که آقاى وزیر زاده و آقا میرزا ابراهیم خان منتخب شدند براى این که دفتر راکدى نبود وجودشان بلا ثمر بود حالا باید کسى انتخاب شود که به دفتر راکد رسیدگى کند اگر مثل سابق است گمان نمی‌کنم هیچ فایده داشته باشد.

ارباب کیخسرو- دفتر راکد شغلى است که به موجب نظامنامه معین شده و آن شخصى که معین می‌شود نباید این ملاحظه را بکند که دفتر راکد نیست و نباید حاضر باشد البته هر وقت که اداره مباشرت مشغول است او هم باید در امورى که در اداره مباشرت می‌گذرد شرکت داشته باشد.

رئیس- مجلس به موجب نظامنامه داخلى سه نفر مباشر لازم دارد که یکى از آنها رئیس دفتر راکد خواهد بود حالا آقایان یک نفر براى این کار منتخب خواهند کرد.

 (در این موقع رأى گرفته شد آقایان حاجى میرزا رضا خان و آقا سید محمد‌رضا و حاجى میرزا آقا آدینه‌محمد خان معین شدند).

آقاى فهیم‌الملک 17 رأى- مرتضى قلی خان و حاجى عزالممالک و منتصر‌السلطان هر کدام 12 رأى- ابو‌القاسم میرزا 3 رأى- سلیمان میرزا 2 رأى- صدیق حضرت و اسدالله خان و مصدق‌الممالک و متین‌السلطنه هر کدام 1 رأى.

رئیس- چون اکثریت حاصل نشد تجدید اخذ رأى می‌شود.

مرتضى قلی خان- بعضى از آقایان اسم بنده را نوشته‌اند لازم است عرض کنم انتخاب این یک نفر براى ریاست دفت راکد است و تا شخص دفتر دارى نخوانده باشد و کاملًا مسبوق نباشد نمی‌تواند از عهده این کار براید به این جهت خواهش می‌کنم اسم بنده را ننویسند.

رئیس- لازم است خاطر آقایان را متذکر سازم به این که نگاهدارى دفتر راکد غیر از علم دفتر‌دارى است علاوه بر این آن مباشرى که تکلیفش این خواهد بود لابد اشخاصى زیر دست خواهد داشت که این کار را می‌کند فقط او یک نظارتى خواهد داشت.

(ورقه توزیع و اخذ رأى گردید در این موقع آقایان سپهدار اعظم و سردار اسعد و مستوفى‌الممالک وارد شدند).

سپهدار اعظم- از طرف حضرت اقدس آقاى نایب‌السلطنه ریاست کابینه وزراء به جناب اشرف آقاى مستوفى‌الممالک واگذار شده است امیدوایم انشاالله تعالى این کابینه جدید که به ریاست آقا تشکیل می‌شود از عهده همه قسم خدمات برآیند و ما دو نفر هم امیدواریم در خارج کابینه همه قسم از عهده خدمتگزارى خود برآییم.

سردار اسعد- در این مدت این استعفایاى پیاپى که در کابینه واقع شد علت آن عدم رضایت سپهدار و بنده بود از کار وزارت می‌خواستیم هر شکلى باشد خودمان را خارج کنیم و مقصودمان نه این بود که اصلاً از خدمت کردن خارج شویم بلکه مقصودمان این بود که براى وزارت خدمت نکنیم براى ملت خدمت کنیم و به حمدالله و امیدواریم بعد از این طورى خدمت به ملت کنیم که مقبول عموم ملت بشود. (عموم تحسین کردند).

رئیس- امروز به واسطه رفتار این دو سردار بزرگ مملکت ایران به خوبى ظاهر و مبرهن ساخت افتخار خودش را به وجود فرزندانى که می‌پردازند وقتى که به صفحات تایخ عالم نظر بیندازیم معلوم می‌شود کم‌تر اتفاق افتاده اشخاصى که از براى آزادى یک مملکت و یک ملتى مجاهدت خود را داشته باشند و نیات خالصانه خود را اظهار نموده بانشد و غالباً در اواخر دیده می‌شود که نیت دیگرى داشته‌اند لکن این دو بزرگوار ثابت کرده که به کلى بر عکس است چنانچه همیشه هم همین طور می‌فرمودند که بعد از آن همه مجاهداتى که در تحصیل آزادى ملت ایران کردند همان وقت ما ملتفت شدیم و مسبوق بودیم نمی‌خواستند کار وزارت را به عهده بگیرند و بنا بر مصلحت و اصرار و ابرام عقلاى مملکت آنها را وادار کردند که قبول این زحمت را بفرمایید مدت یک سال است کف نفس نموده و زحمتى را که هیچ به او مایل نبودند تحمل کردند و گمان می‌کنم که امروز هم مجلس شوراى ملى به واسطه انتخابى که نیم ساعت قبل به عمل آورده با یک اکثریت تامى که می‌توان گفت در واقع اتفاق آراء بود و می‌توان گفت این در واقع حسیات تمام مملکت و ملت بود که در اینجا نمودار شد و میتوان گفت که ما به وجود این دو سردار محترم خیلى ممنون و متشکر و به آراء صائبه آنها مستظهریم.

سپهدار اعظم- بلى همین طورى که فرمودند غیرت وطن پرستى ما دو نفر مقتضى این بود که همه قسم خدمتگذارى به ملت و مملکت خودمان نماییم و از حالا به بعد هم براى خدمتگذارى و جان بازى همه قسم حاضریم و از این لطفى هم که مجلس کردند خیلى مشعوف و متشکریم ولى این فقره را هم عرض می‌کنم در پارسال همین ایان بود که ما وارد تهران شدیم و تبدیم سلطنت شد و در همین عمارت و همین بنیان مقدس بود که دیدید در تمام شهرهاى شما و نقاط مملکت شما چه اغتشاش‌ها بود و در همین تهران پشت دروازه‌هایش از سیلاخورى و بختیارى چه اسبابى بود ما دو نفر با بى اسبابى که خودتان بهتر می‌دانید وضع ما وضع دولت را اقدامات کردیم الحمدالله حالا تمام ولایات شما امن است و طورى است که در تمام ولایات اداراتى که لازمه مملکت مشروطه است دائر است از قبیل امنیه و نظمیه و عدلیه و مالیه و غیره و دائر است حاکم فرستادیم معاون فرستادیم هر چه لازم بود براى یک مملکت مشروطه در تمام ولایات فرستادند در تمام این مملکت که چهل هزار فرسخ مربع است فعلاً اگر نگاه کنید می‌بینید به قدر یک شهر پاریس در او یک مفسده و یک نزاعى واقع نمی‌شود و در تمام این مملکت به قدر یک شهر باد‌کوبه اگر بسنجید خلاف و هرزگى و فسق نمی‌شود معین است در تمام این مملکت همیشه این طور اتفاقات نیافتاده اختلاف دارد حرف دارد یک وقتر اعتشاش می‌شود یاغى‌گرى می‌شود با این کابینه جدید مجلس باید خیلى معیت و همراهى بکنند و باید مقتضیات مملکت را ملاحظه کرد و متدرجاً ترتیباتى که در سایر دول معمول است طرقى و نزج داد نه این که بخواهیم یک دفعه به سایر دول و ملل برسیم به جهت این که ما فعلاً اسباب نداریم و اخلاق مردم هم آن طور نیست باید به ترتیب به آن مراتب برسیم و این که قدرى سوء اثرى در این مملکت پیداشد به واسطه روزنامه‌نویس‌ها بودکه ما هیچ ندانستیم و نمی‌دانیم و وکلا هم معلوم نکردند که اینها تبعه داخله‌اند یا تبعه خارجه‌اند که این همه سو‌ء اثر در قلم آنها پیدا شده و معلوم نیست که مقصود آنها چیست اینها را هم باید جلوگیرى کرد انشاالله‌الرحمن امیدواریم به سعى و اقدامات این کابینه جدید کارهاى مملکت پیش از سابق پیشرفت نماید.

سردار اسعد- بنده هم عرض تشکر می‌کنم از این حسن ظنى که وکلاى محترم در حق ما فرمودند و ما را منتخب نمودند و ما هم امیدواریم که نهایت سعى و همراهى خودمان را خیلى خوب جدا به این مملکت و مجلس مقدس ظاهر سازیم.

افتخار‌الواعظین- بنده چون سال گذشته در این موقع کمیسیون بودم و از انقلابات آن وقت کاملًا مطلع هستم و می‌دانم این دو وجود محترم چه قدر زحمت‌ها و خدمات متحمل شده و از جان خودشان دست کشیدند از براى گرفتن حقوق مغصوبه ملت در بعضى از مواقع مهمه هم بنده همراه و مسبوق بودم که چه موانع و چه حوادث پیش می‌آمد و مخصوصاً مطلع بودم که این دو سردار محترم چه زحمت‌ها

+++

کشیدند تا آن که از برکت وجود مقدس حضرت ولى عصر و از همراهى تمام ملت ایران حقوق مغصوبه ایران گرفته شد و بنده خیلى اظهار تشکر می‌کنم از خدماتى که این دو وجود محترم در این مدت یک سال به ملت و مملکت خود نمودند از این حسن انتخابى که امروز در مجلس به عمل آمده و امیدواریم از افکار بلند این دو بزرگوار مجلس شوراى ملى استفاده کند و اظهار تشکر خودم را تقدیم وجود مبارکشان می‌دارم.

سپهدار اعظم- همین طور که سردار اسعد اظهار تشکر ما ارباب کیخسرو از این انتخاب کردند بنده هم عرض می‌کنم که با جان و مال آنچه لازمه خدمتگذارى است حاضر خواهیم بود.

لسان‌الحکما- حسن انتخابات ثبات سلطنت عظمى بر همه روزه ما را امیدوار داشته و امیدواریم بعد از تبریک رئیس‌الوزرا کابینه خودشان را به زودى به مجلس معرفى نمایند و مخصوصاً این که اجازه خواستم براى تشکر از حسن نیست این دو سردار محترم بود که حسن سلوک و نیتشان به ملت ثابت کرد که نخواستند مگر حفظ وطن و آزادى ملت و استقلال مملکت خودشان را.

سلیمان میرزا- در قدر امروز ما اظهار تشکر بکنیم گمان می‌کنم نتوانیم به اندازه عشرى از اعشارش را بیان کنیم ولى همین قدر که اظهار عجز از تشکر می‌نماییم گویا کفایت می‌کند از تشکر همان طور که در مقام ربوبیت هم همین که بنده عجز از تشکر نموده همه قسم تشکرات خودش را کرده است این دو سردار محترم مسلم است همه قسم فداکاری‌ها کرده‌اند و تایخ روزگار خدمات آنها را جزء به جزء ضبط کرده است و در آتیه اعقاب ما خواهند خواند و مهم می‌شمارند چیزهایى را که ما آنها را اهمیت نمی‌دهیم در دوره تاریخى ما واقع شده که ما در آن هستیم و همیشه اظهار تشکر خواهند کرد که مملکت و آزادى ما را از این دو سردار بزرگوار و سایر سرداران رواج دادند و این فداکارى امروز را من بالاتر می‌دانم از خدماتى که سابق کرده‌اند زیرا که ثابت و آشکار کرده‌اند همان طور که خودشان فرمودند آزادى را خواستند براى آزادى و تجدد را خواستند براى تجدد و زیرا که مقام ایشان بالاترین مقام است مقام اشخاصى است که یک مملکتى و یک ملتى را بیان کرد یعنى ما عاجز از بیان آن هستیم و از امروز هم که داخل در نمایندگان ملت هستند فداکاری‌ها خواهند نمود که آن مشروطیت و آزادى را که فعلا در دست داریم مستحکم و ثابت نمایند و با رأى‌هاى صائبشان همان طور که با شمشیرهاى برنده و رأى‌هاى نظامى کار را پیش بردند و قشون وارد تهران کرده فتح کردند و قشون استبداد را خارج کردند همان طور آراء خودشان را در تقنین قوانین و مرتب نمودنن ترتیبات صحیحه در ادارات که باعث اصلاح کلى مملکت باشد خواهند داد که اسباب استحکام مبانى مملکت ما خواهد بود و همیشه متشکر خواهیم بود و بعد از عض تشکر استدعا می‌کنم همین طور که بیانات فرمودند با اقدامات فعلى قول خودشان را ثابت نمایند که اسباب مزید امتنان خواهد شد و همچنین باید اظهار تشکر و امتنان از این حسن انتخاب نیابت سلطنت عظمى بکنیم و در خواست کنیم از آقاى رئیس‌الوزرا جدید که با کمال جدیت و فعالیت هر چه زودتر کابینه جدید خودشان را تشکیل کرده مشغول تکمیل کارهاى وزراء سابق شوند و به قدر قوه کارهاى وزارتخانه‌ها را مرتب و کامل نموده و ما را مطمئن و آسوده نمایند به طورى که ما هر روزه مجبور نشویم یک کمیسیون فوق‌العاده به وزارتخانه بفرستیم تا آن که قوه مقننه در کمال جدیت مشغول وضع قوانین بوده قواى ثلاثه از هم تفکیک باشند و بتوانیم زودتر به آرزو و امال خودمان نائل شویم.

وکیل‌الرعایا- بنده می‌خواهم عرض کنم مقام اشخاص بزرگ در پیش اشخاص بزرگ همیشه محفوظ است نه زایل می‌شود نه چیزى از او کاهیده می‌شود بر فرض اگر بعضى اشخاص نادان از روى جهالت یک مقدار ظلم به خودشان بکنند هیچ نمی‌توانند از آن مقام عالى کسى را تنزل بدهند بلى شاید تاریخ ایران آن قدر فداکارى آن دو بزرگوار و مشترکین ایشان کرده آن کم‌تر به خاطر داشته باشند و از بنده و از چندین بزرگ‌تر از بنده هم شاید ساخته نباشد که خیال یک چنین کارى بنماید چه رسد به اقدام به آن ولى یک چیز دیگرى هم هست و او این است که امروز یک روز تاریخى است در ایران و لازم می‌نماییم که سئوال نمایم آیا براى پیشرفت امور و ترقى مملکت یک نقشه کامل‌تر و صحیح‌تر و مفیدتر و منفعت بخش‌تر از آن نقشه که پیغمبر در اول اسلام کشید و مسلمانى و مملکت دارى را در همان وقت تکمیل نمود داریم یا خیر اگر می‌گویید داریم بنده عرض می‌کنم تمام عقلاى عالم تصدیق کرده‌اند که بهتر از آن نقشه نداریم و حالا بنده می‌بینم آن قسمتى را که نمی‌توانم سکوت نمایم اظهار نمایم و آن این است که مجلس شوراى ملى یک اندازه غفلت کرده است از آن صدماتى که به اسلام وارد آمده است.

رئیس- این فرمایشات شما خارج از موضوع است.

وکیل‌الرعایا- بنده هم خیلى متشکر می‌شوم از اینکه مانع از این که داخل موضوع دیگرى نشوم.

لواء‌الدوله- پر واضح است که امروز آقایانى که در وزارت براى اسلام و ملت خدمت کرده‌اند در وکالت بیشتر خواهند کرد اگر کسى حقوق ملى خود را ادا بکند این قدر نمایش ندارد براى این که حقوق خودش را ادا کرده مثل این است که اگر من یک پولى در بازار پیدا کنم و به صاحبش رد کنم گویا کارى نکرده‌ام ولى چون خدمت گذار کم شده است ناچاریم از اشخاصى که در صدد خدمت گذارى هستند از آنها کمال تشکر را بنماییم و امروز استدعا می‌کنم از این دو موجو مقدس که همان طورى که خودشان را حاضر کردند براى خدمت گذارى اسلام دولت ایران در وکالت هم باید فداکارى‌هاى خودشان با بنمایند دیگر این‌ که از آقاى رئیس‌الوزرا استدعا و خواهش دارم اشخاصى را به ملت و پارلمان معرفى کنند که ما دیگر دچار محظورات نشویم.

معزز‌الملک- ناطقینى که قبل از بنده بودند به طور اختصار خدمات شایان و جانفشانى‌ هاى این دو سردار را بیان فرمودند و دیگر لازم به شرح نیست و آنچه عرض کنم جزئیاتى است که گفته شده است و تکرار خواهد بود لکن عرض می‌کنم چیزى که در مقابل زحمات ایشان است و خواهد ماند همان نیک نامى تاریخى است که براى آن دو نفر سردار باقى می‌ماند که استقلال مملکت خودشان را پایدار نموده آزادى ملت خود را پس گرفتند و امروزه ملت چیزى را که می‌تواند به ایشان تقدیم نماید می‌توانم عرض کنم همین وکالت و نمایندگى است که امروز انتخاب آن واقع شده و به ایشان واگذار گردید و نیز می‌خواستم از انتخاب آقاى رئیس‌الوزراى جدید تشکر کنم و از ایشان استدعا کنم که یک کابینه متجانس متحد‌الشکلى تشکیل کرده معرفى کنند که به خوبى ادارات از روى ترتیب صحیح تنظیم و اداره بشود.

ادیب‌التجار- بنده هم به قدر سهم خودم تشکر از زحمات حضرتین سردارین می‌کنم و بعد از آن تبریک به حضرت رئیس‌الوزرا حاضر عرض می‌کنم و می‌گویم که حضرت عالى که رئیس الوزرا هستند امروز اول روزى است که مجلس آمده معرفى شده‌اید و آزاد هستید در انتخاب وزرائى که انتخاب خواهند کرد در تمام سئوالات و استیضاحات مجلس شوراى ملى فقط شما را مسئول می‌داند و ابداً عذرى از شما پذیرفته نخواهد بود.

رئیس‌الوزرا- بعد از عرض تشکر از مجلس مقدس از حسن انتخابى که از آقاى سپهدار اعظم و آقاى سردار اسعد به وکالت مجلس فرمودند و همچنین از بعضى آقایانى که درباره بنده اظهار حسن ظن فرمودند کمال تشکر را می‌کنم و در خصوص تشکیل کابینه در انتخاب وزراء بنده هم نهایت جد و عجله را داشته که همین امروز شاید معرفى شوند ولى خود آقایان وکلا محترم می‌دانند که انتخاب یک هیئتى از وزراء که مقبول ملت باشد خیلى مشکل خواهد بود و اگر امروز تا سى و شش ساعت دیگر تأخیر شود شاید بنده را عفو دارند و این هم فرمودند بنده مسئول انتخاب وزراء خواهم بود و به اختیار خود آنها را انتخاب نمایم اگر غیر از این بود قبول نمی‌کردم البته وزراء را خود بنده انتخاب می‌نمایم و رأى هیچ کس را در این باب نمی‌پذیرم مگر کسى را که هم مسلک خودم باشد. (عموم تحسین کردند).

رئیس- این موضوع اگر چه خوب موضوعى است و هر قدر در تکمیل آن مذاکره شود بهتر است ولى چون مطالب هم خیلى هست از مجلس اجازه می‌خواهم که مذاکره را در این باب ختم کنیم و برویم سر دستور. (اکثر تصدیق کردند).

رئیس- خوب است آقایانى که معین شده بودند براى استخراج آراء با یک نفر منشى تشریف ببرند در خارج استخراج آراء بنمایند. (گفند خوب است در همین جا استخراج شود.) شروع به استخراج آراء شد معاضد‌الملک نتیجه را از قرار اعلام نمود.

+++

معاضد‌الملک- عده اوراق 65 شاهزاده ابو‌القاسم میرزا میرزا با اکثریت 35 رأى انتخاب شد.

سلیمان میرزا- چندى قبل که اعتبار‌نامه نمایندگان کرمان قرائت شد درباره یک نفر از آنها رأى گرفتیم و از براى یک نفر دیگر که آقاى شیخ مهدى بود چون تنفس شد ماند براى جلسه آتیه و چون مذاکرات در این خصوص نخواهد شد یک رأى پیش لازم ندارد خوب است درباره آن رأى گرفته شود چون خالى بودن صندلى یک نفر نماینده در مجلس خیلى اهمیت دارد.

رئیس- گویا این مسئله رجوع شد به شعبه که مجدداً راپورت بدهد حالا موقعى است که باید شروع به تعیین شعبات کرد.

سلیمان میرزا- در این تعیین که امروز می‌خواهیم براى شعبات بنماییم اسم دو نفر منتخب جدید هم باید باشد.

رئیس- البته هست.

ارباب کیخسرو- بنده عرض می‌کنم علاوه بر این که این دو نفر باید در شعبات منتخب شوند در هر شعبه که معین شدند اعضاى آن شعبه باید ملاحظه بفرمایند در هر کمیسیونى که مناسب است ایشان را انتخاب نمایند.

رئیس- چون عده نمایندگان هشتاد نفر است عده هر شعبه 13 نفر معین می‌شود هر چه اضافه شد به ترتیب بر شعبات بیافزاییم. (حاجى میرزا رضا خان ترتیب ذیل اعضاء شعبات را به قرعه معین نمود).

شعبه اول:

ذکاء‌الملک- نیر‌السلطان- معاضد‌الملک- حکیم‌الملک- مرتضى قلی خان- ممتاز‌الدوله- تقى زاده- حاجى میرزا آقا- آقا میرزا احمد- سید محمد‌رضا- صدرالعلما- وکیل‌التجار- آقا سید عبدالحسین- سلیمان میرزا.

شعبه دوم:

فاتح‌الملک- سردار اسعد- سپهدار اعظم- صدیق حضرت- سید ابراهیم مدرسى- لواء‌الدوله- نوبرى- نواب- تربیت- دکتر اسمعیل خان- وکیل‌الرعایا- ناصر‌الاسلام- آقاسید‌جلیل- حاجى میرزا رضا خان.

شعبه سوم:

ارباب کیخسرو- حیدر میرزا- میرزا داوود خان- دکتر امیر خان- آقا محمد- ادیب‌التجار- معین‌الرعایا- ضیاء‌الممالک- ابو‌القاسم میرزا- معتمد‌التجار- حسنعلى خان- مؤتمن‌الملک- مرتضى قلی خان.

شعبه چهارم:

حاجی سید نصر‌الله- مستشار‌الدوله- آقای کزازى- عزالممالک- دکتر علیخان- شیخ‌الرئیس- قوام‌الاسلام- دهخدا- کاشف- آقا شیخ محمد حسین یزدى- معاضد‌السلطنه-آقای شیخ رضا- طباطبائى.

شعبه پنجم:

مصدق‌الممالک- عزالممالک- معزز‌الملک- اسدالله میرزا- فهیم‌الملک- اسدالله خان- شیخ محمد خیابانى- حاجى آقاى شیرازى- متین السلطنه- هشترودى- شیبانى- افتخار‌الواعظین- اردبیلى.

شعبه ششم:

منتصر‌السلطان- حاجى شیخ على- آدینه‌محمد خان- آقا شیخ على- میرزا ابراهیم خان- قشقائى- لسان‌الحکما- شیخ اسدالله- محمد‌هاشم میرزا- آقا‌شیخ‌ابراهیم‌زنجانى- نجات- وحید‌الملک- بهجت.

رئیس- حالا که شعبات معین شده‌اند خوب است امروز بعد از جلسه یا فردا قبل از جلسه هیئت رئیسه خود را انتخاب نموده که در جلسه فردا کسر اعضاء کمیسیون‌ها را انتخاب خواهیم کرد بعد کمیسیون‌هایى که از شعبات باید انتخاب شود انتخاب می‌کنیم یک تلگراف مفصلى از داوود خان رسیده مبنى بر اظهار اطاعت و انقیاد و قدرى شکایت از حکومت کرمانشاهان و این که مرا احضار کرده‌اند که آمده‌ام به ماهى دشت چون مفصل است خواندن آن جزء اتلاف وقت فایده دیگرى ندارد خوب است بگذاریم کابینه که معین شد بدهیم به وزارت داخله قرارى که لازم است بگذارند.

نوبرى- در خصوص خلاف داوود خان بعضى چیزها نیست به نظام‌السلطنه می‌دهند که بر ما ها هم مشتبه شده است و مفتش هم نرفته است به عقیده بنده مجلس یک نفر بفرستد که تحقیق کرده بدانیم تقصیر از کیست.

رئیس- این وظیفه مجلس نیست این وظیفه دولت است.

معاضد‌الملک- چون بنده قدرى از این ترتیبات اطلاع دارم لازم است عرض کنم داوود خان سردار مظفر سابق کمال انقیاد نسبت به دولت داشت در دوره سابق مشروطیت هم خلافى از او دیده نشده و همیشه زوارى که حرکت می‌کردند با کمال امنیت و سلامت آنها را عبور میداد در این مدت آنچه از کرمانشاه مکاتیب رسیده است معلوم می‌شود حکومت به واسطه این که اصل و فرع مالیات ضمیمه مالیات سه سال قبل شده حکومت کرمانشاهان این اصل و فرع مالیات را از داوود خان مطالبه کرده و ایشان یک اندازه تعلل از دادن مالیات کرده‌اند حکومت استبدادى حاضر کرده و خواسته است برود به طرف سر حد او همچو تصور کرده است که این استعداد براى او خواهد رفت داوود خان هم یک استعدادى از عشایر آن صفحات جمع کرده و به سمت کرمانشاه آمده و از قرار عرض حالى که به مجلس شوراى ملى و به کابینه وزراء تلگرافاً تظلم نموده می‌گوید حکومت مرا احضار کرده لکن به موجب اطلاعاتى که از کرمانشاه رسیده است خودش آمده به ماهى‌دشت و اشخاصى که اطراف او بوده‌اند خیلى تعدى و ظلم به رعایا و ملاکین آن صفحه کرده‌اند حالا این تلگراف اخیر که رسیده است که چنین اظهار نموده است که حکومت علاوه بر مالیاتى که دولت جمع من کرده است مطالبه می‌کند و تقاضاى یک نفر مفتش کرده که ببینند عرایض او صدق است یا خیر ولى بنده گمان می‌کنم که حکومت از او تقاضاى فوق‌العاده کرده باشد و این که آقاى نوبرى فرمودند اگر چه خارج از وظیفه مجلس است لکن بنده عقیده‌ام این است که وزارت داخله یک نفر مفتش بفرستد رسیدگى نموده اگر معلوم شد داووخان یاغى است و بر خلاف او امر رفتار کرده است البته باید به مجازات برسد.

شیخ على فارسى- بنده عرض می‌کنم انتخاب یک نفر وکیل مانده است به جهت این که آقاى میرزا على اکبر خان از نمایندگان استعفا داده‌اند.

 (گفتند چنین چیزى واقع نشده).

آقا شیخ على- چرا آن روز که در باب نمایندگان کرمان مذاکره می‌شد چون آقا میرزا على اکبر خان که از نمایندگان کرمان بودند از نمایندگى تهران استعفا دادند.

رئیس- استعفاى ایشان رسمى نبود فقط لساناً استعفا نمودند.

عزالممالک- در جلسه گذشته آقاى بهجت راجع به انتخاب پنج نفر علما اظهارى کرده که جزء دستور شود طبع و توزیع نشده بود جزء دشتور نشد حال چون طبع و توزیع شده است بنده تقاضا می‌کنم جزء دستور شده در جلسه آتیه این پنج نفر انتخاب شوند.

رئیس- فردا چون ذهن آقایان مسبوق نیست این مسئله را خوب است به روز پنج شنبه بیاندازیم.

محمد‌هاشم میرزا- این مسئله که حاجى عزالممالک فرمودند چون در قانون اساسى نوشته شده است که مجلس بالاتفاق یا به حکم قرعه پنج نفر را از بین آن 20 نفر انتخاب بنمایند به عقیده بنده اگر یک مدتى فرجه باشد که نمایندگان تبادل افکار کنند و بالاتفاق انتخاب نمایند بهتر است از این که به قرعه انتخاب شوند در مسئله داوود خان هم چون چندى قبل تلگرافى کرده بود که در کمیسیون داخله است اظهار انقیات کرده است و حاضر شده است که مفتش رفته رسیدگى نمایند نباید بى‌جهت اسم یاغى گرى روى او گذاشت.

رئیس- در باب داوود خان البته از طرف دولت تحقیقات خواهد شد و در این مسئله پنج نفر بنده هم به همان ملاحظاتى که اظهار شد عرض می‌کنم بماند براى روز پنج شنبه مطرح شود.

افتخار‌الواعظین- یکى از شرط‌هاى خیلى مهم این پنج نفر که در قانون اساسى ذکر شده است این است که پنج نفر از علماى متدین باید باشند که عالم به مقتضیات وقت باشند و البته تمام این آقایانى که حجج اسلام آنها را معرفى کرده‌اند داراى این صفات هستند لکن باید بدانیم که در بین این آقایان کسانى هستند که به مقتضیات وقت عالم شوند بنابراین بنده لازم می‌دانم یک جلسه بین آقایان وکلا منعقد شود که اسامى آنها را خوانده میان خودشان گفتگو کنند بلکه انشاالله تبادل افکار شده اکثریت بر پنج نفر از این آقایان بشود و پس از این که معلوم شد اکثریت از مجلس به کدام پنج نفر شد آن وقت در این باب رأى گرفته و عجله کردند صحیح نیست و کمال دقت و اهمیت را باید به این کار داد.

دکتر علیخان- بنده هم در خصوص تلگراف داوود خان بر خلاف آنها هستم که می‌گویند

+++

 مفتش از مجلس برود باید من بعد وزراء آزاد بگذاریم که بتوانیم کار کنند.

اسدالله خان- بنده یک اخطار نظامنامه دارم باید موضوع مذاکره را رئیس معین نماید و تا وقتى که رئیس موضوعى را معین نکرده هیچ کس حق ندارد در موضوع دیگرى صحبت کند و همین که خارج از موضوع خواست صحتبى کند فوراً زنگ باید صدا کند.

رئیس- چیزهایى که حاضر است جزء دستور قرار داده شود از این قرار است انتخاب کسر کمیسیون‌ها شور در بقیه قانون ثبت اسناد امتیاز چرم‌سازى و صابون‌سازى.

دکتر علیخان- گویا براى تعیین دستور در نظامنامه داخلى قید شده است که نمایندگان رأى بدهند والّا این دستورى که امروز براى جلسه آتیه معین شده به عقیده بنده خیلى مطالب هست که مهم‌تر از آنها است مثلًا یک ماده از قانون استقراض داخى به کمیسیون رجوع شده همین طور مانده است بنده عقیده‌ام این است که این امتیاز چرم‌سازى و غیره مهمتر است خوب است آن را جزء دستور قرار بدهیم به علاوه وقتى که تنفس بشود خوب است در خصوص دستور مذاکره شود که مطالب مهم را مقدم بدارند.

رئیس- خاطر مبارک آقایان مسبوق است که هیئت رئیسه تازه انتخاب شده تقریباً تمام تغییر کرده است و مسبوق نبوده‌اند به لوایحى که حاضر است تا آن که جزء دستور شود و بر حسب اتفاق این دو سه روزه کارهاى فوق‌العاده هم بوده است که نتوانسته ایم به ترتیب مطالب لازمه را جزء دستور نماییم من بعد یک صورتى ترتیب می‌دهیم که تمام مطالب در آن نوشته شود و به رضایت نمایندگان محترم مطالب جزء دستور بیاید و استدعا می‌کنم که امروز غین دستور براى روز شنبه معین شود تا بعد یک ترتیب صحیحى داده شود.

منتصر‌السلطان- در خصوص آذربایجان دیروز تلگراف کردیم که امروز جواب می‌دهیم کابینه هم معین نشدند تا جواب بدهیم اگر مجلس اجازه می‌دهد چند نفر از نمایندگان رفته در تلگرافخانه فعلا یک جوابى به آنها بدهند.

رئیس- مجلس که مستقیماً صحیح نیست اقدامى بکند اگر لازم می‌دانید از طرف مجلس اقدامى می‌شود تامل کنید تا کابینه جدید معین شده اقدامات لازمه بشود.

وکیل‌الرعایا- بنده گمان می‌کنم تأخیر راپورت یک کمیسیون سبب شده است بعضى زحمات را که دیگر شاید مجلس جائز نداند تأخیر آن را.

 (گفتند چه راپورتى).

وکیل‌الرعایا- راپورت کمیسیون فوائد عامه راجع به معادن جنوب چند مرتبه جزء دستور آمده و سبب آن که خوانده نشده نمی‌دانم و این سبب شده است براى زحمت خیلى بزرگى و بنده تصور نمی‌کنم که مجلس تصویب کند این مطلب بماند و اسباب اغتشاش خیلى بزرگى بشود.

اسدالله میرزا- گویا از خاطرشان رفته است که آن روز شروع به خواندن شد و وزیر فوائد عامه حاضر بودند و اظهار کردند چون در این خصوص هیئت وزراء مشغول مذاکره هستند خوب است این مسئله بماند تا نتیجه مذاکرات ما برسد این بود که آن روز این مسئله مسکوت عنه ماند تا نتیجه مذاکرات وزراء معلوم شود حال باید از وزیر فوائد عامه سئوال کرد که آن محظور مرتفع شده است یا خیر و نتیجه مذاکرات وزراء چه شده است.

شیخ اسمعیل هشترودى- بنده هم می‌خواستم در خصوص آذربایجان عرض کنم خیلى اهمیت دارد به جهت این که تجار در تلگرافخانه متحصن اند هر چه در تعیین تکلیف آنها مسامحه شود گمان می‌کنند ما دیروز در تلگراف‌خانه به آنها وعده دادیم که فردا مجلس فوق‌العاده می‌شود و مطالب شما را به عرض مجلس می‌رسانیم مجلس هم با وزراء در این خصوص مذاکره کرده جواب شما را می‌دهیم حالا همین طور که گفته شد عقیده بنده این است که یک تلگرافى از مجلس برود به جهت این که آنها منتظرند امروز بر حسب قول نمایندگان جواب به آنها داده شود حالا اگر تغییر کابینه را اطلاع می‌دهید مختارید.

رئیس- حالا که از مجلس می‌رویم آقایان نمایندگان آذربایجان هم تشریف بیاورند در این خصوص که هیئت رئیسه مذاکره قرارى بدهیم که آنها را مطمئن نمایند. (رئیس حرکت کرد مجلس قریب به ظهر ختم گردید).

+++

یادداشت ها
Parameter:292184!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)