کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره پنجم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏5
[1396/04/27]

جلسه: 102 صورت مشروح مجلس یوم یکشنبه هفتم برج جدى 1303 مطابق غره جمادى‌الثانیه 1342  

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏5

جلسه: 102

صورت مشروح مجلس یوم یکشنبه هفتم برج جدى 1303 مطابق غره جمادى‌الثانیه 1342

(مجلس دو ساعت و ربع قبل از ظهر به ریاست آقاى مؤتمن‌الملک تشکیل شد)

(صورت مجلس روز قبل را آقاى میرزا جواد خان قرائت نمودند)

رئیس- آقاى وکیل‌الملک (اجازه)

وکیل‌الملک- آقا‌ى حاج میرزا اسدا‌لله خان را در صورت مجلس غائب بى‌اجازه نوشته‌اند در صورتی که ایشان چند روز است مریض بستر هستند تقاضاى مرخصیشان هم توسط خود بنده تقدیم شد به آ‌قاسید محمود هم گفتم به اداره هم خبر دادم الان هم بسترى هستند.

رئیس- بلى صحیح است باید اصلاح شود آقاى یاسایى (اجازه)

یاسایى- بنده بعد از تصویب صورت جلسه عرض دار‌م.

رئیس- آقاى ضیاءالواعظین (اجازه)

ضیاءالواعظین- بنده ر‌ا جزء دیر‌آمدگان بى‌اجازه نوشته‌اند در صورتی که بنده حتى‌المقدور اهتمام دارم دیر نیایم شاید اشتباه شده باشد.

رئیس- آقاى کازرونى‏

(اجازه)

کازرونى- بنده هم بعد از تصویب صورت مجلس عرض دارم.

رئیس- آقاى افشار.

افشار- عرض بنده هم بعد از تصویب صورت مجلس است.

رئیس- نسبت به صورت مجلس ایرادى نیست؟ (گفتند خیر)

رئیس- آقاى یاسایى (اجازه)

یاسایى- چون در قسمت‌هاى آخر جلسات آقایان زود تشریف می‌برند نمى‌شود در دستور مجلس رأى گرفت این است که بنده قبل از دستور عرض می‌کنم. چندى قبل بنده پیشنهادى راجع به اصلاح مواد شصت و شش و شصت و هفت و هفتا‌د و یک قانون استخدام کشور تقدیم مجلس نمودم و بیشتر نظریاتى هم که راجع به قانونى استخدام هست راجع به همین دو سه ماده است‏ این پیشنهاد قابل توجه شد و رفت به کمیسیون تجدید‌نظر در قانون استخدام و در آنجا توجهى به این پیشنهاد نکردند یعنى نه رد کردند نه قبول و نه اصلاح کردند و همین طور بلا‌تکلیف مانده است‏ چون در نظامنامه یک ماده هست که هر گاه بعد از دو ماه کمیسیون راپورت نداد پیشنها‌دکننده حق دارد تقاضا کند پیشنهادش جزو دستور شود و حالا هم از موقع تقدیم این پیشنهاد چهار ماه گذشته است لهذا بنده تقاضا می‌کنم در جلسه دیگر بعد از بودجه مملکتى جزو دستور شود.

رئیس- آقاى کازرونى (اجازه)

کازرونى- چند فقره راپورت از طرف کمیسیون عرایض و مرخصى تقدیم شده مدتى هم طول کشیده و تقاضا‌کنندگان هم مکرر از کمیسیون مطالبه می‌کنند و به طورى که مشاهده شد موقع بعضى از آنها هم گذشته است بنابراین استدعا مى‌کنم اگر ممکن باشد جزو دستو امروز گذاشته بشود.

رئیس- قبل از ورود به دستور رأى می‌گیریم آقاى افشار (اجازه)

افشار- دو سه سال قبلاً این هئیت تجار ارومیه تصمیم گرفتند براى معارف آنجا از عایدات مرسولات پستى دریاچه ارومیه پوطى چهار شاهى تخصیص بدهند از قرار اطلاعات واصله حالا آن را جزو مالیات آذربایجان کرده‌اند و این عوائد معارفى را تبدیل به عوائد مملکتى نموده‌اند از یک طرف هم مبلغ 57 هزار تومان اعانه ارومیه ر اکه در تجارتخانه طومانیانس بوده و به مردم داده شده حالیه مأمورین وزارت مالیه آمده‌اند و با کمال فشار از مردم مطالبه مى‌کنند در بیست و ششم عقرب هم سوالى در این خصوص از وزارت مالیه نموده‌ام و هنوز براى جواب حاضر نشده‌اند استدعا مى‌کنم تأکید بفرمایید براى جواب حاضر شوند

رئیس- تأکید می‌شود آقاى حائرى‌زاده‏

(اجازه)

حائرى‌زاده- در آخر جلسه سابق که عده براى أخذ رأى کافى نبود در موضوع راپورت کمیسیون تجدید‌نظر در قانون انتخابات عنوان شد که از عمر مجلس یک سال و کسرى بیشتر باقى نمانده است و قانون انتخابات لااقل باید هفت و هشت ماه به آخر دوره مانده وسائل اجراى آن ر‌ا فراهم کند امروز هم بنده تصور کردم که شاید در آخر جلسه عده براى مذکره و رأى کافى نباشد. این بود که در اول جلسه اجازه خواستم تقاضا کنم قانون انتخابات را جزء دستور جلسه آتیه قرار بدهند که قانون زودتر از تصویب مجلس بگذرد چون وقت خیلى تنک است‏

رئیس- حالا که نمى‌شود در این با‌ب رأى گرفت شاهزاده شیخ‌الرئیس (اجازه)

محمد‌هاشم میرزا شیخ‌الرئیس- کمیسیون تجدید‌نظر در قانون استخدا‌م کشور مشروحاً رسیدگى کرده و شور اول و دوم آن هم خاتمه یافته و چون آقاى شریعت‌زاده که مخبر بودن در چند روزى کسالت داشتند ممکن نشد خبر این تقدیم مجلس بشود و

+++

قدرى به تأخیر افتاد در هر صورت قصورى از طرف کمیسیون نشده است محض اطلاع خاطر نماینده محترم عرض کردم.

بعضى از نمایندگان- وارد دستور شوید.

رئیس- چند فقره راپرت مرخصى قرائت مى‌شود بعد وارد دستور می‌شویم. (به شرح آتى قرائت شد) حضرت آقاى آشتیانى نماینده محترم چون خودشان را مکلف می‌دانند که بزیارت عتبات عالیات مشرف شوند تقاضا کرده‌اند که دو ماه اجازه به ایشان داده شود کمیسیون تصویب مى‌نماید که مدت دو ماه از روز حرکت غائب با اجازه نوشته‌اند.

رئیس- آقایانی که مرخصى دوماه آقاى آشتیانى را تصویب مى‌کنند قیام فرمایند. (اغلب قیام نمودند)

رئیس- تصویب شد. حضرت آقاى سردار عشایر نماینده محترم استجازه غیبت در دو جلسه سه‌شنبه 26 و پنجشنبه 28 عقرب کرده بودند کمیسیون تقاضاى ایشان را تصویب مى‌نماید.

حائرى‌زاده- این معنى ندارد. اجازه می‌فرمائید؟

رئیس- چرا لازم است رأى گرفته شود. آقایانى که مفاد راپورت کمیسیون را تصویب می‌کنند قیام فرمایند. (عده کثیرى قیام نمودند)

رئیس- تصویب شد.

آقاى شریعت‌زاده نماینده محترم تقاضا کرده‌اند که چون به جهت رفع کسالت مزاج مشغول معالجه هستند اگر از تاریخ دوم قوس تا مدت ده روز از ساعات معینه جلسات دیرتر بیایند مجاز هستند کمیسیون تقاضاى مشروع ایشان را تصویب می‌نمایند.

رئیس- آقایانى که مفاد راپورت کمیسیون عرایض را تصویب مى‌کنند قیام فرمایند. (اغلب نمایندگان برخاستند)

رئیس- تصویب شد.

آقاى سالار اشرف نماینده محترم تلگرافاً تقاضاى بیست روز تمدید مرخصى کرده‌اند کمیسیون چون ایشان را معذور تشخیص داد تصویب مى‌‌نماید.

رئیس- آقایانى که مرخصى بیست روزه آقاى سالار اشرف را تصویب می‌کنند قیام فرمایند. (جمع کثیرى قیام نمودند)

رئیس- تصویب شد.

آقاى عظیمى به جهت مداوا و معالجه رمد چشم تقاضا کرده‌اند که در ده جلسه از تاریخ پانزده هم قوس در هر جلسه یک ساعات اجازه داده شود که از دیر‌آمدگان با اجازه باشند کمیسیون عذر موجه ایشان را تصویب می‌نماید. رئیس- لازم براى گرفتن نیست. مرخصى آقاى نظام‌التولیه (این طور خوانده شد) آقاى نظام‌التولیه تقاضا کرده‌اند که چون مشغول معالجه هستند یک ماه از اول جدى الى اول دلو اجازه غیبت به ایشان داده شود چون دلائل عذر ایشان موجه بر کمیسیون مکشوف بود تقاضاى ایشان را تصویب می‌نماید.

رئیس- آقایانی که با مفاد راپورت کمیسیون موافقند قیام فرمایند. (جمعى قیام نمودند)

رئیس- تصویب شد. قسمت دوم ماده چهاردهم راپورت کمیسیون بودجه دیروز بلاتکلیف ماند امروز باید رأى گرفته شود و تکلیفش معلوم شود. رأى گرفته می‌شود با ورقه آقایانی که موافقند ورقه سفید و الّا کبود خواهند داد. لازم است قرائت شود؟

بعضى از نمایندگان- قرائت شود. (این طور قرائت شد) ابتداى رتبه‌هاى قانونى مستخدمین کشورى و قضات از اول حمل تنگوزئیل 1302

رئیس- تنگوزئیل لازم نیست. حمل 1302 شمسى. مجدداً قرائت می‌شود.

(مجدداً با حذف (تنگوزئیل) و اضافه کلمه شمسى قرائت شد)

(أخذ و استخراج آراء به عمل آمده این طور نتیجه حاصل شد: ورقه سفید 19 ورقه کبود 54)

رئیس- عده حضار نود و یک قسمت دوم ماده چهارده با پنجاه و چهار رأى رد شد. اسامى موافقین- آقایان حاج مشیراعظم. آقا سید کاظم. آقا شیخ جلا‌ل‌الدین. کازرونى. اعتبار‌الدوله. سلیمان میرزا. رئیس‌التجار. صدرائى. آقا شیخ عبدالرحمن. سهام‌السلطان. حاج سید‌المسققین. حائرى‌زاده. ضیاء‌الاطباء. شیخ‌الاسلام. آقا سید یعقوب. سلطان‌العلماء شیروانى. نجات. ملک‌الشعراء.

اسامى مخالفین- آقایان میرزا جواد‌ خان. افشار. اقبال‌الممالک. علائى. امیر‌ حشمت. مشیر معظم. دولت‌آبادى. مشیر‌الدوله. تقى‌زاده. رهنما. وکیل‌الملک. سردار فاخر. مقوم‌الملک. عدل‌الملک. احتشام‌الملک. احتشام‌الحکماء. مشار‌اعظم. سر‌کشیک‌زاده. سردار منتصر. هرمزى. آقا شیخ محمد‌على تهرانى. سیف‌الله خان- اسکندرى. حاج میرزا عبدالوهاب. امیر اعلم. دیوان‌بیگى. میرزا آقاخان. مصدق‌الملک. یاسائى. وحید‌الدوله. مدبر‌الملک. میرزا سلیم خان. دستغیب. امیر‌اشرف. قائم‌مقام. حاج میرزا علیرضا. غلامحسین میرزا. سپهداراعظم. عماد‌السلطنه. سردار معتمد. ضیاء‌الواعظین. صولت‌‌‌‌السلطنه. سردار نصرت. امیر احتشام. آقا میرزا سید مصطفى. سالار لشگر. امین‌الشریعه. ضیاء‌الملک. هایم. سردار‌مفخم. داور. عظیمى. آقا میرزا سید حسن‌ کاشانى. صدق‌السلطنه. معتمد‌السلطنه. یمین‌الملک.

رئیس- رأى گرفته می‌شود به قسمت اول و دوم ماده چهارده قرائت می‌شود.

(به شرح آتى قرائت شد)

ماده چهارده- کلیه وزارتخانه‌ها مکلف خواهند بود که بودجه تفضیلى خود را با در نظر گرفتن اصول ذیل از اول هذه‌السنه 1303 تهیه نمایند.

1- مقررى رتبه اول مستخدمین کشورى سى و دو تومان رتبه اول قضات چهل و پنج تومان.

یاسایى- بنده می‌خواستم تقاضا کنم لفظ اصول تبدیل شود زیرا اینجا یک اصل بیشتر نیست.

مدبر- بلى صحیح است چون سابق سه اصل داشت ولى حالا دو اصلش از طرف مجلس رد شده است و باید نوشته شود به ترتیب ذیل.

رئیس- راى می‌گیریم به قسمت اول با تبدیل اصول ذیل به ترتیب ذیل آقایانی که تصویب می‌کنند قیام فرمایند.

(اغلب قیام نمودند)

رئیس- تصویب شد. رأى می‌گیریم به مجموع هر دو قسمت آقایانى که تصویب می‌کنند قیام فرمایند.

(جمع کثیرى قیام نمودند)

رئیس- تصویب شد. یک ماده الحاقیه هم رسیده است که گمان می‌کنم جایش اینجا نباشد معذلک قرائت مى‌شود. (پیشنهاد جمعى از آقایان به شرح ذیل قرائت شد) اینجانبان پیشنهاد می‌نمائیم که ماده الحاقیه ذیل بر مواد قانون بودجه علاوه شود.

ماده الحاقیه- وزراء مکلفند مادامى که در جزو منتظرین خدمت وزارتخانه‌ها اشخاصى هستند که از عهده شغلى برمی‌آیند اشخاص خارج را به عنوان کنترات استخدام ننمایند مگر در دفن مخصوصى متخصص باشند که در عده منتظرین خدمت یافت نشود- طهرانى- امیر حشمت.

رئیس- گمان نمی‌کنم این جایش در قانون بودجه باشد (بعضى از نمایندگان- صحیح است) آقاى طهرانى.

(اجازه)

طهرانى- بنده عقیده‌ام این است که این مسئله محتاج بتذکر نبست فقط ماده دهم قانون استخدام مینویسد- متخصصین فنى از اتباع داخله که به موجب قراردادهاى مخصوصه براى مدت معینى اجیر می‌شوند جزو مستخدمین رسمى محسوب نخواهند شد. مقصود این ماده این است که اگر متخصصین فنى استخدام شدند جزوء منتظرین خدمت و مشغولین خدمت محسوب نخواهد شد فقط همین اندازه نوشته است و این یک دستآویزى شده است براى غالب وزارتخانه‌ها و یک عده را به عنوان متخصصین فنى انتخاب و استخدام می‌نمایند. در صورتی که عده زیاددى از اعضاء وزارتخانه‌ها به عنوان منتظرین خدمت بیکار هستند. بنده و بعضى از آقایان محترم که پیشنهاد کردیم نظرمان در این موضوع راجع بودجه است. از یک طرف اشخاصى را استخدام می‌کنند به عنوان کنترات و وارد وزارتخانه‌ها می‌کنند و می‌گویند متخصصین فنى هستند در حالتى که در بین آن منتظرین خدمت همان مقدار تخصص فنى که این اشخاص دارند دارا هستند و ما مى‌بینیم اشخاصى را به عنوان مترجم یا به عناوین دیگر شصت هفتاد نفر به عنوان کنترات وارد وزارتخانه‌ها کرده‌اند و یک مقدار معتد بهى از عایدى مملکت صرف آن می‌شود. حال آن که در بین منتظرین خدمت اشخاصى هستند که می‌توانند شغل مترجمى را عهده‌دار شوند. در صورتی که در بین منتظرین خدمت هست دیگر هیچ لزومى ندارد یک عده را کنترات کنند و از عایدى مملکت مبلغ زیادى به آنها بدهند. هفتاد تومان هشتاد تومان صد تومان دویست تومان سیصد تومان و عده زیادى بیچاره به عنوان منتظرین خدمت باید بیرون قدم بزنند. حتى یک چیزى بنده شنیده‌ام شاید راست باشد شاید هم دروغ باشد. اشخاصى را به عنوان متخصص فنى استخدام کرده‌اند که در بازار می‌روند قلم و مداد می‌خرند. در صورتی که در بین منتظرین خدمت هستند اشخاصى که می‌توانند مداد و قلم بخرند و این هفتاد و هشت تومان را به آنها بدهند دیگر یک حقوق منتظر خدمت علاوه بر بودجه مملکتى نشود. بنابراین براى این که مبلغ زیادى بر بودجه مملکتى نشود. بنابراین براى این که مبلغ زیادى بربودجه مملکتى تحمیل نشود. بنده و رفقاى دیگرم که در اینجا امضاء کرده‌اند عقیده‌مان این است که مادام که در بین منتظرین خدمت متخصصین فنى هستند وزارتخانه‌ها حق ندارند از خارج اشخاصى را به نام متخصصین فنى استخدام کنند.

+++

حالا اگر می‌گویید ماده ده قانون استخدام افاده این معنى را می‌کند بنده می‌گویم نمی‌کند اگر می‌فرمایید راجع به قانون بودجه نیست بنده به نظرم مى‌آید که مربوط به بودجه هست چون موافق این ماده مبلغى از بودجه کسر می‌شود. جایش اینجا هست و این حق هم براى ما هست که پیشنهاد نمائیم.

رئیس- آقاى سلیمان میرزا. (اجازه)

سلیمان میرزا- اسشان فقط ماده ده قانون استخدام را ملاحظه فرموده‌اند. اگر ماده هفتاد و سه قانون استخدام را ملاحظه بفرمایند عین همین پیشنهاد ایشان است و دیگر این پیشنهاد لزومى ندارد که یک مرتبه هم در قانون موقتى بودجه نوشته شود محض استحضار خاطر ایشان ماده هفتاد و سه را می‌خوانم: مادام که عده منتظرین خدمت ادارات دولتى بیش از صدى پنج مقرر در ماده 29 می‌باشد هیچ یک از وزارتخانه‌ها و ادارات حق استخدام عضو جدید ندارند و باید عضو لازم را با رعایت قدمت خدمت و دارا بودن شرایط و معلومات لازمه از میان منتظرین خدمت وزارتخانه‌ها انتخاب نمایند مطلبى که ایشان می‌خواهند در قانون استخدام یک قدرى هم بیشتر نوشته شده خیلى هم واضح و روشن است. حالا اگر چنانچه فرضاً رعایت این ماده نشود این پیشنهاد هم همان حال را خواهد داشت پس باید سعى کرد که قوانین اجرا شوند. رئیس- درهر صورت گمان می‌کنم جایش اینجا نباشد.

مدرس- جایش همین جا است چون در بودجه تفاوت می‌کند.

رئیس- جایش اینجا است؟

بعضى از نمایندگان- بلى.

رئیس- بسیار خوب. راى می‌گیریم قابل توجه بودنش آقایانی که این پیشنهاد را قابل توجه می‌دانند قیام فرمایند. (اغلب قیام نمودند)

رئیس- قابل توجه شد. راپورت کمیسیون قوانین مالیه قرائت می‌شود. (به شرح آتى قرائت شد) خبر از کمیسیون قوانین مالیه به مجلس شوراى ملى: کمیسیون قوانین مالیه لایحه پیشنهادى دولت را که در تحت 4644 راجع به معافیت ماشین‌هاى فلاحتى و صنعتى تقدیم مجلس شده بود مورد شور قرار داده مواد ذیل را تقدیم مى‌نماید.

ماده اول- کلیه ماشین‌هاى فلاحتى و صنعتى و یا قطعات آنها از تاریخ تصویب این قانون تا ده سال از حقوق ورودى گمرک معاف خواهد بود.

تبصره- معافیت فوق شامل ماشین‌هاى ذیل و قطعات آنها نیست: ماشین‌هاى خیاطى- قیطان دوزى- قلابدوزى و ماشین آژور- ماشین‌هاى طبع- گراور و صحافى- ماشین‌هاى توتون‌برى و {دیلز سازى}- ماشین جوراب‌بافى- ماشین‌هاى مربوط به ظبح ماده دوم- وزارت مالیه مأمور اجراى این قانون است. رئیس- مذاکرات راجع به کلیات است. مخالفى ندارد؟ (گفته شد خیر)

رئیس- رأى می‌گیریم براى دخول در شور مواد. آقایانی‌ که تصویب می‌کنند قیام فرمایند (اغلب قیام نمودند)

رئیس- تصویب شد. ماده اول (به شرح سابق قرائت شد)

رئیس- مخالفى ندارد؟

گفتند- خیر ماده دوم.

(به شرح گذشته خوانده شد)

رئیس- آقاى ارباب کیخسرو. (اجازه)

ارباب کیخسرو- در این خصوص وقتی که در کمیسیون اقتصادیات مذاکره شد نظریه کمیسیون این بود که چون این اصل اتخاذ شده است براى ترویج صنعت و ترقى فلاحت فقط معاف بودن از گمرک کفایت نمى‌کند خوب است در این باب یک نظرى هم اتخاذ شود که ماشین‌هاى فلاحتى هم از گمرک و هم ار باج راه و نواقل که تجملاتش بیش از گمرک است معاف باشند (صحیح است) این دو نظر در کمیسیون اقتصادیات گرفته شد.

رئیس- این مسئله راجع به ماده دوم نیست.

ارباب کیخسرو- که در اینجا یک پیشنهادى بشود که آن هم ضمیمه این قانون بشود حالا نمی‌دانم در کجاى این ماده باید پیشنهاد بشود. یعنى اگر مجلس موافقت بکند این پیشنهاد هم ضمیمه این قانون بشود. آقاى وزیر فوائد عامه هم حضور داشتند و موافق بودند.

داور مخبر کمیسیون- این اظهاری که آقاى ارباب فرمودند مخالفت نبود بلکه خواستند یک چیزى اضافه شود. بنده تصور می‌کنم اساساً فکر کمیسیون اقتصادیات فکر صحیحى است و باید به هر شکلى هست وسائل تسهیل ورود ماشین‌هاى فلاحتى و صنعتى را در مملکت فراهم کرد ولى آیا این مسئله در ضمن این لایحه باید قید شود یا خیر؟ بنده نمی‌دانم و براى بنده قدرى تردید حاصل شده در هر حال چون در اصل ماده مخالفى نیست بنده تصور می‌کنم به ماده رأى گرفته شود.

(بعضى از نمایندگان- شور اول است) بعد اگر آقایان پیشنهادى دارند بفرستند به کمیسیون کمیسیون هم نظریه خودش را اظهار می‌دارد. آن وقت اگر مجلس قبول کرد در ضمن لایحه نوشته می‌شود و الّا یک طرح علیحده (که به نظر بنده بهتر خواهد بود) تقدیم نمایند. (بعضى از نمایندگان- صحیح است)

رئیس- آقاى تقى‌زاده. (اجازه)

تقى‌زاده- آقا فرمودند: شاید مناسب‌تر این باشد که یک طرح دیگرى در این خصوص پیشنهاد شود.

اگر طرح دیگرى پیشنهاد شود می‌رود به کمیسیون مبتکرات و مدتى در آنجا مى‌ماند بعد پس از قابل توجه شدنش می‌رود چندین ماده در کمیسیون مربوطه خودش مى ماند آخرش هم یا به مجلس مى‌آید یا نمى‌آید پس حالا که مجلس به اتفاق آراء یا قریب به اتفاق لازم دانسته‌اند که قدمى راجع به اقتصادیات برداشته شود و کمیسیون اقتصادیاتى تشکیل شده است و در آنجا پاره مسائل اقتصادى مورد مذاکره و مطالعه در آمده اگر چه اساسش جزئى است و کلى نیست ولى امبدوارم به زودى در مسائل کلى از قبیل راه آهن و غیره نیز داخل شوند ولى البته این قسمت‌هاى فعلى هم خیلى به اقتصادیات کمک می‌کند لهذا بنده علاوه بر آن که پیش نهاد آقاى ارباب را تأیید می‌کنم علاوه می‌کنم بر پیشنهاد ایشان که راجع به وسائل نقلیه هم چرخ دارد (غیر از وسائل نقلیه حیوانى) آن هم از باج راه و گمرک معاف باشد. اگر در کمیسیون اقتصادیات مذاکره شده است یک طرح یا لایحه قاننى دیگرى از مجلس بگذرد که متضمن تمام اینها باشد ولى مخالفتى هم ندارد که یک ماده الحاقیه در همین لایحه پیشنهاد شود و هیچ با هم متباین نخواهد بود و اساسش این باشد که ماشین هاى صنعتى و فلاحتى و همچنین وسائل نقلیه که چرخ دارد از گمرک و باج راه ونواقل معاف باشند. راجع به باج راه هم کمیسیون در نظر دارد یک تخفیفى بدهند که به تدریج از بین برود دولت هم موافقت کرده است. رئیس- دیگر مخالفى ندارد؟ (گفته شد خیر) پیشنهادها قرائت می‌شود. پیشنهاد آقاى تهرانى (به شرح ذیل قرائت شد) اینجانب پیشنهاد می‌نمایم که پس از عبارت در ورودى گمرک عبارت (و باج راه) معاف خواهد بود.

شیروانى- بنده عرض نظامنامه دارم.

رئیس- بفرمائید.

شیروانى- چون نظامنامه اجازه می‌دهد که یک نفر نماینده تقاضاى فوریت یک لایحه را بنماید و اگر بناء باشد این لایحه به کمیسیون برگردد مدت‌ها طول می‌کشد آن است که بنده تقاضاى فوریت آن را مى‌نمایم که دیگر براى شور دوم طول نکشد.

رئیس- در عین شور گفته نشده است. (سایر پیشنهادها به شرح ذیل قرائت شد. بنده پیشنهاد می‌کنم که ماشین‌ها و ادوات مذکوره علاوه بر معافیت گمرکى از سایر عوارض در بین راه از قبیل باج راه و نواقل معاف باشد کازرونى. بنده پیشنهاد می‌کنم ماشین‌هاى مذکوره در لایحه مطرح شده نیز از عوارض باج راه و نواقل معاف باشد کیخسرو.

بنده پیشنهاد می‌کنم مدت پنج سال باشد. میرزا شهاب ماده الحاقیه ذیل را پیشنهاد می‌دارم. کلیه ماشین‌هاى ورودى مذکوره در ماده (1) از هرگونه حق‌العبور در راه‌ها و عوارض ورودى در شهرها معاف خواهند بود. محمد‌ولى.

رئیس- پیشنهادها ارجاع می‌شود به کمیسیون ماده دوم دیگر مخالفى ندارد. (گفتند- خیر)

رئیس- رأى می‌گیریم بشور دوم آقایانى که تصویب می‌کنند قیام فرمایند. (اغلب قیام نمودند)

رئیس- تصویب شد این راپورت که طبع و توزیع شده بود در آن خبر کمیسیون فوائد عامه و بودجه هم مندرج و هر دو کمیسیون تصویب کرده بودند البته به اطلاع آقایان رسیده است.

(بعضى از نمایندگان- صحیح است) خبر کمیسیون بودجه راجع به حق‌التدریس مدیران و ناظمین مدارش مطرح است. (خبر مذبور به شرح ذیل خوانده شد)

کمیسیون بودجه لایحه 3888 و 18 سنبله وزارت معارف را راجع به حق‌التدریس مدیران و ناظمین مدارس دولتى مورد مطالعه قرار داده و نظر به این که پرداخت دو حقوق قانوناً ممنوع است و از طرفى هم مدیران و ناظمین مدارس حسب‌الامر وزارت معارف مشغول تدریبس بوده‌اند و نظر به این که وزارت مالیه هم در تحت لایحه 25424 موافقت خود را ابراز و تشخیص می‌دهند که محل حق‌التدریس مزبور را بابت سنه ماضیه موجود و پرداخته نشده لهذا کمیسیون نظر به رعایت حال مدیران و ناظمین و نظر به این که

+++

محل این تنخواه از بابت اعتبار سنه ماضیه باقى است پرداخت آن را به عنوان انعام تصدیق نموده و ماده واحده ذیل را تنظیم و جهت تصویب تقدیم مجلس مقدس می‌نماید:

ماده واحده- مجلس شوراى ملى تصویب می‌نماید مبلغ سه هزار و پانصد و نود و نه تومان و نه قران حق‌التدریس سنه ماضیه 1302 مدیران و ناظمین مدارس دولتى را به شرح ورقه منضمه از محل منظور در بودجه تنگوزئیل به ضمیمه انعام پرداخت نماید.

رئیس- آقاى دستغیب (اجازه)

دستغیب- بنده موافقم.

رئیس- مخالفى ندارد؟

بعضى از نمایندگان- خیر

رئیس- رأى گرفته می‌شود آقایانى که تصویب می‌کنند ورقه سفید و الّا ورقه کبود خواهند داد. (أخذ و استخراج آراء به عمل آمده هشتاد و سه ورقه سفید تعداد شد)

رئیس- عده حضار نود و پنج با هشتاد و سه رأى تصویب شد.

اسامى رأى دهندگان: آقایان صدق‌السلطنه- خوئى- علائى- اقبال‌الملک- افشار- محمد‌ولى میرزا- معظم‌السلطان- آقا شیخ هادى شیخ‌الرئیس- آقا سید کاظم- آقا شیخ جلال- محمد‌هاشم میرزا- امیر حشمت- حاج مشیر اعظم- مشیر‌الدوله- حاج میرزا یحیى دولت آبادى- وکیل‌الملک- کازرونى- اعتبار‌الدوله- سلیمان میرزا- سردار فاخر- مقوم‌الملک- رهنما- یمین‌الملک- مشار اعظم- اسکندرى- صدرالسلام- سهراب خان- میرزا شهاب- احتشام‌الحکما- ارباب کیخسرو- یاسائى- سردار منتصر- عماد‌السلطنه- مشیر معظم- معتمد‌السلطنه- نصرت‌الدوله. مصدق‌الملک- میرزا آقاخان- آقا شیخ محمد‌على طهرانى- صدر‌العلماء مفتى- سهراب‌زاده- امیر اشرف- احیاء‌السلطنه- شریعت‌زاده- ایزدى- صدرائى- وحید‌الدوله- آقا شیخ عبدالرحمن. حاج میرزا علیرضا- دستغیب- غلامحسین میرزا- مصدق‌السلطنه- حاج سید‌المحققین قائم مقام- امیر اعلم- حائرى‌زاده- زعیم- ضیاء‌الاطباء- سپهدار اعظم- شیخ‌الاسلام- آقا میر سید احمد بهبهانى- سردار معتمد- صولت‌السلطنه- ضیا‌ءالواعظین- آقا سید مصطفى بهبهانى- امیر احتشام- مدرس- آشتیانى- سردار نصرت- هرمزى- معاضد‌السلطنه- سالار لشگر- حاج آقا اسماعیل- امین‌الشریعه- ضیاء‌الملک- سلطان‌العلماء- آقا سید یعقوب- نجات- هایم- داور- عظیمى- آقا میر سید حسن کاشانى- عدل‌الملک.

رئیس- راپورت کمیسیون معارف راجع به استخدام دکتر هانرى اشترونک. یک شور دارد. (خبر کمیسیون معارف این طور قرائت شد) کمیسیون معارف لایحه 5385 وزارت معارف راجع به استخدام (دکتر هانرى اشترونک) مدیر و معلم مدرسه صنعتى را با حضور نماینده آن وزارتخانه مطرح مذاکره قرار داده مواد ذیل به اتفاق آراء تصویب و به مجلس شوراى ملى تقدیم مى‌نماید.

ماده اول- دولت مجاز است (دکتر هانرى اشترونک) تبعه آلمان را به مدت 3 سال از تاریخ اول سرطان 1303 (22 ژوئن 1924) براى معلمى و مدیرى مدرسه صنعتى استخدام نماید.

ماده دوم- حقوق دکتر اشترونک سالیانه چهار هزار تومان خواهد بود و به طور قسط‌الشهور از تاریخ فوق دریافت می‌دارد.

ماده سوم- مبلغ چهار صد تومان خرج مسافرت به دکتر اشترونک داده می‌شود و پس از ختم قرارداد براى مراجعت مشارالیه نیز معادل همین مبلغ تأدیه خواهد شد.

ماده چهارم- دولت مجاز است بر طبق ماده 3 قانون کنترات مستخدمین خارجه مصوبه 23 عقرب 1301 سایر شرایط را تعیین و کنترات دکتر اشترونک را امضاء نماید.

رئیس- در کلیات مخالفى نیست؟

عظیمى- اجازه می‌فرمائید؟

رئیس- بفرمائید.

عظیمى- در اینجا نوشته شده است که دکتر هانرى اشترونک را از برج سرطان گذشته دولت کنترات کرده است. بنده می‌خواستم توضیح بدهند آیا دولت کنترات کرده است بعد این لایحه را به مجلس فرستاده است یا این که هنوز کنترات نکرده‌اند و می‌خواهند ما او را تصویب کنیم خوب است توضیح بدهند.

ضیاء‌الواعظین مخبر- بنده ملتفت نبودم که آقاى عظیمى چه فرمودند فقط چیزى را که بنده ملتفت شدم این بود که فرمودند چرا در اینجا نوشته شده است از اول سرطان در حالتی که باید خاطرشان مسبوق باشد. الان مدتى است این شخص وارد ایران شده وزارت معارف هم در زمانی که حضرت اقدس و الّا (اشاره به سلیمان میرزا)- متصدى وزارت معارف بودند مدتى در این خصوص مشغول مطالعه بودند و کنترات ایشان در تحت شور بوده است بعد تقدیم مجلس شده الان هم قریب یک ماه و نیم است کنترات ایشان به مجلس آمده است.

رئیس- دیگر مخالفى ندارد؟ آقاى کازرونى. (اجازه)

کازرونى- عرض بنده هم همان است که آقاى عظیمى فرمودند کنترات باید بعد از آن که مجلس تصویب کرد منعقد شود لکن اینجا نوشته شده است از اول سرطان کنترات شده است اگر مختار بوده‌اند و خودشان کنترات کرده‌اند. دیگر چرا به ما می‌گویند تصویب کنید و آورده‌اند این جا؟ اگر هم کنترات نشده است دیگر سرطان چه معنى دارد؟ اما آنچه که آقاى مخبر فرمودند دو دلیل در این خصوص ذکر کردند یکى این که فرمودند سابق بر این این شخص وارد ایران شده. البته باید تصدیق بفرمایند که اگر ده سال پیش از این هم وارد شده بودند ما براى این ده سال نباید کنترات ایشان را بپذیریم به علاوه فرمودند وزیر مشغول مطالعه و ترتیب کنترات بوده‌اند این را هم گمان نمى‌کنم براى مجلس دلیل بشود در هر صورت بنده تصور می‌کنم پس از آن که تصویب شد باید کنتراتش منعقد شود.

رئیس- آقاى آقا سید یعقوب. (اجازه)

آقا سید یعقوب- بنده با فرمایش آقاى عظیمى که فرمودند باید کنترل از تصویب مجلس بگذرد و تا نگذشته است رسمیت ندارد موافق هستم خواستم همین را عرض کنم.

رئیس- پس مخالف بودید؟

آقا سید یعقوب- بلى.

رئیس- آقاى ارباب کیخسرو. (اجازه)

ارباب کیخسرو- آقاى کازرونى خودشان از و‌کلاى دوره چهارم بودند و می‌دانند که در دوره چهارم یک مبلغى اعتبار براى مدرسه آلمانى تصویب شد و این مبلغ براى تهیه لوازم اولیه‌اش بوده و یکى از چیزهائی که لازم بود و دولت هم اقدام کرد و درصدد برآمد استخدام یک مدیر براى این مدرسه بود و در همان موقع که بنده در آلمان بودم توسط سفارت ایران در آلمان اقداماتى شد و با این شخص مشغول مذاکره بودند. اساساً وقتی که دولت اجازه مقدماتى داشته باشد یک کارى بکند هیچ محظورى ندارد که داخل در مذاکره بشود و مقدمات کار را تهیه کند و اینجا هیچ خلاف قانونى نشده است پس از آن که مذاکراتشان تمام شد با این شخص قرارى دادند و کنترات آن را تقدیم مجلس نمودند.

بعضى از نمایندگان- صحیح است.

رئیس- رأى می‌گیریم براى شور در مواد آقایانى که تصویب مى‌کنند قیام فرمایند. (اغلب قیام نمودند) رئیس- تصویب شد. ماده اول. (بمضمون سابق قرائت شد) رئیس- مخالفى ندارد؟- (گفتند خیر)-

رأى گرفته میشود بماده اول آقایانى که موافقند قیام فرمایند. (جمع کثیرى قیام نمودند)

رئیس- تصویب شد. ماده دوم. (مجدداٌ قرائت شد)

رئیس- آقایان موافقین قیام فرمایند. (اغلب نمایندگان قیام نمودند)

رئیس- تصویب شد. ماده سوم. (به ترتیب سابق قرائت شد)

رئیس- موافقین با این ماده قیام فرمایند. (جمع کثیرى برخاستند)

رئیس- تصویب شد. ماده چهارم.

(به مضمون سابق‌الذکر خوانده شد)

رئیس- اشخاصی که این ماده را تصویب می‌کنند قیام فرمایند. (غالب نمایندگان قیام نمودند)

رئیس- تصویب شد در کلیات آخر مخالفى نیست؟ آقاى آقا سید یعقوب (اجازه)

آقا سید یعقوب- آقاى مخبر و همچنین آقاى ارباب که اطلاع دارند خوب است توضیح بدهند. چون اگر این شخص مراجعت کند دولت چهارصد تومان باید به او بدهد ولى اگر چنانچه بخواهد در ایران بماند آیا باز این حقوق را به او بدهند یا نه‏

رئیس- حالا موقع نیست. آن ماده گذشت.

آقا سید یعقوب- در کلیات نمی‌توانم عرض کنم؟ خواستم آقاى مخبر توضیحى در این خصوص بدهند.

مخبر- براى یک شخصى که با صمیمیت بیاد براى خدمت به این مملکت آن قدر مى‌ارزد که در موقع انقضاء کنترات وقتی که دولت از او رضایت دارد فرضاً در ایران هم بماند چهارصد تومان به او بدهند چیزى نیست خیلى هم مختصر است.

رئیس- رأى مى‌گیریم به راپورت کمیسیون معارف که مشتمل بر چهار ماده است آقایانى که تصویب مى‌کنند ورقه سفید خواهند داد (اخذ و استخراج آراء به عمل آمده نود و سه ورقه سفید تعداد شد)

رئیس- عده حضار نود و پنج با نود و سه رأى تصویب شد

اسامى رأى‌دهندگان: آقایان اقبال‌الممالک- ملک‌الشعراء- خوئى- معظم‌السلطان- نجات- افشار- علائى- عظیمى- آقا سید کاظم یزدى- آقا شیخ هادى شیخ‌الرئیس- آقا شیخ جلال‌الدین- اجاق- شاهزاده شیخ‌الرئیس- امیر حشمت- وکیل‌الملک- محمد‌ولى میرزا- حاج مشیر اعظم- دولت آبادى- الموتى- سردار عشایر- حاج آقا اسمعیل- سلیمان میرزا-

+++

تقى‌زاده- عدل‌الملک- مشیر‌الدوله- سردار فاخر- رهنما- اعتبار‌الدوله- مقوم‌الملک- یمن‌الملک- صدر‌الاسلام- مشار اعظم اسکندرى- صدق‌السلطنه- آقا میرزا شهاب- مشیر معظم- ارباب کیخسرو- سهراب خان هرمزى- یاسائى- سردار منتصر- عماد‌السلطنه- معتمد‌السلطنه- مصدق‌الملک- رئیس‌التجار- سردار نصرت- عصر انقلاب معتى- سهراب‌زاده- شریعت‌زاده- دکتر احیاء‌السلطنه- صدرائى- سهام‌السلطان- روحى- آقا شیخ عبدالرحمن- حاج میرزا علیرضا- دستغیب- غلامحسین میرزا- قائم‌مقام- مصدق‌السلطنه- آقا شیخ محمد‌على تهرانى- امیر اعلم- حاج سیدالمحققین- شیخ‌الاسلام- کازورنى- حائرى‌زاده- ضیاء‌الاطباء- زعیم- سپهدار اعظم- سردار معتمد- ضیاء‌الواعظین- صولت‌السلطنه- نصرت‌الدوله- آقا میر سید احمد بهبهانى- امیر احتشام- آقا سید مصطفى بهبهانى- سرکشیک‌زاده- معاضدالسلطنه- آقا میرزا هاشم آشتیانى- سالار‌لشگر- آقا سید یعقوب- سردار مفخم- امین‌الشریعه- ضیاء‌الملک- شیروانى- هایم- داور- آقا سید حسن کاشانى- ایزدى- دیوان بیگى- احتشام‌الحکماء- وحید‌الدوله- امیر اشرف‏

رئیس- چند دقیقه تنفس داده می‌شود (در این موقع جلسه براى تنفس تعطیل و پس از نیم ساعت مجدداً تشکیل گردید

رئیس- خبر کمیسیون بودجه راجع به کنترات مسیو هونن مطرح است. آقاى مقوم‌الملک (اجازه)

مقوم‌الملک- اجنبى‌هائى که در این مملکت مستخدم می‌شوند بنده عقیده دارم

یک نفر از نمایندگان- راپورتش قرائت شود

رئیس- قرائت می‌شود. (به شرح ذیل قرائت شد) خبر از کمیسیون بودجه به مجلس مقدس شوراى ملى:

کمیسیون بودجه لایحه 29579 دولت را مورد بحث و مطالعه قرار داده و با دلائل شافیه که علاوه بر مفاد لایحه 29579 شفاهاٌ در کمیسیون از طرف نماینده وزارت مالیه اظهار گردید لایحه مزبور باکثیرت تصویب بمجلس مقدس تقدیم مى نماید. ماده اول- وزارت مالیه مجاز است مسیو هونن بلژیکى را از تاریخ تصویب تا سوم سنبله 1304 که موعد انقضاء کنترات‌هاى دوازده نفر بلژیکى مصوب مجلس شوراى ملى است به جهت خدمت اداره گمرک مجدداٌ استخدام نماید.

ماده دوم- حقوق مسیو هونن سالیانه شش هزار و دویست تومان خواهد بود و به علاوه به طورى که درباره سایر مأمورین بلژیکى گمرک مقرر است اداره گمرک کمافى‌السابق منزل مناسبى به اختیار مسیو هونن خواهد گذاشت.

ماده سوم- سایر شرایط کنترات بدستور قانون استخدام مستخدمین خارجى مصوب 23 عقرب 1301 مقرر خواهد شد. رئیس- کمیسیون خارجى هم ملیتش را تصویب نموده است. مقوم الملک- بنده عقیده مندم که کلیه اجنبى هائى که باین مملکت میآیند اولا داراى تصدیق نامه علمى باشند. بعلاوه این شخص شانزده سال است در ایران مانده است و اگر میشد استفاده اى از ایشان بنمایند تا بحال کرده بودند و خیلى ایرانى ها هستند که اطلاعاتشان از این شخص بیشتر است.

در صورتى که ما احتیاجى به این شخص نداریم براى چه باید شش هزار و دویست تومان با کرایه خانه به ایشان بدهیم؟ در صورتى که دکتر اشتر‌ونک را وقتى مى‌خواهید کنترات کنید چهار هزار تومان بدهید با این که یک آدم متخصص است و در فن خودش خیلى قابل است. مسیو هونن اگر در یک مکتب ابتدائى هم تحصیل کرده باشد به اندازه که مى‌توانستند از او استفاده نمایند از او استفاده کرده‌اند. بنده معتقدم کلیه فرنگی‌ها که در مملکت ما مى‌آیند پس از 5 سال که ماندند تشریف ببرند. زیرا اخلاق آنها مثل اخلاق ما می‌شود و اشباع مى‌شود. به علاوه ما آن معلومات که از مسیو هونن انتظار داریم ایشان داراى آن معلومات نیستند.

رئیس- آقاى شریعت‌زاده (اجازه) (آقاى مخبر براى دفاع از صندلى خود حرکت نمودند)

رئیس- تأمل بفرمائید آقاى مخبر می‌خواهند صحبت کنند.

مخبر- عقیده آقاى مقوم‌الملک به عکس عقیده اغلب آقایان است براى این که آقا این طور اظهار فرمودند که خوب است مستخدمین خارجى وقتی که مى‌آیند در ایران 5 سال که ماندند بروند و دسته دیگر بیایند در صورتی که ما در عمل به عکس این دیده‌ایم و اداره گمرک در نتیجه توقف مدت طولانى مستخدمین بلژیکى است که باین صورت تنظیم و انتظام حالیه درآمده است.

بعضى از نمایندگان- صحیح است و به علاوه ایراد مى‌فرمایند که چرا حقوق فلان معلم چهار هزار تومان و حقوق مسیو هونن ششهزار و فلان قدر تومان است در صورتی که این دو مسئله را نمی‌توان طرف مقایسه قرارداد و این شخص مطابق تحقیقاتى که شده است یکى از بهترین مستخدمین بلژیکى است و خدماتى که در سرحد شمال کرده است شاید آقایان نمایندگان محترم رشت خوب مسبوق باشند که در رشت خدماتش نسبت به گمرک خیلى خوب و مهم بوده است. به علاوه یک چیز دیگر هم هست و آن این است که اساساً استخدام مسیو هونن از این تاریخ است تا سوم سنبله 1304 که تقریباً هفت ماه یا هشت ماه مى‌شود و علت این که تاریخش را این قدر قرار داده‌اند این است که مطابق بشود خاتمه‌اش با خاتمه کنترات سایر مستخدمین بلژیکى و در آن وقت اگر آقا یک نظریاتى راجع به افراد مستخدمین بلژیکى داشته باشند می‌توانند اظهار کنند.

بعضى از نمایندگان- گفتند مذاکرات کافى است.

رئیس- رأى مى‌گیریم به دخول در شور مواد. آقایانى که تصویب مى‌کنند قیام فرمایند. (اکثر قیام نمودند)

رئیس- تصویب شد. (ماده اول به شرح سابق قرائت شد)

رئیس- آقاى آقا سید یعقوب (اجازه)

آقا سید یعقوب- بنده با این که از روى قطع می‌دانم مستخدمین بلژیکى در ایران خدمت کرده‌اند. شاید مجلس شوراى ملى. روح اکثریت یا به اتفاق این مسئله را تصدیق کنند که بلژیکى در مملکت ایران این مدتى که بودند بهترین اسخاص در اداى وظیفه بودند. لیکن خواستم عرض کنم همین شخص را که حالا پیشنهاد کرده‌اند در دوره چهارم رد شد علت این که دوباره تجدید شده است چیست عرض کردم مستخدمین بلژیکى خدمات خودشان را کرده‌اند منهم مخالف نیستم لیکن در دوره چهارم این شخص با دو سه نفر دیگر بودند که از مجلس رد شدند علت تجدیدش چه بود؟ خواستم از آقاى مخبر یا آقایانى که اطلاع دارند سؤال کنم.

مخبر- در دوره چهارم همین طورى که می‌فرمائید پیشنهادى که شده بود عده‌اش 14 یا 15 نفر بود آمد به کمیسیون بودجه که مورد دقت شد و با نظر رئیس کل گمرکات که آن وقت به کمیسیون آمده بود این طور توافق حاصل شد که تصور کردند با 12 نفر می‌توانند کاملاً گمرک را اداره نمایند ولى حالا در عمل فهمیدند که یک نفر دیگر به این سمت و با این حقوق براى بنادر جنوب لازم است بنابراین ایشان را پیشنهاد کرده‌اند.

رئیس- آقاى کازرونى (اجازه)

کازرونى- موافقم جمعى از نمایندگان مذاکرات کافى است.

رئیس- کافى است؟

بعضى از نمایندگان- بلى کافى است.

رئیس- رأى می‌گیریم به ماده اول موافقین قیام بفرمایند. (اکثریت برخاستند) رئیس- تصویب شد ماده دوم (به ترتیب گذشته قرائت شد)

رئیس- آقاى کازرونى (اجازه)

کازورنى- موافقم

رئیس- آقاى زعیم. (اجازه)

زعیم- موافقم

رئیس- آقاى آقا سید یعقوب (اجازه)

آقا سید یعقوب- بنده اساساً در این کلماتی که یک قدرى احتمال دارد همیشه مخالف بوده‌ام یک منزل مناسبى این یک عبارتى است که در ادارات دولتى که می‌رود قابل همه گونه تغییر و تفسیر شود. بهتر این است معین نمایند منزل مناسب حدش چه اندازه است ترتیبش چه اندازه است که ما با بصیرت رأى بدهیم.

مخبر- این نظرى که آقا دارند در کمیسیون مذاکره شده این است که مذاکره نشد. تمام این چیزها که در اینجا مذاکره می‌شود در آنجا هم مذاکره می‌شود بالاخره مطابق اطلاعاتى که از رئیس گمرکات خواسته شد و ایشان توضیح دادند این قبیل منازل با ترتیباتش در ماه از پنجاه تومان تجاوز نمى‌کند به این جهت اعضاء کمیسیون عقیده داشتند که دیگر لازم نیست مبلغش نوشته شود چون سوابق هم این بوده و هیچ کدام از ماهى پنجاه تومان تجاوز نکرده است.

رئیس- رأى می‌گیریم به ماده دوم آقایان موافقین قیام فرمایند. (اغلب قیام نمودند)

رئیس- تصویب شد ماده سوم: (به ترتیب سابق خوانده شد)

رئیس- مخالفى ندارد. آقایانی که این ماده را تصویب مى‌کنند قیام فرمایند. (اغلب نمایندگان برخاستند)

رئیس- تصویب شد. در کلیات کسى مخالف نیست.

+++

(گفتند- خیر)

رئیس- رأى گرفته می‌شود به مواد سه گانه آقایانی که تصویب می‌کنند ورقه سفید و الّا ورقه کبود خواهند داد. (اخذ و استخراج آراء به عمل آمده نتیجه به طریق ذیل حاصل شد) ورقه سفید علامت قبول 58 ورقه کبود 6

رئیس- عده حضار نود و سه با پنجاه و هشت رأى تصویب شد.

اسامى موافقین آقایان رهنما. سردارفاخر. مشیرالدوله. شیخ جلال‌الدین. محمد‌ولى میرزا. علائى. سید کاظم یزدى. اسکندرى. وکیل‌الملک. یاسائى. سردار منتصر. مصدق‌الملک. نصرت‌الدوله. معتمد‌السلطنه. عماد‌السلطنه. مشیر معظم. هرمزى. احتشام‌الحکماء. سرکشیک‌زاده. ارباب. سهراب خان. کازرونى. عدل‌الملک. مصدق‌السلطنه. شیخ عبدالرحمن. صدرائى. احیاء‌السلطنه. شریعت‌زاده. سهراب‌زاده. دیوان‌بیگى. مفتى. امیر اشرف. وحید‌الدوله. غلامحسین میبرزا. صدر‌الاسلام. صدق‌السلطنه. مدرس. میرزا سید احمد. ملک‌الشعراء. ضیاء‌الواعظین. سردار معتمد. سپهدار. شیخ‌الاسلام. ضیاء‌الاطباء. شیخ محمد‌على طهرانى. امیر اعلم. زعیم. قائم‌مقام. عظیمى. داور. نجات. شیروانى. سید یعقوب. هایم. سالار لشگر. معظم‌السلطان. شیخ‌ هادى. افشار.

اسامى مخالفین. آقایان. روحى. میرزا آقاخان. مقوم‌الملک. میرزا جواد خان خوئى. الموتى. حاج سید‌المحققین.

رئیس- خبر کمیسیون فوائد عامه راجع به امتیاز عصاره‌گیرى از سوس مطرح است: شور اول است. آقاى سید یعقوب. (اجازه)

آقا سید یعقوب- موافقم.

رئیس- مخالفى ندارد؟ (گفته شد- خیر)

رئیس- رأى گرفته می‌شود براى شور در مواد آقایانی که موافقند داخل در شور مواد بشویم قیام فرمایند. (اغلب قیام نمودند)

رئیس- تصویب شد. ماده اول. (به شرح ذیل قرائت شد)

ماده اول- دولت علیه ایران امتیاز انحصارى تأسیس کارخانه‌جات عصاره‌گیرى از گیاه موسوم به سوس را در ایالات شمالى و غربى و جنوبى ایران به آقایان حسنعلى خان نصر‌الملک و عزت‌الله خان هدایت که هر دو تبعه مسلم ایران هستند و در این قرارداد به نام صاحبان امتیاز مذکور می‌شوند واگذار مى‌نماید.

رئیس- آقاى آقا سید یعقوب (اجازه)

آقا سید یعقوب- موافقم.

رئیس- آقاى غلامحسین میرزا. (اجازه)

غلامحسین میرزا- موافقم.

رئیس- آقاى کازرونى. (اجازه)

کازورنى- موافقم.

رئیس- آقاى سرکشیک‌زاده (اجازه)

سرکشیک‌زاده- موافقم.

رئیس- آقاى عدل‌الملک (اجازه)

عدل‌الملک- موافقم.

رئیس- شاهزاده شیخ‌الرئیس (اجازه)

محمد‌هاشم میرزا شیخ‌الرئیس- موافقم.

رئیس- مخالفى ندارد؟

بعضى از نمایندگان- خیر.

رئیس- ماده دوم. (به شرح ذیل قرائت شد)

ماده دوم- مدت این امتیاز ده سال و ابتداى آن بعد از تصویب مجلس شوراى اسلامى از تاریخ مبادله امتیاز‌نامه خواهد بود.

رئیس- آقاى داور. (اجازه)

داور- موافقم.

رئیس- کسى مخالف نیست (گفتند- خیر)

رئیس- ماده سوم (به شرح آتى خوانده شد)

ماده سوم- صاحبان امتیاز مکلف هستند کارخانه‌جات عصاره‌گیرى را در شمال در ظرف یک سال و نیم و در غرب در ظرف دو سال و نیم و در جنوب در ظرف سه سال و نیم از تاریخ امضاء و مبادله این امتیاز‌نامه تأسیس نمایند.

رئیس- مخالفى ندارد؟ آقاى سرکشیک‌زاده (اجازه)

سرکشیک زاده- بنده خواستم آقاى مخبر توضیح بدهند علت این که مدت سه سال و نیم شده چیست؟ آیا ممکن است از این مدت کم بکنند؟

رهنما (مخبر)- این فواصلى که در ماده سه معین شده است یک سال و نیم و دو سال و نیم و سه سال و نیم به چند نظر بوده: اولاً از نظر وارد کردن کارخانه‌ها و علت این که در یک جا نوشته نشده است این است که حمل و نقل کارخانه در ایران با نبودن وسایل نقلیه فوق‌العاده مشکل است این است که در سه نقطه معین شده است و براى قسمت اول یک سال و نیم و دوم دو سال و نیم و سوم سه سال و نیم معین شده و این مدت زیاد نیست.

رئیس- آقاى معتمد‌السلطنه (اجازه)

معتمد‌السلطنه- موافقم

رئیس- آقاى محمد‌ولى میرزا

محمد‌ولى میرزا- موافقم

رئیس- آقاى کازرونى (اجازه)

کازرونى- بنده عقیده دارم که اتباع ایران هرگاه یک امتیازى می‌خواهند نه تنها باید داد بلکه باید تشویق کرد چون این مسائل در ایران هنوز معمول نشده است باید به مردم نشان داد که بعد از این طرز زندگانى از این راه است باید از دولت امتیاز بگیرند و کارخانه‌جاتى از خارج بیاورند و از این ممر هم خودشان منتفع شوند و هم دولت فایده ببرد. بنابراین بنده معتقدم که در صورتى که مدت آوردن کارخانه را به سه سال و نیم قائل شده‌ایم مدت امتیاز باید بیشتر باشد به واسطه این که شما سه سال و نیم مدت معین کرده‌اید.

رئیس- مدت امتیاز راجع به ماده دوم است.

کازورنى- راجع به سه سال و نیم است که عرض می‌کنم زیاد است.

مخبر- بنده درست ملتفت نشدم. سه قسمت است: یک قسمت مدت آوردن کارخانه براى شمال یک سال و نیم. قسمت دوم در طرف غرب دو سال و نیم. فقط قسمت سومش که طرف جنوب باشد سه سال و نیم است. ولى در هر صورت در قسمت اولش از تاریخ مبادله این امتیاز یک سال و نیم است و کمتر از این ممکن نیست.

رئیس- دیگر مخالفى ندارد؟ (گفتند- خیر)

رئیس- ماده چهارم: (به شرح ذیل خوانده شد)

ماده چهارم- براى تأمین اجراى مقررات این امتیاز صاحبان امتیاز ملزم هستند که توأم با مبادله امتیازنامه مبلغ سه هزار و نهصد تومان در بانک ایران یا خزانه‌دارى کل ودیعه بگذارند و یا آن که ضمانت‌نامه بسپارند که به موجب آن بانک معتبرى که طرف اعتماد خزانه دارى کل باشد متعهد شود که معادل وجه مزبور را در صورت عدم اجراى مقررات ماده سوم به ترتیب مذکور در ماده پنجم به دولت علیه تأدیه نماید.

رئیس- آقاى ضیاء‌الوعظین (اجازه)

ضیاء‌الواعظین- مخالفم

رئیس- آقاى آقا سید یعقوب (اجازه)

آقا سید یعقوب- موافقم

رئیس- آقاى یاسائى

یاسائى- مخالفم

رئیس- بفرمایید

ضیاء‌الواعظین- بنده هم مخالف بودم.

رئیس- مخالف هستید؟

ضیاء‌الواعظین- بلى

رئیس- بفرمایید.

ضیاء‌الواعظین- بنده با این ماده مخالف هستم براى این که مى‌بینم تشویق ایرانى‌ها را نسبت به تأسیس و اقدام در این گونه امور کم مى‌کند و تصور مى‌کنم با سرمایه قلیلى که ما ایرانى‌ها داریم و با این اهتمامى که در این قسمت صرف می‌کنیم وقتى متعهد شویم که قانوناً مبلغ سه هزار و پانصد تومان یعنى آن قدر وجوه نقدترین پولى که می‌توانیم بیعانه بدهیم به کارخانه‌هاى اروپا و کارخانه و ماشین بیاوریم در ایران و خرج حمل و نقل ماشین بکنیم یک همچو مبلغى را بیاوریم تحجیر کنیم. در یک چنین جائى وقتى که مجلس شوراى ملى یک چنین ماده را تصویب کند یک چنین اصلى را تصویب کند این بیچاره که می‌رود ترقیات ملل عالم را مى‌بیند و مى‌بیند که مردم چطور کارخانه دارند و از منابع طبیعى خودشان استفاده مى‌کنند. او هم مى‌بیند میل می‌کند بیاید سرمایه که دارد. خانه‌اش- باغش- دکان و هستى خودش را بفروشد یک کارخانه وارد کند آن وقت در صورتی که هنوز پول به کارخانه نفرستاده و هنوز ماشین‌ها را طلب نکرده ما بگوئیم هزار و پانصد تومان.

یک نفر از نمایندگان- سه هزار و نهصد تومان‏

ضیاء‌الواعظین- بسیار خوب بگوییم سه هزار و نهصد تومان در بانک تحیر کن چرا؟ براى این که در فلان مدت این کار را نکرده؟؟ خیلى عجیب است: مدت ده سال است که یک ایرانى با مطالعات عمیقه. یک ایرانى با تربیت. با ذوق و شوقى که در این کار دارد رفته است و دیده سهل‌ترین چیزى را که بتواند این مملکت از او استفاده کند: خار یک گیاهى است که خروارهایش در صحرا ریخته. آمده است می‌خواهد یک ماشینى تهیه کند و این گیاهى را که در صفحات جنوب و کرمان و نقاط دیگر واقعاً خروار خروارش در می‌آورند در شهر می‌فروشند مى‌خواهند از آن استفاده کند آن وقت وزارت فوائد عامه یک ماده در این خصوص پیشنهاد به مجلس کرده است. کمیسیون هم تصویب کرده است مجلس شوراى ملى هم تصویب کند که بیاید سه هزار و نهصد تومان در بانک بگذارد؟ بنده تصور می‌کنم اگر آقایان

+++

محترم نسبت به این موضوع توجه کنند و این ماده اساساً از این قانون برداشته شود رغبت مردم به اقدام در این گونه امور بیشتر می‌شود.

رئیس- آقاى آقا سید یعقوب (اجازه)

آقا سید یعقوب- بنده اساساً در تشویق و تحریص ایرانى‌ها در آباد کردن مملکت گمان می‌کنم نه این که تنها بنده موافق باشم بلکه همه کس موافق هست ولى یک مسئله هست راجع به گرفتن امتیاز و حبس کردن امتیاز و در صندوق گذاشتن این امتیازات که همیشه گرفته‌اند و توى صندوق گذاشته‌اند براى آن اشخاصى که این ناخوشى را دارند (نا‌خوش امتیاز گرفتن) یک ماده وضع شده براى الزام آن اشخاص که در واقع باید تصدیق کرد که ماها (یعنى بنده خودم را می‌گویم باز حمله نکنند) بنده می‌بینم تا یک روزى توى سرما نباشد تا یک قوه قاهره (حالا یا قوه قاهره روحانى یا قوه قاهره جسمانى) توى سرما نباشد بالطبع آزاد باشم من عقب کار نمی‌روم با این که تصور می‌کنم یک آدم جدى هستم. در دوره تحصیلات هم خیلى جدى بودم اما تا یک فشارى سرمن نباشد طبعاً به هیچ وجه کار نمی‌کنم. این یک اساسى است که آقایان گمان می‌کنم تحقیقاً تصدیق کنند که یک ملزمى و فشار دهنده. یک ماده نظامنامه یک قانونى باید باشد که بنده آمدم این امتیاز را گرفتم مثل امتیاز مسئله نوغان گیلان نباشد که بگیرد توى صندوق بگذارد و آن وقت هم عمل نشود و گیلانى‌هاى بدبخت هم دچار زحمت بشوند چرا؟ براى این که در آن امتیاز یک ماده ذکر نکرده‌اند که صاحب امتیاز ملزم است که زودتر بیاید و کار کند. آقایان بر ما گذشت دوره چهارم در همین مجلس اگر در آن امتیاز بى‌بهره که تمام ایرانیان متوجه شده بودند اگر از روز اول به آن اشخاصى که آمده بودند و از ما امتیاز نفت مى‌خواستند ما گفته بودیم که به این طریق امتیاز نمی‌دهیم این همه ما را به زحمت می‌انداختند؟؟ ما امتیاز را که مفت نمی‌دهیم؟ خیال می‌کنند همین که گفتند مال ایران است باید دهانشان را باز کنند. خیر. خیلى چیزهاى ما محترم و با اهمیت است. به مجرد این که بنده این حرف را زدم باید گفت طماع هستم؟ خیر این این امتیاز را می‌دهیم به این شرط و ترتیب. اگر در آن امتیاز ما این قید را کرده بودیم حالا منتظر نبودیم کى تلگراف از آن طرف دنیا می‌آید و آن قید او را تعقیب می‌کرد. وامی‌داشت که یا بیاید یا اگر نمى‌آید چرا ما را بیهوده در زحمت انداخت و حالا که در زحمت انداخته ملزم بود. این اولاً و ثانیاً اینکه در آن مسئله که آقاى ضیاء‌الواعظین فرمودند بنده موافقم که پول را نباید تحجیر و در بانک گذارد. همین مسئله را آقاى رهنما در نظر دارند در صورت مجلس هم هست مخصوصاً خود آقا هم فرمودند براى این که پول تحجیر نشود گفتیم که لازم نیست فلان مقدار پول در بانک بگذارد فقط یک ضامن معتبرى بدهند که آن ضامن الزام کند او را که آقا این امتیازى را که گرفتى خیال نکن که این قانون شاهنامه است یا فلان کتاب است که توى طاقچه بگذارى نظیر آن امتیازهاى دیگر نیست این امتیاز باید عملى بشود. بعد از این باید عملى باشیم. چرا؟ براى این که این ماده قانون تو را ملزم می‌کند که عملى باشى که اگر عمل نکرد این ماده او را ملزم کند که کار بکند من خودم را عرض می‌کنم نباید به هول چیز توى پله بیفتم. (خنده نمایندگان) و اگر قانونى نباشد که او را ملزم بکند فایده ندارد این بود عقیده کمیسیون که در آن جا هم صحبت شده است. (بعضى از نمایندگان اظهار کردند مذاکرات کافى است و بعضى می‌گفتند کافى نیست)

رئیس- آقایانیکه مذاکرات را کافى می‌دانند قیام فرمایند. (اغلب قیام نمودند) رئیس- تصویب شد. پیشنهادها قرائت می‌شود. (به شرح ذیل قرائت شد)

بنده پیشنهاد می‌کنم که به جاى سه هزار و نهصد تومان پول نقد سند ذمه و التزام کتبى از صاحبان امتیاز گرفته شود.

کازورنى- بنده پیشنهاد می‌کنم مده چهارم این امتیاز حذف شود

یاسایى- بنده پیشنهاد می‌کنم ماده چهارم این طور اصلاح شود در صورتی که تا مدت سه سال بعد از امتیاز کارخانه اقلاً یکى دایر نکرد این امتیاز لغو شود: عبدالوهاب رضوى‏

رئیس- ارسال می‌شود به کمیسیون ماده پنجم. (به شرح آتى قرائت شد) ماده پنجم- عدم تأسیس هر یک از کارخانه‌جات مذکوره در ظرف مدت‌هاى معینه در ماده سوم موجب الغاى امتیاز نسبت به قسمت مربوطه به آن مدت و ضبط بلاعوض ثلث وجه تودیعى با دریافت ثلث وجه مزبور از بانکى که ضمانت نموده است خواهد بود. بنابراین چنانچه پس از انقضاء ه سه سال و نیم از تاریخ مبادله امتیاز‌نامه هیچ یک از کارخانه‌جات مزبوره تشکیل نیافته باشد این امتیاز به کلى از درجه اعتبار ساقط و کلیه وجه‌الضمانه مجاناً و بلاعوض به دولت علیه تعلق خواهد یافت برعکس هر موقعى که یکى از کارخانه‌جات سه‌گانه در ظرف مهلت مربوط به آن تأسیس شود ثلث وجه تودیعى به صاحبان امتیاز مسترد و یا در صورت ضمانت بانک ضمانت مزبور نسبت به ثلث وجه بلااثر خواهد بود.

رئیس- آقاى کازرونى. (اجازه)

کازرونى- بنده عقیده‌ام این است تا تکلیف ماده قبل معلوم نشود در این ماده نمى‌شود مذاکره کرد.

رئیس- حالا که رأى نمی‌دهید آقاى آقا سید یعقوب (اجازه)

آقا سید یعقوب- موافقم.

رئیس- آقاى عظیمى. (اجازه)

عظیمى- موافقم.

رئیس- آقاى ارباب کیخسرو. (اجازه)

ارباب کیخسرو- اینجا یک شرطى کرده‌اند که اگر در این مدت‌ها کارخانه‌جات را به کار نینداختند و عمل نکردند این امتیاز ملغى است اما یک شرط دیگرى ان جا لازم داشته است و آن این است که اگر یک حوادثى روى بدهد و عذر موجهى براى طرف باشد نباید ملغى شود و در همه جا هم مرسوم است این شرط غلفت شده است.

رئیس- دیگر مخالفى نیست؟ آقاى آقا سید یعقوب. (اجازه)

آقا سید یعقوب- بنده گمان می‌کنم که این فرمایشى که آقاى ارباب فرمودند در نظر کمیسیون بود و در لایحه هم باشد اگر هم نباشد بنده که یکى از اعضاء کمیسون هستم عقیده‌ام این است که نوشته شود فرضاً وقتى که فرس ماژر شد او مسئول نیست.

رئیس- حق است ممکن است پیشنهاد بفرمائید.

شاهزاده شیخ‌الرئیس- (اجازه)

محمد‌هاشم میرزا شیخ‌الرئیس- بگوشم خورد که لفظ ضمانت و بانک خواندند خوب است نوشته شود ضمانت معتبر. بالفاظ بانک بنده مخالف هستم و فقط باید نوشته شود ضمانت معتبر.

رئیس- دیگر مخالفى ندارد؟ (گفتند خیر)

رئیس- ماده ششم (به شرح ذیل خوانده شد)

ماده ششم- اتباع داخله می‌توانند استفاده‌هاى معموله که تاکنون از سوس به عمل مى‌آورند ادامه دهند و این امتیاز به هیچ وجه مانع عملیات آنها نخواهد بود ولى عصاره‌گیرى از علف مزبور به وسیله کارخانه‌جات با انقضاى مدت مذکوره در ماده دوم منحصر به صاحبان امتیاز خواهد بود و دیگران از اقدام به آن ممنوع می‌باشند

رئیس- مخالفى ندارد؟ ماده هفتم قرائت می‌شود (به شرح ذیل قرائت شد) ماده هفتم- صاحبان امتیاز می‌توانند با اطلاع وزارت فوائد عامه و مطابق قوانین ایران براى اجراى موضوع این امتیاز به تشکیل شرکتى مبادرت نمایند مشروط بر این که هرگز شرکت مزبوره از هر حیث قائم‌مقام صاحبان امتیاز خواهد بود.

رئیس- آقاى داور مخالفند؟

داور- بلى. بنده اینجا مخالفم با یک جمله. چون اگر مقصود ما از این (اطلاع) این است که وقتى می‌خواهند شرکت را تشکیل بدهند یک اطلاعى بدهد به وزارت فوائد این عیبى ندارد. ولى اگر باید وزارت فوائد عامه اجازه بدهد اجازه لازم نیست و مطابق قوانین شرکت‌ها که عجالتاً کمیسیون عدلیه مشغول نوشتن آن قوانین است و اجازه را هم لازم ندانسته است باید عمل کند. بنابراین ذکر این جمله را در اینجا بنده زاید می‌دانم.

رئیس- آقاى آقا سید یعقوب. (اجازه)

آقا سید یعقوب- این را که آقاى داور فرمودند گمان مى‌کنم ما نقصیر نداشتیم وزارت فوائد عامه هم تقصیر ندارد به جهت این که قانون شرکت‌ها هنوز نگذشته است

داور- پس از گذشتن.

آقا سید یعقوب- معلوم است قوانین شرکت‌ها و قوانین قضائى فوق این قوانین است وقتی که آن قانون آمد این هم تابع آن قانون شرکت‌ها خواهد بود. رئیس- آقاى ضیاء‌الواعظین. (اجازه)

ضیاء‌الواعظین- موافقم.

رئیس- آقاى کازرونى. (اجازه)

کازرونى- موافقم.

+++

رئیس- شاهزاده شیخ‌الرئیس. (اجازه)

شیخ‌الرئیس- موافقم.

رئیس- آقاى نصرت‌الدوله. (اجازه)

نصرت‌الدوله- موافقم می‌خواستم توضیحى بدهم.

رئیس- آقا داور. (اجازه)

داور- بنده نخواستم اصرارى کرده باشم و اهمیت فوق‌العاده داده باشم ولیکن وقتى که نوشته‌اند موافق قوانین بالطبیعه باید موافق ترتیبى که آن قوانین پیش‌بینى مى‌کند رفتار شود اما ممکن است شما یک نفرى را با یک شرکتى را علاوه بر آن قوانین متعهدش کنید به یک قانون دیگرى چون آن قوانین که الان قسمت شرکت‌هایش تمام شده است و شاید تا چهارده یا پانزده روز دیگر طبع و بین آقایان هم توزیع شود و صورت قانون موقتى پیدا کند هیچ این تکلیف را معین نکرده است اجازه هم ضرورتى ندارد ولى اگر این جمله که اینجا نوشته‌اند تعبیر به یک اجازه بشود ممکن است با آن قوانین هم باز جمع بشود؟! یعنى بگویند گرچه این قوانین محتاج به اجازه ندانسته ولى شما که صاحب امتیاز هستید در امتیاز‌نامه خود تعهد کرده‌اید که با اطلاع دولت باشد. حالا اگر مقصود اطلاع است که آقاى مخبر بفرمایند فقط اطلاع است. و با این حال بازنوشتن آن فایده ندارد ولى اگر مقصود تحصیل اجازه است که همان طورى که عرض کردم باید حذف شود.

مخبر- گاهى می‌شود در بعضى مواد که شاید عقیده مخبر موافق با عقیده مخالفین باشد ولى مخبر از نقطه‌نظر کمیسیون باید دفاع کند در اینجا همان طور که آقاى داور فرمودند مقصود اجازه وزارت فوائد عامه نیست بلکه وقتى کلمه قوانین را گفت مقصود تطبیق آن شرکت است با قوانین جاریه حالا چه آن قوانین باشد که در کمیسیون عدلیه هست و در شرف تصویب شدن است و چه سایر قوانین پس وقتى که با قوانین مصوبه مطابقت پیدا کرد. البته وزارت فوائد عامه هم اجازه می‌دهد و اگر مطابقت نکرد اجازه نخواهد داد و الّا اگر با قوانین جاریه مطابقت کرد وزارت فواید عامه نمى‌تواند به میل خودش اجازه ندهد.

رئیس- آقاى شریعت‌زاده. (اجازه)

شریعت‌زاده- موافقم

رئیس- ماده هشتم قرائت می‌شود. (به شرح آتى خوانده شد)

ماده هشتم- ماشین آلات و ادوات مربوطه به این کارخانه‌جات براى مدت این امتیاز در موقع ورود به خاک ایران پس از اجراى تفتیشات لازمه از تأدیه حقوق گمرکى معاف خواهند بود و براى استفاده از این معافیت صاحبان امتیاز باید صورت آلات و ادواتى را که می‌خواهند وارد نمایند قبلاً به وزارت فوائد عامه تقدیم دارند تا بر طبق آن احکام لازمه به عهده اداره گمرک صادر شود.

رئیس- آقاى ضیاء‌الواعظین. (اجازه)

ضیاء‌الواعظین- عرضى ندارم.

رئیس- آقاى مشار اعظم. (اجازه)

مشار اعظم- بنده تصور می‌کنم با آن قانونى که مطرح بود و گذشت این ماده دیگر مورد نداشته باشد مگر این که به اختصار متذکر همان قانون بشوند. رئیس- آقاى آقا سید یعقوب. (اجازه)

آقا سید یعقوب- من نفهمیدم که آقاى مشار اعظم چه ایرادى کردند. در هر صورت ایرادشان غیر وارد است بلى یک لایحه قانونى تقدیم مجلس شد و به مجلس آمد براى تشویق اهالى مملکت و ارباب صنایع راجع به وارد کردن ماشین آلات. البته هر جائى که دستمان برسد این حرف را می‌زنم که دولت براى تشویق اهالى و زیاد کردن ماشین آلات این اسباب‌ها را از دادن حق گمرک معاف نماید. ولى آن راجع به ماشین‌هاى زراعتى بود و این راجع به ماشین‌هاى صنعتى است.

بعضى از نمایندگان- راجع به ماشین‌هاى صنعتى هم هست.

آقا سید یعقوب- بسیار خوب. ولى وقتی که این لایحه به کمیسیون آمد همچو قانونى از مجلس نگذشته بود قصاص قبل از جنایت که نباید کرد. حالا اگر آن قانون عمومیت دارد و شامل این ماده هم می‌شود مى‌توانیم در کمیسیون راجع به این موضوع صحبت کنیم ولى ماهم ناچار بودیم براى ترویج صنایع موافق همان حسى که شما داشتید و ما هم داشتیم این ماده را بنویسیم. رئیس- پیشنهاد آقاى ارباب کیخسرو قرائت می‌شود. بنده پیشنهاد می‌کنم ماده هشتم از قسمت و براى استفاده الى آخر حذف شود.

رئیس- ارسال می‌شود به کمیسیون ماده نهم (این طور قرائت شد)

ماده نهم- از روز به کار افتادن یکى از کارخانه‌جات مذکور در ماده سوم تا مدت پنج سال مواد مربوطه به گیاه سوس که در کارخانه‌جات مزبوره تهیه شده باشد در موقع خروج از ایران از تأدیه حقوق گمرکى معاف خواهند بود.

رئیس- آقاى آقا سید یعقوب.

آقا سید یعقوب- موافقم.

رئیس- آقاى داور.

داور- موافقم.

رئیس- مخالفى ندارد؟ (گفتند- خیر)

رئیس- ماده دهم. (به طریق ذیل خوانده شد)

ماده دهم- صاحبان امتیاز یا شرکت قائم‌مقام آنها موظفند که حقوق دولت را یک سال بعد از تأسیس هر یک از کارخانه‌جات خود همه ساله 3 درصد عملکرد کارخانه را قبل از آن که هیچ گونه خرجى از آن کسر شده باشد یاده یک عادیات خالص سالیانه آن را به دولت علیه کارسازى دارد ولى هرگاه در آتیه مالیات‌هاى قانونى وضع شود که به این کارخانجات اطلاق شده میزان آن از سه درصد یا ده درصد مذکور در فوق تجاوز نماید صاحبان امتیاز فقط ملزم به تأدیه مالیات مزبور خواهند بود.

رئیس- آقاى آقا سید یعقوب.

آقا سید یعقوب- موافقم

رئیس- آقاى داور.

داور- موافقم.

رئیس- آقاى یاسایى. (اجازه)

یاسایى- اینجا بطور تردید نوشته شده است که حق دولت عبارت است از سه صدم عادیات بدون این که مخارج کسر شده باشد یاده یک عادیات خالص و تردید در این قضیه موجب زحمت صاحب امتیاز خواهد بود و اگر ده یک عادیات خالص را مجزا پیشنهاد می‌کردند یا این که سد 3 از عادیات را بدون کسر مخارج مجزا پیشنهاد می‌کردند هم تلکلیف صاحب امتیاز معلوم بود و هم تکلیف دولت ولى چون به طور تردید نوشته شده همیشه یک اختلافاتى بین دولت و صاحب امتیاز تولید می‌شود زیرا هرکدام به صرفه خود نگاه می‌کنند مثلاً یک مرتبه صرفه صاحب امتیاز در ایناست که سه صدم بدهد بدون کسر مخارج و صرفه دولت این است که ده یک بگیرد بعد از وضع مخارج و یا بالعکس و به عقیده بنده خوب بود کمیسیون یک قسمت آن را قبول مى‌کرد.

مخبر- در اینجا اختیار با دولت است و صاحب امتیاز هم قبول کرده است که دولت هر کدام را اختیار کرد بپردازد البته مخلوط که نمی‌توان گرفت بنابراین هر کدام را که دولت قبول کند صاحب امتیاز می‌پردازد.

رئیس- ماده یازدهم (این طور خوانده شد)

ماده 11- عادیات خالص عبارت است از کلیه عمل کرد کارخانه پس از وضع مخارج لازمه ادارى و قیمت مواد اولیه و وجوه لازمه براى تعمیر و مرمت کارخانه. انتخاب 3% عادیات غیر خالص یا 10% عادیات خالص به اختیار دولت است رئیس- مخالفى ندارد. (گفتند- خیر)

رئیس- ماده دوازدهم (به این مضمون قرائت شد)

ماده دوازدهم- صاحبان امتیاز مکلفند که براى محاسبات کارخانه خود دفاتر منظمى ترتیب داده و همه ساله صورت‌حساب (بیلان) دخل و خرج خود را به دولت علیه تقدیم دارند به علاوه مفتشین دولت که داراى حکم کتبى باشند می‌توانند در موقع لزوم قبل از آن که صورت‌حساب (بیلان) محاسبات کارخانه تهیه شده باشد به دفاتر صاحبان امتیاز مراجعه نموده در صورتى که در آن سال دولت اخذ 10% عادیات خالص را تصمیم نموده باشد مبالغى که خارج از میزان مذکور در ماده (11) به خرج منظور شده باشد حذف نماید.

رئیس- مخالفى ندارد. (اظهارى نشد)

رئیس- ماده سیزدهم (به طریق آتى قرائت شد)

ماده سیزدهم- انتقال این امتیاز به هر نحوى از انحناء به اتباع خارجه یا شرکت‌هاى خارجى ممنوع و موجب الغاى امتیاز خواهد بود ولى در صورتی که موافق ماده (7) شرکتى تشکیل شود اتباع خارجه هم می‌توانند تا چهل و نه درصد از اسهام شرکت مزبوره خریدارى نمایند.

رئیس- آقاى عدل‌الملک (اجازه)

عدل‌الملک- بنده عرض می‌کنم آن چهل و نه درصدى را که کمیسیون فوائد عامه در نظر گرفته البته یک منظورى داشته است و به عقیده بنده این فاصله کوتاه آن منظور را تأمین نمى‌کند و بنده عقیده‌ام این است که چهل درصد یا چهل و سه درصد باشد براى این که در اقلیت و اکثریت با هم تماس نکنند.

رئیس- آقاى داور (اجازه)

داور- بنده تصور می‌کنم نظرى را که کمیسیون داشته است کاملاً تأمین شده براى این که نصف به علاوه یک سهام دست ایرانى‌ها است و مقصود حاصل است.

رئیس- آقاى کازرونى (اجازه)

کازورنى- بنده تصور می‌کنم قسمت اول ماده که نوشته شده است انتقال این امتیاز به اتباع خارجه جایز نیست گمان می‌کنم کافى باشد و اگر مقصود این است که سایر اتباع ایران هم می‌توانند سهام این کمپانى را بخرند و در منافع و مضارش سهیم باشند این را که در ماده هفت ذکر کرده است بنابراین دیگر استثناء لازم نیست و همین قدر کافى است که نوشته شود.

+++

انتقال این امتیاز به اتباع خارجه جایز نیست.

مخبر- وقتى که این قبیل امتیازات داده می‌شود نگرانى سیاسى در آن نیست و علت این که وزیر فوائد عامه این قید را کرده است بنابر معمول است و براى این است که در این مملکت یک جریان افکارى پیدا شده که می‌گویند شرکت‌ها باید همه‌اش ایرانى باشد در صورتی که اینجا موضوع امتیاز نه زمینى است نه راه آهنى است بلکه فقط یک کارخانه می‌آورند اینجا ورب- سوس درست می‌کنند و البته تصدیق می‌فرمائید که ممکن است خارجى‌ها هم در آن شرکت کنند و نمی‌دانم این چه فکرى است که در ایران پیدا شده است که می‌خواهند سرمایه خارجی‌ها در ایران بیاید در تمام دنیا سعى می‌کنند که پول‌هاى سایر ممالک به آنجا برود ولى در ایران تمام سعى می‌کنند که پول‌هاى خارجى به ایران نیاید و این چهل و نه درصد را که قرار گذاشته‌اند براى این است که اکثریت سهام در دست خارجی‌ها نیفتد ولى لازم است سرمایه آنها هم به ایران بیاید و به کار بیفتد.

(جمعى گفتند- مذاکرات کافى است)

رئیس- پیشنهاد آقاى کازرونى قرائت می‌شود. (به این نهج خوانده شد) بنده پیشنهاد می‌کنم که از کلمه ولى الى آخر حذف شود.

رئیس- ارجاع مى‌شود به کمیسیون ماده 14 (به طریق ذیل قرائت شد)

ماده چهاردهم- هرگاه اختلافاتى راجع به مواد این امتیاز‌نامه بین دولت علیه و صاحبان امتیاز تولید شود در صورتی که مقامات صلاحیتدارى وجود نداشته باشند موضوع اختلاف به دو نفر حکم که یکى از طرف وزارت فوائد عامه و دیگرى از طرف صاحبان امتیاز تعیین خواهد شد مراجعه می‌شود. حکمین مزبور قبل از شروع به رسیدگى حکم ثالثى را انتخاب می‌نمایند رأى حکمین و در صورت عدم توافق نظر آنها رأى حکم ثالث قطعى خواهد بود و به موجب حکم هیئت وزراء عظام به موقع اجرا گذارده می‌شود.

رئیس- آقاى شیروانى (اجازه)

شیروانى- بنده از این قانون استفاده مى‌کنم و راجع به محاکمه بین دولت و مردم چند کلمه عرض می‌کنم. در کمیسیون هم هروقت از این قبیل چیزها مى‌آمد و ماده راجع به محاکمه مطرح مى‌شد بنده با این طریق محاکمه‌ها مخالف بودم. در مملکت ما متأسفانه هنوز یک مقام صلاحیت‌دارى براى محاکمه بین مردم و دولت وجود ندارد. اخیراً گویا از یک ماده اصول محاکمات حقوقى استفاده کرده‌اند و آن هم اجرا نمى‌شود زیرا آن ماده اجازه مى‌دهد که تمام مسائل را عدلیه رسیدگى کند ولى اگر یک صلحیه خواست یک نفر عضو دولت را احضار کند تشریف نمی‌آورد در اینجا به عقیده بنده مسئله حکم یک چیز مجملى است براى این که به طرفین اجازه می‌دهد که هر کدام یک نظر حکم مجانى بلاحقوق و بى‌وظیفه انتخاب کنند و آن حکمى که از طرف صاحب امتیاز معین مى‌شود می‌خواهد حقوق صاحب امتیاز را حفظ کند. ولى از دولت مى‌ترسد زیرا آن کسى که حکم مى‌شود یک وقتى دراین مملکت یا وزیر بوده است یا معاون یا این که داخل در ادارات بوده است و البته مقام خودش را حفظ می‌کند والبته اگر آدم متدینى که باشد در موقع حکمیت سکوت مى‌کند و آن که از طرف دولت انتخاب شده است مسلماً حقوق دولت را حفظ خواهد کرد و آن ثالث هم تقریباً بینابین است و هر وقت بخواهیم قلم دست بگیریم و حساب کنیم مى‌بینیم حقوق دولت حفظ می‌شود ولى طرف صاحب امتیاز ملاحظه نمى شود و در عمل هم همین طور بوده است. زیرا دو سه تا کمپانى را همین طور از بین برده‌اند که حالا نمی‌خواهم در آن باب صحبت کنم و چند تاى آنها هم پائین جلوى چشم شما {دفبله} می‌دهند و متحصن شده‌اند به واسطه همین حکمیت که من نمی‌دانم از روى چه اصولى است و بنده در کمیسیون در مورد یکى از قوانین دیگر بود که پیشنهاد کردم تا یک مقام صلاحیت‌دارى براى محاکمه بین مردم و دولت تأسیس نشده است. بنده معتقدم محکمه تمیز که بالاترین محاکم است و یک قدرى وزن دارد و آن محکمه مرجع تظلمات بین مردم و دولت باشد و من محکمه تمیز را اصلح مى‌دانم و حکم را موثر نمی‌دانم.

رئیس- آقاى داور (اجازه)

داور- بیانات نماینده محترم راجع بدعاوى است که مردم بر دولت دارند و بنده هم با آن قسمت کاملاً موافق هستم و تمنى مى‌کنم یک توجهى به آن بکنند و یک کارى بکنند بلکه در این مجلس این کار به کلى خاتمه پیدا کند و من بعد در ایران یک امنیت قضائى از طرف دولت باشد یعنى وقتى که یک کسى که با دولت سروکار دارد بالاخره مثل اغلب اشخاصى که با دولت سروکار داشته‌اند نشوند و به روز سیاه نیفتد و از طرف دولت هم در این خصوص مشغول هستند و خود بنده هم با آقاى معاون عدلیه مشغول تهیه یک لایحه قانونى هستیم یعنى ایشان یک لایحه قانونى ترتیب دادند و تقدیم مجلس مى‌کنند ولى راجع به قسمت حکمیت بنده تصور می‌کنم که اگر یک ترتیبى را پیش بگیریم که نه فقط با دولت بلکه اگر تمام دعاوى بترتیب حکمیت حل شود بهتر است و باید سعى کرد که حکمیت را ترویج کرد تا این که مردم گیر محاکم نیفتد نه این که بنده بخواهم از محاکم تنقید کرده باشم خیر محاکم هم خوب هستند ولى وقتى که یک عده ده پانزده نفرى که به چند محکمه تقسیم می‌شوند و بایستى رسیدگى به تمام دعاوى مردم این شهر بکنند طبیعتاً کارها دچار به طوء جریان مى‌شود و مردم بایستى سال‌ها معطل شوند تا کارشان تمام شود در صورتى که به ترتیب حکمیت کار به سهولت و آسانى و زود تمام شود و یک قسمت دیگر از محسنات حکمیت این است که حکم و قاضى را خود آن اشخاصى که با هم دعوى دارند تعیین می‌کنند و بهترین قاضى آن قاضى است که خود شخص معین کند. پس به طور کلى وقتى که شخص این عقیده را داشته باشد راجع به دولت به طریق اولى باید این کار را کرد براى این که قضات از طرف دولت وظفند البته کسى این تصور را نمى‌کند. اما اگر کسى برخلاف حق به ملاحظه طرفدارى دولت خواست حق کسى را پایمال کند و یک حکمى بدهد البته آن کسانى که مأمور دولت هستند بیشتر در تحت فشار هستند.

شیروانى- قاضى مأمور نیست

داور- بنابراین طریق حکمیت خیلى خوب ترتیبى است و در عمل هم دیده شده است و خود دولت مى‌گوید که غالباً حکم‌ها خود من را محکوم کرده‌اند و مخصوصاً خود بنده یک وقت دریک مرافعه بین یکى از تجار و وزارت جنگ حکم بودم و بنده وزارت جنگ را محکوم کردم و هیچ طورى هم نشد. بنابراین باید اصل حکمیت را قبول کرد و در موقعى که بنده در کمیسیون نفت عضویت داشتم آنجا یک چیزى را تذکر دادم و طرف توجه آقایان هم شد حالا هم آن را می‌خواهم تذکر بدهم تا رفع نگرانى آقاى شیروانى می‌فرمایند این اشخاصی که اینجا هستند حکمیت کار اینها را به این جا رسانیده است در صورتى که حکمى در بین نبوده است. این اشخاص متخصص که بر دولت ادعا دارند مرجع نداشتند و وقتى شما مرجع را معین کردید کار درست مى‌شود و باید یک کارى کرد که عملى بشود. در چه صورت عملى مى‌شود؟ در صورتی که اگر اشخاصى که با دولت طرفیت دارند بگویند ما می‌خواهیم به حکمیت رجوع کنیم دریک مدت معینى طرفین مجبور باشند حکما را معین کنند و الّا ممکن است صاحب امتیاز با دولت اختلافى پیدا کند و به دولت اخطار کند که این مسئله محل اختلاف است بیایند بنشینند و این کار را خاتمه دهید با این که دولت به او اطلاع بدهد و آن وقت دولت حکم خود را معین نکند و صاحب امتیاز گیر بیفتد بالعکس صاحب امتیاز معین نکند. بنده در این موضوع در کمیسیون نفت هم عرض کردم و همه موافقت کردند و طرف توجه هم شد این است که حالا هم تذکر می‌دهم و آقاى مخبر هم می‌توانند در کمیسیون اصلاح نمایند. باید این طور باشد که وقتى می‌خواهند حکم تعیین کنند باید یک مدتى را معین کنند که در مدت یک ماه یا دو ماه هر طور صلاح دانستند حکم کنند و اگر در آن مدت یکى از طرفین حکم خود را معین نکرد حق با طرف دیگر باشد به این ترتیب که وقتى صاحب امتیاز به دولت یا دولت به صاحب امتیاز اخطار کرد که باید در مدت یک ماه یا دو ماه حکم خود را معین نمائید (معمولاً که مدت آن دو ماه است) آن وقت طرفین حکم خود را معین کنند و آنها بنشینند و قضیه را ختم کنند و وقتى که دولت یا کمپانى حکم خود را در ظرف مدت معینه نفرستادند مثل این است که تصدیق حق دیگر را کرده باشد. بنابراین بترتیب قضات حکمیت کار به سهولت می‌گذرد بدون این که به محکه تمیز مراجعه شده و چندین سال معطل نشوند و قضیه در مدت معین که منتها دو ماه باشد ختم می‌شود. (جمعى از نمایندگان- مذاکرات کافى است

بعضى گفتند- کافى نیست)

رئیس- رأى می‌گیریم به کفایت مذاکرات آقایان موافقین قیام نمایند (اکثر برخاستند)

رئیس- معلوم می‌شود کافى است. پیشنهادها قرائت می‌شود.

(به این طریق خوانده شد) بنده پیشنهاد می‌کنم عبارت ذیل از ماده حذف بشود: (مقامات صلاحیت‌دارى وجود نداشته باشد)

نصرت‌الدوله- بنده پیشنهاد می‌کنم این عبارت از ماده 4 حذف شود: در صورتى که مقامات صلاحیت‌دارى

+++

وجود نداشته باشد. ارباب کیخسرو

رئیس- پیشنهادها ارسال می‌شود به کمیسیون. ماده 15

مشار اعظم- بنده پیشنهادى دارم

رئیس- بفرستید به کمیسیون ارسال مى‌شود. ماده 15 قرائت مى‌شود: (به این مضمون قرائت شد)

ماده الحاقیه- براى به دست آوردن علف اصل‌السوس رضایت مالکین اراضى شرط و به عهده صاحبان امتیاز است که ترضیه مالکین اراضى را به عمل آورند.

رئیس- آقاى شیروانى (اجازه)

شیروانى- بنده نمى‌دانم به چه مناسبت ماده الحاقیه نوشته‌اند خوب است همان ماده 15 باشد.

رئیس- ماده پانزده خوانده بود. آقاى عدل‌الملک (اجازه)

عدل‌الملک- اینجا بطور مطلق نوشتن که رضایت مالکین را تحصیل کنند این ترتیب خیلى مشکل است براى این که به محض این که مالکین احساس کردند از این محل مى شود یک استفاده کرد خیلى مشکل است که رضایت آنها به عمل آید بنده پیشنهاد می‌کنم که یک راه حلى تعیین و یک حدى براى مالکین معین نمایند.

رئیس- آقاى داور (اجازه)

داور- بنده گمان می‌کنم که اگر بطرز عادله یا یک همچو چیزى بنویسند بهتر است.

رئیس- آقاى طهرانى (اجازه)

طهرانى- بنده با آقاى عدل‌الملک موافقم زیرا وقتى که صاحب امتیاز مجبور باشد رضایت مالکین را جلب کند اخلاق ما ایرانى‌ها این است که اگر دیدیم یک چیزى طرف توجه است اگر قیمتش یک تومان باشد ده هزار تومان قیمت روى آن مى‌گذاریم. بنده عقیده‌‌ام این است که اول استرضاى خاطر صاحب ملک را جلب نمایند اگر استرضاى خاطر ملک به عمل نیامد اینجا جاى تعیین حکم است که یک نفر حکم مالک معین کند و یک حکم هم صاحب امتیاز و هر قیمت عادله را که حکمین معین کردند صاحب امتیاز مکلف است به مالک بدهد و الّا این ترتیب ضرر براى صاحب امتیاز است و پیشرفت هم نخواهد کرد.

رئیس- شور اول تمام شد. باید رأى گرفت به شور دوم. آقایانی‌ که شور دوم را تصویب مى‌کنند قیام فرمایند. (اغلب قیام نمودند)

رئیس- تصویب شد براى اطلاع خاطر آقایان عرض می‌کنم که لایحه تفریغ بودجه سنه گذشته مجلس رسیده است به کمیسیون محاسبات ارسال می‌شود جلسه آتیه روز سه‌شنبه.

حاج میرزا عبدالوهاب- روز سه‌شنبه وفات است.

رئیس- روز چهارشنبه (جمعى از نمایندگان گفتند- روز پنجشنبه)

رئیس- با چهارشنبه آقایان مخالفند رأى مى‌گیریم به این که جلسه روز چهارشنبه باشد آقایانى که تصویب مى‌کنند قیام نمایند. (عده معدودى قیام نمودند)

رئیس- تصویب نشد. جلسه آتیه روز پنجشنبه. دستور:

اولاً- خبر کمیسیون بودجه راجع به بودجه مملکتى. ثانیاً- لایحه عوارض بلدى. ثالثاً- خبر کمیسیون بودجه راجع به مستمرى دکتر کوپن. آقاى آقا میرزا شهاب.

آقا میرزا شهاب- قانون استخدام کشورى مستخدمین مجلس را مشمول آن قانون نمى‌کند ولى در یک ماده از قانون مى‌نویسند که قانون استخدام آنها را هیئت رئیسه تصویب شده و از مدتى هم که قانون استخدام کشورى تصویب شده است دو سال مى‌گذرد و مستخدمین مجلس بلاتکلیف هستند و گمان می‌کنم به موجب ماده 70 قانون استخدام باید همان قانونى که از تصویب هیئت رئیسه گذشته است به مجلس پیشنهاد شود و دیگر محتاج به رفتن به کمیسیون نیست از این جهت اگر آقایان صلاح بدانند این ماده قانون اجرا شود و همان قانون را به مجلس پیشنهاد نمایند.

رئیس- آقاى شیروانى (اجازه)

شیروانى- مطابق رأى مجلس همان قانون آمد به کمیسیون تجدید‌نظر در نظامنامه داخلى و دیروز تمام شد و راپورت آن عنقریب تمام مى‌شود.

رئیس- آقاى سلطان العلماء (اجازه)

سلطان‌العلماء- بنده مى‌خواستم راجع به حقوق ورثه مرحوم مستشار دفتر عرض کنم جزء دستور شود

رئیس- در هر جلسه یک کار نوعى و یک کار شخصى بکنید بهتر است پیشنهادى از طرف آقاى زعیم رسیده است قرائت مى‌شود.

(به این مضمون خوانده شد) پیشنهاد می‌کنم راپورت کمیسیون تجدید‌نظر در قانون انتخابات جزو دستور آتیه پنجشنبه شود.

رئیس- مخالفى ندارد. (اظهارى نشد)

رئیس- در درجه چهارم گذاشته مى‌شود. آقاى ضیاء‌الملک (اجازه)

ضیاء‌الملک- بنده تقاضا می‌کنم لایحه استخدام یک نفر بیطار فرانسوى براى سرم‌سازى جزء دستور شود.

رئیس- دستور خیلى سنگین است. مى‌ماند براى بعد.

(مجلس 3 ربع ساعت بعد از ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شوراى ملى- مؤتمن‌الملک

منشى- على اقبال‌الممالک

منشى- معظم‌السلطان‏

+++

یادداشت ها
Parameter:292594!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)