کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس ملی » دوره چهارم مجلس ملی

0.0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره4
[1396/04/25]

جلسه: 10 صورت مشروح مجلس صبح یوم سه شنبه چهارم ذیحجه 1339 مطابق 17 برج اسد 1300  

مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره4

جلسه: 10

صورت مشروح مجلس صبح یوم سه شنبه چهارم ذیحجه 1339 مطابق 17 برج اسد 1300

مجلس دو ساعت قبل از ظهر در تحت ریاست آقاى مؤتمن­الملک تشکیل گردید.

صورت مجلس لیله یکشنبه دوم را شاهزاده نصرت‌الدوله قرائت نمودند.

رئیس- نسبت به صورت مجلس اعتراضى هست؟ (گفته شد خیر) صورت مجلس تصویب شد.

شب یکشنبه دو جلسه منعقد شد خیلى منتظر شدیم که عده کافى شود. بالاخره عده 54 نفر شد و براى مذاکرات کافى بود بعد معلوم شد در موقع رأى گرفتن یک نفر از آقایان نمایندگان خارج شده و آقایان منشیان هم ملتفت این امر نشده بودند. راجع به پنج فقره اعتبارنامه در اینجا خوانده شد و رأى گرفته و تصویب شد تماماً باطل بوده است. خواستم این مسأله را به عرض آقایان برسانم که در جلسه بعد این امر را اصلاح و ترمیم کنند. (بعضى گفتند صحیح است.)

رئیس- آقاى آصف‌الممالک (احضار) راپورتى است راجع به آقاى مدرس باید قرائت شود. (آقاى آصف‌الممالک براى قرائت راپورت در محل نطق حاضر شدند.)

شیخ‌الاسلام- بنده عرض می‌کنم چرا جلسه بعد؟

رئیس- شما تازه تشریف آورده‌اید و از نظامات مجلس مطلع نیستید.

شیخ‌الاسلام- خوب است بفرمایید تا مطلع شوم.

رئیس- بایستى اول اجازه بخواهید آن وقت حرف بزنید.

شیخ الاسلام- یک مرتبه دست بلند کردم و اجازه خواستم جوابى داده نشد.

رئیس- مطلبى دارید اظهار نمایید.

شیخ‌الاسلام- عرضم این است که فرمودید آن اعتبارنامه‌هاى پنج‌گانه که باطل شده است جلسه بعد در آنها رأى گرفته می‌شود. دلیل این که جلسه بعد در آنها رأى گرفته می‌شود چه چیز است؟

رئیس- براى این که آقایان ملتفت این امر نبودند در هر امرى که پیش مى‌آید باید قدرى تأمل بشود بعد اقدام بشود بهتر است (تصدیق کردند.)

رئیس- آقاى حاج شیخ اسدالله راجع به این مطلب است؟

حاج شیخ اسدالله- بلى. ممکن است جزء دستور همین جلسه شود و بعد از خواندن اعتبارنامه‌ها رأى گرفته شود.

رئیس- اگر اصرارى در این کار دارید پیشنهاد بفرمایید تا رأى بگیریم.

حاج شیخ اسدالله- چشم.

رئیس- (خطاب به آقاى آصف‌الممالک بخوانید.)

(آقاى آصف‌الممالک راپورت شعبه چهارم را راجع به نمایندگى آقاى مدرس به مضمون ذیل قرائت نمودند.)چون بر طبق صورت مجلس انتخابات طهران آقاى حسینعلی خان نواب وزیر مختار مقیم برلن که یازدهمین نماینده طهران و توابع آن محسوبند و با اکثریت 3172 رأى از 11803 رأى انتخاب کنندگان حوزه مزبور به نمایندگى تعیین شده‌اند به موجب تلگرافاتى که از ایشان به وزارت خارجه رسیده و سواد مصدق آن در دوسیه انتخابات ضبط است از نمایندگى استعفاء نموده و ماده 43 قانون انتخابات نظر به این که هرگاه نماینده قبل از گرفتن اعتبارنامه قبول نمایندگى ننماید از بقیه منتخبین آن حوزه کسی که نسبتاً حائز اکثریت است به نمایندگى تعیین می‌شود و بر حسب دفاتر ثبت آرائی که از انتخابات طهران موجود است پس از آقاى نواب اکثریت اول شامل مرحوم آقاى سیدحسین اردبیلى و ثانى مرحوم حاجى محمدتقى شاهرودى بعد از آن آقاى ملک‌الشعراء بوده است که اولى داراى 3992 رأى و دومى داراى 2990 رأى و سومى داراى 2869 رأى ثابت بوده‌اند و چون مدلول ماده 43 شامل حال آن دو نفر نیز گردیده به این معنى که هر دو قبل از قبول نمایندگى و دریافت اعتبارنامه وفات نمودند ناچار بر حسب ماده مزبور شخصى که بعد از دو نفر متوفى حائز اکثریت است باید به نمایندگى تعیین و معرفى شود و به همین جهت وزارت داخله در 9 جدى 1299 مطابق 9 ربیع الاول 1339 که بر حسب اراده ملوکانه افتتاح مجلس چهارمین دوره تقنینیه را مى‌خواست در آتیه نزدیک اعلام نماید به ایالت طهران نوشت که چون آقاى حسینعلی خان نواب از نمایندگى استعفا داده‌اند معلوم دارند و از هر کس از منتخبین بعد از ایشان حائز اکثریت بوده هیئت نظار مرکزى مراجعه شود اعتبارنامه نمایندگى او را تهیه و توسط وزارت داخله به اداره مباشرت مجلس شوری اعلام گردد و از ایالت طهران در 22 جدى 99 به وزارت داخله می‌نویسد که چون اکثریت بعد از آقاى نواب شامل حال مرحومین آقا سید حسین و حاج محمدتقى نموده و آنان نیز قبل از قبول وفات یافته‌اند و (آقاى ملک‌الشعراء هم که آراء ثابته ایشان بر آراء ثابته آقاى مدرس مقدم نموده و در آن تاریخ به نمایندگى بجنورد معرفى و اعتبارنامه دریافت کرده‌اند.)لهذا اکثریت شامل آقاى مدرس است و ایشان را به نمایندگى معرفى می‌نماید و در همان اوقات وزارت داخله به آقاى مدرس نمایندگى ایشان را اعلام و رد یا قبول را استعلام مى‌کند و معظم له قبول نمایندگى را به وزارت داخله اظهار و بر حسب مراسله از وزارت داخله به ایالت طهران مقرر می‌شود که انجمن نظار را جمع و تعیین تکلیف اعتبارنامه آقاى مدرس را معلوم و به وزارت داخله اطلاع بدهند. اقدام این امر با قضایاى نود روزه کودتا مصادف و تعیین این تکلیف در بوته اجمال مانده است تا در اواخر رجب گذشته که موجبات افتتاح مجلس فراهم می‌شود مجدداً از وزارت داخله به حکومت طهران مراجعه و حضور آقایان نظار و مدارک اعتبارنامه را حاضر می‌نماید. حکومت نیز آقایان نظار را به دفعات دعوت و پس حضور قضیه را مطرح بحث قرار داده مطابق دو فقره نوشته که یکى در تاریح 15 شوال گذشته و دیگرى در تاریخ 23 شهر مزبور است هیئت نظار پس از مراجعه به جواب‌هاى آقاى نواب که توسط وزارت خارجه به وزارت داخله مخابره شده نظریه این که در جواب‌هاى مزبوره تصریح به کلمه استعفاء نشده استعفاى قطعى را استنباط ننموده و از آن رو از دادن اعتبارنامه احتیاط ورزیده و استعلام مجددى را از آقاى نواب به حکومت طهران پیشنهاد می‌نمایند و به همین تفصیل از حکومت طهران به وزارت داخله و از وزارت داخله به مقام ریاست مجلس شوراى ملى حاکى از این است که از جواب‌هاى سابق و لاحق آقاى نواب و اطلاع از جریان امور استعفاى آقاى نواب را کاملاً وزارت داخله استنباط نموده و مخابره و استعلام مجددش را ضرور ندانسته است.

هیئت رئیسه مجلس شوراى ملى نیز برحسب وظیفه قانونى رسیدگى و حکمیت مسأله را به موجب

+++

ماده 4 و ماده 147 نظامنامه داخلى به شعبه 4 رجوع ومحول داشت. علی‌هذا شعبه 4 پس رسیدگى و تدقیقیات واقعه که در اطراف قضیه به عمل آورده و در جلسات عدیده تبادل نظر نموده بالاخره در سیم ذیقعده 39 رأى قطعى خود را به شرحی که اظهار می‌شود به مجلس شوراى ملى عرضه می‌دارد. بنابراین در مرحله اولیه که انتخابات طهران خاتمه یافته است ولایات طهران مراتب را به وزارت داخله اطلاع و نمایندگان حوزه انتخابیه طهران را معرفى نموده راجع به نمایندگى آقایان مهاجرین که در خارج بوده‌اند لزوم اطلاع به آنها را از رد و قبول نمایندگى پیشنهاد مى‌کنند و در همان تاریخ وزارت داخله به وزارت خارجه مراجعه و مرحوم علاءالسلطنه تلگرافى که حاکى از نمایندگى آقایان تقى‌زاده و سلیمان میرزا و مساوات و آقامیرزا طاهر و خود نواب است به آقاى حسینعلى خان مخابره و در آخر تلگراف مزبور نظر دولت را که استقرار آقاى نواب بر مقام نمایندگى مختار دولت علیه در برلن باشد به ایشان خاطر نشان نموده و اظهار می‌دارد که به واسطه اهمیت موقع نظر دولت بر این است که جنابعالی از قبول نمایندگى استعفاء و خدمات مهم‌ترى را در آنجا عهده‌دار باشید و در جوابى که آقاى نواب در آن تاریخ به وزیر خارجه می‌گویند نظر دولت را که حاوى استعفاى خودشان از مقام نمایندگى است تصدیق می‌نمایند که عین جواب براى اطلاع مجلس درج می‌شود (وزارت خارجه تقى‌زاده سلیمان میرزا. مساوات. میرزا طاهر وکالت را قبول و در باب خود بنده نظر دولت را تصدیق ولى با نرسیدن مقررى تکلیف چیست و هیجدهم ربیع‌الاخر 1336 حسینقلى) در تاریخ 26 شهریور مزبور مرحوم علاءالسلطنه بر حسب مدلول جواب آقاى حسینقلی خان (نواب) در جواب ایشان مجدد تلگراف ذیل را مخابره می‌نماید (حسینقلى خان نواب در خصوص تقى‌زاده. سلیمان میرزا طاهر به وزارت داخله اطلاع خود جنابعالى موافق صلاح مملکت باید در برلن بمانید. مقررى هم به زودى خواهد رسید. علاءالسلطنه) هر چند از جواب مزبور و تصدیقى که راجع به نظر دولت در توقف برلن و استعفاى از وکالت آقاى نواب نموده به خوبى واضح است که ایشان باقى بودن در مقام خود و استعفاى از نمایندگى مرحج شمرده و به همین عزیمت باقى بوده‌اند. با این حال در نهم ربیع آخر 1339 که بناى افتتاح مجلس بوده است از وزارت مجدداً به آقاى نواب مراجعه و براى این که افتتاح مجلس را در نیمه دسامبر مقرر داشته بودند تلگرافاً به ایشان اخطار می‌شود که چنانچه ایشان و آقاى تقى‌زاده قبول نمایندگى را نموده‌اند به فوریت اعلام داشته زودتر حرکت نمایند و در این مخابره اشعار به رجحان توقف ایشان هم در برلن نشده بلکه رد و قبول را موکول به رأى خود ایشان گذارده نهایت لزوم حرکت را اخطار کرده‌اند. مجدداً آقاى نواب به شرح ذیل جواب می‌دهد. بعد عنوان نمره 87 زیارت آقاى تقى زاده وکالت را قبول کردند متمنى هستند اعتبارنامه ایشان را از مجلس گذرانیده بفرستید منتظر هستند وسایل مسافرت قدرى سهل‌تر شود. به واسطه بى‌ترتیبى راه‌ها و ضعف بنیه حرکت فورى را لازم می‌دانید. به واسطه همین مشکلات از قبول وکالت معذور هستم. حسینقلی از ملاحظه و تطبیق سؤال و جواب‌ها و تصدیق اول آقاى نواب نظر دولت را به این که استعفا از نمایندگى نموده و در مقام خود برقرار بماند و جواب ثانوى که اشعار می‌دارد آقاى تقى‌زاده وکالت را قبول و منتظر گذشتن اعتبارنامه و تسهیل وسایل حرکت هستند ولى من به همین جهات از قبول وکالت معذورم. به خوبى واضح است که آقاى نواب از قبول نمایندگى معذرت جسته و فى‌الحقیقه استعفا را در تلو عبارات دیگرى گفته‌اند و هیچ محتاج نبوده که کلمه استعفاء را در جواب بگویند چه اگر نظر ایشان فى‌الحقیقه قبول وکالت بوده همان طور که آقاى تقى زاده حرکت خود را مشروط قرار داده ایشان هم در صورتی که بعد از جواب اول تردیدى در قبول نمایندگى حاصل کرده بودند ممکن بود بگویند من هم به فلان ترتیب براى حرکت حاضرم تا چه برسد به این که مصرحاً بگویند به همان جهات از قبول وکالت معذور هستم. بنا به مراتب معروضه شعبه چون از جواب‌هاى آقاى نواب و دیگر اطلاعات خارجى استعفاى قطعى ایشان را استنباط نموده مسلم می‌داند و به شرحی که در تعرفه راپورت اظهار شده پس از اظهارات از آقایان فوق‌الذکر اکثریت شامل آقاى مدرس می‌باشد لهذا شعبه نمایندگى آقاى مدرس را از حوزه انتخابیه طهران و توابع که‏ با اکثریت 2829 رأى ثابت از 11803 رأى انتخاب کنندگان حوزه مزبور است تصدیق و صحت انتخابات ایشان را به اتفاق آراء رأى می‌دهد.

رئیس- نسبت به راپورت مخالفى هست یا نه؟

سلیمان میرزا- بنده مخالف نیستم یک پیشنهادى نسبت به راپورت دارم اگر اجازه بفرمایید چون تعیین دستور مجلس با خود مجلس است همیشه می‌تواند دستورش را تغییر و تبدیل بدهد این راپورت خیلى مشروح و مفصل است و مخصوصاً جمله اخیر آن که نوشته بودند (به واسطه پاره اطلاعات خارجى) این است که بنده تصور می‌کنم قدرى دقت در آن لازم است و بدون این که بنده اظهار مخالفت بکنم عرض می‌کنم که هنوز اطلاع کامل از جریان این مطلب که در راپورت پیچیده نوشته شده بود ندارم بنابراین به آقایان رفقا پیشنهاد می‌کنم که اگر ممکن است این موضوع را به جلسه آتیه موکول بفرمایید تا بنده فرصتى پیدا کنم و دوسیه را بخوانم بعد از روى اطلاع کامل اظهار عقیده بکنم.

مستشارالسلطنه- بنده این نظریه حضرت والا را بی‌موقع می‌دانم به جهت این که راپورت کاملاً قرائت شده حالا اگر نظریه‌اى دارند و در معنى مخالفت دارند باید او را پیشنهاد کنند.

رئیس- آقاى سلیمان میرزا (اجازه نطق)

سلیمان میرزا- بنده هیچ نظریه نداشتم و پیشنهادى کردم و عرض کردم که به موجب نظامنامه داخلى مجلس حق دارد دستور خودش را تغییر بدهد اگر آقایان وکلا‌ اکثریت مجلس با این پیشنهاد بنده مساعدت مى‌کنند این راپورت بماند براى جلسه آتیه اگر مساعدت نمی‌کنند مثل سایر پیشنهادها حکمیت با اکثریت است.

رئیس- آقا سید یعقوب (اجازه نطق)

آقاسید یعقوب- این راپورت گمان می‌کنم هیچ وجه مقتضى ندارد. و مخصوصاً آن عبارتى را که آقاى نواب در جواب گفته‌اند، من از قبول وکالت معذرت می‌خواهم کافى است و با این تصریح بى‌جهت اسباب شبهه براى حضرت والا شده ما محتاج به اطلاعات خارجى نیستیم صریح تلگراف این است که من از قبول نمایندگی معذرت مى‌خواهم بعد از این که این عبارت به این صراحت در تلگراف شده است دیگر گمان نمی‌کنم جاى شبهه باقى باشد و گمان مى‌کنم مطابق فرمایشى که آقاى مستشارالسلطنه فرمودند مسأله مخالفت باشد و‌الا راپورت جامع است.

آصف‌الممالک- مخبر شعبه- عرض مى‌کنم به قدری که لازم بوده است در جریان انتخابات طهران و استعفاى آقاى نواب و تحقیقاتى که راجع به اکثریت آراء نسبت به ایشان باشد و موضوع این که این استعفا واقعاً استیفا بوده است به عبارت دیگرى ذکر شده است یا خیر. تمام این تحقیقات در شعبه شده و به قدر کافى در راپورت توضیحات داده شده است اما آن کلمه که می‌فرمایند (به واسطه تحقیقات خارجى) بلى تحقیقات خارجى این بوده است که از بعضى از آقایان مهاجرین که تحقیقات شده اظهار داشتند که آقاى نواب از همان وقت هم مایل آمدن نبودند نظریه دولت را راجع به توقف در آنجا تصدیق کرده بودند به این جهت در سایر ترتیبات راپورت هم بنده تصور نمی‌کنم که محتاج به توضیحات و مطالعات باشد حالا اگر آقایان پیشنهاد آقاى سلیمان میرزا را بپذیرند آن موضوع دیگرى است.

رئیس- آقا سید فاضل (اجازه)

آقاسید فاضل- بنده چون عضو شعبه چهارم هستم عرض می‌کنم که آنچه آقاى آصف‌الممالک مخبر شعبه بیان فرمودند در واقع اخبار از عقیده شعبه بوده ولیکن چون شاهزاده سلیمان میرزا به مجلس پیشنهادى نمودند لازم دانستم بعضى چیزها را عرض بکنم خلاصه راپورت دو مسأله است یکى این که آقاى مدرس بعد از فوت دو نفر منتخبین طهران اکثریت دارند و یکى این که آقاى حسینقلى خان استعفا داده‌اند انتخاب آقاى مدرس هم جزء انتخابات طهران است روش و طرز انتخابات طهران نسبت به تمام نمایندگان طهران یکى است منتهى گفتگویى که راجع به آقاى مدرس هست دو چیز است یکى این است که دو نفر فوت شده است نوبت به ایشان رسیده است و یکى هم آقاى حسینقلى خان نواب استعفا داده‌اند. استعفاى آقاى به عبارت معذورم یا معذرت می‌خواهم ذکر شده است و این کنایه است که ابلغ از تصریح است. به عقیده بنده اگر آقای نواب اظهار می‌کردند مستعفی هستم قریب به نزاکت نبود گمان می‌کنم که این یکى از مواقعى است که کنایه ابلغ از تصریح است و هیچ محتاج به تجدیدنظر نیست.

رئیس- پیشنهادى که آقاى سلیمان میرزا کردند این بود که این راپورت بماند براى جلسه دیگر

+++

حالا در اینجا رأى می‌گیریم.

جلیل‌الملک- بنده توضیح می‌خواهم.

رئیس- از آقاى مخبر.

جلیل‌الملک- بلى.‏

رئیس- بفرمایید.

جلیل‌الملک- بعد از آن که وزارت داخله مراجعه کرده است به مجلس...

رئیس- فعلاً در اصل موضوع مذاکره نیست. مى‌خواهیم راجع به این پیشنهاد رأى بگیریم که امروز نسبت به راپورت رأى گرفته شود یا بماند براى جلسه دیگر آقایانى که عقیدشان این است که امروز رأى گرفته شود قیام فرمایند (اغلب قیام کردند)

رئیس- تصویب شد حالا دیگر آقاى جلیل‌الملک توضیح بخواهند بفرمایند.

جلیل‌الملک- از آقاى مخبر شعبه توضیح مى‌خواهم این است که در راپورت مى‌نویسند از حکومت رجوع به وزارت داخله شده و از وزارت داخله به ریاست مجلس می‌خواهم بدانم بعد چه اقدام شده است.

آصف‌الممالک- اگر به راپورت درست دقت شده بود گمان مى‌کنم تمام این توضنحات در راپورت داده شده بعد از این که بعضى اعضاء انجمن از کلمه معذور هستم استعفاى ایشان را نفهمیدند به این جهت از ایالت طهران تقاضا کردند که در ثانى تلگرافاتى به آقاى نواب بشود که ایشان کلمه استعفا را صریحاً در ضمن تلگرافشان بگویند از حکومت طهران به وزارت داخله مراجعه می‌شود وزارت داخله چون خودش استعفاى ایشان را استنباط کرده بود خود را محتاج به این تجدید تلگراف بدانسته مراجعه کرده اند به هیئت رئیسه مجلس و چون از طرف رئیس هم به شعبه رجوع شده است و شعبه هم محتاج ندیده است که تجدید تلگراف و تجدید سؤال بشود زیرا از جواب آقاى نواب چنین مستفاد می‌شود که ایشان توقف در آنجا را اولى دانسته‌اند و از وکالت هم خودشان را معذور داشته‌اند

رئیس- آقاى سلیمان میرزا (اجازه نطق)

سلیمان میرزا- چون همه آقایان بهتر از بنده می‌دانند که در اطراف این مسأله در داخل خارج چه صحبت‌ها می‌شود بنده خواستم با کمال نزاکت تقاضا بکنم که مجلس رأى را به جلسه آتیه موکول نماید تا بنده از روى اطلاع حرف بزنم و رأى بدهیم چون متأسفانه آقایان وکلاء رأى ندادند. بنابراین از یک حق وکالتى که مى‌خواستم از آن استفاده کنم عرض مى‌کنم مخالفم تا مطالعات خود را بکنم پس مذاکرات می‌ماند به جلسه آتیه منتهى آن وقت می‌خواستم این کار با نزاکت شده باشد.

رئیس- این اظهارات با رأى مجلس تناقض دارد چون رأى گرفتیم که امروز رأى گرفته شود. لهذا قبلاً می‌بایستى بفرمایید مخالفم به این ملاحظه بنده مجبورم رعایت مواد نظامنامه داخلى را بکنم (جمعى تصدیق کردند)

سلیمان میرزا- در این خصوص دو ماده نظامنامه است که با یکدیگر مزاحمت دارد و معلوم نیست تفسیر چه چیز است در نظامنامه داخلى این مسأله هم مسکوت عنه است. یک مرتبه این است که بنده می‌گویم مخالفم می‌ماند براى جلسه آتیه و یک دفعه به موجب رأى مجلس حالا که پیشنهاد بنده رد شد در هر حال بنده خوشبختانه یا بدبختانه مثل دوره‌هاى سابق در اقلیت هستم. یعنى اگر دوره‌هاى سابق در اقلیت بودم این دفعه در اصل قلیل هستم و محققاً هر پیشنهادى بکنم رد می‌شود. اما بنده که یک نفر وکیل طهران هستم استدعا کردم و می‌خواستم از براى کسى که با من در دوره انتخابیه بوده است بعد از مطالعات بسیار از روى صحت و دقت رأى بدهم. این خواهش بنده را اگر قبول نمى کنند (چنانچه قبول هم نکردند) اختیار با خودشان است و چون بى اطلاع هستم مخالف هستم و رأى نخواهم داد.

رئیس- مطالبى را که می‌فرمایید صحیح یا سقیم بنده حق اظهار رأى ندارم بنده بایستى آن قدری که می‌توانم آقایان را وادار بکنم که نظامنامه را رعایت بکنند. (صحیح است) بعد از این که رأى داده شد که امروز باید رأى گرفته بشود دیگر نمی‌توان به تأخیر انداخت. بماند براى عصر رأى بدهند ولکن براى روز دیگر نمی‌شود. چون آن رأى مجلس با این اظهارات مخالف است. (گفته شد صحیح است)

سلیمان میرزا- بنده باز تکرار می‌کنم که هیچ منظور و اصرارى در این مسأله ندارم که امروز عصر باشد یا فردا چند ساعت وقت می‌خواهم که دوسیه را با حضور مخبر شعبه مطالعه کنم. اگر اکثریت مجلس این چند ساعت وقت را به من نمی‌دهند مختارند. اگر می‌دهند از روی دقت مطالعه می‌کنم و رأى می‌دهم. البته وقتى که وقت ندادند مطابق نظامنامه داخلى اطاعت اکثریت را می‌کنم.

رئیس- آقاى حاج آقا (اجازه نطق.)

حاج آقا- بنده تصور می‌کردم که بعد از گرفتن رأى دیگر این مذاکرات تمام شده چنانچه خود شاهزاده هم این مطلب را تصدیق فرمودند که عجالتاً نظریه اکثریت براى رأى گرفتن امروز بوده و خودشان می‌دانند که این اظهارات چندان تأثیرى در تغییر اکثریت و وضعیت رأى نمى‌کند و خوب بود ایشان هم همان نزاکت را حفظ می‌فرمودند. لکن بنده براى جمع بین دو نظریه تقاضا می‌کنم که اکثریت با بنده و حضرت والا هم براى مراجعه و دیدن یک دو سه ساعت بیشتر وقت لازم ندارند مگر این که بخواهند تحقیقات از خارج بکنند. والا اگر نظریه ایشان به مراجعه دوسیه است ممکن است حالا تشریف ببرید در شعبه دوسیه هم حاضر است ملاحظه بفرمایند زیرا که صورت جریان انتخابات طهران نسبت به آقاى مدرس همان صورتى است که راجع به انتخاب خود حضرت والا است فقط چیزى که هست انتخاب و تعیین اکثریت آقاى مدرس بعد از استعفاى آقاى نواب است آقاى نواب هم اشکالى در تلگرافشان نیست منتهى بعضى از اعضاء انجمن نظارت. ..

رئیس- داخل مطلب شدید. در اصل مطلب نمی‌خواهیم حرف بزنیم.

حاج آقا- بلى داخل مطلب شدم. مقصودم این بود که شاهزاده حالا می‌توانند بروند در شعبه تلگراف آقاى نواب را ببینند و مطلب را استنباط کنند. اگر چه نظرشان به مراجعه دوسیه است همان جا ببیند و نیم ساعت هم براى ملاحظه آن کافى است.

رئیس- بنده خواستم پیشنهاد کنم که این مسأله و آن پنج فقره که در جلسه قبل رأى گرفتیم و باطل بوده است بماند براى بعد از تنفس. امروز حالا اگر آقایان موافقند نسبت به تمام اینها بعد از تنفس رأى گرفته شود (بعضى تصدیق کردند.)

تدین- بنده عرضی دارم.

رئیس- بفرمایید.

تدین- نسبت به تعویق اعتبارنامه آقاى مدرس شرط قبول متقاعد شدن آقاى سلیمان میرزا است اگر این مقدر وقت یعنى نیم ساعت براى ایشان کافى است ما همه موافقیم. اگر کافى نمی‌دانند و زیادتر وقت بخواهند خوب است معین فرمایند و راجع به آن پنج فقره که فرمودید بنده موافق هستم.

سلیمان میرزا- بنده فقط مخالفتم از نقطه نظر اجبار بود که به بنده وقت بدهند از روى وقت دوسیه رابخوانم و از مخبر شعبه در آنجا قدرى تحقیقات بکنم. عمده چیزى که هست می‌خواهم اطلاعاتى حاصل بکنم که چرا انجمن نظار اعتبارنامه نداده‌اند. بدواً این را بدانم بعد از روى اطلاع عرض کنم. خواه در نیم ساعت این کار بشود خواه زیادتر. فقط یک مقدار وقتى می‌خواهم که تحصیل اطلاعى بکنم.

آصف‌الممالک- گویا بنده فراموش کرده بودم که علت رأى ندادن آقایان نظار را در راپورت به عرض آقایان برسانم. دو فقره نوشته از آقایان نظار موجود است که مدلول این دو نوشته این است که ار کلمه معذور هستم. استنباط استعفاء نمی‌کنند و چون استنباط نمى‌کنند علی‌هذا بهتر می‌دانند استعلام ثانوى بشود هیچ علت دیگر ندارد. صورت آراء هم با تمام دفاتر در شعبه موجود است. علت دیگرى هم که بتواند نظر آقایان را در اعتبارنامه به تعویق بیندازد موجود نبوده است. حالا اگر حضرت والا به راپورت و توضیحاتى که بنده دادم قانع هستند با آقایان نمایندگان موافقت مى‌کنند و اگر قانع نیستند منوط به نظریات آقایان نمایندگان است.

رئیس- دیگر مخالفى نیست؟ (گفتند خیر)

پس آقاى سلیمان میرزا اگر نیم ساعت را کافى نمی‌دانند پیشنهادى بکنند که این مسأله بماند براى عصر امشب بنده رأى بگیرم. والا مذاکراتى که در اطراف این مسأله شده است کافى است.

+++

سلیمان میرزا- همان طور که حضرت رئیس فرمودند کاملاً از آقایان متشکر می‌شوم و اگر هم مساعدت نمی‌فرمایند بسته به رأى مبارک خودشان است.

آقاى مدرس (اجازه خواستم.)

رئیس- مخالفید یا موافق.

مدرس- حق دفاع که دارم.

رئیس- بفرمایید.

مدرس- بنده مکرر از آقاى رئیس استدعا کردم که اعتبارنامه بنده را به آخر اعتبارنامه‌ها بیندازند. یعنى بعد از این که تمام اعتبارنامه‌هاى آقایان وکلاء را خواندند اعتبارنامه مرا بخوانند. ولى چون آقایان به بنده خیلى التفات داشتند خواستند زود بگذرد و اتفاقاً امروز شد و چون این کار مختص به خودم است (اگر تا به حال کسى پیدا نشده که راجع به اعتبارنامه خودش در این مجلس دفاع کند و بعد از این هم پیدا نخواهد شد) لکن بنده عرض می‌کنم در این مذاکراتى که می‌شود دو مسأله است. یکى اجمال کلمه معذرت است که منشاء این حرف ها شد....

رئیس- قبل از این که داخل در مطلب شویم می‌خواهم ببینم که این مسأله بماند براى جلسه عصر یا خیر.

مدرس- می‌خواهم توضیحى عرض بکنم بعد از آن که مجلس شوراى ملى رأى داد که این رأى حالا باید گرفته شود. قانوناً هیچ کس حق مخالفت ندارد. (گفته شد صحیح است) مخالفتى که قانون اجازه نداده است بد است و عقب انداختن این امر خلاف صریح قانون و نظامات مجلس است. مگر این که یک قانون علی‌حده مجلس وضع کند. والا باید حالا رأى گرفت و این مخالفت بى‌اثر است.

رئیس- آقاى سردار معظم خراسانى (اجازه نطق)

سردار معظم- اولاً تصور می‌کنم رأیى که مجلس داد مربوط به امروز بود نه حالا براى این است که در این مجلس گفته بشود که اگثریت مطابق تصمیمات قبلى خودش رفتار می‌کنند و بر عکس همه بدانند که هر اکثریتى که در مجلس تشکیل می‌شود فقط پابند با نشر پیشنهاد است و نظر دیگری ندارد. لهذا بنده با پیشنهاد شاهزاده سلیمان میرزا موافقت می‌کنم و نظامنامه داخلى مجلس هم به هر یک از افراد نمایندگان حق می‌دهد که با هر اعتبارنامه‌اى که مى‌خواهند مخالفت کنند. شاهزاده سلیمان میرزا ابتدا خواستند با یک نزاکتى مخالفت کنند و بالاخره اظهار مخالفت نمودند. مطابق نظامنامه داخلى باید این مطلب موکول به جلسه بعد شود و اگر رأى گذشته مجلس نبود مطلب موکول به جلسه بعد می‌شد. ولى چون نسبت به این مطلب رأى داده شده باید هر دو طرف قضیه مراعات شود به این جهت طبیعى‌ترین طرفش این است که جلسه بماند براى عصر و مخصوصاً بنده یکى از موافقین صحت انتخاب آقاى مدرس هستم. زیرا که این انتخاب چه از نقطه نظر جریان انتخابات و چه از نقطه صلاحیت منتخب صحیح بوده و محل تردید نیست. ولى براى این که هیچ شائبه و هیچ سوء تفاهمى بر این زمینه باقى نماند ما باید به تمام مخالفین اجازه بدهیم به هر نحوى که بخواهند با نهایت آزادى مخالفت خود را اظهار نمایند. (بعضى تصدیق کردند) و ما باید با آقایان موافقت بکنیم که در مجلس شوراى ملى هر یک از نمایندگان بخواهند استفاده از حق خودشان بکنند و از همین نقطه نظر بنده هم کاملاً با شاهزاده سلیمان میرزا موافق هستم.

رئیس- پس رأى می‌گیریم که این راپورت بماند براى جلسه عصر یا خیر؟ آقایانی که تصویب می‌کنند قیام نمایند. (اغلب قیام نمودند)

رئیس- با اکثریت 35 رأى تصویب شد. می‌ماند براى جلسه عصر.

آقاى آصف‌الممالک- (احضار براى قرائت راپورت)

آقاى آصف‌الممالک- در محل نطق حاضر و راپورت شعبه چهارم را راجع به نمایندگى آقاى میرزا طاهر تنکابنى به مضمون ذیل قرائت نمودند.

شعبه چهارم در تاریخ 3 ذیقعده 1339 به شرحى که در راپورت نمره 7 خود راجع به ملاحظه صورت مجلس انتخابات طهران وحوزه انتخابیه آن به مجلس شوراى ملى تقدیم داشته به اعتبارنامه‌هاى آقاى آقا میرزا طاهر تنکابنى رسیدگى و نظر به صحت انتخابات مزبوره نمایندگى ایشان را از طهران و توابع که با اکثریت 3206 از 11803 انتخاب کنندگان است تصدیق و به صحت اعتبارنامه ایشان به اتفاق آراء رأى می‌دهد.

رئیس- نسبت به این راپورت مخالفى نیست.

محمدهاشم میرزا- بنده مخالفم.

رئیس- پس می‌ماند براى جلسه دیگر. راپورتى است به آقاى مساوات آقاى سردارمعظم اجازه می‌فرمایند.

سردار معظم- بنده از اخبار استعفاء دادم رجوع به دیگرى فرمایید.

رئیس- استعفا داده‌اید.

سردار معظم- خیر حالا استعفا می‌دهم.

رئیس- باید قبلاً در شعبه استعفا داده باشید.

سردار معظم- در خواندن این راپورت اظهار عقیده بنده فقط حاکى اراده شعبه خواهد بود عقیده خود من نیست. (راپورت شعبه پنجم را راجع به نمایندگى آقاى مساوات به مضمون ذیل قرائت نمودند)

شعبه پنجم به دوسیه انتخابات و نمایندگى آقاى مساوات رسیدگى کند نظر به این که شعبه راپورت خود را در باب انتخابات طهران در زمینه نمایندگى آقاى تدین اظهار کرده است لهذا با حفظ به آن نظر صحت نمایندگى آقاى مساوات تصویب می‌شود.

رئیس- نسبت به این راپورت مخالفى نیست؟

آقا میرزا ابراهیم قمى- بنده مخالفم.

رئیس- می‌ماند براى جلسه دیگر طبع و توزیع می‌شود. آقا سید محمد تدین (احضار) راپورتى است راجع به آقاى رکن‌الملک قرائت می‌شود. (آقاى تدین راپورت شعبه دوم را به مضمون ذیل قرائت نمودند)

شعبه دوم به دوسیه انتخابات خرم آباد و لرستان به دقت رسیدگى نموده و براى استحضار مجلس شوراى ملى عرض می‌نماید که انجمن نظار مرکزى انتخابات در خرم آباد در شعبان 38 رسماً تشکیل گردیده مدتى در خصوص تشکیل انجمن‌هاى جزء در نقاط دیگر مذاکره و تبادل آراء نموده و در نتیجه به واسطه اغتشاش لرستان وتهاجم الوار و طغیان آنها از تشکیل انجمن‌هاى جزء صرف نظر کرده است ولى براى این که حتى‌الامکان اهالى را مطلع و آنها به شرکت در انتخابات دعوت نمایند در تمام نقاط ممکنه اعلان انتخابات را منتشر ساخته و حتى براى والى پشت کوه به وسیله حکومت خرم آباد مقدارى اعلان فرستاده و تقاضاى انتشار آنها را در آنجا نموده اهالى آنجا را به شرکت در انتخابات و اخذ تعرفه از حوزه انتخابیه مرکزى خرم آباد دعوت نموده است و مطابق تصدیق کتبى انجمن مرکزى جواب از والى پشت کوه راجع به وصول مراسلات انجمن مرکزى و حکومت خرم آباد و مقدارى اضافه اعلان فرستاده و تقاضاى انتشار آنها را در آنجا نموده و اهالى آنجا را به شرکت در انتخابات و اخذ تعرفه از حوزه انتخابیه مرکزی خرم آباد دعوت نموده است و مطابق تصدیق کتبی انجمن مرکزی جواب از والی پشت کوه راجع به وصول مراسلات انجمن مرکزی و حکومت خرم آباد و مقداری اضافه اعلان فرستاده و تقاضای انتشار آنها را در آنجا نموده و اهالی آنجا را به شرکت در انتخابات و اخذ تعرفه اهالى خرم آباد و اعلانات مراسله و اطلاع طوایف پشت کوه به انجمن مرکزى رسیده وانجمن عین آن را برای ایالت بروجرد و لرستان محض اطلاع فرستاده است. خلاصه انجمن مرکزی با وجود مشکلات عدیده موفق شده که اغلب ایلات مهم آنجا در اخذ تعرفه توزیع کرده و از این مقدار موازى (3720) ورقه تعرفه با اوراق برگشته و آقاى رکن‌الملک با اکثریت (1750) رأى از کل آرء مزبوره به وکالت دارالشوراى ملى انتخاب شده‌اند و پس از اتمام قرائت آراء مدت یک هفته انجمن مرکزى براى وصول شکایات منتظر بوده و شکایتى نرسیده لذا اعتبارنامه به اسم آقاى رکن‌الملک صادر و خاتمه انتخابات را اعلام کرده است.

رئیس- راجع به این راپورت مخالفى نیست؟ (گفته شد خیر) پس رأى می‌گیریم به نمایندگى آقاى رکن‌الملک. آقایانى که تصویب می‌کنند قیام نمایند. (اغلب قیام نمودند.)

رئیس- تصویب شد. آقاى آقا شیخ محمد جواد (احضار براى قرائت راپورت) راپورتى است راجع به آقاى عمادالسلطنه باید قرائت شود. (آقاى آقا شیخ محمد جواد در محل نطق حاضر دو فقره راپورت راجع به آقایان عمادالسلطنه و حاج امین‌التجار نمایندگان اصفهان را دریافت و چند کلمه به طور خفى با آقاى رئیس مذاکره نمودند)

رئیس- این راپورت‌ها را آقاى مخبر مسترد می‌کنند. بماند براى جلسه دیگر.

آقاى سردارمعظم خراسانى (احضار) راپورتى است راجع به انتخابات کاشان باید قرائت شود. (آقاى سردار معظم خراسانى راپورت شعبه پنجم را راجع به انتخابات کاشان به مضمون ذیل قرائت کردند.) شعبه پنجم به دوسیه انتخابات کاشان رسیدگی که نظریات خود را ذیلاً به عرض می‌رساند. انجمن نظارت انتخابات مطابق قانون در چهاردهم شهر جمادى الثانى 1337 منعقد شده اعلان

+++

انتخابات را منتشر نموده است. از طرف انجمن نظارت جزء یک رأى نطنز و دیگرى براى جوشقان تصدیق شده و براى نطنز دو نفر نماینده و براى جوشقان یک نفر نماینده از طرف انجمن اعزام شده است. مطابق اعلان انتخابات موقع دادن تعرفه از سوم رجب الى دهم تعیین شده و تا ششم تعرفه داده شده است. ولى در تاریخ مزبور حکم توقیف انتخابات از تهران واصل و به موقع اجرا گذارده شده است. در ظرف 3 روز مزبور (1066) ورقه تعرفه داده شده است. علت توقیف انتخابات وصول شکایات از سوء جریان انتخابات و حاضر نبودن زمینه انتخابیه شمرده شده من‌جمله رئیس نظمیه تلگرافى به رئیس‌الوزراء زمان کرده و از طرف وزارت داخله امر توقیف انتخابات صادر گردیده است. پس از مراجعه به حکومت محل براى تحقیق مطلب و حاضر شدن زمینه اولاً حسب‌الامر طهران توقیف مرتفع و به انتخابات ادامه داده شده است از سوم شعبان. ثانیاً انجمن منعقد و پس از نشر اعلان از پنجم شعبان شروع به دادن تعرفه شده و تا دهم شعبان تعرفه داده شده است و با (1066) تعرفه که قبلاً داده شده بوده است (2255) تعرفه در کاشان داده شده است از 13 شعبان اتخاذ آراء شروع و تا غروب پانزدهم امتداد یافته (1549) رأى مأخوذ شده است و در 28 شعبان مستخرج و آقاى اجلیل‌الملک داراى (1528) رأى و آقاى آقا میرزا سید حسن داراى (1525) رأى شده که انتخابات نطنز از 19 شعبان شروع شده (2057) ورقه تعرفه داده شده و (1795) رأى اخذ شده است. آقاى آقا میرزا سید حسن (1630) رأى و آقاى جلیل‌الملک (1629) رأى داشتند که انتخابات جوشقان از 9 شعبان شروع و تا 19 شعبان خاتمه یافته است و آقاى آقا سید حسن (945) رأى و آقاى جلیل‌الملک 942 رأى داشته‌اند که هر دو انجمن جزء که پس از اخذ آراء مى‌خواستند صندوق آراء را براى استخراج به کاشان بفرستند ولى انجمن مرکزى پاره‌اى ملاحظات محلى که گویا ملاحظه از تخطى اتباع نائب حسین به صندوق آراء علت اصلى بوده است آوردن صندوق‌ها را به شهر صلاح ندانسته و استخراج آن را در محل مرجح شمرده است.

بنابر آنچه گفته شد آقاى آقامیرزا سید حسن با اکثریت (4100) رأى و آقاى جلیل‌الملک با اکثریت (4099) رأى مجموع آراء حوزه انتخابیه کاشان و جوشقان و نطنز به سمت نمایندگى انتخاب شده‌اند و نتیجه انتخابات از طرف انجمن اعلان شده است و انجمن تا یک هفته براى اخذ شکایات دائر بوده است و پنج پاکت اعتراض رسید و انجمن پس از رسیدگى و اعتراضات واصله را رد کرده است. شکایاتى که از انتخابات در دوسیه موجود است بعضى راجع به اعمال نفوذ مأمورین مالیه در امر انتخابات است که حکومت محل صحت آن را تکذیب می‌نماید. پاره شکایات مربوط به این است که حکومت محل و معاون حکومت طرفدارى از انتخابات نمایندگى جعلى مى‌نمایند. ولى حکومت محل بى‌طرفى خود را بیان و مى‌نویسد که خود او و معاونش با نهایت دقت مراقبات قانونى را در انتخابات کاشان کرده‌اند. شکایات دیگر راجع به این است که رئیس انجمن نظارت حسن جریان انتخابات کاشان را تردید و در انجمن نظارت عیناً سوء جریان آن را تصدیق نموده است. در مقابل این نوشته سند دیگرى در دوسیه موجود است که رئیس انجمن مزبور این تهمت را از خود دور کرد برعکس صحت جریان انتخابات را تصدیق مى‌نماید. یک قسمت از شکایات متوجه به انتخابات نطنز است که شکایت شده است مأمورین دولتى و مخصوصاً مأمورین مالیه مداخله و اعمال نفوذ در امر انتخابات کرده و ضمناً انفصال مأمور انتخابات آنجا شده و حتى نسبت داده شده است که صندوق آراء نظر به امین مالیه آنجا سپرده شده است. از طرف وزارت داخله به حکومت نوشته شده است که در صورت تصدیق سوء جریان انتخابات نطنز انتخابات آنجا را تجدید نمایند. در مقابل رضایت‌نامه از حسن جریان انتخابات نطنز و همچنین رضایت‌نامه راجع به انتخابات نطنز از طرف علماء و معاریف انجمن نظارت و حکومت نطنز و همچنین تکذیب‌نامه راجع به نسپردن آراء نطنز به امین مالیه در دوسیه موجود است. همچنین رضایت‌نامه راجع به حسن جریان انتخابات جوشقان و تصدیق انجمن نظارت آنجا و حکومت محل در دوسیه موجود است. همچنین راجع به انتخابات کاشان در مقابل شکایات واصله علاوه بر تصدیق‌نامه‌هاى صحت جریان انتخابات از طرف انجمن نظارت و حکومت از طرف فرقه دموکرات که ورقه حاکی از صحت جریان انتخابات و شکایات از مداخلات ماشاءالله خان بر ضد انتخابات نیز موجود است. مطابق نوشته‌جات موجوده در دوسیه طرز رفتار ماشاءالله خان نسبت به انتخابات کاشان غیر معلوم و مبهم است. شکایت کنندگان از انتخابات مشارالیه را طرفدار انتخابات دانسته و از اعمال نفوذ او شکایت می‌نمایند. موافقین با انتخابات او را بر عکس مخالف انتخابات دانسته و عملیات مخالفین را منتسب به او می‌دانند. حکومت محل او را در مراحل اول بی‌طرف در امر انتخابات معرفى کرده می‌گوید که ماشاءالله خان به واسطه عدم مداخله در انتخابات از شهر خارج شده است و در مراحل ثانى او را مخالف می‌شمارد. در دوسیه اسناد دیگرى نیز که مستفاد و دال بر هر دو معنى باشد موجود است. بعضى از شکایت کنندگان از انتخابات کتباً اظهار می‌دارند که مخالفت آنها با انتخابات مطابق دستورالعمل ماشاءالله خان بوده و مشارالیه براى به دست دادن مدرک براى مخالفین انتخابات توصیه در انتخاب کردن نمایندگى فعلى کاشان خواهد نمود که مطابق همان مدارک شکایت کنندگان انتخابات را غیر آزاد و مبنى بر تهدید جلوه می‌دهند. پس از صدور تجدید انتخابات در سنه ماضیه باز شکایت واصله سابق تجدید شده است. شعبه پس از رسیدگى به اسناد موجوده در دوسیه نظر به این که انجمن‌هاى نظارت و حکومت محل و یک عده از اهالى صحت جریان انتخابات را مؤکداً تصدیق کرده‌اند. انتخابات کاشان را محکوم به صحت دانسته و نمایندگى آقایان آقامیرزا حسن و آقاى جلیل‌الملک را تصدیق می‌نمایند.

رئیس- نسبت به این راپورت مخالفى هست یا خیر؟

مدرس- تقاضاى تفکیک می‌کنم.

رئیس- البته در موقع رأى گرفتن تفکیک می‌شود. اول راجع به نمایندگى آقاى آقاسید حسن رأى گرفته می‌شود. مخالفى هست یا نه (گفته شد خیر) رأى مى‌گیریم به نمایندگى ایشان. آقایانی که تصویب مى‌کنند قیام نمایند. (اغلب قیام نمودند)

رئیس- تصویب شد راجع به آقاى جلیل الملک مخالفى هست؟

حاج شیخ اسدالله- بنده مخالفم.

رئیس- می‌ماند براى جلسه بعد. (در این وقت آقاى حاج شیخ اسدالله براى قرائت راپورت احضار) و ایشان راپورت شعبه ششم را راجع به نمایندگى آقاى على زارع قرائت نموده انتخابات شیراز و توابع تمام مطابق قانون بوده زیرا که مراعات مواد قانونى از نشر اعلانات و دادن تعرفه و اخذ آراء در مدت قانونى به عمل آمده و انجمن‌هاى جزء را نیز تمام مطابق قانون تشکیل داده‌اند و براى تسهیل رأى دهندگان 3 انجمن جزء علاوه بر آنچه در جدول قانون انتخابات است در محل‌هایى که دور از محل تشکیل انجمن بوده و داراى جمعیت زیاد بوده تشکیل داده و انتخابات را در مرکز و نقاط جزء جریان و خاتمه داده‌اند. کلیه آرائى که از تمام حوزه انتخابیه مأخوذ شده 26391 رأى بوده و آقاى آقا على زارع با اکثریت 17283 انتخاب شده‌اند. انجمن نظار مرکزى مراعات ماده 45 از قانون را نموده ولى شکایتى نرسیده است. شکایتى نیز به مجلس نرسیده لذا شعبه به اتفاق آراء صحت انتخاب و نمایندگى آقاى آقاعلى زارع را از حوزه انتخابیه شیراز و توابع تصدیق می‌نماید.

رئیس- با این راپورت مخالفى هست یا نیست؟(اظهار مخالفتى نشد) رأى مى‌گیرم به وکالت آقاى على زارع....

رفعت‌الدوله- عده کافى نیست.

رئیس- کافى است عده 56 نفرند. آقایانی که وکالت آقاى على زارع را تصویب می‌فرمایند قیام نمایند.

(اغلب قیام نمودند)

رئیس- تصویب شد. راپورتى است راجع آقاى مقبل‌السلطه قرائت می‌شود.

(آقاى آقا شیخ محمد جواد به مضمون ذیل قرائت نمودند.)

+++

شعبه پس از رسیدگى به دوسیه انتخابات ترشیز جریان انتخابات را ذیلاً به اطلاع نمایندگان محترم مى‌رساند. در هشتم جمادى‌الاول 1338 انجمن نظار مرکزى منعقد شده از نوزدهم جمادى الاول الى پنجم جمادى‌الثانى در مرکز حوزه انتخابیه (1104) ورقه تعرفه داده‌اند و (846) ورقه رأى اخذ شده به علاوه شش شعبه نظارت در نقاط ذیل تشکیل داده‌اند. رستاق، کنار شهر، کوهپایه، بجستان، کوه سرخ، قرشه، در تمام شش شعبه (4357) ورقه توزیع و (4279) ورقه رأى مأخوذ داشته‌اند. کلیتاً در شهر و شش شعبه (5461) ورقه تعرفه داده شده و (5125) ورقه رأى اخذ کرده‌اند و حاجى مقبل‌السلطنه با اکثریت (4144) رأى به سمت نمایندگى انتخاب شده‌اند و پس از خاتمه انتخابات انجمن نظار یک شعبه براى اخذ شکایات دایر و شکایتى نرسیده شعبه هم چون انتخابات ترشیز را مطابق مقررات قانون دانسته تا به حال هم شکایتى نرسیده صحت انتخابات و نمایندگى حاج مقبل‌السلطنه را تصدیق می‌نمایند.

رئیس- نسبت به این راپورت مخالفى نیست.

تدین- بنده مخالفم.

رئیس- می‌ماند براى جلسه دیگر چون فعلاً در دستور نیست. جلسه را ختم مى‌کنیم و جلسه بهد دو به غروب امروز تشکیل خواهد شد.

رفعت‌الدوله- اجازه مى‌خواهم.

رئیس- بفرمایید. راجع به چه مسأله ایست.

رفعت‌الدوله- عرض می‌کنم مقرر فرمایید آقایان سر موقع تشریف بیاورند والا اغلب از آقایان زودتر مى‌آیند و معطل می‌مانند.

رئیس- وقتی که اعتبارنامه‌ها گذشت نظامنامه یک ترتیبى دارد که آقایان در موعد مقرره حاضر خواهند شد. آقاى سلیمان میرزا (اجازه نطق)

سلیمان میرزا- چنانچه در خارج عرض کردم اجازه می‌فرمایید چند کلمه عرض کنم. البته آقایان نظامنامه داخلى را ملاحظه فرموده‌اند و مسبوق هستند نظامنامه داخلی راجع به سؤالات و استیضاح از وزراء ترتیباتى ذکر کرده است مثل این مى‌ماند که وکلاء وقتی که تمام اعتبارنامه هاشان گذشت و هیئت رئیسه دائمى معین شد آن وقت حق دارند داخل سؤالات از وزراء بشوند ظاهر نظامنامه این طور می‌فهماند. اما از طرف دیگر ممکن است یک نفر وکیل یا یک نفر ایرانى بعضى اخبار بشنود و تحمل نکند این است که بنده در جزء اخبار دیروز 16 برج اسد یک ورقه غریبی خواندم راجع به اصفهان و خودم و جمیع آقایان را وجداناً و شرافتاً مسئول این می‌دانم که در این مسأله توجه و دقتى بفرمایند. بنابراین در خارج دیشب نظامنامه داخلى را مطالعه کردم ببینم که آیا ممکن است قبل از گذشتن اعتبارنامه‌ها سؤالى از هیئت وزراء کرد. دیدم نظامنامه داخلى نسبت به این مسأله ساکت است. بنابراین قبل از تشکیل جلسه خدمت آقاى رئیس شرفیاب شدم و عرض کردم یک مطلبى است با وجودی که در نظامنامه داخلی مصرح است که وکلاء بعد از گذشتن اعتبارنامه‌ها باید داخل سؤالات بشوند اجازه بفرمایید محض تذکر آقایان در مجلس رسمى این مطلب را به عرض آقایان برسانم و تقاضا کنم که آقاى رئیس به نام مجلس شوراى ملى یک اقدامى بفرمایند محققاً همه ماها می‌دانیم که یک نفر وکیل بعد از این که اعتبارنامه‌اش گذشت و وارد مجلس شد مثل بنده و قتی که اعتبارنامه‌ام گذشت دیگر وکیل طهران نیستم و این که گفته می‌شود وکیل طهران از بابت تقسیمات حوزه انتخابیه است والا وکیل تمام اهالى ایران هستم. کارم منحصر به این نیست که فقط خود را راجع به کارهاى طهران وکیل بدانم. بنابراین خودم را وکیل اصفهان هم می‌دانم. این است که خدمت آقایان عرض می‌کنم که چگونه ممکن است که یک نفر ایرانى بشنود که با یک زنى یک شدت و سختى بکنند و ساکت باشد. چه فرق مى کند زن‌هاى مملکت در هر نقطه ایران باشند ناموس همه ماها هستند. حقیقتاً هیچ کس قوه تحمل ندارد. بنابراین راپورتى است از اصفهان رسیده می‌خواهم بخوانم که آقایان بدانند و دقت فرمایند که هنوز پلیس جنوب (که روزهاى گذشته در نطق مفصلم عرض کردم) بله پلیس جنوب (یعنى طهران ما را چطور زیر فشار گذاشته و چه صدماتى وارد مى‌آورد) این است قسمت اول پری شب یک نفر پلیس جنوب در حمام با یک نفر اهل شهر نزاع می‌کند و از حمام بیرون می‌رود که سه نفر از هم قطاران خودش را به کمک مى‌آورد. آژان نظمیه آنها را ممانعت می‌نماید.آژان را کتک زده و هر جا هم آژان می‌بینند کتک می‌زنند. در هر حال رئیس نظمیه جلوگیرى می‌نماید. راپورت دیگرى این است: (امروز عصر دو سه نفر پلیس شهر جلو یک نفر زن را گرفته ضعیفه از ترس غش مى‌کند. آژان که او را ممانعت مى‌نماید او را کتک می‌زنند کسبه به حمایت آژان پلیس جنوب را کتک می‌زنند. دو نفر آنها را گرفته به کمیسر می‌برند. یک نفر هم فرار کرده عده زیادى از کسبه دکاکین را بسته (انصافاً حق داشته‌اند زیرا که مسأله ناموس است. ناموس آنها هم ناموس ما است تصدیق کردند) چند نفر از علماء را برداشته به اداره حکومتى آمده اظهار عدم تأمین می‌نمایند و مى‌گفتند اگر این قسم باشد دکاکین را فردا باز نخواهیم کرد. حکومت رئیس نظمیه را با رئیس ژاندارمرى خواسته گفتند چند نفر ژاندارم کمک نظمیه بدهند که امشب اتفاقى روى ندهد تا فردا رئیس پلیس جنوب را ملاقات و قرارى در این موضوع بدهند و جلوگیرى شود. آیا پلیس جنوب که امنیه مملکت ما است زن‌ها و نوامیس ما را این طور حفظ مى‌کنند. این است که از تمام آقایان وکلاء تقاضا می‌کنم که با وجود این که اعتبارنامه‌هاشان تماماً نگذشته با بنده موافقت فرمایند که آقاى رئیس یک اقدام جدى بفرمایند و از طرف مجلس و از طرف خود مراسله به هیئت وزراء مرقوم فرمایند که نظایر و امثال آن بعد دیده نشود (جمعى تصدیق کردند)

رئیس- در این که آقایان وکلاء قبل از گذشتن اعتبارنامه شان حق استیضاح و سؤال دارید یا خیر بنده نمى‌توانم اظهار عقیده نمایم. مجلس هم در این باب تفسیرى ننوشته ولى براى این که تقاضاى آقاى سلیمان میرزا انجام یافته باشد همان طور که تقاضا کردند هیئت وزراء نوشته مى شود و جوابش را اینجا قرائت خواهند کرد.

سردار معظم- چه نوشته خواهد شد.

رئیس- همان طوری که یک نماینده در پارلمان سؤال مى‌کند نوشته خواهد شد که این مسأله صحت دارد یا خیر؟

سردارمعظم- بنده خواستم عرض کنم که این فرع از یک اصل کلى است. این قضایا ممکن است همه روزه تکرار شود اصلاً به عقیده بنده باید گوشزد که این وجود عاطل و مضر را چرا در اصفهان گذارده‌اند بماند و یا چرا باید در ایران باشد (اغلب تصدیق کردند)

رئیس- آقاى تدین (اجازه).

تدین- موضوع عرایض بنده راجع به مندرجات بعضى از جراید است. بعضى از جراید همان طور که اغلب آقایان ملاحظه فرموده‌اند در درج مذاکرات مجلس آن دقت را که باید بکنند منظور نمی‌دارند و مخبرین آنها که در اینجا حاضر می‌شوند به واسطه این که چندان دقت نمی‌کنند مطالب را برخلاف واقع درج و انتشار می‌دهند و ممکن است سوء اثراتى تولید نماید. شاهد عرضم مذاکره جلسه شنبه است. هم جلسه صبح و هم جلسه شب. این روزنامه روزنامه بامداد روشن است که فعلاً در دست من است. بنده در این روزنامه چندین جا مى‌بینیم که برخلاف واقع نوشته شده است اول راجع به پیشنهاد آقاى مدرس راجع به کافى نبودن مذاکرات اینجا می‌نویسد که بعضى از آقایان تقاضا کرده‌اند که به جلسه بعد موکول شود. در صورتی که چنین تقاضایى در بین نبود. دویم در موضوع تقاضاى رأى با اوراق اینجا می‌نویسد که شاهزاده سلیمان میرزا این تقاضا را کردند. در صورتى که تقاضا کننده آقاى فهیم‌الملک بوده. سیم می‌نویسد که اعتبارنامه شاهزاده نصرت‌الدوله به موجب 47 رأى در مقابل 30 رأى تصویب شد. در صورتى که عده اعضاء مرکز این قدر نبوده دیگر مى‌گوید راپورت نمایندگى آقاى عدل‌السلطنه نماینده کرمان را آقاى حاج آقا قرائت فرمودند در صورتی که آقای حاج آقا تشریف نداشتند. و آقاى آقا شیخ محمدجواد خراسانى قرائت فرمودند. این قسمت راجع به بامداد بوده هم چنین ستاره ایران راجع به جلسه دویم مذکرات

+++

شنبه یک چیزهایى نوشته من‌جمله می‌گوید مجلس با حضور 53 نفر تشکیل شد (مجلس ما) در صورتی که این طورنبوده و 55 نفر بوده ثانیاً در موضوع اعتبارنامه بنده می‌گویند که آقاى حاج اسدالله به اعتبارنامه بنده اعتراض کردند. اما با وجود اعتراض اعتبارنامه بنده با اکثریت تصویب شد.

البته تصدیق می‌فرمایید که این طور مطالب در خارج به واسطه بى‌دقتى مخبرین (نه به واسطه جهات دیگر البته تصدیق می‌کنم که هیچ غرض شخصى در بین نیست.)ممکن است سوء اثراتى کند. بدیهى است موافق نظامنامه داخلى اگر نسبت به یک راپورتى اعتراضى بشود (مثل این که امروز هم همین طور شده و ملاحظه فرمودید) در آن جلسه نسبت به آن اعتبارنامه مذاکره نمی‌شود و موکول به جلسه دیگر می‌شود. چطور می‌شود که معترضى نسبت به اعتبارنامه بنده بوده معذالک مجلس در همان جلسه رأى گرفته باشد.

به این جهت بنده لازم دانستم که خلاصه آن موضوعات را به آقایان تذکر دهم و همچنین در آن روزی که آقاى سلیمان میرزا در نطق مفصل‌شان بیاناتى فرمودند یک قسمت از آنها حذف و در قسمت دیگر زیادى نوشته شده و راجع به جمله مختصرى که بنده عرض کردم یک تحریفاتى شده. لهذا بنده از مقام ریاست تقاضا می‌نمایم که یک فکر اساسى براى حل این موضوع بفرمایند که در آتیه همه روزه ما محتاج به تصدیق یا تکذیب یا توضیح نشویم.

رئیس- فکر اساسى شده است مجلس یک مطبعه روزنامه خواهد داشت که تمام مذاکرات به طور تفصیل در آن روزنامه طبع و توزیع خواهد شد. ولى موقوف به این است که هیئت رئیسه دائمی معین شود.چون این کارها از حدود اختیارات رئیسه موقتى خارج است. به علاوه شخصى معین خواهد شد که همه روزه جراید را بخواند و این قبیل مطالب را تذکر بدهد که براى روز بعد اصلاح و تصحیح نماید. پس از این که هیئت رئیسه دائمى معین شد. لایحه براى تأسیس روزنامه و مخارج لازمه آن به مجلس خواهد آمد. اگر تصویب فرمودند آن روزنامه تصویب می‌شود و این معایب مرتفع خواهد شد. دیگر کسى اظهارى ندارد چه (گفته شد خیر) پس جلسه را ختم می‌کنیم.

سردارمعظم- جلسه عصر است؟

رئیس- بلى.

(مجلس نیم ساعت قبل از ظهر ختم شد)

+++

یادداشت ها
Parameter:291960!model&5137 -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)