24 مرداد 1396 12:00:35
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏15

جلسه: 21 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز یکشنبه دوازدهم مهرماه 1326  

فهرست مطالب:

1 - تصویب صورت مجلس

2 - بقیه مذاکره در برنامه و اخذ رأی اعتماد به دولت آقای احمد قوام

3 - بیانات آقای منصف راجع به زلزله قاینات

4 - تقدیم یک فقره لایحه از طرف وزیر فرهنگ به قید یک فوریت

5 - موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه


مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏15

 

 

جلسه: 21

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز یکشنبه دوازدهم مهرماه 1326

 

فهرست مطالب:

1 - تصویب صورت مجلس

2 - بقیه مذاکره در برنامه و اخذ رأی اعتماد به دولت آقای احمد قوام

3 - بیانات آقای منصف راجع به زلزله قاینات

4 - تقدیم یک فقره لایحه از طرف وزیر فرهنگ به قید یک فوریت

5 - موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

 

مجلس سه ربع قبل از ظهر به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید.

1- تصویب صورت مجلس‏

صورت مجلس جلسات قبل توسط آقاى فولادوند (منشى) قرائت شد.

دو ساعت قبل از ظهر روز یکشنبه پنجم مهر مجلس به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل و صورت جلسه پیش قرائت و پس از توضیحات آقاى دکتر متین دفترى راجع به وضع تلخیص و تفصیل صورت مجلس و آقاى حاذقى راجع به سؤالى که از وزارت فرهنگ نموده بودند صورت مجلس تصویب شد.

اسامى غایبین جلسه گذشته که ضمن صورت مجلس خوانده شده:

غایبین روز یکشنبه پنجم مهرماه 26

غایبین با اجازه- آقایان: بهار- اورنگ‏

غایبین بى‌اجازه- آقایان: گنابادى- عامرى- پالیزى- تولیت- دکتر عبده- تقى‌زاده- على وکیلى- خوئیلر.

دیرآمده با اجازه- آقاى دادور

دیر‌آمدگان بى‌اجازه- آقایان: حسن اکبر- رستم گیو- آقاخان بختیار- منصف- نراقى- دکتر طبا- محمدعلى مسعودى- سزاوار- دکتر آشتیانى- شریعت‌زاده- مسعود ثابتى- دهقان- اسلامى- شهاب خسروانى.‏

غایبین روز سه‌شنبه هفتم مهر ماه‏

غایبین با اجازه- آقاى محمدعلى منصف‏

غایبین بى‌اجازه: آقایان: گنابادى- پالیزى- تولیت- دکتر عبده- تقى‌زاده- على وکیلى.

دیرآمدگان بااجازه- آقایان: نراقى- سلطان‌العلما

دیرآمدگان بى‌اجازه- آقایان: بیات- مهدى ارباب- حسن اکبر- دکتر اعتبار- معین زاده- دکتر راجى- رستم گیو- دکتر طبا- شهاب خسروانى- آرام بوداغیان- اسدى.

غایبین روز پنجشنبه نهم مهر ماه 1326

غایبین بااجازه- آقاى دکتر بقایى‏

غایبین بى‌اجازه- آقایان: محسن گنابادى- هدایت‌الله پالیزى- دکتر جلال عبده- مسعود ثابتى- سید حسن تقى‌زاده- على وکیلى.

دیرآمدگان بى‌اجازه- آقایان: گلبادى- نراقى- آصف- شریعت‌زاده- نیک‌پور- آقا خان بختیار- حسن اکبر- تولیت- ساعد- اسدى- دکتر طبا- مهدى ارباب.

چند فقره گزارش کمیسیون عرایض راجع به مرخصى آقایان محسن گنابادى، شریف‌زاده، لیقوانى، ابوالقاسم بهبهانى و هدایت‌الله پالیزى قرائت و تصویب گردید.

آقاى عباس مسعودى در مخالفت با برنامه دولت آغاز به سخن نموده با اشاره به وضع عزیمت خود به عضویت هیئت اعزامى ایزان به سازمان ملل و مدافعات مؤثر آقاى تقى‌زاده و ابقا شکایت ایران در شوراى ملل و عزیمت به پاریس و استماع خبر حریق اداره روزنامه اطلاعات در تهران چنین بیان مطلب نمودند که سازمان ملل در موضوع آذربایجان و طرفدارى از ملل کوچک سهم به سزایى دارد و آقایان حکیم‌الملک و تقی‌زاده و علاء نیز وظایف خود را به طورشایسته انجام دادند و آقاى علاء پاداشى که به ایشان داده شد

+++

مسترد داشتند، همچنین راجع به رفع غائله آذربایجان گفتند همین که مردم آذربایجان استنباط نمودند که از متجاسرین حمایت نمی‌شود خود مردم شهرها را از وجود اشرار پاک کردند و قبل از این که ارتش برسد شهر در اختیار مجاهدین قرار گرفته بود و باید ارزش این گونه خدمات آذربایجانی‌ها مورد قدرشناسى قرار گیرد و نیز چون ارتش نمی‌دانست که در این راه مقدراتش چیست عملیاتش قابل کمال تقدیر است.

در اینجا با عطف به برنامه دولت و بیان آقاى نخست وزیر که گفته‌اند ملت ایران از حرف خسته شده راجع به اصلاح دادگسترى گفتند قضات پاکدامن و با شخصیتی را که تحت نفوذ نمی‌روند از پست‌هاى حساس دور کرده‌اند و براى توقیف مطبوعات متوسل به حکومت نظامى می‌شوند در حالی که برنامه دولت باید منحصر به ایجاد ‌امنیت و عدالت باشد و کار به دست خود مردم اداره شود چون دولت نمی‌تواند تاجر خوبى باشد و به طور کلى قسمت عمده دستگاه ادارى و اقتصادى کشور در تکثیر خرابی‌ها تعمد دارند نه لیاقت شرط ترقى است نه تقوا و فضیلت و اکنون هم که از دولت انتقاد می‌شود از لحاظ مشکلات عمومى است باید مردم را در راه استخراج منابع طبیعى کشور تشویق کرد و به شرط‌ امنیت و عدالت مردم می‌توانند با سرمایه و فعالیت خود از این منابع طبیعى استفاده کننند با این حال دولت در برنامه خود راجع به استخراج معادن فقط فلز و ذغال سنگ را ذکر کرده و از استخراج معادن نفت سخنى نگفته است در حالی که مملکت از لحاظ نفت موقعیت بین‌المللى دارد و چشم دیگران به این سرزمین دوخته شده است و باید این موضوع در برنامه دولت گنجانیده و بهره‌بردارى شود که راه رستگارى ملت ایران همین است و سپس آقاى مسعودى با اشاره به وضع استخراج نفت در روسیه و ‌امریکا و شرکت‌هاى کوچک بهره‌بردارى دیگران در فروش نفت و رقابت با کمپانى‌هاى بزرگ گفتند که باید نفت را بیرون آوریم و ‌آماده فروش شویم و به تدریج دستگاه‌هاى تصفیه‌خانه و لوله‌کشى فراهم آید گرچه دیگران راضى نمی‌شوند که ما در نقاط مرکزى و جنوبى ایران دست به استخراج نفت بزنیم دولت باید به وسیله متخصصینى نقاط نفت خیز کشور را معلوم کند و مرحله اکتشافى و استخراجى را در مناطق شمال به سرمایه‌داران داخلى واگذار نماید و چون موضوع مهم براى فروش نفت موجبات حمل و نقل آن است و لوله‌کشى از بحر خزر به فارس مستلزم مخارج هنگفتى خواهد بود براى فروش نفت شمال مشترى دیگرى جز دولت شوروى نخواهیم داشت معهذا باید به تدریج موجبات استخراج و فروش و ایجاد رقابت براى استفاده کامل از معادن نفت به دست سرمایه‌داران داخلى فراهم گردد و به این ترتیب اگر روى پاى خود بایستیم و سیاست ملى خود را تعقیب کنیم ملت ایران از فقر و کشور از انحطاط نجات خواهد یافت و پیشنهاد می‌کنم که دولت این ماده را در برنامه خود اضافه کند و به صورت طرح قانونى به مجلس پیشنهاد شود که اقدام فورى براى اکتشاف منابع طبیعى ایران بخصوص نفت به وسیله دولت شروع شود و بهره‌بردارى آن را منحصراً به شرکت‌هاى ایرانى واگذار کنند و شرکت‌ها حق داشته باشند پس از تصویب دولت با خریداران خارجى وارد معامله شوند.

آقاى دکتر شفق در باب برنامه دولت اظهار نمودند که تمام مذاکرات مخالفین و موافقین مورد توجه هیئت دولت قرار خواهد گرفت یکى آن که دولت باید از استخدام اشخاص بدنام و کسانى که در جامعه شهرت سوء و نادرستى دارند خوددارى کند و اگر در پست‌هاى حساس هستند برکنار شوند و دوم موضوع صرفه‌جویى از ارقام تجملى است که آقاى نخست وزیر هیئتى مأمور کرده‌اند و پیشنهاداتى هم به دولت شده و آقاى نخست وزیر هم دستور اجرا داده‌اند ولى با کمال تأثر هنوز نتیجه دیده نشده است سپس به کارهاى خوب و بد دوره گذشته اشاره کرده گفتند که یکى از کارهاى خوب تأسیس فرهنگستان بود که اصلاح لغات مستحدث نیمه غلط عربى و لغات دیگر خدماتى انجام داد و لازم است از استعمال لغاتى که بسیار به جا و به مورد وضع شده است خوددارى نشود و بعد به موضوع تعریف اقلیت که گفته شده است اعتراض و مخالفت است اشاره کرده گفتند که این تعریف صحیح است ولى عملاً دانسته و دیده‌ایم که هر وقت مصالح عالیه کشور در کار است اقلیت و اکثریتى در بین نیست و سپس آقاى دکتر شفق با توضیحى راجع به مطالبات ایران از متفقین که در مسکو نیز مورد بحث و گفت و گو واقع شده و تأسیس اداره‌اى به نام‌ امور متفقین که هنوز هم مورد احتیاج است. در موضوع زیادى حقوق و پاداش و حق‌السکوت مستخدمین دولت چنین بیان نمودند که قریب شصت هزار نفر اعضا زیادى دولت مانع جریان کارها هستند باید چاره‌جویى کرد و قبلاً موجبات اصلاح این منظور را فراهم داشت و فعلاً براى دولت انجام این ‌امر میسر نیست و ما باید نخست راه سعه اقتصادى را نشان دهیم همچنین گفتند راجع به مسائل آذربایجان گفته شده است سیاست تأخیر به کار رفته در حالی که به نظر بنده یک ساعت هم تأخیر نشده و بلکه حسن استفاده شده است سیاست موقع شناسى لازم دارد و نیز راجع به طرز مسالمت‌آمیز که در اعلامیه ذکر شده قبلاً نوشته شده است که ‌امر داخلى است و ما اعلام می‌کنیم که سیاست ما مسالمت‌آمیز است و در آن موقع صحیح‌ترین مشى همین بود و این که مذاکره با پیشه‌ورى و ‌امثال او را خلاف سیاست دانسته‌اند سیاست موجباتى دارد و بسا دو دشمن جانى با هم مواجه می‌شوند و مسائلى را مورد بحث و مطالعه قرار می‌دهند چنان که قبل از جنگ چرچیل درنطق‌هاى خود رژیم شوروى را انتقاد می‌کرد وهمین چرچیل مقتضى دید که دولت‌هاى انگلستان و شوروى با هم سر یک میز بنشینند و پیمانى هم ببندند چنان که در تهران هم این عمل انجام گرفت.

دولت شوروى هم در اوایل جنگ با هیتلر پیمان بسته بود و سپس راجع به تغییر دولت‌ها گفتند که در تاریخ چهل و سه ساله مشروطیت ایران بزرگ‌ترى منشأ بلیات و آفات این کشور تغییر مدام دولت‌ها بوده است که هشتاد و چند دولت در این مدت ‌آمده و رفته‌اند و مجلس هم همیشه احساساتى بوده دولت‌سازى و دولت براندازى را شیوه خود ساخته است و در باب سیاست خارجى چنین بیان عقیده نمودند که ایران از سه هزار سال به این طرف یک هدف سیاست خارجى معین داشته است که حوادث و وضع جغرافیایى معین کرده و آن را تعبیر به سیاست دوستانه با دول متحابه و سیاست بی‌طرفانه و سیاست تعادل و سیاست مستقل نموده‌اند که دولت و ملت ندانسته است هدف سیاسى ما چیست در حالى که هدف سیاسى ما باید با هر دولت از دولت‌هاى جهان سیاست متساوى شرافتمندانه باشد و سیاست تبعیض و ساختن با دولتى برضد دولت دیگر نداشته باشیم و من با سیاست خارجى نخست وزیر از این جهت موافقم که در نظر دارند با کمال خلوص حسن تفاهم برادرانه و شرافتمندانه با روسیه شوروى داشته باشیم و در پایان بیانات خود به احتیاجات مبرم کشور که همه در درج اول و فورى است و به وسیله پول انجام می‌شود اشاره نموده گفتند این ملت ایران است که هنوز با گرسنگى هزاران اشخاص شرافتمند و درستکار دارد و می‌توان گفت که این ملت در مسائل اخلاقى هم مصونیت مخصوصى پیدا کرده است و معتقد بودند که باید یک شوراى عالى اقتصادى تشکیل و نهضت اقتصادى ایران با کشاورزى شروع شود که قدم اول آن آبیارى است و الفباى زندگى اجتماعى و اقتصادى ایران همین است و بعد با اشاره به اصلاحات فرهنگى از دولت تقاض نمودند به افکار عمومى اهمیت و ترتیب اثر داده شود.

آقاى‌ امامى اهرى به نام مخالف به تفصیل در اطراف برنامه دولت و مسائل مذاکره شده و این که‌ امور خلاف قانونى که صورت گرفته توضیحاتى داده گفتند پیشنهاد می‌کنم هیئتى از اشخاص درستکار تشیکل شود و به‌ امور 19 ماهه اخیر رسیدگى نماید و در صورت صحت اظهارات مخالفین‌ امرین و عاملین و کسانى که به هر عنوان سوء استفاده کرده‌اند تعقیب شوند و راجع به سیاست خارجى گفتند در برنامه دولت ذکر شده دوستى و احترام متقابل و جلوگیرى از مداخلات خارجى در ‌امور مملکت ولى حداکثر مداخله را خارجی‌ها در‌ امور داخلى نموده‌اند تسلیم شدن در مقابل تقاضاهاى خارجى دوستى نیست ما همواره باید رعایت حقوق ملت و سیاست متقابله را با عمل در نظر بگیریم دولت و مملکتى که بخواهد زور بگوید و انتظار محبت ملت ایرن را داشته باشد اشتباه کرده است دولى که براى آزادى و مدنیت جهان جنگ کرده‌اند باید بدانند که ایرانى مشعل‌دار جهان مدنیت بوده و باید تصمیم گرفت و گفت که ما هرگز زیر بار تحمیلات سیاسى نخواهیم رفت سپس به موافقت‌نامه پانزدهم فروردین 25 اشاره نموده نسبت به ترتیب مسالمت‌آمیز در مورد آذربایجان گفتند ما در داخل مملکت خودمان مجاز بودیم و این‌ امر به اجانب مربوط نبود و معتقد بودند که دولت برخلاف قانون اساسى و قانون آذر 1323 در مورد شرکت نفت شمال با سفارت شوروى موافقت‌نامه ‌امضاء کرده است و می‌گوییم که اختیار و صلاحیت نداشته‌اند و از این لحاظ این قبیل اعمال براى ملت ایران ارزش ندارد و از نظر مصالح و منافع کشور داراى اهمیت نیست و در مضار این موافقت‌نامه آقاى‌ امامى به گذشته هندوستان اشاره نمودند که پس از 150 سال تازه می‌خواهد استقلالى به دست بیاورد و سپس با اشاره به قرارداد وثوق‌الدوله اظهار عقیده نمودند که از لحاظ سیاست خارجى و نقض قوانین

+++

آقاى قوام کارى کردند که هیچ دولتى چنین نکرده است به اضافه سیاست استتار دولت مجلس و مردم را از جریان‌ امور بى‌اطلاع گذاشته است سپس در موضوع آذربایجان گفتند آذربایجانی‌ها در مورد خادمین ملت تا پاى جان هم حاضر هستند ولى در مورد دولت معتقدند که حزب توده را تقویت نموده و افراد آنها را در دولت خود راه داده و در جرایم پیشه‌ورى شرکت داشته است.

در این موقع جمعى از نمایندگان اعتراض نمودند و ماده 129 راجع به مؤاخذه با منع حضور قرائت گردید و هیئت دولت از جلسه خارج شدند و اکثریت نمایندگان نیز جلسه را ترک کردند و چون عده براى مذاکره کافى نبود یک ساعت بعد از ظهر مجلس به عنوان تنفس خاتمه یافت و مجدداً یک ساعت و ده دقیقه قبل از ظهر روز سه‌شنبه هفتم مهر مجلس به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید.

آقاى رئیس بیان نمودند که بعضى از جراید حقیقت را درج نمی‌کنند و نسبت به جلسه گذشته نوشته شده رئیس وقتى برخاستند جلسه از اکثریت افتاد در حالی که مجلس از اکثریت افتاده بود که تعطیل شد همچنین نسبت به آقاى کلبادى گفته شده بود فریاد نکنید ساکت باشید و قریباً روزنامه‌اى به نام مجلس دایر می‌شود که جریان حقیقى را هر روز منتشر می‌نماید و راجع به تظاهرات تماشاچیان نیز مواد 143 و 142 قرائت گردید.

آقاى‌ امامى اهرى در دنباله مذاکرات جلسه نخست با توضیحى راجع به خروج دولت و اوبسترکسیون اکثریت و این که مجلس خالق دولت است و دولت‌ها باید به تصمیم مجلس بیایند و بروند و باید در نظر بگیرند که تحمل شنیدن حقایق را داشته باشند گفتند مجلس اول باید روشن کند که به گذشته آقاى قوام توجهى ندارد و نیز اوضاع کشور را در آغاز زمامدارى ایشان باید در نظر گرفت و با وضع‌ امروزه مقایسه کرد. دولت خالصه‌جات را بدون رعایت قانون تقسیم کرده است و شهردارى تهران مبالغ هنگفتى مقروض است تخلیه ایران از ارتش خارجى طبق قرارداد به موقع خود انجام نپذیرفت و حل مسأله آذربایجان هم هنگام ‌امضاء موافقت‌نامه غیرقابل قبول ملت مشکل نبود، سپس به موضوع تطبیق درجات مهاجرین با درجات ارتش و مراجعه به اعلیحضرت همایونى براى صدور فرمان و عدم قبول آن و مبادله مهاجرین متهم به قتل با نمایندگان رسمى دولت در زنجان و آذربایجان و عقد قرارداد با پیشه‌ورى و اعزام مظفر فیروز براى مذاکره با متجاسرین و مصونیت بعضى از آنها پس از رفع غائله آذربایجان در تهران و سعى دولت در استرداد شکایت ایران از سازمان ملل اشاره کرده گفتند که دولت چون نمی‌تواند به روزنامه‌ها و مخالفین جواب منطقى بدهد به حکومت نظامى متوسل می‌شود و در پایان مطالبت خود معتقد بودند که نمایندگان بدون توجه به تعصب حزبى و دوستى و غیره باید مصالح مملکت و ملت را در نظر بگیرند و در این موقع کار را به دست دیگرى بسپارند که خرابی‌ها را اصلاح کند و اگر اعتماد دارند باید تصریح کنیم که رأى اعتماد آقاى قوام مربوط به گذشته ایشان نیست و اضافه نمودند که ایران خالى از مردان وطن پرست نیست و کسانى هستند که کشتى شکسته مملکت را به ساحل نجات برسانند.

آقاى آصف به نام موافقت آغاز سخن نموده با اشاره به قسم‌نامه در حفظ مصالح دولت و ملت ایران گفتند نخست در بارگاه احدیت و سپس در پیشگاه ملت مسئول هستیم مقصود از تشکیل مجلس نیز آن است که مسائل با مشاوره بیشترى در امور مملکت به صورت قانون درآید و دولت اجرا کند و هف مشترک آن است که در منافع و مصالح مملکت دست‌هاى خود را مانند حلقه زنجیر به هم متصل کنیم و چون آقاى نخست‌وزیر در مقدمه برنامه اسمى از ماجراجویان کردستان برده‌اند باید گفته شود کردستان که مرکز اصلى آن سنندج است با قریب پانصد هزار نفر جمعیت به شهادت تاریخ مردان بزرگى داشته است که وظایف میهن‌پرستى خود را انجام داده‌اند، مانند مرحوم مستوفى‌الممالک و خدمات آن مرحوم که از جهتى کردستانى بود و میرزا رضى که در فتح هرات شرکت داشته و شهید شده و توضیحى از خدمات خودشان و اهالى کردستان که قائل به مرکزیت و میهن پرست هستند داده گفتند که از اهالى مهاباد یک عده به عنوان تجزیه طلبى و ماجراجویى اقداماتى خلاف مصلحت کردند و از نصایحى که به آنها داده شد سرپیچى نمودند و به مجازات خود رسیدند ولى مأمورین دولت باید گذشته و حال را در نظر بگیرند و بگذارند که از صندوق مهاباد یک نفر کرد بیرون بیاید و سپس به عملیات 19 ماهه آقاى نخست‌وزیر اشاره نموده گفتند قضاوت کننده در گفتار موافقین و مخالفین رأى مجلس شوراى ملى است و نسبت به سیاست خارجى با قرائت آن قسمت از برنامه دولت بیان داشتند که خود آقاى نخست وزیر توضیح روشن و جامعى داده‌اند و جاى بحث و گفت و گو نیست در موضوع آذربایجان و نفت نیز اشاره نمودند که دولت در غیاب مجلس و موقع مهم مملکت با تدابیر سیاسى و اقتضا زمان و مکان مصلحت دیده‌اند مقاوله‌نامه‌هایى ‌امضاء کنند خزائن تحت‌الارضى کشور باید استخراج شود ولى چگونه و به چه ترتیب باید مورد مطالعه و توجه قرار گیرد و اکنون که مجلس وجود دارد آنچه به نفع جامعه باشد مورد قبول خواهد یافت و ما دولت را تا هر موقع که کارهاى خوبى براى مملکت انجام دهد نگاه می‌داریم و اگر دولت در عمل ثابت کند که منافع مملکت را در نظر گرفته مورد حمایت نمایندگان خواهد بود، راجع به حزب توده نیز توضیح دادند که هنگام زمامدارى آقاى قوام وجود داشت و در تمام شهرستان‌ها فعالیت می‌کرد و شرکت لیدرهاى آنها در دولت حسن سیاست بوده است در خاتمه راجع به کوشش در اقتصادیات و تعیین سرنوشت ملت در مقابل صادرات قلیل و واردات کثیر دولت را متوجه ساختند و اصلاحات کردستان را تأکید نموده گفتند باید عملى انجام داد که ملت حسن ظنش به ما زیاد شود.

در این موقع نیم ساعت بعد از ظهر مجلس براى تنفس تعطیل شد و بعد ختم مجلس را اعلام و جلسه آینده به روز پنجشنبه نهم مهر موکول گردید و مجدداً نیم ساعت به ظهر روز پنجشنبه نهم مهر مجلس به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید.

آقاى عباس اسکندرى نخست راجع به حکومت نظامى که در 19 ماهه حکومت آقاى قوام برقرار بوده توضیح دادند که قانون آن در مجلس دوم گذشته و حتى در ایام فترت هم مورد استفاده دولت‌هاى گذشته نبود ولى در تهران حکومت غیرقانونى نظامى پس از قتل میرزاده عشقى و تحصن ده نفر از روزنامه‌نگاران در مجلس چهارم رئیس دولت از آن مجلس اجازه گرفت که حکومت نظامى برقرار باشد و عنوانش این بود که قنسول‌ امریکا کشته شده است در حالی که از طرف مردم ایران نسبت به قنسول ‌امریکا عملى نشده بود اگر آقاى قوام از حکومت نظامى استفاده کرده سابقه این بوده است و من شخصاً با ابقاء آن مخالفم سپس به قسمت دوم مذاکرات نمایندگان در مورد سوء استفاده از اتومبیل‌هاى دولتى گفتند وقتى دنیا با هواپیماى بى‌خلبان کار می‌کند با شتر نمی‌شود رفت نهایت آن که نباید از وسایط نقلیه سوءاستفاده کنند و بعد به مذاکرات آقاى ‌امامى اهرى اشاره نموده گفتند هیچ وقت سابقه ندارد که از قشون فاتح حساب بگیرند مقتضیات زمان آنچه ایجاب می‌کند باید کرد و نیز البته دولتى می‌خواهد که بتواند این مسائل را مورد توجه قرار دهد و بعد به برنامه دولت پرداخته گفتند که از این نوع برنامه‌ها تاکنون بیش از صد و پنحاه برنامه داده شده است و با این همه برنامه‌ها پیوسته به عقب رفتیم در حالی که پس از 42 سال باید یکى از بهترین ممالک مجهز به فلاحت و ‌امور صنعت و بسط ‌امنیت و عدالت باشیم و در فصل اول برنامه راجع به سیاست خارجى گفتند که ما در دهلیز آسیا واقع شده‌ایم و از سال 1747 و 1754 از شمال و جنوب بین دو همسایه قرار گرفته‌ایم و دولت‌هاى ما دچار زحمت بوده‌اند و در برنامه‌ها نوشته می‌شود سیاست موازنه و دوستى با دولت همجوار مخصوصاً این دو همسایه و صلاح این کشور هم سیاست موازنه بوده است که با وسایل جدید بسط‌ امنیت بدهیم و در سیاست خارجى وسیله به دست دیگران داده نشود و با اشاره به مراسله یکى ازشیوخ بحرین اضافه نمودند که باید براى وحدت کامل ایران قواى دولتى در بحرین مستقر شوند و نیز خلیج فارس کلیددار آسیا است و باید نمایندگان مقتدر دولت در تمام منطقه خلیج فارس وسیله سعادت ما را حفظ کنند و لازم است در برنامه دولت راجع به بحرین و کلیه جزایر خلیج فارس یک اصل مستقل قائل شوند و سپس به رقابت دولتین انگلیس و روسیه تزارى و قرارداد 1901 و 1921 و انتقال‌ امتیاز نفت از کمپانى هلندى به کمپانى انگلیسى و تقاضاى انگلستان از دولت روس براى موافقت راجع به آسیا و فلات ایران و ملاقات ادوارد هفتم و نیکلاى دوم در کنار بحر بالتیک و عقد قرارداد 1907 و این که دولت‌هاى گذشته پیوسته جواب رد به این قرارداد داده‌اند اشاره نموده گفتند که دولت شوروى دیون و ‌امتیازات دولت را سابق را صرف‌نظر کرده و ملت ایران نیز در این پیش‌آمد ممنون است و موردى ندارد که رویه دولت قدیم را تجدید کند و پس از لغو این قرارداد‌ها که بر پایه قرارداد ترکمن چاى بود دیگر چنین قراردادهایى با هیچ کس نداشته و نمی‌توانستیم داشته باشیم.‏

آقاى اسکندرى سپس به خاتمه جنگ 1918 و نطق للوید جرج که گفته بود فتح ما مدیون نفت ایران

+++

است و تصمیم دولت انگلیس به تمدید 99 ساله نفت و تحمیل قرارداد 1919 و تشکیل کنفرانسى در منجیل براى تشکیل دولتى جهت تمدید نفت و و سد باب‌هاى شمالى اشاره نموده گفتند در 1933 حکومتى که در ایران به وجود ‌آمد قرارداد نفت را منعقد کرد و منطقه ‌امتیاز را معىن و معتقد بودند که دولت آقاى قوام باید در برنامه قید می‌کردند که تمدید قرارداد نفت جنوب مطابق میل ملت ایران نبود زیرا دو ضرر از این قرارداد می‌بریم یکى 1650 میلیون لیره و 33 سال و یکى حق هواپیمایى که در این قرارداد قید شده و سپس با اشاره به شوراى ملل و وضع فعلى اندونزی‌ها به دست هلندی‌ها و مشکلات دولت مصر که باید با انگلستان حل کنند گفتند ملت ایران باید خود ضامن و حافظ استقلال طبیعى و سیاسى و اقتصادى کشور باشد و در دنیا اثبات زندگى کند و بعد راجع به مواد قرارداد نسبت به قیمت طلا و میزان بهره دولت و نقل و انتقال اراضى و ‌اموال مؤسسات شرکت نفت در ده ساله آخر ‌امتیاز و ماده پنج مربوط به هواپیمایى تذکراتى به دولت دادند و در خاتمه بیانات خود راجع به معرفى وزرا دولت نسبت به آقاى محمود جم گفتند که یکى از پانزده نفر عضو کمیته آهن هستند که در این مملکت کودتا کردند و وزیر خارجه و مالیه کابینه کودتا بودند و اضافه نمودند که به دستور ایشان گنبد آستان رضوى را به مسلسل بستند و اعلامیه نشر شده را نیز قرائت نمودند همچنین گفتند که در 26 شعبان هنگام نخست وزیرى آقاى جم مدرس مبارز معروف و نایب رئیس مجلس را مأمورین شهربانى به ترشیر بردند و خفه کردند و اگر وزرا مسئول نیستند مسئولیت این جرایم به عهده کیست سپس آقاى هژیر وزیر دارایى اشاره نموده گفتند که چند سال مستخدم رسمى سفارت شوروى بودند و اظهار عقیده نمودند که هر کس در سفارتخانه‌هاى خارج عضویت داشته باشد به هیچ مقامى نمی‌تواند برسد همچنین به آقاى دکتر متین دفترى مترجم شارژ دافر آلمان بودند آمدند معاون و بعد وزیر و بعد هم نخست وزیر شدند و بالاخره اعتراضات خود را خلاصه کردن چنین بیان نتیجه نمودند که در برنامه این دولت یا هر دولتى دیگر اضافه شود استقرار پاسگاه بحرین مثل سایر بلاد ایران و تغییر وضع فورى در خلیج فارس با هر مقدارى اعتبار که بخواهند و نیز اقدام فورى در الغا قرارداد نفت جنوب که بعد از 1960 مسلماً ملغى باشد و در این مدت در اجراى قرارداد مراقبت و در موار 5 و 10 و 20 قرارداد اقدام شود نسبت به آقاى جم وزیر جنگ معتقد بودند که به دیوان کشور تسلیم شوند و از آقاى هژیر هم خواهش نمودند که از دولت کناره‌گیرى کنند و اضافه نمودند که در چنین موقع خوب و سخت دولتى باید که صد در صد مورد اعتماد باشد و نیز طرح قانونى به مجلس تقدیم شود سابقه‌داران خدمت سفارتخانه‌هاى به کارهاى رسمى دولتى و وکالت نرسند و تأکید نمودند که تمام جمعیت مملکت باید در مقابل هر نوع سیاستى بایستند و بمیرند و استقلال مملکت را حفظ کنند.

آقاى هژیر در پاسخ اظهارات آقاى عباس اسکندرى گفتند بیش از سه هفته است که برنامه مطرح است و ‌امروز به این نتیجه رسیدیم که بنده و آقاى جم باید از عضویت دولت مرخص شویم و به سهم خودم عرض می‌کنم، نه به زرق ‌آمده‌ام تا به ملامت بروم. خبر از دشمن و اندیشه دشمنانم نیست و آقاى جم هم در خدمات مملکتى همین نظر را دارند و سپس تصریح نمودند که بیش از هشت سال منشى رسمى مواجب بگیر سفارت شوروى در ایران بوده و بر بسیارى از اسرار واقف هستند و از کسانى نبوده‌اند که به پنهانى در شب تار به ملاقات بروند و اگر روزى محکمه‌ایى که فرمودند تشکیل شود و آقاى جم و بنده و آقاى اسکندرى را پاى آن میز بیاورند معلوم می‌شود کدام یک خدمت کرده‌ایم و بعد گفتند دلایل مخالفت ایشان بر روى خدمات اخیر بنده است. در وزارت دارایى که در خدمت مملکت با عملیاتى نمی‌توانستیم موافقت کنم و نیز همچنان که اگر آقایان مشیرالدوله و مؤتمن‌الملک و بهاء‌الملک روزى تشخیص سیاست‌شان این بود که با آقاى تقى‌زاده همکارى کنند و به نظر آقاى اسکندرى تشخیص‌شان درست نبوده است بنده هم از لحاظ سیاسى جزو همان دسته هستم به علاوه باید دید تقى‌زاده که سه سال وزیر دارایى بود اکنون چه دارد و اضافه نمودن که بالاتر از دیوان کشور مجلس شوراى ملى است و همان آقاى مشیرالدوله آقاى جم را به مجلس معرفى کردند طبق مقررات مجلس‌هایى انتخاب شده قوانینى وضع و اقداماتى شده و وزرا در مقابل مجلس مسئول بوده‌اند حال به آراء مجلس که ایرادى نیست به آرایى که به اشخاص داده شده چه ایرادى است و نیز راجع به کاپیتولاسیون هیچ گونه خیانت و کم کارى و قصورى از طرف دولت‌ها نبوده و در قیمت شرط طلاى ‌امتیاز نفت هم وزارت دارایى متوجه بوده و اقدام کرده و نتیجه گرفته است راجع به اراضى اشیاء منقول هم اگر لازم باشد پس از رسیدگى و تصویب هیئت وزرا اقدام می‌کنند.

آقاى جم راجع به اظهارات آقاى اسکندرى توضیحاتى داده گفتند که در موقع کودتا خزانه‌دار مملکت بودم و هیچ اطلاع و دخالتى در کودتا نداشته‌اند و در باب قتل مدرس بهترین شاهد پرونده‌هاى دادگسترى است که مسئولین عمل معرفى شده‌اند و راجع به بمباردمان گنبد حضرت رضا علیه‌السلام کسانى با نظامى‌ها طرف شدند و نظامى‌ها هم از خود دفاع کردند و به بنده مربوط نبود و راجع به عقاید من تمام اهالى مشهد شاهد هستند و در مدت متمادى خدماتم یک بار هم مورد اعتراض واقع نشده‌ام مگر حالا توسط آقاى عباس میرزاى نمره 16.

آقاى دهقان نیز راجع به حسن انتخاب وزرا از طرف آقاى نخست وزیر و موضوع اپراى شهردارى در پاسخ اظهارات آقاى اسکندرى توضیحاتى دادند و آقایان مهندس خسرو هدایت و صادقى پیشنهاد کفایت مذاکرات نمودند و آقاى صادقى گفتند که دو ماه و نیم است مجلس باز شده و سه هفته است برنامه دولت مطرح می‌باشد و محض آن که از طرف افراد اقلیت اعتراض نشود اکثریت موافقت کرده که هر کس مطلبى دارد بگوید و در ظرف این چند روز هر چه گفته شد چه از موافقین و چه از مخالفین همه به ضرر مملکت بود و چون ادامه مذاکرات دولت و مجلس را بیهوده معطل می‌کند باید ‌امروز رأى به برنامه دولت گرفته شود و رأى اعتماد داده شود.

آقاى فرامرزى مخالف بوده اظهار نمودند مطالبى گفته شده مکرر و مطالبى مانده است که باید گفته شود بالاخص راجع به بانک صنعتى مگر آن که بعد رأى بتوانند مطالب خود بیان کنند و در این موقع چون عده براى اخذ رأى کافى نبود ختم جلسه اعلام و جلسه آینده به روز یکشنبه دوازدهم هشت و نیم موکول گردید.

رئیس- آقاى رضوى نسبت به صورت جلسه اعتراضى داشتید؟

رضوى- خیر بنده بعد از دستور عرض داشتم.

رئیس- صورت مجلس جلسات پنجم، هفتم و نهم مهر ماه تصویب می‌شود.

2 - بقیه مذاکره در برنامه و اخذ رأى اعتماد به دولت آقاى احمد قوام‏

رئیس- آقاى عباس اسکندرى در جلسه قبل به عنوان ماده 109 اجازه خواستند براى رفع اشتباه اظهاراتى بکنند، بفرمایید.

ملک مدنى- 109 غلط است در همان جلسه باید به عنوان ماده 109 صحبت کرده باشند.

رئیس- در همان جلسه گفتند ولى اکثریت نبود ماند براى این جلسه حالا ممکن است موافقت شود بعد از پیشنهاد کفایت مذاکرات صحبت کنند بفرمایید آقاى اسکندرى حق شما محفوظ است.

حاذقى- اعلام رأى شده است. آقاى اسکندرى.

رئیس- اعلام رأى شده است حالا و حق شما هم که در هر حال محفوظ است.

ملک‌مدنى- اجازه می‌فرمایید؟ اگر بخواهند صحبت کنند الان باید صحبت کنند بنده اعتقادم این است که حق ایشان ساقط شده چون بایستى در همان جلسه اخطار می‌کردند ولى اگر هم می‌خواهند صحبت کنند حالا باید حرف بزنند.

رئیس- بسیار خوب حالا صحبت کنند.

معتمد دماوندى- کفایت مذاکرات پیشنهاد شده.

یک نفر از نمایندگان- مانعى ندارد صحبت کنند چون این جلسه هم دنباله جلسه قبل است.

رئیس- جلسه که دنباله آن جلسه نیست چون جلسه قبل ختم شد ولى ایشان اجازه داشتند بفرمایید آقاى اسکندرى.

عباس اسکندرى- آقایان اجازه می‌فرمایید چند کلمه بیشتر نیست، بنده وقت آقایان را زیاد نمی‌گیرم مذاکراتى که در جلسه قبل کردم یک مذاکرات اصولى بود و جواب‌هایى که داده شد این جواب‌ها تکذیب‌هایى بود از بیانات بنده و ارتباط با اصل موضوع نداشت...

شریعت‌زاده- اینهایى که می‌فرمایید به ماده 109 مربوط نیست‏...

عباس اسکندرى-... این مقدمه و شروع مطلب است بعد ملاحظه خواهید فرمود عین ماده 109 است. آقاى محمود جم تشریف آوردند در پشت کرسى خطابه و فرمودند که تکذیب می‌کنم بیاناتى را که آقاى عباس اسکندرى در اینجا گفتند، فرمودند من نه تنها جزء حکومت کودتا

+++

نبودم و شرکت در کمیته آهن نداشتم بلکه حکومت کودتا من را توقیف کرد. (محمدعلى مسعودى- صحیح است) (شریعت‌زاده- مربوط به ماده 109 نیست) تکذیب حرف بنده بود آقا چطور می‌فرمایید مربوط به 109 نیست؟

دهقان- کسى الزام ندارد که حرف‌هاى شما را تصدیق کند.

عباس اسکندرى- اگر کسى حرف بنده را تکذیب کرد من اخطار می‌کنم‏..

دهقان- اگر تحریف بشود می‌توانید اخطار کنید.

رئیس- در آنچه که به شما نسبت داد شده می‌توانید صحبت کنید.

عباس اسکندرى- به بنده گفتند دروغ می‌گویى بنده می‌خواهم بگویم راست می‌گویم، وقتى کابینه کودتا در تاریخ 11 حوت تشکیل شد، آقاى محمود جم مدیرالملک به سمت وزارت‌ امور خارجه معرفى شدند (ایشان فرمودند من را توقیف کردند و در کودتا شرکت نداشتم) بعداً هم این کابینه ترمیم شد به این صورت که آقاى نبوى معزز‌الدوله از تفلیس‌ آمدند و وزیر خارجه شدند و آقاى میرزا حسن خان فیض که وزیر مالیه بودند کمیسر نفت جنوب شدند و ایشان وزیر مالیه شدند پس هر دوى اینها درست است بنده خلاف عرض نکردم بعداً ایشان فرمودند که من در قضیه آستان رضوى شرکت نداشتم. (همهمه نمایندگان). (زنگ رئیس) و نظامیان و مأمورین در محل این کار را کردند.

رئیس- آقا آنچه که ایشان به شخص خودتان گفتند می‌توانید جواب بدهید.

عباس اسکندرى- ایشان مرا تکذیب کردند، گفتند دروغ می‌گویى. (زنگ رئیس) بسیار خوب بنده صحبتى نمی‌کنم همین یک کلمه است، بنده اینجا راجع به شخص ایشان که قصد و غرضى نداشتم، بنده نگفتم که ایشان از تهران حرکت کردند و رفتند در آستانه رضوى و آنجا این کار را کردند من گفتم حالا که هیئت دولت‌ آمده است در مجلس و می‌خواهد رأى اعتماد بگیرد اگر وزرا مسئول نیستند پس خوب است همان اشخاصى که آن کارها را می‌کنند ما به همان‌ها رأى اعتماد بدهیم و آنها را مسئول قرار بدهیم. (زنگ رئیس)

رئیس- شما دارید بیانات آن روز خودتان را تکرار می‌کنید این ماده قرائت می‌شود که شما بدانید چه حقى دارید، آن وقت از حق‌تان استفاده کنید، بنده نمی‌خواهم این حق از نمایندگان سلب بشود و میل دارم همه از حق‌شان استفاده بکنند، آقاى فولادوند ماده را قرائت کنید.

(ماده 109 توسط آقاى فولادوند به شرح زیر قرائت شد)

ماده 109- اگر در ضمن مباحثات و نطق افتراء و تهمتى به یکى از نمایندگان زده شود یا عقیده و اظهار او برخلاف واقع جلوه داده شود (عباس اسکندرى- احسنت درست است، بنده خلاف عرض نکردم) و نماینده مذکور براى تبرئه رفع اشتباه اجازه نطق بخواهد بدون رعایت نوبت اجازه داده خواهد شد.

بعضى از نمایندگان- آقا ماده 110 را هم بخوانید.

ماده صد و دهم- ناطق باید از موضوع مباحثه خارج نشود چنانچه خارج شود رئیس او را متذکر می‌سازد و اگر ناطق مزبور بخواهد توضیحاتى بدهد که او از موضوع خارج نشده است یا آن که خارج از موضوع شدن دلایل دارد و به او اجازه داده نخواهد شد (صحیح است)

عباس اسکندرى- بنده اگر وارد شدم به موضوع والیز دیپلماتیک آقایان جلو مرا بگیرند ‌اما جواب مطالبى که اینجا گفته شد بنده می‌گویم اگر خارج شدم بگویید خارج است.

یک نفر از نمایندگان- بنده یک توضیحى دارم.

رئیس- توضیح ندارد بگذارید صحبت کنند، بفرمایید آقاى اسکندرى.

عباس اسکندرى- در قسمت قتل مرحوم مدرس هم گفتند که بنده رئیس‌الوزرا بودم و ‌اما بى‌خبر بودم، بنده هم همین را دارم می‌گویم، من کار ندارم که بى‌خبر یا باخبر بودند من می‌گویم شما ‌امروز وزیر جنگ هستید، مسئول وزارت جنگ هستید تمام آنها را بگذارید کنار.... (زنگ رئیس)

رئیس- آقا شما که سواد دارید آنچه که از این ماده استنباط می‌شود این است که هرچه به شما نسبت داده‌اند از آنها می‌توانید دفاع کنید به شما اگر اهانتى شده است دفاع کنید.

برزین- ایشان در آن موقع رئیس‌الوزرا نبوده‌اند.

عباس اسکندرى-... هرکسى بخواهد من صورت تمام کابینه‌ها را دارم و ارائه می‌دهم، ایشان در 26 رمضان 1317 رئیس‌الوزرا بودند.

برزین- آقاى جم در آبان 1317 رئیس‌الوزرا بودند در آبان 1316 قضیه اتفاق افتاده.

رئیس- آقاى عباس میرزا اگر این طور باشد من ناچارم شما را از حرف زدن منع بکنم.

عباس اسکندرى- آقاى محمود جم از 1314 رئیس‌الوزرا بودند و به هیچ وجه طفره نیست بنده هم غرض شخصى با ایشان و هیچ کس دیگر ندارم و مطلب روشن است، در قسمت دیگر اینجا، خیلى خوشمزه است چنانچه ملاحظه فرمودید صحبت کردند، فرمودند که عباس اسکندرى نمره 16 (محمدعلى مسعودى- صحیح است) آقایان نمایندگان و جامعه ملت ایران بدانند که من در اینجا وقتى یک شکواى خودم را و ملت ایران را بر علیه تجاوزاتى که در طى دوره بیست ساله خودسرى به حقوق ایران شده بود نمودم، و تمدید نفت را مخالف منافع ایران اعلام کردم هم قدرت حریف قوى که منافع او در خطر مى‌افتاد و هم عواملى که این کارها را کرده بودند در مقابل خودم می‌دانستم و یقین داشتم آنها به تمام وسایل دست می‌زنند، بنده با تمام آن عملى که دارم و با تمام قدرتى که در مخالفین خود سراغ دارم جهاد مقدس را که براى رهایى این مملکت پیش گرفته‌ام از آن صرف‌نظرنمی‌کنم، تمام آن اشخاص که در این‌ امور شرکت داشته‌اند باید تا من زنده‌ام پشت‌شان بلرزد ولى من می‌توانم به آنها کمک بکنم و راه نشان‌شان بدهم قلب بنده بین ضلع پنجم و ششم است، درست نشان کنید که پول‌تان هدر نرود بزنید ولى تا هستم می‌گویم و ملت ایران هم با من هم صدا است پس این صحبت‌ها و تهمت‌ها بى‌فایده است یک دفعه هم اینجا گفته شد و مجلس هم دقت و رسیدگى کرد باز هم می‌گویم پرونده‌ها موجود است در شهربانى هم هست، در وزارت جنگ هم هست بروید بیاورید رئیس مجلس بخواهد تا کى این کار را می‌کند ولى ده دفعه دیگر، صد دفعه دیگر هم اگر بگویند و اهانت کنند من براى این جهاد مقدس که براى کشور ایران لازم می‌دانم ترک نخواهم نمود رویه من چنین است قفا خوریم و ملامت کشیم و خوش باشیم، که در طریقت ما کافرى است رنجیدن.

من از این حرف‌ها از میدان در نمی‌روم و حقیقت را هر موقعى که لازم بشود می‌گویم (یک نفر از نمایندگان- گریه نکنید) شما باید گریه کنید که فکر نمی‌کنید چه بدبختى در این مملکت ایجاد می‌کنید ‌اما جناب آقاى هژیر (زنگ رئیس) اجازه بفرمایید من هیچ وقت بى‌احترامى نمی‌کنم من گفتم جناب آقاى هژیر مگر من بى‌احترامى کردم؟

رئیس- ایشان که حرفی نزدند؟

عباس اسکندرى- الان عرض می‌کنم چرا ایشان تشریف آوردند و بیانى اینجا فرمودند اولاً من اعتراض شخصى به ایشان نکردم یک اصلى را گفتم که بنده این عقیده را دارم، این اصل را مجلس یا دولت یا قبول می‌کند یا نمی‌کند، اگر قبول نکرد این عقیده می‌ماند براى خود بنده من این عقیده را اظهار کردم مخالفت با شخص ایشان نبود من معتقد هستم کسانى که در سفارتخانه‌هاى خارجى مستخدم بوده‌اند براى آنها کار زیاد است رئیس بانک ملى بشوند، رئیس بانک صنعتى بشوند و چند هزار تومان هم در ماه حقوق بگیرند ولى در کارهاى سیاسى کشور به شرع من و فتواى من صحیح نیست مداخله کنند می‌خواهد مجلس قبول می‌کند می‌خواهد دولت قبول می‌کند نمی‌خواهد قبول نمی‌کند، من اعتراض شخصى نکردم،‌اما ایشان فرمودند از قول استاد بزرگ نه به رزق ‌آمده‌ام تا به ملامت بروم، ولى البته اطلاع دارند این شعر را وقتى استاد فرستاد سپس شیخ علیه الرحمه شیخ بزرگوار زیر همان بیت نوشته بود که تو به رزق‌ آمده‌اى ور به کنایت نروى، آنچه در پرونده بد از پرده برون می‌ریزد، و بعد هم این یک اعلام جرمى است که تقدیم مقام ریاست مجلس می‌کنم که طبق مقررات اقدام شود.

آصف- این که 909 شد عوض 109.

رئیس- آقاى وزیر دارایى.

هژیر (وزیر دارایى)- بنده تصدیع زیادى ندارم دو کلمه عرض داشتم هر روز صبح که از منزل بیرون مى‌آیم برحسب‌ امرى که از بزرگان دارم یک آیه قران می‌خوانم، خدا به پیغمبرى که درباره‌اش گفته لولاک لما خلقت الافلاک به وسیله جبرئیل ‌امر داد گفت اى پیغمبر، قل اعوذ برب الناس ملک الناس اله الناس من شر الوسواس الخناس الذى یوسوس فى صدور الناس من الجنه و الناس (بعضى از نمایندگان- احسنت) عرض دیگرى هم ندارم یک کلمه استدعا دارم و آن این است. آقاى عباس اسکندرى گفتند یک نظرى دارم و او این است که بنده با آن سوابقى که گفتند حق ندارم وزیر بشوم ‌امروز بنا هست

+++

که مجلس شوراى ملى به برنامه آقاى قوام‌السلطنه رأى اعتماد بدهد خواه و ناخواه اگر رأى اعتماد داده شد بنده هم جزء دولت هستم (صحیح است) ولى بنده می‌خواهم وظیفه خودم را در مجلس و مملکت بدانم بنده نمی‌خواهم مشمول الطاف آقایان به وسیله رأى اعتمادى که به آقاى قوام‌السلطنه می‌دهند بشوم بنده شخصاً راجع به وزارت دارایى خودم تقاضای رأى اعتماد می‌کنم قبلاً بنده رأى اعتماد می‌گیرم یا مجلس شوراى ملى رأى اعتماد می‌دهند یا بنده می‌روم. (همهمه نمایندگان)

قبادیان- مردم به شما اعتماد، اطمینان دارند.(صحیح است)

رئیس- آقاى نخست وزیر.

نخست وزیر- قریب سه هفته است که برنامه دولت به مجلس شوراى ملى تقدیم شده و آقایان نمایندگان در این مدت به مباحثه در اطراف برنامه پرداخته و آنچه به نظرشان می‌رسیده است متذکر شده‌اند این بیانات و مباحثات مفصل را چه به عنوان انتقاد از برنامه دولت و چه به عنوان تدریس حقوق بین‌المللى و غیره دولت استماع نموده و رئوس مسائل را یادداشت کرده است اگر وضع این مملکت مقتضى بود یعنى رفاه و آسایش مردم کاملاً تأمین شده بود و هیچ بحران داخلى و خارجى در بین نداشتیم اینجانب خیلى شایق بودم که مباحثات مزبور دوام یابد چنان که در این مدت هم شخصاً مصر بودم و تقاضا کردم که فرصت کافى به انتقاد کنندگان بدهند تا هر چه دارند بگویند و اگر راه عملى‌ترى در نظر گرفته‌اند که از آن راه بتوان زودتر و سهل‌تر به مقصود ملى خود برسیم ارائه دهند زیرا غرض از بحث در برنامه تصور می‌رود انتقاد به منظور اصلاح و توأم با چاره‌جویى باشد و فلسفه آن این است که اگر دولت ضمن برنامه خود از تذکر اصول مهمى غفلت کرده یا نکات برجسته‌اى را فراموش نموده است. آقایان نمایندگان که فرصت بیشترى هم در تحقیق و انتقاد دارند تذکر دهند و راه‌هایى که براى اصلاح‌ امور اندیشیده‌اند بیان کنند تا از این تبادل افکار و انتقادات نتیجه‌اى به نفع کشور گرفته و گرهى از کارها گشوده شود و بارى از دوش این مردم مملکت برداشته شود، متأسفم از این که باید بگویم انتقاداتى که حاوى این شروط باشد و هدف اصلاح و چاره‌جویى داشته باشد در این مدت کمتر شنیده شد غالباً انتقادات جنبه تعرض شخصى و حمله به دولت داشت و این از مقام نمایندگى آقایان بعید است که نیات شخصى را با مسائل مملکتى مخلوط کنند با آن که بعضى از آقایان نمایندگان محترم و آقایان وزیران به ایرادات و اعتراضات آقایان پاسخ متقتضى داده‌اند ولى براى رفع هرگونه سوء تفاهم و این که تصور نشود دولت متوجه پاره‌اى نکات نیست لازم می‌دانم خیلى به اختصار توضیحاتى به استحضار مجلس شوراى ملى برسانم.

بعضى از آقایان معترضین محترم اشاره به قانونى نبودن حکومت نظامى کرده و آن را از تأسیسات اینجانب در 19 ماه زمامدارى خود دانسته‌اند یک چنین ایرادى نشانه سوء تفاهم و عدم اطلاع است زیرا آقایان نمایندگان محترم مستحضرند که حکومت نظامى از شهریور 320 در ایران برقرار شد و قوانین مربوطه آن در مجلس سیزدهم و چهاردهم نیز مورد تفسیر قرار گرفته حکومت نظامى مولود متقضیات خاصى بود که این چند سال در مملکت ما وجود داشت و قوانین مربوط به آن نیز به تصویب مجلس‌هاى قبل رسیده است و بنابراین حکومت نظامى کاملاً قانونى بوده و اگر طبق مواد آن قانون اشخاص مسئول و صلاحیت‌دار تشخیص داده‌اند که از بر هم زنندگان نظم و ‌امنیت جلوگیرى کنند و کشور را از بلوا و آشوب برکنار دارند باید آقایان نمایندگان تصدیق نمایند که این اقدام کاملاً قانونى بوده است ولى این که آیا حکومت نظامى لازم هست یا نیست مبحث دیگرى است و نباید لزوم موجود یا عدم وجود حکومت نظامى را با قانونى بودن آن مخلوط و اشتباه کرد.

در این مدت دولت طبق قانون حکومت نظامى و به مناسبت مسئولیتى که در حفظ نظم داشته مانند دولت‌هاى سابق آنچه صلاح تشخیص داده و به نفع عامه تصمیم گرفته و به موقع اجرا گذاشته و در تمام این اقدامات رعایت مصالح مملکت را نموده است اگر قوانین ناقص است از وظایف مجلس شوراى ملى است که باید آن قوانین را تکمیل کند.

یکى از آقایان مدعى شد که بعضى از مواد قانون اساسى نقض شده است به هیچ وجه چنین نسبتى وارد نیست و حقیقت ندارد دولت کاملاً رعایت قانون اساسى و سایر قوانین موضوعه را کرده و مخصوصاً قانون اساسى که خون‌بهاى قربانی‌هاى بی‌شمارى است ملت ایران در راه آزادى داده مورد احترام و علاقه ملت ایران و مخصوصاً دولت اینجانب می‌باشد نه تنها دولت به نقض قانون اساسى مبادرت نکرده است بلکه براى اجراى کلیه مواد آن در نظر است لایحه تشکیل و تأسیس مجلس سنا به مجلس شوراى ملى تقدیم شود و به این ترتیب ارکان مشروطیت ایران قویم گردد و این نقضى که از لحاظ پارلمانى متوجه دمکراسى ایران بوده و برطرف شود، حدود وظایف دولت و مجلس مشخص و معلوم گردد و همان طور که قانون اساسى ایران پیش‌بینى کرده است قواى سه‌گانه مملکت در عین حال که باید با هم همکارى و معاضدت و وحدت داشته باشند نباید در‌ امور یکدیگر مداخله کنند و عنوان این که مجلس حاکم است و دولت محکوم یا به قول یک نفر دیگر از نمایندگان مجلس خالق است و دولت مخلوق دیگر تکرار نشود، زیرا این تعبیرات بر خلاف نص صریح قانون اساسى می‌باشد (حائرى زاده- حقیقت است) (عامرى بر خلاف اصل 26 و 28 قانون اساسى است) حقیقت نیست اشتباه می‌کنید به هر حال با تأسیس و تشکیل مجلس سنا حدود این وظایف مشخص‌تر و روشن‌تر خواهد گشت و بیشتر اصول دمکراسى رعایت خواهد شد. ناگفته نماند که بعضى از مواد قانون اساسى ایران محتاج به اصلاح و تکمیل می‌باشد و متناسب با احتیاجات و مقتضیات زندگانى ‌امروزى ملت و مملکت ما نیست.

نقض این مواد تاکنون به کرات مورد توجه قرارگرفته است و البته هنگامى که لازم شد این نواقص اصلاح شود به افکار عمومى ملت ایران مراجعه می‌شود و آن مواد و اصول اصلاح و تکمیل می‌گردد.

بعضى از آقایان اشاره به اقدامات و عملیات نوزده ماهه گذشته دوره زمامدارى این جانب نمودند لازم است تذکر داده شود همان طور که در مقدمه برنامه به اطلاع مجلس شوراى ملى رساندم گزارش عملیات این مدت را پس از تعیین تکلیف دولت به مجلس شوراى ملى تقدیم خواهم کرد و در آن موقع آقایان با اطلاعات بیشتر و دقت زیادترى قادر به قضاوت در آن اعمال خواهند بود. راجع به لزوم اصلاح دادگسترى بعضى از آقایان اشاراتى فرمودند که کاملاً مورد توجه هیئت دولت قرار گرفته بود. متأسفانه نقض استقلال قضات که در ایام گذشته به عمل‌ آمده چنان اساس ‌امور قضایى ما را در هم ریخته که با وجود اصلاحات چند سال اخیر هنوز مدت‌ها فرصت لازم است که با معاضدت مجلس شوراى ملى از راه تصویب قوانین جدید و کوشش‌هاى دیگرى بتوانیم سر و صورت جدى و حسابى به دادگسترى بدهیم و ‌امنیت قضایى به معناى واقعى خود در ایران برقرار سازیم (انشاء‌الله) اینجانب ‌امیدوارى کامل دارم که در این قسمت بخصوص که مورد علاقه من و تمام آقایان وزیران و نمایندگان و مردم اصلاح طلب مملکت است مجلس شوراى ملى نهایت معاضدت و همکارى را مبذول خواهد داشت. (صحیح است) آقایان شرحى در لزوم جلوگیرى از دزدى بیان فرمودند وکاملاً به جا و منطقى بود ولى آیا دولت به جز اتکا و توسل به قوانین موجوده می‌توانست از راه دیگرى دزدان ‌اموال عمومى و اجتماعى را تحت تعقیب قرار دهد؟ قوانین، طرق و تشریفات خاصى براى این کار وضع کرده و مجال می‌دهد که مختلسین و سوء استفاده کنندگان در پناه همین قوانین مستور شوند و تشریفات رسیدگى به یک جرم و بزه را وسیله فرار از مجازات قرار دهند. بر اثر نقض استقلال قضات که سال‌هاى پیش به عمل آمده و عادات زشتى که از آن ایام به یادگار مانده آن دسته از دزدان و مختلسین‌ اموال عمومى که گرفتار می‌شوند و حقاً باید مجازات گردند از مکافات عمل خویش معاف می‌شوند و دولت با تمام فعالیت و کوشش خود با قوانین و تشریفات موجوده نتوانسته است به طور شایسته با دزدى مبارزه کند. نباید فراموش کرد که فقر عمومى و فساد اخلاق که ثمره چند سال اقامت ارتش‌هاى خارجى در ایران است به بازار تباهى و فساد رونقى داده و دزدى و اختلاس در این چند سال بیش از همیشه بوده است باید قوانین مخصوصى به منظور تعقیب دزدان ‌اموال عمومى وضع گردد و تشریفات دستگیرى مجرمین کوتاه شود تا یک مبارزه جدى و شدیدى بر علیه دزدى و ارتشاء به عمل آید. آقایان راجع به لزوم آزادى مطبوعات تذکراتى دادند و گله کردند که چرا طبق مواد قانون حکومت نظامى بعضى جراید توقیف شده‌اند. اصل آزادى مطبوعات مورد احترام و توجه همه می‌باشد اگر به کشور و ترقى ملت خود علاقه‌مند باشیم باید مطبوعات را تشویق کنیم و هر مانع و رادعى به سر راه مطبوعات است برداریم، زیرا مطبوعات وسیله تهذیب اخلاق مردم روشن نمودن افکار آنها است ولى ما آزادى مطبوعات را با آزادى فحاشى و هتاکى فرق می‌گذاریم (صحیح است) و همان طور که باید به وسیله قانون از

+++

تجاوزات سه رکن مشروطیت به مطبوعات جلوگیرى کرد همان طور هم باید از تجاوز مطبوعات نسبت به تأسیسات مشروطیت ایران و مجلس و دولت مخالفت به عمل آورد اگر حدود اختیار و وظایف قواى چهارگانه معلوم و مشخص نباشد و این قوا نسبت به یکدیگر تجاوز و تعدى کنند نظام جامعه مختل می‌شود و آنارشى و هرج و مرج پیش مى‌آید، آقایان بعضى از اوراق جراید را ملاحظه فرموده‌اند که چیزى جز اهانت و ناسزا و هتاکى زیاده از حد ندارد و مسلماً دولت و مجلس نمی‌تواند اجازه بدهند که مصالح کشور دستخوش‌ امیال و هوس‌ها و خواهش‌هاى اشخاص غیر مسئول قرار گیرد و اشخاص با جعل اخبار و انتشار اکاذیب ذهن مردم را مشوب سازند و موجب بروز حوادث نامطلوب در مملکت گردند، مطبوعات مانند اسلحه خوبى هستند که اگر به دست اشخاص صالح و وطن‌پرست و آزادى خواه بیفتد از آن به نفع دموکراسى و استقلال مملکت استفاده می‌کنند و اگر به دست اشخاص ناصالح و فاسد بیفتد صرف اخاذى و تکدى و فحاشى خواهد شد و این اوراق هر ساعت در اجاره این و آن به منظور ناسزاگویى و هتک حیثیت قرار خواهد گرفت. (صحیح است) بنابراین دولت معتقد است همان طور که نویسنده صالح و جراید خوب را باید تشویق کرد و آنها را در پناه قانون مصون نگاه داشت لازم است‏. به وسیله قوانین از کسانى که قلم را حربه فحاشى قرار داده‌اند جلوگیرى کرد.

متأسفانه قوانین مطبوعاتى ما داراى نواقص فراوان است و مجازات اشخاص بد عمل و آشوب طلبان و مردم فحاش عملى نیست من از انتقاد بجا نه تنها ملول و متأثر نمی‌شوم بلکه بى‌اندازه خرسند می‌گردم و عقیده دارم که در کشور مشروطه بدون انتقاد صحیح مطبوعات و اشخاص صالح مفهوم دمکراسى وجود نخواهد داشت و چون مطبوعات ایران تأسیسات جوانى هستند که تجربیات کافى ندارند و گاهى اشخاص مغرض و بدنهاد آنها را وسیله اجراى مقاصد خود قرار می‌دهند لذا رویه گذشت و اغماض را درباره مطبوعات همیشه پیروى کرده‌ام و حتى از اهانت و ناسزاهایى که به من گفته‌اند درگذشته‌ام ولى اداره مملکت و لزوم حفظ نظم و ‌امنیت و جلوگیرى از آنارشى و هرج و مرج ایجاب می‌کند که مطبوعات حدود خود را بشناسد و بدانند اگر از حدود خود تجاوز کردند طبق قانون مکافات خواهند دید. با میل و اشتیاقى که شخصاً نسبت به توسعه مطبوعات و آزادى قلم دارم ‌امیدوارم از این پس جراید آن راهى را پیش گیرند که وطن پرستى و شرافت و کف نفس هدایت می‌کند نه آن طریق باطلى را که خشم و شهوت و دریوزگى و خودسرى ارائه می‌دهد و خوشبختانه قسمتى از مطبوعات ما متوجه این حقایق هستند و سایرین نیز ‌امید است ارشاد بشوند و توقیف جراید طبق قانون حکومت نظامى تا زمانى که این قانون حاکم است عمل خلاف قانون نیست و البته از روزى که قانون دیگرى حکومت کند باید طبق همان قانون با مطبوعات رفتار شود آقایان راجع به گرانى زندگى شرحى بیان داشتند موضوع تنزل قیمت‌ها مورد توجه خاص دولت می‌باشد و آقایان تصدیق می‌فرمایند که انتقاد از یک ‌امر مهم اقتصادى کار آسانى است ولى رفع محظورات و موانع ارزانى قیمت‌ها چندان کار آسانى نمى‌باشد و ارتباط و بستگى با ثروت عمومى مملکت و میزان تولید و مصرف و قوه خرید پول و غیره و غیره دارد می‌توانم به آقایان نمایندگان محترم اطمینان بدهم که دولت مدتى است مشغول مطالعه در این‌ امر بوده و نقشه‌هایى نیز طرح شده که براى اجراى آن باید اجازه مجلس شوراى ملى تحصیل گردد و‌ امیدوارى کامل داریم با اجراى این نقشه‌ها قیمت‌ها تنزل کند و زندگى به کام طبقات زحمتکش و فقیر شیرین گردد. آنچه آقایان راجع به جریان حل مشگل آذربایجان گفتند و نسبت‌هاى ناروا و خلاف واقع به اینجانب داده‌اند باید خاطر آقایان نمایندگان را مستحضر دارم اینجانب در تمام دوره پنج ساله خدمتگذارى به مملکت هیچ وقت به ‌امید پاداش خدمت نکرده‌ام بلکه هر جا که پاى مصالح مملکت پیش مى‌آمده و معضلات‌ امور کشور را دچار بحران می‌نموده و مردم حق‌شناس و وطن پرست ایران برای رفع آن محظورات مرا به خدمتگذارى دعوت کرده‌اند از هیچ مشکلى نهراسیده‌ام و موانع را هر اندازه بزرگ و قوى بوده است زوال پذیر تشخیص داده‌ام به یارى خداوند متعال و به اتکا احساسات عمومى ملت ایران به جنگ حوادث شتافته‌ام و در راه نجات وطن عزیز تحمل مصائب و ناملایمات حتى حق‌کشی‌ها و اهانت‌ها و ناسزاها را شرط اول فداکارى تشخیص داده‌ام و در راه وطن تمام این بلایا و محن را به جان و دل خریدار بوده‌ام و مفتخرم که در تمام این مبارزات پیروزمند بیرون ‌آمده‌ام و در راه خدمت به وطن خود را هیچ وقت محتاج به گذراندن کلاس عوام فریبى ندیده‌ام و این کالاى رایج را که هر منفى‌باف و بدزبانى می‌تواند به ثمن بخس تحصیل کند خریدار نبوده‌ام، افتخار من این است که در راه خدمت به وطن همیشه مبارزه کرده‌ام و از میان‌ امواج تهمت و افترا و ناسزا و اهانت گذشته کشتى سعادت ایران را به ساحل مطلوب رسانده‌ام. بعد از پنجاه سال تجربه و ممارست و تحمل هرگونه ناملایمات این قدر سعه صدر و علو نفس دارم که مخالفت‌هاى غرض آلود و اهانت‌هاى حسودان را با صبر و شکیبایى تحمل کنم و حق شکنى چند نفر را به حساب ملت ایران ننویسم. آنچه در راه نجات آذربایجان رنج بردم براى این نبود که یک روز کسانى که تازه زندگانى سیاسى خود را آغاز کرده‌اند و خبر از سرد و گرم ایام ندارند از من تقدیر کنند و یا اشخاصى که به جهتى از جهات از شخص من رنجیده‌اند و من نتوانسته‌ام توقعات آنها را برآورم ازاینجانب سپاسگذارى کنند.

آن روز که در آن هواى تیره و تار و آن طوفان دهشت زا قبول مسئولیت کردم در مبارزه با آن حوادث هیچ نمی‌توانستم پیش‌بینى کنم که چه سرنوشتى در انتظار شخص من می‌باشد ولى همیشه یک چیز متکاى من بود و یک نور افق را پیش من روشن می‌کرد و در ادامه مبارزات مرا تشجیع می‌نمود و آن سرنوشت ملت و مملکت ایران بود که دو هزار و پانصد سال از میان تاریکی‌ها و روشنى‌هاى تاریخ گذشته و استقلال و شرافت خود را حفظ کرده است. حفظ این ودیعه و‌ امانت و نجات آن از گرداب فنا بود که مرا تشویق می‌کرد جان و حیثیت خود را به خطر بیاندازم‌ امروز که بحمدالله و به پشتیبانى و تقویت‌هاى دایمى اعلیحضرت همایون شاهنشاهى و همت و مقاومت ملت ایران آن حوادث برطرف شده و شبح شوم تجزیه و اضمحلال محو و نابود گردیده و دیگر خطرى فراریان روزهاى تیره 1324 را تهدید نمی‌کند موشکافى و خرده‌گیرى و اتهام و افترا خیلى آسان است.‌امروز هر کس می‌تواند انتقاد کند و منکر تمام خدمات و فداکاریها بشود ولى آیا تاریخ هم این جانبازی‌ها را فراموش خواهد کرد؟؟ محال است این اتفاقات و حقایقى که هنوز در پشت پرده مکتوم است در صفحات تاریخ منعکس نگردد و بعد از این نسل آینده کشور خالى از هرگونه حب و بغض در اعمال گذشتگان خود قضاوت نکند. مرا شریک جرایم پیشه‌ورى خواندند افسوس که مصالح مملکت اجازه نمی‌دهد دادگاهى تشکیل شود تا همه ما در پشت میزهاى آن دادگاه حاضر شویم و آن وقت معلوم شود چه کسانى محکوم و مجرم خواهند بود یکى از آقایان تذکر داد که اینجانب در‌ امور مهم کشور با کسى مشورت نکرده‌ام، البته با ایشان و کسان دیگرى که آن روز براى شور و مشورت صلاحیت نداشتند من مشورت نکرده‌ام، ولى به اصرار اینجانب تمام ‌امور مهمى که طى یک سال و چند ماه اخیر اتفاق افتاده در حضور اعلیحضرت همایون شاهنشاهى و به نظر مرحوم پیرنیا می‌رسید. اینجانب خود را موظف می‌دانم از زحماتى که مرحوم مؤتمن‌الملک در مدت یک سال و چند ماه اخیر براى کمک به نجات مملکت متحمل شده‌اند قدردانى کنم و براى روح آن مرحوم طلب مغفرت و‌ آمرزش نمایم (صحیح است).

آنچه راجع به سفر اینجانب به مسکو تذکر داده شد از توضیح در اطراف آن در جلسه علنى معذورم و اگر آقایان نمایندگان علاقه‌مند به دانستن آن هستند بعداً جلسه سرى تشکیل شود تا اطلاعات لازم را به آقایان بدهم.

راجع به استرداد شکایت ایران از شوراى‌ امنیت که یکى از نمایندگان اشاره کردند در جلسه علنى از دادن توضیحات معذورم و اجمالاً می‌گویم این طور که تصور کرده‌اند نیست و چون این مسائل که مربوط به گذشته زمامدارى من است و گزارشات آن به مجلس تقدیم خواهد شد هنگام طرح مسائل این مطالب نیز توضیح داده خواهد شد.

مطلبى که بعضى از آقایان به آن اشاره کردند و گفتند چرا رویه مسالمت‌آمیز با دمکرات‌هاى آذربایجان اتخاذ کرده بودم نکات و ملاحظاتى است که افشاى آن فعلاً به مصلحت کشور نیست من اطمینان دارم وقتى آقایان نمایندگان به حقایق‌ امور واقف شوند اگر چه خداى نکرده از کینه و غرض دل‌شان آکنده باشد معذلک از تحسین و تمجید نسبت به کسانى که در این مدت بدون در نظر گرفتن عظمت مخاطرات فداکارى کرده‌اند خوددارى نخواهند کرد.

یکى از مسائلى که در مجلس به آن اشاره شد موضوع مقاوله‌نامه نفت می‌باشد که گزارش آن بعداً به مجلس شوراى ملى تقدیم خواهد شد و در موقع خود آقایان نمایندگان از جریان ‌امور مربوطه به این موضوع واقف خواهند شد.

برحسب تجارب ممتدى که در خدمات اجتماعى و رسمى داشته‌ام می‌خواهم به کسانی که با نیروى جوان

+++

و قوى وارد میدان سیاست می‌شوند توصیه کنم که در مسائل سیاسى عجله در قضاوت نکنند افترا و بهتان نسبت به کسانى که خدمتگذار مملکت می‌باشند شاید موجب پشیمانى و ندامت گردد و بسا اتفاق می‌افتند که انسان در نظریات خود دچار اشتباه می‌گردد بنابراین چرا باید در قضاوت عجله کرد تا بعد از روشن شدن حقایق مجبور بشویم دست تحسر به دندان بگزیم، مرد سیاسى اگر گفتار و کردارش با اغراض آلوده باشد ارزش و مقامى نخواهد داشت به سفسطه و مغالطه هم تا حدى قادر به مستور ماندن حقایق خواهد بود ولى بالاخره آفتاب از زیر ابر بیرون مى‌آید و مرد مغرض شرمنده و رو سیاه می‌گردد.

و این که بر سبیل اختصار در باب رئوس مسائل مورد اعتراض آقایان تذکر دادم به نظر اینجانب براى روشن شدن اذهان کافی است و تصور می‌کنم آقایان نمایندگان راضى نباشند بیش از این دولت بلاتکلیف بماند و اوقات گرانبهاى مملکت صرف مباحثات و مشاجرات شود.

بعد از این فرصت بسیار خواهیم داشت که این قبل مباحثات را دنبال کنیم و از اطلاعات و معلومات یکدیگر برخوردار شویم. نظر به مسئولیتى که نسبت به سرنوشت مملکت به عهده گرفته‌ایم و نظر به مقتضیات و مصالح عمومى مملکت بیش از این اتلاف وقت را جایز نمی‌دانم و به همین جهت از مجلس شوراى ملى تقاضا دارم تکلیف دولت اینجانب را معلوم کنند تا دولت بتواند وظایف قانونى خود را به پشتیبانى مجلس شوراى ملى به انجام برساند.(صحیح است- احسنت- احسنت)

رئیس- در جلسه قبل آقایان صادقى و مهندس خسرو هدایت پیشنهاد کفایت مذاکرات کرده بودند و چون عده براى اتخاذ رأى کافى نبود مجلس ختم شد.

حالا یک پیشنهادى آقایان نامبرده داده‌اند در تکمیل همان پیشنهاد که قرائت می‌شود و رأى گرفته می‌شود (پیشنهاد آقایان صادقى و هدایت به شرح ذیل قرائت گردید)

ریاست محترم مجلس شوراى ملى‏

چون آقاى نخست وزیر در مقدمه برنامه وعده فرمودند گزارش اقدامات دوره زمامدارى خود را به طور تفصیل و به تدریج در موقع خود به استحضار مجلس برسانند در آن موقع مجلس وقت کافى خواهد داشت از هر جهت در هر یک از موارد به طو ر مشروح مذاکره و جداگانه بررسى و قضاوت نماید کفایت مذاکرات را تقاضا و پیشنهاد می‌نماید که براى اجراى مواد دهگانه برنامه به دولت ایشان رأى اعتماد گرفته شود. (صحیح است)

رئیس- مخالفى نیست؟

نمایندگان- رأى، رأى.

رئیس- آقایانى که با برنامه دولت موافقند.

یک نفر از نمایندگان- با کفایت مذاکرات‏

رئیس- مخالفى دارد یا نه؟ مطابق ترتیب اگر مخالفى باشد بایستى رأى گرفت و الا مورد تصدیق مجلس شده است.

رفیع- بنده مخالفم ..

رئیس- اعلام رأى شده است.

رفیع- این مخالفت براى تذکر ریاست محترم است که فرمودند اگر مخالف نشود رأى گرفته نمی‌شود ولى چون این پیشنهادى که باید رأى گرفته شود این است که اجازه بفرمایید من مخالف بکنم و تذکر بدهم در ضمن من تقاضا می‌کنم از هیئت دولت براى این که پس از این مذکرات یک نتیجه‌اى گرفته باشیم و براى این که به حرف نگذشته باشد و هر کدام از آقایان اطلاع حاصل کرده‌اند از منویات نمایندگان محترم بالاخره آقایان مسئول باشند همان طور که رئیس محترم دولت اشاره کردند حرف نزنند و کار بکنند و انشاءالله ما هم سرافراز می‌شویم براى داشتن یک دولت کارى و حقیقتاً دولت داشته باشیم به عقیده بنده حالا می‌توانید رأى بگیرید.

رئیس- آقایانى که با کفایت مذاکرات موافقند قیام کنند. (اکثر برخاستند) تصویب شد.

بنابراین نسبت به دولت رأى گرفته می‌شود آقایانى که موافقند ورقه سفید (یکى از نمایندگان- دو مرتبه توضیح بدهید) آقایانى که موافقند ورقه سفید با ‌امضا می‌دهند یعنى همان کارت‌هاى سفیدى که دارند می‌دهند و ورقه‌هاى سفید بى‌امضا به منزله ‌امتناع است. عده حضار 120 نفر آقایان موافقین کارت‌هاى سفید با ‌امضا خواهند داد آقاى دکتر بقایى شما هم تشریف بیاورید شرکت کنید در استخراج و قرائت آراء.

( اخذ آرا به عمل ‌آمد)

(پس از شماره و استخراج نتیجه به طریق ذیل حاصل شد) (عده آراء 109 ورقه سفید علامت موافقت 63 ورقه کبود 12 ورقه سفید بى‌امضا علامت‌امتناع 4)

رئیس- مجلس را 93 رأى اظهار اعتماد به آقاى احمد قوام و برنامه ایشان کرد. (نمایندگان- مبارک است انشاءالله)

اسامى موافقین- آقایان: ناصرى- بهزادى- حسن اکبر- خوئی‌لر- عرب شیبانى- اورنگ- عامرى- نراقى- دکتر شفق- مهندس رضوى- ذوالفقارى- نبوى- شهاب خسروانى- دادور- حکمت- منصف- مهندس هدایت- ظفرى- رضوى- مشایخى- فرامرزى- على بهبهانى- صادقى- اخوان-‌ امیر حسین بختیارى- آقا خان بختیار- دکتر راجى- گلبادى- بوداغیان- اردلان- حسین وکیل- بیات- مرآت اسفندیارى- دکتر طبا- دکتر آشتیانى- اسدى- شریف‌زاده- عزیز اعظم زنگنه- یمین اسفندیارى- قبادیان- دکتر بقایى- لیقوانى- ناصر ذوالفقارى- لاهوتى- حاذقى- پالیزى- فولادوند- ابوالقاسم‌ امینى- محمد حسین قشقایى- ملک‌پور- دکتر مصباح زاده- دکتر فلسفى- شریعت‌زاده- معین‌زاده- غضنفرى- افخمى- صدرزاده- ابوالقاسم بهبهانى- معتمد دماوندى- گیو- قوامى- شادلو- هاشم وکیل- اسلامى- سلطان‌العلما- وثوق- محمود محمود- موسوى- آشتیانى‌زاده- گرگانى- دکتر علی ‌امینى- آصف- بهار- صاحب جمع- مهدى ارباب- دکتر معظمى- اقبال- کامل خویى- ابراهیمى- صاحب‌دیوانى- قهرمان- فاضلى- ارسنجانى- صفا‌ - امامى- خسرو قشقایى- هراتى- مکرم- نیک‌پور- اعزاز نیک پى- سزاوار- ‌امیر تیمور- نواب- باتمانقلیچ.

اسامى مخالفین- آقایان: ملک‌مدنى- تولیت- دکتر متین دفترى- دکتر اعتبار- عبدالقدیر آزاد- کشاورز صدر- حائرى‌زاده- برزین- عباس مسعودى- حسین مکى- ‌امامى اهرى- عباس اسکندرى.

رئیس- آقاى وزیر دارایى.

وزیر دارایى (آقاى هژیر)- بنده عرض می‌کنم مطابق قانون اساسى شرایطى که براى یک وزیر معین است قید شده و نوشته است مسلمان و ایرانى‌الاصل باشد قانون اساسى غیر از این شرطى براى وزیر بودن یا نبودن قائل نیست از طرف دیگر هم مسلم است که استیضاح اگر می‌شود هم از دولت می‌شود استیضاح کرد و هم از وزیر تنها منتها به موجب این قانون اساسى که اینجا هست که نوشته است هر وقت اعتماد مجلس از وزراء یا یک وزیر سلب شد (نخست وزیر- سلب نشده اعتماد دارند) بنده عرض می‌کنم بنده می‌خواهم...

نخست وزیر- نمی‌شود آقا- نمی‌شود.

رئیس- این کار سابقه در مجلس ندارد.

وزیر دارایى- مگر وقتى که مجلس بخواهد سلب اعتماد از یک وزیرى بکند آن وقت رأى نمی‌گیرند.

رئیس- آقاى دکتر معظمى فرمایشى دارید بفرمایید.

دکتر معظمى- بیاناتى که آقاى هژیر را متأسف کرد می‌خواستم عرض کنم که اصولاً ملت ایران هیچ خوشش نمى‌آید و نفرت دارد از این که یک اشخاصى بیایند در مجلس و به همدیگر یک نسبت‌هایى بدهند و در مجلس شوراى ملى ایران یک ایراداتى به هم بگیرند عوض این که به کار ملت ایران رسیدگى بکنند همیشه صحبت روس باشد یا انگلیس ایرانى فقط می‌خواهد که در مجلس شوراى ملى نام ایران برده شود و سعادت ملت ایران و هیچ غیر از این نمی‌خواهد. (صحیح است) و این که جنابعالى فرمودید عرض کنم یک نفر اگر یک اظهارى بکند در مجلس این نظر اکثریت مجلس نیست. (صحیح است) اگر یک کسى یک حرفى زد این نظر اکثریت مجلس شوراى ملى نیست. (صحیح است) همین رأى اعتماد که در مجلس به دولت داده شد خودش دلیل بر اعتماد به دولت و وزراى آن است پس جنابعالى هیچ نگرانى نداشته باشید.

وزیر دارایى- آقا می‌فرمایید که یک وزیرى حق ندارد بیاید و تقاضاى رأى اعتماد یا رأى عدم اعتماد بکند؟

دکتر معظمى-... اجازه می‌فرمایید رأى اعتماد را فقط دولت می‌تواند بخواهد از نظر اصول و علاوه بر این نبایستى وزرا به طور تنهایى رأى اعتماد بخواهند براى این که همیشه اصل بایستى بر این باشد که دولت مدام دوام داشته باشد. (صحیح است) و اگر برخلاف نظر رئیس دولت وزیر‌ آمد پشت تریبون رأى اعتماد گرفت دولت ساقط شد این برخلاف اصل است. (وزیر دارایى- رأى اعتماد براى خودش بنده که عرض نمی‌کنم براى دولت) .. صحیح است ولى اعتماد که به جنابعالى دارند (صحیح است) حرف بنده را که کسى تکذیب نمی‌کند و این سابقه را نمی‌خواهم ایجاد شود. فقط وکلا می‌توانند به استناد قانون اساسى در یک موقعى عزل یک وزیر را بخواهند یا این که استیضاح بکنند راجع به یک مورد معینى

+++

بنابراین نگرانى جنابعالى بى‌مورد است و تمنا می‌کنم اصرار نفرمایید که سابقه در مجلس شوراى ملى ایجاد نشود. (صحیح است). (بعضى از نمایندگان- ختم جلسه)

رئیس- آقاى نخست وزیر.

نخست وزیر- از اظهار اعتمادى که آقایان نمایندگان کردند کمال تشکر را دارم و ‌امیدوارم با اقداماتى که دولت به پشتیبانى مجلس شوراى ملى خواهد کرد این اعتماد و همکارى وسیله پیشرفت مقاصد ملى ما گردد. (نمایندگان- انشاءالله) و ‌اما خیلى متأسفم از اظهاراتى که راجع به آقاى محمود جم و آقاى هژیر کردند و بى‌نهایت متأثر هستم ولى از طرف دیگر هم خرسندم که فقط یک نفر بود این اظهارات را کرد (صحیح است) و اکثریت موافق نبود بنابراین چون از طرف اکثریت مجلس به دولت رأى اعتماد داده شده دیگر رأى اعتماد جداگانه را مقتضى نمی‌دانم. (صحیح است)

3 - بیانات آقاى منصف راجع به زلزله قاینات‏

رئیس- البته خاطر آقایان از زلزله‌اى که در قاینات شده و حوادثى که در آنجا اتفاق افتاده و باعث قتل یک عده‌اى شده اطلاع دارند آقاى منصف نماینده آنجا بیاناتى دارند. آقاى منصف.

منصف- بنده خیلى متأسفم که اگر گاهگاهى مزاحم همکاران محترم خودم می‌گردم و موجبات تألم و تأسف آنها را فراهم می‌سازم هنوز چند روزى بیش نیست که در باب رود هیرمند عرایضى کردم و با بیان سوز و گداز زابلی‌ها و تشریح نداى ملت ایران که از تضییع حق چند هزار ساله‌اش نگران است خاطر نمایندگان معظم را مکدر ساختم، اینک مجبورم از وقوع زلزله شوم و دهشتناکى که قسمتى از قاینات و فردوس را صحنه کشتار و میدان هدم و قتل نفوس قرارداده اجمالى به عرض برسانم، در این چند سال اخیر طبیعت به قاینات بى‌مهرى زیاد کرده مخصوصاً سال گذشته خشکسالى به حدى رسیده بود که اگر توجه هیئت محترم دولت به آن حدود معطوف نمی‌گشت بیم آن می‌رفت که بعضى از بخش‌هاى قاینات از سکنه خالى بماند چنان که قبل از آن عده زیادى به شمال خراسان عزیمت و مهاجرت کرده‌اند با توجه مخصوص جناب آقاى نخست وزیر و سرعت عمل و حسن تدبیر جناب آقاى هژیر وزیر دارایى یک هزار و پانصد تن جنس بین فقرا و مستمندان آنجا تقسیم و تسکین خاطرى براى گرسنگان فراهم شد.

امسال که تا حدى وضع بهتر از سنوات سابق بوده و تصور می‌شد که مردم قانع و صبور قاینات خواهند توانست با قوت لایموتى ‌امرار معاش نمایند ناگهان خبر وقوع زلزله از ناحیه دوست آباد- چرمه- موسویه- محمد آباد- بادمک- قاینات و سرایان فردوس رسید که شرح آن هر فردى را متأثر و متأسف می‌سازد. چون جریان قضیه در جراید به اطلاع آقایان رسیده دیگر بنده در اینجا به شرح مطلب نمی‌پردازم همین قدر به طور خلاصه عرض می‌کنم قریه دوست آباد به کلى معدوم، چهارصد نفر سکنه آنجا مطابق آخرین اخبار مفقود که دویست جنازه تاکنون از زیر خاک بیرون آورده شده خانه‌هاى مسکونى چرمه- محمد آباد و سایر آبادی‌هاى دیگر یا منهدم یا غیر قابل سکونت شده است، در حال حاضر هزاران نفر از برادران قاینى و فردوسى ما بى‌خانمان، متجاوز از دویست نفر مسلماً معدوم، گروه بی‌شمارى مجروح و براى دوا و غذاى روزانه معطل هستند در همچو صورتى بدیهى است چشم ‌امید و انتظار همه داغ دیدگان مجروحین و آوارگان آن حدود به طرف مرکز متوجه است که چه فکر و کمک سریعى به حال آنها خواهد شد بنده احتیاج ندارم که احساسات و عواطف پر از مهر و شفقت آقایان را نسبت به این ‌امر تحریک و تهییج کنم زیرا ما ایرانیان در هر مقام و مرتبه‌اى که باشیم متدین به دیانتى هستیم که اصل تعاون را على‌البر راهنماى خیرات و مبرات است و از لحاظ اخلاق و ادب پیرو مکتبى هستیم که از چند صد سال قبل عوالم نوع‌پرورى انسان دوستى ایران را با نداى: بنى‌آدم اعضاى یکدیگرند و یا چو عضوى به درد آورد روزگار، دگر عضوها را نماند قرار به سمع جهانیان رسانیده بنابراین غرض و مزاحمت بنده فقط این خواهد بود که کمال شفقت و عطوفت مذهبى و ملى آقایان را متوجه حال آسیب دیدگان آن حدود بنمایم. بندگان اعلیحضرت همایون شاهنشاهى بنا بر رعیت پرورى معمولى خود که در همه موارد ابراز فرموده‌اند به مجرد اطلاع از وقوع قضیه مراحم شفقت‌آمیز خود را به زلزله‌زدگان معطوف فرموده‌اند. (صحیح است) و به وسیله والا حضرت شاهدخت شمس پهلوى خواهر والا تبار خودشان از طریق مؤسسات شیر و خورشید سرخ، سازمان شاهنشاهى خدمات اجتماعى که هر دو صمیمانه در این کار و نظایرش بذل عطوفت و همکارى می‌کنند دستورات سریع و مؤثرى صادر فرموده‌اند. (صحیح است) که فوق‌العاده به حال ستمدیدگان نافع خواهد شد و بنده یقین دارم رعایاى شاه پرست قاینات هیچ وقت این بذل عنایت ملوکانه را فراموش نخواهند داشت. (صحیح است) و از رئیس معظم افتخارى شیر و خورشید سرخ و هیئت مدیره فعال آن مؤسسه شکرگذار خواهند بود. (صحیح است) جناب اشرف آقاى نخست وزیر و هیئت محترم دولت هم پس از اطلاع دستورات مؤکد براى جمع‌آورى اعانه صادر فرموده‌اند. (صحیح است) و از محل اعتباراتى که در بیرجند وجود داشته وجوهى براى کمک به آسیب دیدگان در نظر گرفته‌اند که شایان سپاسگذارى ما است و‌ امیدواریم با تحصیل مبلغى از اعتبار خاص دولت براى این موضوع که بهترین موارد است عطوفت خود را تکمیل فرمایند. (صحیح است) البته مجلس شوراى ملى هم که بیش از سایر مقامات وابستگى مستقیم به ملت دارد در غم و اندوه مردم سهیم و شریک است از ابراز عنایت خوددارى نخواهد داشت. (صحیح است) و به نحو مقتضى ستم دیدگان را اعانت و استمالت خواهند فرمود. (صحیح است) فقط استدعاى بنده این است که هر کمکى می‌شود و هر تفقدى که به عمل مى‌آید سریع و فورى انجام گیرد. (صحیح است) که با در پیش بودن زمستان احتمال قحط و غلا حکم نوشداروى بعد از مرگ را پیدا نکند. (صحیح است) عرض دیگرى ندارم. (صحیح است) (بعضى از نمایندگان- ختم جلسه)

رئیس- هر وقت که یک واقعه ناگوارى براى یک عده از هموطنان ما رخ داده مجلس شوراى ملى نه تنها اظهار تأسف کرده بلکه بعد هم مساعدت‌هایى که باید بکند به عمل آورده (صحیح است) حالا که دولت‌ امروز رسمیت پیدا کرد بنده تمنا دارم مخصوصاً تدابیرى اتخاذ بکنند که زودتر وسایل آسایش و رفاه حال اهالى آنجا به عمل بیاید و کمک‌هایى که مجلس باید بکند در هیئت رئیسه مطرح خواهد شد و تصمیم گرفته خواهد شد. آقاى وزیر فرهنگ یک لایحه‌اى دارند تقدیم می‌کنند.

4 - تقدیم یک فقره لایحه از طرف وزیر فرهنگ به قید یک فوریت‏

وزیر فرهنگ- لایحه‌اى که بنده می‌خواهم تقدیم بکنم راجع است به الحاق به سازمان فرهنگى و تربیتى ملل متحد چنان که نمایندگان محترم مستحضر هستند دولت و ملت ایران در 1324 به موجب تصویب قانون 13 شهریور ماه 1324 عضو سازمان ملل متحد شده در ماده اول منشور ملل متحد قید شده است که یکى از ‌آمال و یکى از مرام‌هاى سازمان ملل متحد عملى کردن همکارى بین‌المللى است در زمینه ‌امور اجتماعى و فرهنگى و تربیتى و عملى در نتیجه توصیه‌اى که مجمع سانفرانسیسکو کرده بود در نوامبر 1945 یعنى در آذر 1325 کنفرانسى در لندن تشکیل شد، 46 مملکت در آنجا شرکت کردند و اساسنامه‌اى در آنجا تهیه کردند که بایستى به موجب همان اساسنامه توصیه مجمع سانفرانسیسکو به تصویب ممالکى که عضو سازمان ملل متحد شده‌اند برسد این لایحه حالا تقدیم شده است و تقاضا می‌شود که به تصویب مجلس شوراى ملى برسد و چون مجمع سازمان عنقریب در اول آبان در مکزیکو تشکیل می‌شود تمنا می‌کنم تصویب بفرمایند که این موضوع با یک شور به تصویب برسد تا این که قبل از عزیمت نمایندگان دولت این مسأله تمام شده باشد.

رئیس- الان باید رأى گرفته شود. (بعضى از نمایندگان- عده کافى نیست) براى جلسه آتیه...

رضوى- تذکرى بنده به آقاى وزیر فرهنگ دارم اجازه می‌فرمایید؟

رئیس- آقاى رضوى بفرمایید.

ابوالحسن رضوى- عرض کنم نظر مبارک است که چند روز قبل هم بنده این خواهش را کردم منتها چون برنامه دولت مطرح بود البته مجالى نشد، آن موضوع راجع به فرهنگ است که بنده به آن علاقه‌مند هستم و واقعاً باید در مجلس مطرح بشود و یک تدبیر مناسبى در نظر گرفته شود اولاً راجع به موضوع دانشگاه بود روز جمعه البته دعوتى کردند از جمعى از آقایان نمایندگان در آنجا رفتند بنده وضعیت محصلین را در کوى دانشگاه نامناسب دیدم (صحیح است) بعداً هم عصر آن روز به یکى از آقایان اساتید دانشگاه رسیدم و به او گله کردم که چرا وضعیت این طور است؟ ایشان گفتند که من در استخدام دولت نیستم در استخدام دانشگاه هستم این معنى براى بنده یک ابهام تازه‌اى ایجاد کرد، توضیح بدهند در استخدام دولت نیستم یعنى چه؟ به هر صورت وضعیت کوى دانشگاه تعیین شد

+++

براى این که محصلینى که از ولایات می‌آیند وضعیت‌شان آنجا فراهم باشد، زندگی‌شان راحت باشد که درس بخوانند و تحصیل بکنند و از این وضعیت منازل گران راحت باشند بنده کم کم در ظرف این دو سه ماه یک چیزهایى و یک شکایت‌هایى می‌شنیدم که سخت بود و ما را راه ندادند، این افرادى که همیشه زندگى‌شان بد می‌گذرد و وضعیت‌شان خوب نیست اولیا درباره‌شان رعایت نمی‌کنند سلوک نمی‌کنند، تا روز بعد که رفتیم چند نفر از نمایندگان محترم و آقایان ارباب مطبوعات هم تشریف داشتند خودشان هم یک مطالبى گفتند، وضعیت‌شان هم که مشاهده شده تأیید می‌کرد این عرایض بنده از این جهت بود که بنده دیدم در وزارت فرهنگ مرکزى که به او مراجعه بشود نیست و الان در این موقع که هیئت دولت هم تشریف دارند از حضرتعالى استدعا می‌کنم که یک توجه بیشترى در تبعیض‌هایى که شده است بفرمایید،‌امسال اعلان کردند به این که ما شاگرد نمی‌پذیریم بنده نمی‌دانم کسانى که سال‌هاى گذشته لیسانسه شده‌اند جاى آنها کى خواهد رفت، یک ترتیبى بفرمایند که این مطلب یک طورى که تبعیض در تمام ارکان این مملکت خاصه در فرهنگ نباشد عرض کنم آقاى دکتر معظمى البته در قسمت کوى دانشگاه اطلاعات بیشترى دارند بنده از ایشان سؤال کردم ایشان گفتند من ‌امسال نیستم بنده خواستم خواهش کنم که اگر موافقت می‌فرمایند از آقاى دکتر معظمى که سوابق بیشترى دارند خواهشى بکنیم این وضعیت را از نزدیک وارد شوند و مطالعه بکنند و با سایرین همکارى بکنند، مطلب دوم راجع به ‌امور محصلین یعنى آن ‌آموزگارانى است که سالى یک عده‌اى را وزارت فرهنگ براى شرکت در دانشسرا دعوت می‌کند ‌امسال هم این یک پیمانى بود از براى چند تا ‌آموزگارى بیچاره که مى‌آیند ‌امتحان هم می‌دهند و نمره خوب هم می‌گیرند و می‌خواهند تحصیل کنند آنها را نپذیرند و بنده تقاضا دارم به این که این موضوع را براى ‌آموزگاران بخصوص در نظر بگیرند که علی‌حده آنها ‌امتحان‌شان را بدهند.

بعضى از نمایندگان- اکثریت نیست.

یکى از نمایندگان- این تذکر بود آقا.

رئیس- تذکر نیست چون خود بنده اجازه دادم آقایان نمایندگان می‌توانند قبل از دستور و بعد از دستور مجلس یک اظهاراتى بکنند، جلسه ختم می‌شود و جلسه آتیه به روز سه‌شنبه 14 مهر ماه ساعت هشت و نیم صبح موکول می‌گردد. دستور هم تجدید انتخاب هیئت رئیسه است.

(مجلس یک ساعت و یک ربع بعد از ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شوراى ملى- رضا حکمت‏

 

قوانین‏

شماره 13950          12/ 7/ 1326

وزارت دارایى‏

فرمان همایونى به انضمام قانون اجازه پرداخت سه دوازدهم بودجه 1325 مجلس شوراى ملى بابت سه ماهه مرداد و شهریور و مهر ماه 1326 که در جلسه هفدهم شهریور ماه 26 به تصویب مجلس شوراى ملى رسیده است ذیلاً ابلاغ می‌گردد.

با تأییدات خداوند متعال

ما

محمدرضا شاه پهلوى شاهنشاه ایران‏

محل صحه مبارک‏

نظر به اصل بیست و هشتم متمم قانون اساسى مقرر می‌داریم:

ماده اول)- قانون اجازه پرداخت معادل سه دوازدهم بودجه سال 1325 مجلس شوراى ملى مصوب شانزده اسفند ماه 1324 بابت حقوق و هزینه سه ماه مرداد، شهریور، مهر ماه 1326 که در جلسه هفدهم شهریور ماه 1326 به تصویب مجلس شوراى ملى رسیده و منضم به این دست‌خط است به موقع اجرا گذاشته شود.

ماده دوم) هیئت دولت مأمور اجراى این قانون هستند به تاریخ بیست و هشتم شهریور ماه 1326

قانون اجازه پرداخت سه دوازدهم بودجه 1325 مجلس شوراى ملى بابت سه ماه مرداد، شهریور و مهر ماه 1326

ماده واحده) مجلس شوراى ملى به کارپردازى مجلس اجازه می‌دهد معادل سه دوازدهم بودجه سال 1325 مجلس شوراى ملى مصوب 16 اسفند ماه 1324 را بابت حقوق و هزینه سه ماهه مرداد، شهریور، مهر ماه 1326 را نیز سریعاً تهیه و تقدیم نماید.

این قانون که مشتمل بر یک ماده است در جلسه هفدهم شهریور یک هزار و سیصد و بیست و شش به تصویب مجلس شوراى ملى رسید.

رئیس مجلس شوراى ملى- رضا حکمت‏

اصل فرمان همایونى و قانون در دفتر نخست وزیر است‏

م- 3893                                                                                        نخست وزیر

تصویب‌نامه‌ها

شماره 14614                                                                                          9 / 7/ 1326

وزارت دارایى‏

هیئت وزیران در جلسه ششم مهر ماه 1326 بنا به موافقت شماره 40009 به تاریخ 4/ 7/ 1326 وزارت دارایى تصویب نمودند که مبلغ دویست و پنجاه و دو هزار و یک صد و سى و چهار ریال و هشتاد دینار (80/ 252134 ریال) بابت بهاى بیست تن برنج صدرى درجه سه اهدایى دولت شاهنشاهى براى مستمندان و قحطى زدگان هندوستان به شرح زیر:

1 - بهاى دویست کیسه (20 تن) برنج صدرى ماشینى درجه 3     185000

2 - کرایه حمل و لفاف و بسته‌بندى عوارض شهردارى و انباردارى و غیره برنج‌هاى مزبور از رشت به تهران 50/ 24485

3 - کرایه حمل و عوارض گمرکى و حق بیمه و سایر مخارجات مربوطه به حمل برنج‌هاى مزبور از رشت به زاهدان 30/ 42649

                                                                                                                                             ____________

                                                                                                                                         جمع 252134/ 80

از اعتبار سال 1326 دولت پرداخت شود.

تصویب‌نامه در دفتر نخست وزیر است‏.

م- 3837                                 از طرف نخست وزیر

شماره 13698                      7/ 7/26

وزارت کشور

هیئت وزیران در جلسه ششم مهر ماه 1326 طبق پیشنهاد شماره 54277- 27822 وزارت کشور شش تن آقایان کارمندان دوره هشتم انجمن شهردارى بهبهان را به ترتیب زیر:

عبدالرسول بهادر قنواتى- سید محمدعلى موسوى- سید محمد حمیدى- یوسف قنواتى- سید عبدالنبى سیادت- حاج سید محمد حسین سعادت تعیین و تصویب نمودند.

تصویب‌نامه در دفتر نخست وزیر است.

م- 3789                         از طرف نخست وزیر

شماره 10888                      11/ 7/ 1326

وزارت اقتصاد ملى‏

هیئت وزیران در جلسه هشتم مهر ماه 1326 بنابر پیشنهاد شماره 11737- 12760 مورخ 26/ 5/ 27 وزارت اقتصاد ملى تصویب نمودند.

براى کالاهایى که به عنوان سوغات- رکلام- هدیه و مصرف شخصى وارد می‌شود وزارت اقتصاد ملى مجاز است تا میزان 3000 ریال در سال براى هر شخص خارج از میزان اعتبار سهمیه واردات پروانه ورود صادر نماید.

تصویب‌نامه در دفتر نخست وزیر است‏

م- 3890                         از طرف نخست وزیر

شماره 14156                       11/ 7/ 1326

وزارت اقتصاد ملى‏

هیئت وزیران در جلسه هشتم مهر ماه 326 بنا به پیشنهاد شماره 5555- 15077 وزارت اقتصاد ملى‌ تصویب نمودند که قانون اوزان و مقیاس‌ها در بخش اردکان به موقع اجرا گذارده شده و متخلفین از قانون مذکور طبق مفاد ماده 8 نظامنامه اجراى قانون نامبرده تعقیب شوند.

تصویب‌نامه در دفتر نخست وزیر است.‏

م- 3891                             ازطرف نخست وزیر

شماره 14676                            11/ 7/ 26

وزارت دارایى‏

در جلسه 8 مهر ماه 1326 بر طبق پیشنهاد شماره 31166 وزارت کشور تصویب نمودند که مبلغ سیصد هزار ریال از محل درآمد مواد نفتى شوسف موضوع تصویب‌نامه شماره 7450- 31/ 6/ 26 که اختصاص به دارالایتام بیرجند داده شده بود براى

+++

کمک به زلزله‌زدگان قائن تخصیص داده شود که تحت نظر فرماندار بیرجند و شیر و خورشید سرخ به مصرف رسانیده شود.

تصویب‌نامه در دفتر نخست وزیر است‏

م- 3892                 از طرف نخست وزیر

 

انتصابات و احکام‏

شماره 16570/ 61498   8/ 7/ 3261

 

در وزارت کشور

جناب آقاى رضا على دیوان بیگى از تاریخ 8/ 7/ 26 به سمت استاندار اول منصوب شدند.

شماره 16571/ 61503                         8/ 7/ 1326

جناب آقاى عبدالحسین مسعود انصارى استاندار اول از تاریخ 8/ 7/ 26 به سمت استاندار استان دهم منصوب شدند.

شماره 15831/ 58658                           31/ 6/ 26

جناب آقاى ابراهیم زند از تاریخ اول مهر ماه 1326 به سمت استاندار استان هشتم منصوب شدند

شماره 16596/61641                              9/ 7/ 26

آقاى محمد کریم برومند کارمند منتظر خدمت از تاریخ شانزدهم مهر 1326 به سمت فرماندار شهرضا منصوب شدند.

شماره 59536/ 16437                                                       9/ 7/ 26

آقاى على اکبر حقیقت کارمند دفتر استاندارى هفتم از تاریخ شانزدهم مهر 1326 به سمت فرماندار شهرستان جهرم منتقل شدند.

شماره 48412                                        6/ 7/ 1326

آقاى خسرو قبادیان از تاریخ اشتغال به کار به سمت فرماندارى شاه آباد منصوب شدند.

شماره 8565- 19247                                6/ 7/ 1326

آقاى سید عبدالکریم نبوى فیروز آبادى سردفتر ازدواج و طلاق فیروز آباد کاشمر

نظر به این که بر اثر گزارش واصله تحت تعقیب دادگاه انتظامى سردفتران واقع شده‌اید وزارت دادگسترى طبق ماده 39 قانون اسناد رسمى تا خاتمه رسیدگى انتظامى شما را از تصدى دفاتر ازدواج و طلاق معلق می‌نماید.

                                                                                                                             وزیر دادگسترى‏

شماره 6365- 19336                                                            6/ 7/ 1326

آقاى ابوالفضل جوادى چهار چوبکى سردفتر اسناد رسمى ازدواج و طلاق چهار چوبک اراک‏

نظر به گزارش واصله چون دفاتر شما منافى با حسن جریان ‌امور دفترخانه می‌باشد طبق ماده 42 قانون دفاتر اسناد رسمى براى مدت شش ماه از تصدى دفاتر اسناد رسمى ازدواج و طلاق منفصل می‌شوید.

وزیر دادگسترى‏

شماره 8209- 19091                                              5/ 7/ 1326

آقاى حسن فقیه سردفتر اسناد رسمى ازدواج و طلاق شهر خوى‏

به موجب این ابلاغ محل رسمیت دفاتر شما به شهر رضائیه تبدیل می‌شود طبق مقررات مشغول انجام وظیفه شوید.

وزیر دادگسترى‏

شماره 9167- 19174                                                                    5/ 7/ 1326

آقاى محسن منافى سردفتر اسناد رسمى ازدواج و طلاق بوکان مهاباد

به موجب این ابلاغ از تصدى دفاتر اسناد رسمى و ازدواج بوکان معاف می‌شوید.

                                                                                                    وزیر دادگسترى‏

شماره 8530- 19413                                 7/ 7/ 326

آقاى محمدحسن فلسفى سردفتر اسناد رسمى شماره 9 آبادان‏

نظر به گزارش واصله چون رفتار و کردار شما منافى با حسن جریان‌ امور دفترخانه می‌باشد طبق ماده 43 قانون دفتر اسناد رسمى براى مدت یک سال از تصدى دفتر اسناد رسمى منفصل می‌شوید.

                                                                                        وزیر دادگسترى‏

شماره 9273- 19418                                                                                 6/ 7/ 1326

آقاى على رفاه سردفتر اسناد رسمى شماره 11 مشهد

چون به موجب دادنامه قطعى مورخه 30/ 6/ 26 دادگاه تجدیدنظر انتظامى سردفتران رسیدگى به تخلفات شما منتهى به محکومیت مندرج در شق 2 از ماده 42 قانون دفتر اسناد رسمى (توبیخ با درج درمجله رسمى) گردیده لذا اداره کل ثبت به این وسیله مفاد دادنامه مزبور را در مورد شما اجرا می‌نماید.

                                                          مدیر کل ثبت‏

شماره 8823- 19251                                      6/ 7/ 1326

آقاى على اکبر فدائیان سردفتر اسناد رسمى ازدواج و طلاق سابق گرماب نیشابور

به موجب این ابلاغ رفع تعلیق شما از تصدى دفاتر اسناد رسمى و ازدواج و طلاق اعلام می‌دارد کما فى‌السابق مشغول انجام وظیفه شوید.

وزیر دادگسترى‏

شماره 9693- 19344                         6/ 7/ 1326

آقاى حسن صبور کاظمى سردفتر ازدواج و طلاق شهر مشهد

نظر به این که بر اثر گزارش واصله تحت تعقیب دادگاه انتظامى سردفتران واقع شده‌اید وزارت دادگسترى طبق ماده 39 قانون اسناد رسمى تا خاتمه رسیدگى انتظامى شما را از تصدى دفاتر ازدواج و طلاق معلق می‌نماید.

وزیر دادگسترى‏

شماره 8656- 19238                                        5/ 7/ 1326

آقاى ابوالفضل غوثی دفتریار درجه اول و نماینده دفتر اسناد رسمى شماره 6 مراغه‏

به موجب این حکم به سمت سردفتردارى اسناد رسمى درجه سوم شهر مراغه منصوب می‌شوید طبق مقررات مشغول انجام وظیفه شوید.

                                    وزیر دادگسترى‏

شماره 8831- 19342                          7/ 6/1326

آقاى عبدالعلى شفقت سردفتر ازدواج و طلاق لاور بوشهر

به موجب این ابلاغ محل رسمیت دفاتر شما به دهستان لیرواى بوشهر تبدیل می‌شود.

                                                                                                           وزیر دادگسترى‏

شماره 9042- 19271                                                6/7/326

آقاى محمد حسین ناصر قمى سردفتر اسناد رسمى در جه سوم ازدواج و طلاق قهستان قم‏

به موجب این ابلاغ محل رسمیت دفاتر شما به نوشهر مازندران تبدیل و چالوس هم به حدود صلاحیت شما افزوده می‌شود طبق مقررات مشغول انجام وظیفه شوید.

                                                   وزیر دادگسترى‏

شماره 6618- 19340                                                6/ 7/ 1326

آقاى غلام صدرایى‏

به موجب این ابلاغ دفاتر شما در قریه اشلق میانه براى ازدواج و طلاق رسمیت می‌دهد.

                                                                                                        وزیر دادگسترى‏

شماره 8528- 19253                                                     6/ 7/ 326

آقاى ابراهیم رواندى‏

به موجب این ابلاغ دفاتر شما را در قصبه اشنویه براى ثبت ازدواج و طلاق رسمیت می‌دهد.

                                                                                                                وزیر دادگسترى‏

شماره 9172- 19182                                                    5/ 7/ 326

آقاى ابوالفضل صراف باشهامت‏

به موجب این حکم به سمت سردفتردارى اسناد رسمى درجه سوم قصبه گرمى منصوب می‌شوید طبق مقررات مشغول انجام وظیفه شوید.

                          وزیر دادگسترى‏

شماره 8830- 19125                                              5/ 7/326

آقاى عبدالوهاب جامعى‏

به موجب این ابلاغ دفتر شما را در بوشهر براى ثبت ازدواج و طلاق رسمیت می‌دهد.

                                                                                                      وزیر دادگسترى‏

شماره 9169- 19176                                        5/ 7/ 326

آقاى محسن منافى‏

به موجب این حکم به سمت سردفترى اسناد رسمى درجه سوم شهر خوى منصوب می‌شوید طبق مقررات مشغول انجام وظیفه شوید.

                وزیر دادگسترى

+++

 

شماره 8814- 19127          5/ 7/ 326

آقاى میرمحمود موحدى‏

به موجب این ابلاغ دفاتر شما در قصبه ‌امیرکلا بابل را براى ثبت ازدواج و طلاق رسمیت می‌دهد.

                                                                                                                    وزیر دادگسترى‏

شماه 8512- 19123                                          5/7/326

آقاى سیدمحمد هاشمى‏

به موجب این ابلاغ دفاتر شما را در شبانکاره بوشهر براى ثبت ازدواج و طلاق رسمیت می‌دهد.

                                                                                                                  وزیر دادگسترى‏

شماره 9275- 19275                                        6/ 7 / 326

آقاى على رفاه سردفتر اسناد رسمى شماره 11 مشهد

پیرو ابلاغ شماره 4005- 10027- 7/ 4/ 26 چون محکمه انتظامى شما منتهى به محکومیت به توبیخ کتبى و پرداخت جزاى نقدى شده به موجب این ابلاغ رفع تعلیق شما را از تصدى دفتر اسناد رسمى اعلام می‌دارد طبق مقررات مشغول انجام وظیفه شوید.

وزیر دادگسترى‏

شماره 9364- 19881                                  11/ 7/ 26

آقاى حشمت‌الله موریم‏

به موجب این ابلاغ دفاتر شما را در قصبه قصرشیرین براى ثبت ازدواج و طلاق رسمیت می‌دهد.

وزیر دادگسترى‏

شماره 9095- 20000                                            11/ 7/ 26

آقاى ملاعید محمد صید آبادى سردفتر اسناد رسمى ازدواج و طلاق بلوک پیوه ژن سرجام مشهد

به موجب این ابلاغ استعفاى شما از تصدى دفاتر ازدواج و طلاق پذیرفته می‌شود.

                                                                                                   وزیر دادگسترى‏

شماره 9317- 19551                                    8/ 7/ 26

آقاى عزالدین حق بیان‏

به موجب این حکم به سمت سردفتردارى اسناد رسمى درجه دوم شهر بابل منصوب می‌شوید طبق مقررات انجام وظیفه نمایید.

وزیر دادگسترى‏

شماره 9269- 19883                            11/ 7/ 26

آقاى محمد شریفى سردفتر اسناد رسمى ازدواج و طلاق سابق نور مازندران‏

ابلاغ شماره 7094/ 16213- 8/ 6/ 1326 راجع به معافیت شما از تصدى دفاتر اسناد رسمى و ازدواج و طلاق ملغى‌الاثر می‌شود کما فى‌السابق مشغول انجام وظیفه شوید.

                                                        وزیر دادگسترى‏

شماره 9112/ 19887                          11/ 7/ 26

آقاى غلامرضا صدرایى سردفتر اسناد رسمى ازدواج و طلاق دهستان کوه سرخ کاشمر

به موجب این ابلاغ رسمیت دفاتر ازدواج و طلاق شما ملغى می‌شود.

                                                                                    وزیر دادگسترى‏

شماره 9235- 19996                                   11/ 7/ 26

آقاى اسمعیل شهیدى‏

به موجب این ابلاغ دفاتر شما را در بالا بلوک کلاردشت براى ثبت ازدواج و طلاق رسمیت می‌دهد.

وزیر دادگسترى

+++‏

Parameter:294330!model&5137!print -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)