9 مرداد 1396 16:14:31
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏11

جلسه: 62 صورت مشروح مجلس روز شنبه 14 آبان ماه 1317  

فهرست مطالب:

1. تصویب صورت مجلس‏

2. تقدیم لایحه تفسیر اصل 37 متمم قانون اساسى و تصویب آن

3. موقع جلسه بعد - ختم جلسه‏


مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏11

جلسه: 62

صورت مشروح مجلس روز شنبه 14 آبان ماه 1317

فهرست مطالب:

1. تصویب صورت مجلس‏

2. تقدیم لایحه تفسیر اصل 37 متمم قانون اساسى و تصویب آن

3. موقع جلسه بعد - ختم جلسه‏

مجلس چهار ساعت و ربع بعد از ظهر به ریاست آقای اسفندیاری تشکیل گردید.

صورت مجلس روز پنجم آبان ماه را آقای مؤید احمدی (منشی) قرائت نمودند.

(اسامی غایبین جلسه گذشته که ضمن صورت مجلس خوانده شده:

غایبین بااجازه: آقایان دهستانی - بیات ماکو

غایبین بی‌اجازه: آقایان منصف - خواجه نوری - ملک مدنی - اردبیلی - تولیت - امیر ابراهیمی - دبیر سهرابی - معدل - روحی - ناصری - قره‌تاش - معتصم سنگ - شباهنگ - قراگوزلو - اورنگ - پناهی

دیرآمدگان بی‌اجازه: آقایان بیات - لیقوانی - دکتر جوان - افخمی - نقابت - نیک‌پور - اعظم زنگنه - ارکانی)

1. تصویب صورت مجلس‏

رئیس - در صورت مجلس نظرى نیست؟ (اظهارى نشد) صورت مجلس تصویب شد.

2. تقدیم لایحه تفسیر اصل 37 متمم قانون اساسى و تصویب آن

رئیس - آقاى نخست وزیر

نخست وزیر (آقاى جم) - براى این که در مواصلت فرخنده مبارکى که بین خاندان سلطنتى ایران و خاندان سلطنتى مصر شده است هیچ گونه ابهام و نقطه تاریکى باقى نمانده باشد دولت لازم دانست که یک لایحه تقدیم مجلس شوراى ملى کند و اصل سى و هفتم متمم قانون اساسى را تفسیر نماید این است که لایحه تهیه شده است و به قید دو فوریت تقدیم مجلس شوراى ملى می‌شود و توضیحاتى هم اگر براى آقایان لازم باشد آقاى وزیر دادگسترى به اطلاع آقایان خواهند رسانید.

(نمایندگان - صحیح است)

(لایحه را تقدیم مجلس شوراى ملى نمودند و به شرح زیر خوانده شد)

مجلس شوراى ملى‏

چون کلمه ایرانى‌الاصل مذکور در اصل 37 متمم قانون اساسى تاکنون در هیچ یک از قوانین به طور صریح و روشن تفسیر نشده در این موقع که مواصلت بین خاندان جلیل شاهنشاهى و خاندان سلطنت مصر

+++

در پیش است براى این که راجع به وضعیت ملکه و ولیعهد آینده ایران هیچ گونه ابهامى باقى نماند وزارت دادگسترى ماده واحده ذیل را براى تقسیراصل 37 متمم قانون اساسى تقدیم و به قید دو فوریت تقاضاى تصویب آن را می‌نماید

ماده واحده - تفسیر اصل سى و هفتم متمم قانون اساسى‏

منظور از مادر ایرانى‌الاصل مذکور در اصل 37 متمم قانون اساسى اعم است از مادرى که مطابق شق دوم از ماده 976 قانون مدنى داراى نسب ایرانى باشد یا مادرى که قبل از عقد ازدواج با پادشاه یا ولیعهد ایران به اقتضای مصالح عالیه کشور به پیشنهاد دولت و تصویب مجلس شوراى ملى به موجب فرمان پادشاه عصر صفت ایرانى به او اعطا شده باشد

وزیر دادگسترى - اجازه می‌فرمایید؟

رئیس - بفرمایید

وزیر دادگسترى - با این که یقین دارم آقایان نمایندگان این ماده واحده پیشنهادى را با مسرت و شعف فوق‌العاده تلقى می‌کنند براى این که موجب مقدس تقدیم آن در مقدمه لایحه تصریح شده همه می‌دانیم و مطلع هستیم که نامزد عظیم‌الشأن والاحضرت همایون ولایتعهد مثل وجود مبارک خودشان مظهر صفات کریمه و مجسمه احساسات عالیه میهن‌پرستى و شخصیت و بزرگوارى هستند مذاکره راجع به فضایل اخلاقى و معنوى ایشان بیشتر مخصوص آن جلسه‌ای خواهد بود که بعد از گذشتن این ماده و قانونى شدن آن لایحه قانون مخصوص والا حضرت فوزیه از طرف هیئت دولت به مجلس تقدیم می‌شود و خلاصه با این که یقین دارم کسى در این کشور نیست که از این وصلت خشنود و خرسند نباشد (عموم نمایندگان - صحیح است) و یقین دارم این لایحه وزارت دادگسترى به اتفاق آرا و شادى از مجلس می‌گذرد (عموم نمایندگان - صحیح است) لازم می‌دانم چون ماده واحده با عبارت موجز و مفید که سبک قانون‌نویسى است تهیه شده نکات حقوقى که ارکان این لایحه را تشکیل می‌دهد در اینجا بیان کنم که مطلب خوب و کامل روشن شود البته آقایان می‌دانند که قانون اساسى مشتمل بر یک سلسله اصولى است و آن اصول غالباً کلى و عبارت آن طبعاً طورى تنظیم شده است که اعمال آن محتاج به مقررات تفسیرى است که باید ناچار با کمک قوانین عادى صورت بگیرد. تفسیر قانون را گاهى قضات می‌کنند که عبارت از رویه قضایی است و گاهى دانشمندان حقوق می‌کنند که اعتبار آن فقط علمى و براى دانشکده‌ها است اما تفسیر رسمى که الزام‌آور است تفسیرى است که مجلس شوراى ملى می‌کند آن هم به استناد اصل بیست و هفتم متمم قانون اساسى که تفسیر را از حقوق خاص مجلس قرار داده است‏

در مورد اصل 37 متمم قانون اساسى متوجه می‌شویم که شرط ولیعهد شدن را این طور قرار داده است که مادر ولیعهد ایرانى‌الاصل باشد باید معلوم کنیم که مراد از کلمه ایرانى‌الاصل در اینجا چیست البته تصدیق می‌کنید که این کلمه را باید با قوانین عادى روشن کرد دیگر جاى توضیح آن در خود قانون اساسى نیست. ما یک قانون مدنى داریم که تکلیف شقوق مختلفه تابعیت یعنى ملیت ایران را معلوم کرده است اگر چه با همین مقررات فعلى قانون مدنى خودمان ممکن بود همین طور قانون اساسى را از کلمه ایرانى‌الاصل به دست بیاوریم و محتاج به گذراندن قانون خاصى نباشیم ولى چون موضوع مهم است و مقام ملکه آینده و ولیعهد آینده ایران اهمیت خاصى دارد و باید مقررات طورى روشن و صریح باشد که در آینده جاى هیچ گونه تأویلى باقى نماند لازم دانستیم قانون مخصوصى بگذرانیم. قانون مدنى ما مثل اغلب قوانین مدنى سایر کشورها براى حصول ملیت ایران طرق و اسبابى قائل شده است از قبیل نسب یعنى متولد شدن از پدر ایرانى و حق آب و خاک یعنى متولد شدن در خاک ایران و ازدواج با

+++

ایرانى ولى البته بعضى از این اسباب ایرانیت را به طور ثابت براى اشخاص محرز می‌کند و بعضى از آن اسباب منشأ یک تابعیت عرضى براى اشخاص می‌شود از جمله ازدواج که تابع بقای زوجیت است و زن غیر ایرانى که در نتیجه ازدواج ایرانى می‌شود می‌تواند بعد از طلاق یا فوت شوهر به تابعیت اصلى خود رجوع نماید حالا بعد از این توضیح مبانى حقوق مدنى ایران ببینیم که کلمه ایرانى اصل با کدام یک از موازین قانون ملیت ایران روشن می‌شود. اگر تصور بکنیم که ایرانى‌الاصل کسى است که تمام اسلاف او ایرانى باشند معقول نیست زیرا نه قانون مدنى چنین شرحى کرده است و براى احراز نسب ایرانى فقط یک پشت ایرانى بودن را کافى دانسته و نه عملاً چنین فرضى فایده دارد زیرا گمان نمی‌کنم کسى در اینجا باشد که بتواند ثابت کند که در اسلاف او یک غیر ایرانى نبوده است و قانون هیچ وقت حکم خود را تعلیق به امر محال نمی‌کند و چون به طوری که قبلاً گفته شد ازدواج یکى از اسبابى است که ملیت را به طور عرضى براى اشخاص تحصیل می‌کند می‌توانیم این طور نتیجه بگیریم که قانون اساسى ما نخواسته است تصدیق بکند که مادر ولیعهد یعنى ملکه ایران صرفاً به سبب ازدواج با پادشاه ایران داراى عنوان ایرانیت که در این صورت یک عنوان عرضى است بشود و حقاً شرط کرده است که ملکه ایران نباید داراى صفت ایرانیت به طور عرضى باشد بلکه قبل از ازدواج با پادشاه یا ولیعهد ایران صفت ایرانیت را به طور ثابت یعنى اصلى تحصیل کرده باشد و به این ترتیب ایرانى‌الاصل باشد (نمایندگان - صحیح است) این نظر قانون اساسى بسیار منطقى و صحیح است و هیچ کس در لزوم آن تردید ندارد وقتى که نظر این شد براى تفسیر این کلمه کافى بود در این ماده واحده پیشنهادى بنویسیم که منظور از مادر ایرانى‌الاصل مذکور در اصل 37 متمم قانون اساسى کسى است که قبل از ازدواج با پادشاه یا ولیعهد ایران داراى صفت ایرانیت شده باشد و ترتیب تحصیل ایرانیت قبل از ازدواج را تابع قواعد عمومى قانون مدنى بکنیم اما ما به این اندازه اکتفا نکردیم زیرا موضوع قانون مهم است و مقام ملکه آینده ایران است ملکه ایران نباید قبل از ازدواج با پادشاه یا ولیعهد مثل یک فرد عادى تحصیل تابعیت ایران را کرده باشد - از شقوق ملیت ایرانى فقط یک فرد را که عبارت است از شق دوم ماده 976 قانون مدنى یعنى کسانى که از پدر ایرانى به وجود می‌آیند و ایرانیت آنها البته قهرى است خارج کرده‌ایم و براى سایر افراد قانون تابعیت اعم از کسانی که به واسطه تولد در خاک ایران حق اختیار تابعیت ایران را دارند یا به شرط توقف در ایران و حتى در مورد کسانی که به واسطه مقام علمى مهم بدون شرط توقف ممکن است به تابعیت ایران پذیرفته شوند مقررات عمومى قانون مدنى را کافى ندانسته‌ایم کسى که باید مادر ولیعهد ایران باشد بایستى بیش از این مقررات عادى اعتبار داشته باشد و باید تمام مقاماتی که به موجب قانون اساسى ما مقرر شده و اساس مشروطیت ما را تشکیل می‌دهند ایرانیت او را تصدیق کرده باشند. پیشنهاد هیئت دولت - تصویب مجلس شوراى ملى - فرمان پادشاه عصر - در قانون اساسى ما مافوق این سه دیگر چیزى نیست. بنابراین آقایان تصدیق می‌فرمایند که در تفسیر قانون‏ اساسى هم مبانى حقوقى ملحوظ شده و هم مصالح عالیه کشور کلمه ایرانى‌الاصل با این تفسیر اساسى و محکم کاملاً واضح و روشن می‌شود و دیگر هیچ گونه تردیدى در مفاد و معنى آن باقى نمی‌ماند (عموم نمایندگان - صحیح است - صحیح است)

رئیس - این عرضى که می‌کنم، تنها از نظر شخصى نیست بلکه به علاوه عقیده خودم موافق با عقاید عامه و افکارى است که از ملت ایران استنباط کرده‌ام آنچه از صحبت اشخاص با خودم و روایاتى که از دیگران شنیده‌ام و به دست آورده‌ام مرد و زن ایرانى نیست که از این وصلت و این اقدام صمیمانه مسرور نباشد (صحیح است) از روى حقیقت سرور و نشاطى که در این مورد از مردم مشاهده می‌شود هیچ وقت سابقه نداشته است -

+++

افکار عالیه و نیات شاهانه که از شاهنشاه در هر باب ظاهر شده بلاتردید باید گفت مؤید به تأییدات غیبى است (صحیح است) زیرا همه می‌بینند که هر یک مقامى دارد که هیچ بیانى به وصف آن نمی‌رسد چنان که این قصد همایون از آن افکار شاهانه است که هیچ فکرى نمی‌توانست به بهتر از آن موفق شود (صحیح است) براى همسرى شاهنشاه‌زاده عالی مقام ما و ولیعهد ملک خصال ایران که به علاوه معلومات عالیه مکتسبى داراى فضایل و اخلاق ملکوتى هستند هرگز ممکن نبود شاهزاده خانمى داراى مزایاى عالیه سزاوارتر و شایسته‌تر از شاهزاده‌ای از خانواده باشرافت و جلیل سلطنتى مصر مثل والا حضرت فوزیه در نظر گرفته شود این دو کشور باستانى ایران و مصر که از اعصار اولیه دنیا مهد تمدن و علم و صنعت بوده آثار باستانى آنها همیشه مورد توجه دنیا است روابط یگانگى و دوستی‌شان با یکدیگر از قدیم و مخصوصاٌ وداد و یک جهتى آنها اخیراً مورد تردید نبوده هیچ وقت غیر از صفا مابین آنها چیزى واقع نشده است. خاندان باجلالت سلطنت مصر را هم همه می‌شناسند که از حیث اعضاى باشهامت و سلاطین باشوکت در دنیا امتیاز داشته اقدامات و عملیات‌شان در عظمت مصر و خدمت به اسلام در متون تواریخ همیشه باقى و برقرار خواهد بود (صحیح است) پس ملت ایران حق دارد از صمیم قلب شادمان باشد با علاقه و عشقى که به خاندان سلطنتى خود دارد و از این که شاهنشاه عظیم‌الشأن چنین پیوندى براى فرزند عالیقدر و ولیعهد کشور انتخاب فرموده این است که بنده از طرف مجلس شوراى ملى ایران این اقدام دولت را براى تدارک مقدمه این نیت مقدس تبریک گفته و تفسیرى که دولت فرموده‌اند تقدیر می‌نمایم (صحیح است) و همه امیدواریم به خواست خداوند متعال از این پیوند میوه‌هایی به ثمر برسد که موجب روشنى واقعى دیده و دل هر دو ملت باشد (صحیح است - انشاءالله) و براى فرخى و برکت اسلام و خیر و سعادت عالم شرق از این وصلت همایون نتایج خیلى عالى حاصل گردد (صحیح است) رأى گرفته می‌شود به فوریت اول موافقین برخیزند

(عموم نمایندگان قیام نمودند)

رئیس - تصویب شد. رأى گرفته می‌شود به فوریت دوم آقایان موافقین قیام فرمایند

(عموم نمایندگان قیام نمودند)

رئیس - تصویب شد ماده واحده مطرح است. آقاى دکتر طاهرى‏

دکتر طاهرى - تفسیرى که از اصل 37 متمم قانون اساسى مصوب مجلس مؤسسان تقدیم مجلس شوراى ملى شده با توضیح جناب آقاى نخست وزیر و بیان جامع و کافى جناب آقاى وزیر دادگسترى به نظر بنده و همکاران کاملاً صحیح و منطقى است. براى این که کسى ایرانى باشد یا ایرانى بشود قانون مدنى و قانون تابعیت مقرراتى معین کرده مثلاً یکى از اتباع بیگانه مقیم ایران اگر بخواهد ایرانى شود باید لااقل پنج سال در ایران اقامت داشته باشد ولى براى ایرانى‌الاصل در هیچ یک از قوانین تعریفى نشده که چگونه کسى ممکن است مطابق قانون ایرانى‌الاصل شناخته شود

در لایحه تقدیمى ایرانى اصلى به دو دسته تقسیم شده: یکى کسى که از پدر و مادر ایرانى متولد شده باشد دیگرى آن که از نظر اهمیت شخصى و مقامى و مصلحت کشور ایرانى بودنش مفید تشخیص داده شود چنین کسى اگر بنا شود مادر ولیعهد گردد لازم دانسته شده که با تصویب ملت ایرانیت اصلى از طرف پادشاه به او اعطا گردد. و این تعریف قانونى بسیار صحیح و به موقع است.

به علاوه مفهوم و فلسفه ماده 37 متمم قانون اساسى هم که گفته است مادر ولیعهد باید ایرانى‌الاصل باشد آن است که مادر ولیعهد یک ایرانى باشد واجد صفت نجابت و اصالت و بزرگوارى تا در نتیجه ازدواج منافع نژادى و مصالح سیاسى هر دو ملحوظ و محفوظ باشد. حالا

+++

اگر موردى پیش آید که اصالت و نجابت و بزرگوارى طرف محرز باشد و مصالح کشور هم اقتضا نماید و اصل ایرانیت هم به رضای ملت و فرمان شاه به نامزد ولیعهد اعطا گردد در این صورت رعایت لفظ و معناى قانون اساسى شده است. از آن جمله مورد نامزدى والاحضرت همایون ولیعهد محمد‌رضا شاهپور با والاحضرت فوزیه خواهر اعلیحضرت ملک فاروق پادشاه مصر است که مشمول قسمت دوم ایرانى اصلى خواهند شد. قائد عظیم‌الشأن ما اعلیحضرت همایون شاهنشاه که این مواصلت مسعود را با آن خاندان جلیل صلاح دانسته‌اند تمام ملت هم با ایمان و عقیده کامل یقین دارد که این اقدام برجسته هم مثل تمام اقدامات‌شان مفید است.

به علاوه والاحضرت ولایتعهد که داراى تحصیلات عالى - اخلاق نیکو صفات ممتاز طبع بلند و قلب رئوف می‌باشند محبوب همه ملتند و تحصیل رضاى خاطر مبارک‌شان بر همه اهالى کشور فرض است و ملت ایران سعادت و کامیابى و عظمت و جلالت‌شان را از جان و دل خواهانند. از طرف دیگر والاحضرت فوزیه ملکه آتیه ایران از خاندان جلیل پادشاهى می‌باشد که اباً عن جد فرمانروا بلکه نجات‌دهنده کشور مصرند و خدمات ذی‌قیمت و گرانبهاى مرحوم ملک فؤاد پدرشان به ملت و مملکت مصر موجب محبوبیت فوق‌العاده اعلیحضرت ملک فاروق و خواهران معظم‌شان شده.

گذشته از این که کشور مصر که مهد تمدن قدیم بوده مرهون خدمات این خاندان اصیل جلیل است خود والاحضرت فوزیه شخصاً مزایاى موروثى را با فضایل و معلومات مکتسبى جمع نموده‌اند و مفاد شعر خواجه حافظ که: آنچه خوبان همه دارند تو تنها دارى مصداق وجود مبارک‌شان می‌باشد

پس با تصدیق این حقایق اعطاى ایرانیت اصلى از طرف شاهنشاه ایران به والاحضرت فوزیه ملکه آینده مورد تصویب تمام نمایندگان ملت است بلکه آرزوى تمام ایرانیان می‌باشد (صحیح است - صحیح است)

عرایض بنده نه تنها از طرف خود بلکه احساسات و عقیده تمام نمایندگان است که همه از صمیم قلب پرستنده قائد عظیم‌الشأن خود و مؤمن به ازدواج والاحضرت ولیعهد با والاحضرت فوزیه می‌باشند

بنابراین با تفسیرى که هیئت محترم دولت از اصل 37 متمم قانون اساسى به مجلس شوراى ملى پیشنهاد فرموده‌اند همگى موافقت خود را اظهار و در خاتمه سعادت و فرخندگى این وصلت میمون و مبارک را که موجب پیوستگى کامل دو کشور ایران و مصر است براى هر دو کشور از خداوند مسئلت نموده تمنا داریم پس از تصویب این لایحه هیئت محترم وزیران هر چه زودتر لایحه اعطاى ایرانیت اصلى را به ملکه آینده و والاحضرت فوزیه براى تصویب به مجلس شوراى ملى تقدیم فرمایند

رئیس - آقاى مؤید احمدى‏

مؤید احمدى - چون این لایحه تفسیریه که به موجب اصل 27 متمم قانون اساسى که شرح و تفسیر قوانین از وظایف مختصه مجلس شوراى ملى است که هیئت دولت شاهنشاهى تقدیم مجلس شوراى ملى نموده‌اند براى شرح و تفسیر اصل 37 متمم قانون اساسى است این لایحه مبشر یک موضوع بزرگ و یک قضیه‌ای است که افکار عموم ملت ایران متوجه آن موضوع است لازم شد که این بنده در نتیجه حاصله از این مقدمه و از تصویب این لایحه عرایضى عرض نمایم:

از بدو ظهور کوکب اقبال این کشور باستانى و طلوع نیر اعظم قائد تواناى ایران اعلیحضرت شاهنشاه پهلوى خلدالله ملکه یعنى از سوم اسفند 1299 تا امروز در هر سال و هر ماه بلکه هر روز قدم‌هایی به طرف تعالى و ترقى برداشته شده و به دست تواناى این قائد بزرگ سدهاى عظیم و موانع بزرگ که در قرون متمادى مانع ترقى و تمدن و آبادى این کشور بود برداشته می‌شد یا مقاصد و مرام‌هایی که در عالم خیال و تصور ملیون و منورالفکرهاى این کشور روى کاغذ آورده بودند

+++

از عالم خیال و تصور تجاوز نکرده بود به ید قدرت این شاهنشاه معظم به عالم وجود آمد و یکى بعد از دیگرى عملى شد (صحیح است) بلکه موضوعاتی که به خیال و تصور کسى خطور نکرده بود به فکر عالى و رأى صائب و دست تواناى شاهنشاهى به منصه ظهور و بروز آمد و مضمون این طفل یکشبه ره صد ساله می‌رود ظاهر گردید حقیقتاً حیرت‌آور است در این مدت کم این همه آثار بزرگ جزو خوارق عادت است چون همه آن آثار در منظر و مرآى عمومى است لازم نمی‌دانم به هر یک از آن اقدامات اشاره نمایم چیزی که عیان است چه حاجت به بیان است. آفتاب آمد دلیل آفتاب غرض عرضم از تمهید این مقدمه این است. که در هر موقع که یک اصلاحى شده و یک قدم به تعالى و ترقى برداشته شده و هر اقدامى که در برداشتن سدهاى راه ترقى و موانع و برداشتن زنجیرهاى اسارت شده اهالى این کشور که تصور این اقدامات را نمی‌کرده‌اند بروز احساسات کرده جشن‌ها چراغانی‌ها بر پا کرده عید می‌گرفتند لیکن در هیچ یک از آن قضایاى مهم با این که بعضى از آن قضایا موضوعات حیاتى و استقلال کشور بوده - شور و شعف و عیش و سروری که در عموم اهالى این کشور در روز اشاعه فرمان مهر لمعان همایونى دایر به نامزدی والاحضرت فوزیه با والاحضرت همایون شاهپور ولیعهد در قاطبه اهالى بود دیده و شنیده نشده بود واقعاً خوشوقتى و خرسندى از ناصیه و چهره هر کس ظاهر و هویدا بود تمام ملت ایران مشغول عیش و عشرت شدند حقیقتاً در این قضیه از جنوب و شمال و شرق و غرب بلکه ایرانیان ساکن ممالک و کشورهاى خارجه فرح و انبساط فوق‌العاده در کلیه مردم از مرد وزن پیر و برنا عالى و دانى روى داده مستغرق شادمانى بودند جشن‌ها و مجالس عیش و سرور بر پا نموده به یکدیگر تبریک گفته و فکر بلند شاهنشاهى را تقدیس می‌کردند در واقع این است معنى و حقیقت توجه افکار عمومى و الحق ایرانیان در این قضیه بر عالمیان درجه و فرط علاقه خود را به شاهنشاه زاده و ولیعهد شاهنشاه معظم و میهن خود واضح و لایح نمودند و در تمام اصقاع کشور در شهرستانها و بخش‌ها، قصبات حتى قراء و دهات چراغانى کرده و در مجالس جشن هر کس به قدر فهم و استعداد خود هر یک براى یکدیگر محسنات و نتایج این وصلت خیرت اثر را شرح داده و از اتصال این دو خانواده بزرگ و اتحاد این دو کشور تاریخى باستانى اسلامى خوشوقتى می‌کردند و پرچم شیر و خورشید ایران و ماه و ستاره مصر در کوى و برزن در اهتزاز بود و مردم به ذکر والشمس و ضحهیها و القمر اذا تلی‌ها رطب اللسان بودند (صحیح است)

خاطر دارم هنگامی که با موکب همایونى به چشمه سفید براى اتصال راه‌آهن جنوب و شمال رفتیم و با آن تشریفات بزرگ در وقتی که اعلیحضرت همایون شاهنشاهى پیچ و مهره اتصال را با دست مبارک متصل می‌فرمودند در آن موقع به ذهن بنده خطور کرد همین قسم که اراده شاهنشاهى و دست قدرت پهلوى خط آهن در ایران ایجاد و دو دریاى عمان و خزر را به هم متصل فرمودند دو خانواده بزرگ شاهنشاهى ایران و پادشاهى مصر را به هم متصل نمودند مرحوم محمد‌على کبیر و خانواده ایشان که به کشور کهن سال مصر استقلال و آزادى داده و ملت مستعد مصر را خود و اعقابش به ذروه اعلاى ترقى و تمدن رسانیدند و اعلیحضرت پهلوى شاهنشاهى معظم ایران که کشور کهن سال تاریخى باستانى ایران را از غرقاب هلاکت نجات و احیا کرده و ملت ایران را از حضیض پست و انحطاط به اوج ترقى و تمدن رسانیده فکر بلند شاهنشاهى این دو خانواده تاریخى را به این مواصلت اتصال داده و این دو کشور را متحد فرموده چنان که دو دریا را به هم متصل فرمودند و آیه شریفه مرج البحرین یلتقیان و یخرج منهما اللؤلؤ و المرجان در نظرم مجسم شد بعد که فرمان جهان‌مطاع همایونى شرف صدور یافت و محل اتصال دو دریا و خط آهن چشمه سفید را به نام نامى فوزیه نام گذارند موجب حیرتم شد و فهمیدم هذا

+++

مما الهمنى الله تعالى و شعر تاریخ این نامزدى خیلى به موقع است - مژده از وصل این دواصل قدیم - داده انجم ز احسن التقویم که 1357 است. اما در اصل موضوع الحق دولت در این تفسیر استنباط و اجتهاد خوبى کرده و ایرانى‌الاصل را خوب شرح و تفسیر کرده‌اند بدیهى است غرض از ایرانى‌الاصل همان است که قانون مدنى در جلد دوم در ماده 976 در 7 فقره شرح داده اگر چه فقره شش اشاره به این موضوع دارد لکن براى اهمیت موضوع با در نظر گرفتن ماده 980 خواسته‌اند اهمیت خاصى به این موضوع که اهمیت هم دارد بدهند ایران‌الاصل را دو قسم کرده‌اند یک قسم همان است که در قانون مدنى ذکر شده یک قسم خاصى که به تشریفات مهمى اعطا شود یعنى هیئت دولت که قوه مجریه است تصویب و پیشنهاد نمایند و هیئت مقننه تصویب کند فرمان همایونى صادر شود بدیهى است که عموماً از روى ایمان و عقیده این موضوع را تصویب و تقدیس می‌نماییم

نمایندگان - صحیح است

رئیس - آقاى ملک مدنى‏

ملک مدنى - این که بنده اجازه خواستم براى صحبت کردن در متن موضوع نیست زیرا متن موضوع صحبتى ندارد لایحه‌ای که از طرف هیئت محترم دولت به عنوان تفسیر اصل 37 متمم قانون اساسى تقدیم مجلس شوراى ملى نموده‌اند محتاج هیچ گونه صحبت و ملاحظاتى نیست و به عقیده بنده تفسیر صحیحى است که از اصل 37 متمم قانون اساسى نموده‌اند

تقدیم این لایحه یک فرصت ثانوى به مجلس شوراى ملى که نماینده افکار و احساسات ملت ایران است می‌دهد که براى یک مرتبه دیگر احساسات ستایش‌آمیز خود را نسبت به این وصلت خجسته مبارک که میزان آن را جشن عمومى ملت ایران تعبیر نمود نشان دهد.

حس ستایش و ایمان عمیقى که در تمام طبقات ملت ایران نسبت به خالق و موجد ایران نو موجود است همه ما را نسبت به خاندان عظیم اعلیحضرت همایون شاهنشاهى و مخصوصاً نسبت به ذات مقدس پیشواى جوانان کشور والاحضرت همایون ولیعهد به درجه‌ای علاقمند نموده است که وقتى مژده نامزدى معظم له با والاحضرت شاهزاده فوزیه منتشر گردید تمام ملت ایران حتى در دورترین قصبات و دهستان‌ها بساط جشن و شادمانى گسترده و آن ایام فرخنده و مسرت بار از خاطر هیچ کس فراموش نخواهد شد.

من در اینجا ناچارم به یک نکته مهمى اعتراف کنم و آن این است که انتخاب موضوع همسرى و وصلت با خانواده پادشاهى مصر یک اثر خاصى به قضیه داده و میمنت و فرخندگى این موضوع مهم تاریخى را زیادتر کرده و تأثیر شدیدى در افکار و احساسات عمومى ایران بخشیده زیرا ملت مصر با تمدن قدیم و قویم و درخشان خود و با روابط زیادى که از لحاظ سیاست و چه از جنبه تربیت و چه از لحاظ اقتصاد که از زمان قدیم و بعد از آن در دوره‌های اسلامى با ملت ایران داشته است پیوسته مورد علاقه و توجه و احترام ملت ایران بوده است. علاوه بر اینها خانواده سلطنتى مصر به واسطه تأسیسات و افکار بزرگ مرحوم محمد‌على کبیر و خدمات متوالى و مسلسلى که تمام افراد این خانواده نجیب و بزرگ در راه ترقى و تعالى مصر و در نشر و قبول تمدن غرب در شرق متحمل شده‌اند یک موفقیت بسى شایان و قابل تمجید و احترامى در قلوب عموم ملل شرق و مخصوصاً ایران داشته‌اند اکنون که با وصلت دو خانواده بزرگ شاهنشاهى ایران و پادشاهى مصر روابط مادى و معنوى و ادبى این دو ملت کهنسال بیشتر و محکم‌تر و پایدارتر می‌شود بنده وظیفه خود می‌دانم که دوباره آن را به ملت ایران تهنیت گفته و انجام این امر مهم تاریخى و خجسته را که مقصود و آرزوى تمام ملت ایران است با کمال شعف و سرور منتظر باشیم

نمایندگان - انشاءالله

رئیس - آقاى دکتر غنى‏

دکتر غنى - هر بار که صحبت این نامزدى مبارک

+++

در میان می‌آید واقعاً مژده مسرت و شادمانى عمومى است که تجدید می‌شود.

اشخاصى که در عصر همایون پهلوى زندگانى می‌کنند خوشبخت هستند که هر روز خبر خوش دارند هر روز مژده مسرت‌بخشى می‌شنوند لازمه زندگانى یک کشور سعادتمند همین هست‏

زندگانى یعنى تحول و تغیر سعادتمندى یعنى تحول به طرف خیر و صلاح پس ما زنده‌ایم و سعادتمند براى این که هر روز کشور ما در زیر سایه اعلیحضرت شاهنشاهى قدمى تازه به طرف خیر و صلاح برمی‌دارد.

در طى دیگر کارهاى اساسى این عصر همایون یکى موضوع این مواصلت مبارک است که حقیقتاً از فصل‌های برجسته تاریخ دولت شاهنشاهى ایران به شمار می‌رود و قطعاً در تاریخ گذشته این کشور هیچ مواصلت سلطنتى به این خوبى و شایستگى وجود نیافته است.

در کشورهاى پادشاهى لزوم احترام و تعظیم تخت و تاج بالاترین موضوعات است زیرا عظمت کشور بسته به عظمت آن است این است که موضوع مواصلت سلطنتى همیشه یکى از دقیق‌ترین و مهم‌ترین موضوع‌ها و مسائل کشور است.

چقدر جاى خوشوقتى است که امروز در خاندان شاهنشاهى ما این موضوع به این خوبى حل شده است که واقعاً بهتر از آن به تصور نمی‌آمد.

کشور شاهنشاهى ایران و کشور پادشاهى مصر علاوه بر این که هر دو شرقى، هر دو اسلامى، هر دو سلطنتى هستند یک نوع نزدیکى و مناسبت‌های روحانى و معنوى خاصى هم بین این دو کشور هست که اگر کسى به رأی‌العین ندیده باشد نمی‌تواند کم و کیف آن را خوب بفهمد. بنده که خوشبختانه با چشم خود دیده‌ام می‌توانم عرض کنم که شاید میان مردم هیچ دو کشورى این قدر مهربانى و یکدیگر را دوست داشتن سابقه ندارد

بحث در علل و موجبات تاریخى این مطلب البته بحث جداگانه می‌خواهد شاید بتوان گفت که مناسبات ادبى و آشنا بودن این دو کشور به آثار فکرى یکدیگر عامل مهم و مؤثرى بوده است‏

حاصل این است که ایران و مصر از جهت معنوى هم با یکدیگر بسیار نزدیک هستند واقعاً به وصف در نمی‌آید که مصری‌ها در موقع اعلام مژده مواصلت همایونى چه شور و شوقى داشتند و چه احساسات مهر‌آمیز نشان دادند.

پس از این مقدمات خوب می‌توان تصور کرد که این مناسبت تازه میان این دو کشور و این مواصلت همایون بین دو خانواده بزرگ چقدر طبیعى و خوشایند است.

جلسه امروز ما که وقف بر این صحبت است حقیقتاً یکى از جلسه‌های پر افتخار مجلس است.

دولت لایحه به مجلس آورده است لایحه سراپا شادمانى و مسرت به موجب این لایحه بر طبق قوانین موضوعه با بیانات عالیه‌ای که جناب آقاى نخست وزیر فرمودند و توضیحات عالمانه که جناب آقاى وزیر دادگسترى دادند دولت و کشور ایران می‌خواهد یک فرد بسیار بسیار محترم را در جامعه خود وارد کند یعنى سلاله معظم یکى از بزرگ‌ترین خاندان‌های سلطنتى شرق دختر اعلیحضرت فؤاد اول و خواهر اعلیحضرت فاروق اول پادشاه معظم کشور مصر والاحضرت فوزیه را به صفت ایرانى اصل بشناسد

مقدم این عضو خجسته را براى کشور خودمان با کمال احترام به فال نیک گرفته و آن را سرمایه فوز و صلاح می‌شماریم.

رئیس - ماده واحده خوانده می‌شود

ماده واحده - منظور از مادر ایرانى‌الاصل مذکور در اصل 37 متمم قانون اساسى اعم است از مادرى که مطابق شق دوم از ماده 976 قانون مدنى داراى نسب ایرانى باشد یا مادرى که قبل از عقد ازدواج با پادشاه یا ولیعهد ایران به اقتضای مصالح عالیه کشور به پیشنهاد دولت و تصویب مجلس شوراى ملى به موجب

+++

فرمان پادشاه عصر صفت ایرانى به او اعطا شده باشد

رئیس - رأى گرفته می‌شود به ماده واحده آقایان موافقین قیام فرمایند

(عموم نمایندگان برخاستند)

رئیس - به اتفاق آرا تصویب شد

3. موقع جلسه بعد - ختم جلسه‏

رئیس - اگر اجازه می‌فرمایید جلسه را ختم کنیم‏ (صحیح است)

جلسه آینده روز یکشنبه 29 آبان ماه دو ساعت بعد از ظهر

(مجلس پنجساعت و ربع بعد از ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شوراى ملى - حسن اسفندیارى

+++

قانون

تفسیر اصل سى و هفتم متمم قانون اساسى موضوع کلمه ایرانى‌الاصل‏

ماده واحده - منظور از مادر ایرانى‌الاصل مذکور در اصل سى و هفتم متمم قانون اساسى اعم است از مادرى که مطابق شق دوم از ماده 976 قانون مدنى داراى نسب ایرانى باشد یا مادرى که قبل از عقد ازدواج با پادشاه یا ولیعهد ایران به اقتضای مصالح عالیه کشور به پیشنهاد دولت و تصویب مجلس شوراى ملى به موجب فرمان پادشاه عصر صفت ایرانى به او اعطا شده باشد.

این قانون که مشتمل بر یک ماده است در جلسه چهاردهم آبان یک هزارو سیصد و هفده به تصویب مجلس شوراى ملى رسید.

رئیس مجلس شوراى ملى - حسن اسفندیارى‏

+++

Parameter:293678!model&5137!print -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)