17 خرداد 1399 14:21:00
تاریخ مجلس در ایران

اهمیت تاریخ مطالعات مجلس در ایران  


 

از مجلس شورای ملی تا مجلس شورای اسلامی

 

تأسیس مجلس شورای ملی در 1285 شمسی  و حوادثی چون به توپ بستن بهارستان (مجلس و مسجد سپهسالار در تهران) از مهمترین بخش‌های تاریخ مشروطه می‌باشد که و وقایع‌نگاری مستند و دقیقی از نحوه حمله قزاق‌ها به مجلس و درگیری با مجاهدین در 1287 ش.(جمادی الاول-١٣٢٦ ) وجود ندارد. (تخریب، غارت اموال، انتقال اسناد و منابع)

در صدور  فرمان مشروطه (١٢٨٥شمسی ) توسط مظفرالدین شاه طیف‌های وسیعی  از مراجع و علمای کشور بخصوص در نجف و تهران و تبریز  با مطالبه ظلم‌ستیزی، نقش مهمی در بیداری مردم و جلوگیری از استبداد داشتتد و همان نهضتی که به رهبری ملاکنی در دوره ناصرالدین شاه به حکم تحریم توتون و تنباکو و لغو معاهده رژی منتهی شد با رهبری مراجع دینی وقت همچون  محمد کاظم خراسانی ( آخوند خراسانی)، میرزا عبدالله مازندرانی، میرزا حسین خلیلی تهرانی  در عتبات عالیات و سید عبدالله بهبهانی، سید  محمد طباطبایی، شیخ فضل‌الله نوری در تهران با همراهی مردم و بازار علیه محمدعلیشاه ایستادند و با مهاجرت به شاه عبدالعظیم و قم توانستند فرمان مشروطه را از مظفرالدین شاه در روزهای واپسین حیاتش اخذ کنند.

این بیداری مردمی بواسطه نداشتن مبانی تئوریک بومی و تداوم درگیری‌های داخلی میان وکلای مجلس با محمد علی شاه، ترورهای فرقه مجاهدین قفقازی و قتل اتابک (صدراعظم ) به جبهه‌گیری همه‌جانبه  در تهران، تبریز، رشت و ... منجر شد و با به توپ بستن مجلس توسط لیاخوف روسی و انحلال مجلس اول و فرار و تبعید و مهاجرت تعدادی از وکلا به سفارتخانه‌های انگلیس، فرانسه و عثمانی  و برخی از نمایندگان با پناهندگی به اروپا و استانبول، فصل جدیدی از وقایع سیاسی در کشور رقم خورد که به فتح تهران و استقرار هیات مدیره موقت(مجلس عالی) با حضور مشروطه طلبان منجر شد .

وقایع  بعد از فتح تهران، انزوای  ستارخان و  باقرخان (سردار و سالار ملی،، فرار محمدعلی شاه، اعدام شیخ فضل‌االه نوری، کناره‌گیری و ترور علمای حامی مشروطه  و پیوستن مخالفان مشروطه به مقابله با اقدام انجمن ایالتی تبریز و تسلیح مردم توسط مجاهدان قفقازی از یکطرف  و اختلاف  وکلا، ‌روشتفکران و علمای مشروطه در تببین  دقیق معنی «مشروطه» و «واژه قانون» منجر به ارائه تعریفی غیر بومی از آزادی در ایران گردید و در مقابل مشروطه‌طلبان و حامیان «مشروطه مشروعه» با یکدیگر به منازعه پرداختند که تحریک و دخالت دولت‌های انگلیس، روسیه و عثمانی این جنبش عدالت‌طلبانه به جریان ضد مشروطه‌خواهی تبدیل شد .

در این کشمکش‌ها ابتدا شیخ فضل‌الله نوری به اتهام «استبداد» و سپس آیت‌الله بهبهانی از سران مشروطه  توسط  فرقه دموکرات‌ها ترور گردید و به تعبیری انقلاب مشروطه فرزندان و بانیان اولیه خود را حذف کرد. اختلاف و دودستگی میان آزادی‌خواهان و شریعت‌طلبان و شکل‌گیری مشروطه سلطنتی (اروپایی) در برابر مشروطه مشروعه از آسیب‌های اجتماعی و سیاسی این جنبش اصیل بوده است که هزاران نفر از آحاد مردم در آن جانفشانی نمودند.

جریان‌شناسی مشروطه در ایران هنوز بصورت جنینی می‌باشد و نیاز است تا محققان داخلی با انجام پژوهش‌های دقیق به همه زوایای تاریخ مشروطه بپردازند و بدون حب و بعض تنها با نگرش علمی و آکادمیک به شناخت جامعه و نسل جوان از تاریخ مجلس در ایران و شخصیت‌های مختلف آن آشنا نمایند. نبود مراکز مطالعات  تخصصی دوران مشروطه‌پژوهی  و  اهمیت مطالعات تطبیقی و پژوهش کاربردی با این اهداف هنوز مورد نیاز می باشد :

  1. شناسایی و جمع‌آوری اسناد، کتب، مقالات، تصاویر، فیلم‌ها، خاطرات مربوط به مجلس شورای ملی و نمایندگان، علما و روشنفکران، مجاهدان و غیره.
  2. نقش انجمن‌ها و روزنامه‌های فعال در دوران زمانی ١٢٨٣-١٢٩٠ ش.

از طرف دیگر با توجه به تبدیل پاریس و استانبول، لندن، برلین، قفقاز( باکو، تفلیس، باطومی، ایروان ) و عراق (نجف ، کاظمین و کربلا) به کانون مشروطه‌خواهی و نقش مهم رجال و شخصیت‌ها، از بازماندگان رجال و سایر محققانی که که دارای تصاویر، اسناد، مدارک، خاطرات و موارد مربوط بخصوص نهضت مشروطه دارند، دعوت می‌شود، فهرست یا مشخصات و اطلاعات اولیه از این منابع را ارسال تا زمینه همکاری علمی و پژوهش مشترک و انتشار کتب، پایان‌نامه و تبادل منابع و برپایی نمایشگاه‌های مشترک تاریخی فراهم گردد و از طرف دیگر زمینه «حفظ میراث تاریخی» بخصوص تاریخ مجلس  با به امانت‌گذاری یا اهدای کتابخانه‌های شخصی،  در کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی فراهم گردد .

یاسر کنعانی

international@ical.ir

 

 

 

 

Parameter:305753!model&4732!print -LayoutId:4732 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار