30 مرداد 1396 08:14:33
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره‏18

جلسه: 5 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه دوم اردیبهشت ماه 1333.  

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت مجلس جلسات 29 و 31 فروردین 1333

2- بیانات قبل از دستور آقایان شوشترى، دکتر شاهکار

3- قرائت گزارش انتخاب اعضا کمیسیون‌ها از شعب

4- تصویب سه فقره اعتبارنامه و مخالفت با یک اعتبارنامه دیگر

5- انتخاب دو نفر جهت عضویت هیئت نظارت ذخیره اسکناس

6- استرداد آقاى بوربور مخالفت خود را با اعتبارنامه آقاى ایلخانى‌زاده

7- اعلام تصویب نمایندگى آقاى کریمى پس از استردادمخالفت آقاى میراشرافى

8- معرفى هیئت وزیران و تقدیم برنامه دولت به وسیله تیمسار سپهبد زاهدى نخست وزیر

9- تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه


مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره‏18

 

 

جلسه: 5

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه دوم اردیبهشت ماه 1333.

 

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت مجلس جلسات 29 و 31 فروردین 1333

2- بیانات قبل از دستور آقایان شوشترى، دکتر شاهکار

3- قرائت گزارش انتخاب اعضا کمیسیون‌ها از شعب

4- تصویب سه فقره اعتبارنامه و مخالفت با یک اعتبارنامه دیگر

5- انتخاب دو نفر جهت عضویت هیئت نظارت ذخیره اسکناس

6- استرداد آقاى بوربور مخالفت خود را با اعتبارنامه آقاى ایلخانى‌زاده

7- اعلام تصویب نمایندگى آقاى کریمى پس از استردادمخالفت آقاى میراشرافى

8- معرفى هیئت وزیران و تقدیم برنامه دولت به وسیله تیمسار سپهبد زاهدى نخست وزیر

9- تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

 

مجلس دو ساعت و نیم قبل از ظهر به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید.

1- تصویب صورت مجلس جلسات 29 و 31 فروردین 1333.

رئیس- صورت اسامى غائبین جلسات قبل قرائت می‌شود. (به شرح زیر قرائت شد).

جلسه سوم صبح یکشنبه 29 فروردین ماه 1333.

غائبین بى‌اجازه: آقایان: سلطانى، بروجردى، طباطبایی، صفارى، بهبهانى، ابراهیمى.

دیر آمده بى‌اجازه: آقاى کیکاوسى 45 دقیقه.

غائبین در رأى: آقاى مسعودى یک رأى، آقاى دکتر شاهکار دو رأى.

جلسه چهارم صبح سه‌شنبه 31 فروردین 1333.

عائبین بى‌اجازه: آقایان: کیکاوسى، معین‌زاده، سالار بهزادى، مرآت اسفندیارى، دکتر سعید حکمت، صدقى، بهبهانى، ابراهیمى، احمد صفایی، بروجردى، طباطبایی، سلطانى.

رئیس- نسبت به صورت مجلس جلسه قبل که به آقایان رسید اعتراضى نیست؟

دکتر نیرومند- خواستم عرض کنم آقاى صدقى کسالت داشتند.

رئیس- آقاى سعید مهدوى نسبت به صورت جلسه فرمایشى دارید؟

سعید مهدوى- بله یک تلگراف‌هایی از اهالى زنجان رسیده توسط بنده که به مقام ریاست عرض کردم تقدیم می‌کنم تا در پرونده ضبط شود.

رئیس- آقاى بوربور نسبت به صورت مجلس اعتراضى دارید بفرمایید.

بوربور- در صورت مجلس نوشته‌اند که بنده مخالفتم را نسبت به آقاى ایلخانى‌زاده پس گرفته‌ام در صورتى که بنده پس نگرفتم.

عبدالرحمن فرامرزى- شما پس گرفتید آن روز.

بوربور- خیر پس نگرفتم.

رئیس- بسیار خوب فرقى نمی‌کند، آقاى دکترنیرومند.

دکتر نیرومند- راجع به آقاى صدقى بنده عرض کردم مریض بودند.

رئیس- آقاى بهادرى.

بهادرى- یک تلگراف‌هایی از مهاباد به وسیله بنده رسیده است می‌خواستم تقدیم بکنم به مقام ریاست.

رئیس- دیگر نسبت به صورت جلسه اعتراضى نیست؟ (گفته شد- خیر).

رئیس- صورت جلسه‌هاى روز 29 و 31 فروردین تصویب شد.

2- بیانات قبل از دستور: آقایان: شوشترى و دکتر شاهکار.

رئیس- سه نفر از آقایان تقاضاى نطق قبل از دستور کرده‌اند. آقاى شوشترى بفرمایید.

شوشترى- بسم الله الرحمن الرحیم، بدواً از مخبرین محترم جراید استدعا دارم توجه بفرمایند نطق نمایندگان بالاخص ارادتمندشان طورى نوشته شود که جملات آن نیفتد و عبارات از فصاحت و بلاغت خارج نشود زیرا در روزنامه شریفه اطلاعات و غیره دیدم اختلافاتى در بیانات بنده بود الان صورت مجلس دستم است من نمی‌گویم مشخصات، گفتم شخصیات، در بلاغت خیلى عوض می‌شود و همین طور کاذب یا راستگو، لغت کاذب مفهوم نداشت دقت بفرمایید که خداى نخواسته در خارج منعکس نشود که مخبر متوجه نیست و یا معلومات او وافى نیست و یا خداى نخواسته نظر خاصى در بین است و اما مطلب: قوانین موضوعه که به دست بشر عادى به نام نمایندگان و یا کمیسیون‌ها یا هر تعبیرى که بفرمایید وضع می‌شود روى حوایج و ضروریات زمان است براى مردم از این جهت آقایان که هر یک از بنده افضلند و با سیاست دنیا و علم قانون‌گذاری آشناترند، می‌دانند گاهى پیدا می‌شود قوانین اساسى ممالک عالم یک ماده صد ماده و یا اصل آن نسخ می‌شود تبدیل می‌شود و همین طور در قوانین قضایی و قوانین عمومى در مملکت ما در آغاز مشروطیت که مجاهدین صدر مشروطیت و فداکارى عموم ملت ایران این اساس را براى ما فراهم ساخت و براى تمام مملکت از نظر پارلمان و مجلس شوراى ملى مرکز ثقل قانون‌گذاری قائل شد. راجع به انتخاب و عده نمایندگان مجلس شوراى ملى دو مرتبه، یک مرتبه در بدو امر که انتخابات دو درجه و صنفى بوده یک مرتبه بعد که احتیاج پیدا شد که تجدیدنظر بشود چون آذربایجان عزیز عضو لاینفک و چشم و چراغ ایران زحمت زیاد کشیده بود و فداکارى زیاد کرده بود آن تجدید نظر را زحمت دادم به انجمن آذربایجان و این جدول شد و آن روز با آن فرصت، با آن ارتباطات و با آن عدم ربط راه‌ها و عدم اطلاع افراد به جمعیت شهرستان‌ها و سرعت عمل البته بهترین عمل انجام شد ولى امروز با وضع ایران وضع کشور عزیز ما که جمعیت او مسلماً روى

+++

حساب دقیق از بیست میلیون متجاوز شده است شهرستان‌ها تماماً و یا بعضى از آنها تصور می‌رود نسبت به آنها اعتدال و نصفت به عمل نیامده (بعضى از نمایندگان صحیح است) تصور می‌کنم مجلس شوراى ملى و نمایندگان محترم و دولت خدمتگزار باید این بى عدالتى را به یک صورت خوشى از بین ببرند و مرکز قانون‌گذاری تعمیم جامعه نسبت به تمام افراد مملکت پیدا کند بنابراین مقدمه یک مقدمه دیگر هم عرض بکنم و آن این است که در قانون تصریح شده است راجع به دو سال آقایان خوب می‌دانند بعدی‌ها هم خواهند تصدیق فرمود قبلی ها هم تصدیق کرده‌اند که شش ماه اول مجلس آن طورى که شایسته است و باید کار بکند نمی‌تواند وارد کار بشود تا بخواهد چرخ‌ها را به گردش در بیاورد از 6 ماه تجاوز می‌کند در 6 ماه آخر هم که در سراشیب سقوط است وضعیت طورى می‌شود که باز نمی‌تواند کار اساسى انجام بدهد می‌ماند یک سال. و آن یک سالى که با تزلزل است، از نظر مملکت کار مفیدى که ما بیاییم تمام جهات و دقایق و اطرافش را توجه کنیم در آن یک سال بیشتر نیست، بنا علیهذا مجلس که منشا و صدر و مرکز ثقل مملکت است باید این دو نقیصه را مرتفع کند در مؤسسان دوم من آن اول هم عضو بودم در دور دوم هم عضو بودم، متممى را فکر کردیم و در قانون اساسى وارد ساختیم و جز متمم را می‌خوانم، آقایان توجه بفرمایند و بعضی‌ها در خارج تصورى می‌کنند که خداى ناخواسته به طورى که عرض می‌شود نظر به موارد خاص و زمان معینى است بلکه از نظر اصلاح این موضوع را در نظر گرفتم که بگویم این در متمم این طور است استدعا دارم آقایان دقت بفرمایند چون در یک جمله این آقایان وکلاى دادگسترى که از اصول قضایی کاملا مستحضرند ارادتمند آنها هم یک قدرى با قانون سر و کار داشته است این جز این قانون است در اصل الحاقى متممش است «در مورد اصول 4 و 5 و 6 و 7 قانون اساسى و تفسیر مربوط به اصل 7 و همچنین در اصل 8 قانون اساسى و اصل 49 متمم آن با توجه به سابقه و قوانینى که نسبت به بعضى از این اصول وضع شده است یک بار» این یک بار هر وقت میسر شد اطلاق می‌شود ولو به دوره چهلم برسد «یک بار» نگفته زمان معین وقت معینى یک بار یعنى هر وقت براى ما میسر بشود. «یک بار مجلس شوراى ملى و مجلس سنا که پس از تصویب این اصل منعقد خواهد شد بلافاصله پس از رسمیت یافتن مجلسین در اصول مزبور تجدید نظر خواهند نمود و براى این منظور مجلس واحدى تحت ریاست رئیس مجلس سنا تشکیل داده و اصلاحات لازم را با کثریت دو ثلث آرا کلیه اعضا مجلسین به عمل خواهد آورد تا پس از آنکه از طرف اعلیحضرت همایون شاهنشاهى تأیید گردید به صحه ملوکانه توشیح شده معتبر و مجرى خواهد بود» با قسمت مقدم و جملات مقدمى که عرض کردم با نیاز کشور و چشمى که دوخته‌اند شهرستان‌ها که خود را از قسمت محروم تشخیص داده‌اند بیشتر توضیح نمی‌دهم ولى تشکیل این کنگره و مجلسین به این صورت با آن عرایضى که در جلسه قبل کردم به عقیده این خدمتگزار غلام این مملکت یک وحدتى بین مجلس سنا و مجلس شوراى ملى ایجاد خواهد شد. این طور تصور می‌کنم ممکن است فکرى به شکل دیگر پیشنهاد کنید چون افکار باید آزادانه برخلاف آن اصولى که می‌گفتند وکیل نباید آزاد باشد به عقیده من نمایندگان محترم باید آزادانه فکر خودشان را بگویند و اگر این فکر قابل تحلیل و تجزیه و جد باشد وکیل دیگر برمی‌خیزد و با استدلال و ادب آن فکر را رد کند چون مجلس شوراى ملى باید سرمشق دیگران باشد من این اصل را امروز خدمت آقایان تذکر دادم پس از آنکه دولت از طرف اعلیحضرت همایونى حالا معین شده و رأى اعتماد از مجلس شوراى ملى می‌گیرد به عقیده اینجانب بلافاصله باید این مجلسین بیایند و کنگره را تشکیل بدهند و این دو ظلمى که به عده‌اى از شهرستان‌ها شده است این دو ظلم برداشته بشود و جایگزین آن عدالت و تعدیل بشود بنا علی‌هذا این عرضم را کردم، عرض دیگر که بعضى آقایان تصور می‌کنند که خداى ناخواسته روى افکار دیگر هستم، امیدوارم تا زنده‌ام و هر وقت موفق شدم در مجلس شوراى ملى خدمت به کشور بکنم شخصیات به قدر بال به عوضه‌اى در من راه نیابد آقایان ماده 14 قانون انتخابات فلسفه دارد ماده 14 چه می‌گوید؟ می‌گوید به محض وصول دستور ازطرف وزارت داخله آنجا عبارت داخله است بلافاصله فرماندار 24 نفر از طبقات شش‌گانه را دعوت می‌کند یعنى از هر طبقه 6 نفر و 12 نفر از معتمدین به اختیار فرماندار می‌گذارد که 36 نفر دعوت بشوند و 9 نفر اعضا اصلى را از بین خود انتخاب کنند با تجربه و عملى که در وزارت داخله بود و فلسفه قانون و اصل مصرح قانون اگر دعوت 35 نفر بشود آن دعوت باطل است و باید تجدید بشود. و اگر 37 نفر بشود باز باطل است. و با ز باید تجدید بشود. و این 24 نفر را که از مردم گذاشته‌اند و 12 نفر را به اختیار فرماندار واضعین قانون فلسفى دیده‌اند براى جلوگیرى از تطمیع از تهدید از تزویر از اعمال نفوذ فرماندار یا متنفذین بوده زیرا از این دو قوه اقلیت به دست فرماندار است و اکثریت به دست مردم و مردم در 24 نفر ممکن نیست که ما حکم کنیم که خائن باشند اینها براى شهرستان‌ها این را حساب کرده‌اند و 36 نفر وضع کرده‌اند این من درآوردى و گتره نبوده ولى آمدند در دوره سابق عملى کردند که واقعا خیلى مضحک است مضحک به السکا آمده‌اند 108 نفر را روى تصویب نامه بر خلاف قانون دعوت کردند وقتى که اختیاراتى نبوده در حقیقت انتخابات دوره 17 انتسابات بوده، معذرت می‌خواهم که یک عده نمایندگان اینجا تشریف دارند گرچه نمی‌شود اینها را انتقاد کرد حقیقتاً بسیار خوب کردند اگر نمی‌رفتند و نمی‌کردند چه می‌کردیم خدا پدر اینها را بیامرزد که لااقل آنها بودند مخالفت کردند و این حرف را بزنند چون من دوره 17 را انتسابات می‌دانم و در این انتسابات هم عرض می‌کنم یک کسى اگر الزاماً رفت به میخانه وارد شد ولى میخواران را نصیحت کرد و نهى از منکر کرد عبادت کرده و رود او اجبارى بوده است آقایان رفتند و زحمت کشیدند ولى دعوت 108 نفر را بر خلاف قانون کرده‌اند یک جا 90 نفر دعوت کردند، یک جا 70 نفر، یک جا 36 نفردعوت شده یک تلگرافى به بهبهان زده می‌شود که کیک غروى مردى براى انتخابات می‌آید تجلیل کنید مصرحاً با امضاى وزیر کشور از این آقایان می‌پرسند  اگر دعوت 108 نفر صحیح بود، 90 نفر چیست؟ 70 نفر چیست؟ 36 نفر چیست؟ آقایان نمایندگان محترم کلکم راع و کلکم مسئول نگذارید این پایه‌هاى کج توى مملکت اساسى بشود شریک عمل باید از هر حقوق مدنى‏ محروم بشود شریک خلاف و برخلاف مصالح مملکت ایران باید مجازات شود آقایان چرا این طور می‌فرمایید چرا بعضی‌ها فکر می‌کنند من با امیر تیمور کلالى سابقه دارم در خراسان زحمت کشیدم خدمت کردم من تعقیب نکرده‌ام قضیه را مگر براى این که این عمل صحیح در ایران و در مجلس و در مملکت سابقه پیدا بکند آقایان این عرایض ارادتمند است امیدوارم از عرایض من خسته نشوید باید این کنگره تشکیل شود تا وکلاى ولایات موکلین‌شان را راضى کنند جمعیت ایران 20 میلیون است باید به تناسب هر 100 هزار نفر یک نفر وکیل بدهند بیایند با ما تشریک مساعى کنند و همین طور نسبت به عمر مجلس فکرى بفرمایید که بدون تزلزل ما بتوانیم کار کنیم عرایض خود را به اینجا خاتمه می‌دهم و خیلى از آقایان معذرت می‌طلبم.

ارسلان خلعتبرى- بنده اجازه می‌خواهم.

رئیس- راجع به چه موضوعى؟

خلعتبرى- راجع به همین موضوع می‌خواستم اگر وقت باشد صحبت کنم. بنده با این نظر مخالفم.

صدرزاده- بنده هم با این نظر مخالفم و اگر اجازه فرمایند و فرصت بدهند صحبت کنم.

رئیس- نطق قبل از دستور است. شما می‌توانید بعداً اسم بنویسید و صحبت کنید. آقاى دکتر شاهکار بفرمایید.

دکتر شاهکار- در آستانه شروع مجلس هجدهمین دوره تقنینیه مجلس شوراى ملى اجازه خواسته بودم که مطالبى به عرض نمایندگان مجلس شوراى ملى برسانم و محرک من از تصدیع همکاران عزیز سوگندى است که چندى پیش در این مکان شریف ایراد کردم. منظورى که براى آن امر نوشته بودم و اجازه خواسته بودم مربوط به حفظ و صیانت و تحکیم مقررات مقدس قانون اساسى ایران بود (احسنت) لیکن اظهارات جناب آقاى شوشترى مرا بر آن داشت که از آن موضوعى که به جهت آن اسم نوشته بودم صرف‌نظر کنم و آن را براى دفعه دیگرى بگذارم که با رخصت آقایان اگر اجازه فرمودند به عرض‌شان برسانم و امروز در دنبال مطالب ایراد شده از طرف آقاى محترم جناب شوشترى راجع به قسمت متمم اصل الحاقى اردیبهشت 1328 خاطر نمایندگان محترم را به نکاتى چند متذکر شوم البته حفظ و تقویت و تحکیم و تشیید مبانى قانون اساسى وظیفه هر فرد اصیل ایرانى است چه به عنوان یک فرد عادى، چه به عنوان وکیل بهر تأویل براى اینجانب اصالتاً و وکالتاً وظیفه بسیار زیبایى است در این مکان مقدس انجام وظیفه بکنم، آقاى شوشترى اشاره کردند از قسمت اخیر مادة الحاقى اردیبهشت 28 بر این که بلافاصله پس از رسمیت یافتن مجلس کنگره فوراً تشکیل شود به ریاست مجلس سنا به منظور اصلاح اصولى چند از قانون اساسى آن اصول به صراحتاً ذکر شده است اصل 4 و 5 و 6 و 7 قانون اساسى و تفسیر مربوط به اصل 7 و همچنین اصل 8 قانون اساسى و اصل 49 قانون اساسى که اشتباهاً نوشته شده است 49 متمم، بنده وارد این بحث نمی‌شوم جناب آقاى میراشرافى بنده وارد این اصل نمی‌شوم که چگونه است جریان مجلس مؤسسان (امیر اشرافى- وارد آن بحث هم بشوید اشکالى ندارد) ولى اگر جناب آقاى شوشترى اجازه بدهند عرض کنم سر مرده را می‌برید و این بسیار تأسف‌آور است که من عرض کنم قانون اساسى یا میثاقى که براى ملت ایران بسیار سنگین و گران تمام شد نسبت به بعضى از اصول آن با کجدارومریض رفتار می‌شود و در این میثاق مقدس ما اصولى است که منسوخ است و متروک. از نظر قضایی آقایان قانون اساسى که طبق تشریفات خاص ممکن است تغییرى در آن داده شود طبق قوانین عادى تغییر یافته است و بعضى از اصول آن اساساً متروک است، من از تذکر آقاى شوشترى حداکثر استفاده را می‌کنم براى این که حتماً باید نسبت به این مطلب یک توجه بسیار دقیقى بشود، قانون اساسى ما تحقیقاً 48 سال شمسى و 49 سال قمرى از سنش می‌گذرد البته با امکانات و تغییرات و تحولاتى که در نیم قرن اخیر در دنیا پیدا شد لازم است که آن امکانات را ما در نظر بگیریم و با زمانه پیش برویم بعضى از اصول قانون اساسى ما لاتغییر است و هزاران سال دیگر هم که بگذرد آن اصول جز خون ماست، جز حیثیت ماست، جز ملیت ماست و آن مذهب است و سلطنت است. (صحیح است- احسنت) که به هیچ وجه هیچ وقت در اطرافش

+++

هیچ‌گونه بحثى نخواهد شد و زبانش بریده باد که در این دو اصل یا براى این دو اصل بتواند سخن بگوید (احسنت) لیکن مطالبى هست که در شرایطى با در نظر گرفتن اوضاع زمان و مکان تدوین شده در 50 سال پیش جناب آقاى شوشترى بخاطر دارند بنده هنوز به دنیا نیامده بودم آمدن از تبریز به تهران 3 ماه وقت می‌خواهد در قانون اساسى یک اصلى است که می‌گوید وکلاى ولایات مکلفند بعد از سه ماه در تهران باشند یا خود وکلاى تهران را می‌گوید بعد از یک ماه فرض کنید آمدن از دماوند به تهران ممکن بود دچار اشکالاتى بشود یا جمعیت طورى بود که همین طور که آقا تذکر دادند یک نسبتى رعایت نشده باشد یا حداکثر مردم، مردم به طور قطع و این یک نکته‌اى است که من به آن اشاره خواهم کرد و نمی‌دانم نظر همکاران محترم چیست، ولى به ضرورت اصول پارلمانى بدیهى است تمکین نظر اکثریت خواهد بود. مثلا 50 سال پیش اکثریت قریب به اتفاق مملکت ما بى‌سواد بوده‌اند ولیکن حالا با پیشرفت فرهنگ ما امیدواریم بعداً هم بیشتر اکثریت با این کلاس باشد پس باید براى کلاس تحصیل کرده یعنى باسواد باید حقوق بیشترى قائل شد از این جهت باید در نظر گرفت که با امکانات روز و با پیشرفت زمان نقایصى که در قانون اساسى ما به ضرورت وقت نوشته شده بود مرتفع شود.

آقایان نمایندگان محترم قانون انتخابات ما قانونى است که از نظر قضایی دقت بفرمایید چه عرض می‌کنم امیدوارم از عهده برآیم بیرون، این مطلبى که عرض می‌کنم جنبه قانونى ندارد مثل قانون اصول محاکمات جزایى است که مردم را به دار مى‌آویزند بدون این که قانونى از نظر اصول محاکمات جزایی ما داشته باشیم و اما تعجب نفرمایید که یک نفر دکتر حقوق وکیل دادگسترى عرض می‌کند در مجلس شوراى ملى که قانون انتخابات ما به تأویل و تفسیرى که عرض خواهم کرد جنبه قانونى ندارد از این لحاظ است جناب آقاى شوشترى از نظر قضایی بنده عقیده ندارم که تشکیل کنگره لازم باشد از براى اصلاحاتى و بعد از براى این اصلاحات عرض می‌کنم که این اصلاحات لازم است و آن که آقا اشاره فرمودند به چگونگى انتخابات مجلس شوراى ملى نمایندگان معظم همه‌شان به خاطر دارند ولى براى تجدید خاطره آقایان اجازه می‌خواهم در ظرف دو سه دقیقه عرض کنم این مطلب را چون مطلب بسیار گزاف بود آنچه گفتم و باید آن را ثابت کنم. بعد از اعطاى فرمان مشروطیت از طرف مظفرالدین شاه در جمادى‌الاخر 1324 محمدعلى شاه که شخصاً مرد مستبدى بود و علاقمند به مشروطیت نبود و مخصوصاً تحت تحریک اجانب بود مجلس اول را به توپ بست و مجلس قبل از این که رسمى بشود (میراشرافى- مصدق هم به توپ بست آقاى دکتر مجلس را) قبل از این که رسمى بشود بنده از این لغاتى که استعمال می‌کنم بعداً استفاده می‌کنم مجلس شوراى ملى قبل از این که رسمیت پیدا کند منحل شد و محمدعلی شاه بعد مجبور شد در نتیجه پشتکار آزادی‌خواهان و سرسختان آزادى مجبور شد که فرمان مشروطیت را مجدداً بدهد و براى این کار یک دلخورى بزرگى داشت که ارکان مملکت و مشروطیت به دست اصناف باشد، به قول خودش به دست بقال و چقال باشد، هیئتى تشکیل شد هیئتى که آقاى شوشترى اشاره کردند یک هیئت 20 نفرى از اشخاص که یکى دو نفر آنها هنوز در قید حیات هستند نظام نامه‌اى نوشتند از براى انتخابات مجلس شوراى ملى. این هیئت انتخابات مجلس شوراى ملى را دو درجه معین کرد یعنى عده نمایندگان را به 120 نفر تعیین نمود که 360 نفر انتخاب بشوند و از این سیصد و شصت 120 نفر وکیل مجلس بشود این حرف بر خلاف اصل 4 قانون اساسى بود یا اصل سوم و در ضمن در نظام نامه‌اى که این هیئت 20 نفرى نوشته 4 اصل از اصول مسلم قانون اساسى به کلى تغییر پیدا کرد و سر و صدایى پیدا شد که آقایان اطلاع دارید قضیه را این طورى حل کردند که مراجعه بشود به افکار عمومى یعنى مراجعه بشود و محول بشود به انجمن‌های ایالتى و ولایتى. که آقاى شوشترى تذکر دادند انجمن‌های ایالتى و ولایتى این اختیار را دادند به انجمن آذربایجان که مهد آزادی‌خواهان و مشروطه‌طلبان سرسخت بود (صحیح است) انجمن آذربایجان اینجا یک لیست مویتوى پیدا کرد به قول فرهنگی‌ها یک راه سازش پیدا کرد و آن این بود که در تماس تلگرافى و در تماسى که پیدا کرد با هیئت بیست نفرى این طور قرار گذاشت که مجلس طبق نظام نامه‌اى که آن بیست نفر معین کرده‌اند و بر خلاف اصول چهارگانه قانون اساسى است، تشکیل بشود و مجلس دوم نظام‌نامه انتخابات و قانون انتخابات بنویسد مجلس دوم آقایان نمایندگان محترم می‌دانند که این طورى تشکیل شد. پس باز تشکیل مجلس دوم برخلاف اصول چهارگانه قانون اساسى است این مجلس تشکیل شد بعد قانون انتخابات 1329 به وجود آمد در قانون انتخابات 1329 عده وکلاى مجلس شوراى ملى شد یک درجه و مستقیم 136 نفر این هم باز مخالف اصل قانون اساسى است که عده وکلا را حداقل 162 نفر تعیین کرده که تا 200 نفر هم می‌تواند تجاوز بکند.

رئیس- آقاى دکتر شاهکار تأمل بفرمایید. یک ربع وقت آقاى دکتر شاهکار تمام شد. آقاى دکتر افشار یک ربع وقت خودشان را که نام نویسى کرده‌اند به ایشان واگذار کرده‌اند. بنابراین می‌توانند یک ربع دیگر صحبت کنند.

دکتر شاهکار- متشکرم، این مطلب را دقت بفرمایید خواهش می‌کنم با 136 نفر در نطق یکى از آقایان تعیین می‌کند قضیه دو سال را می‌گوید چون هنوز مردم به اصول مشروطیت جدیدالعهد هستند براى این که بتوانند زودتر نمایندگان عوض بشوند. فعلا ما دوره دو سال را در نظر می‌گیریم ولى اشاره نمی‌شود به اصلى که در قانون اساسى دو سال تعیین کرده براى تأیید این مطلب عرض می‌کنم که بعد از این که دو سال منقضى شد، مجلس دوم خودش را منحل نکرد و تمدید کرد و قریب دو ماه به کار ادامه می‌داد تا ناصرالملک آمد و مجلس را بست. یعنى اگر ناصرالملک نمی‌آمد و مجلس را نمی‌بست تا امروز که بنده خدمت آقایان هستم آن مجلس ادامه پیدا می‌کرد پس این نکته دومى بود که در این قسمت مراعات شد گفتند جدیدالعهدند مردم نسبت به مشروطیت و پس از دو سال خودش را تمدید کرد بعد هم که ناصرالملکى آمد و مجلس را بست سپس در ادوار مختلف که آقایان به خوبى می‌دانند در قانون انتخابات 1329 در شهریور ماه و 12 مهرماه 1304 و در 28 مرداد 1306 و 10 مرداد 1313 و 27 مرداد 1322 و غیره اصلاح شد. و تصویب شد اما آقایان چه جور شد؟ کنگره‌اى تشکیل نشد، مجلس مؤسسانى نشد، غیر یک مقدار قانون عادى که مجلس شوراى ملى می‌گذراند و قدرت قانونى که از مجلس مؤسسان می‌گذرد ندارد اصول قانون اساسى را عملاَ نسخ کرد. یک عده اصول دیگرى است که متروک است که آقایان می‌دانند و چون عملاً هم اجراى آنها ممکن نیست، من اشاره نمی‌کنم، بنابراین ما در مقابل یک عده مواد قانون اساسى هستیم که مقررات آن به وسیله قانون عادى نسخ شده است، نسخ صریح یا نسخ ضمنى شده است یعنى در عمل متروک شده است براى جبران این نقیصه در متمم قانون اساسى که آقاى شوشترى به آن اشاره کردند یعنى در اصل الحاقى چند ماده در نظر گرفته شده است که این چند ماده باید اصلاح بشود. بنده عرض می‌کنم که به هیچ وجه در دوره مجلس نظرى ندارم که باید دو سال باشد یا کمتر یا زیادتر. ولى در یک مطلب کلى عرض دارم و امیدوارم که من را خواهید بخشید و مرا به عنوان یک عضو کوچک در نظر بگیرید اگر خداى نخواسته به مذاق بعضى آقایان خوش نیامد این را از سر بزرگى عفو بفرمایید. برنامه دولت سابق دو رکن داشت یکى اصلاح قانون انتخابات یکى قضیه نفت. یعنى بزرگترین نویدى بود به مردم آزادی‌خواه ایران و به مردم علاقمند به وطن داده شد (شوشترى- قانون که اصلاح نشد) آنچه مسلم است قانون انتخابات اصلاح نشد، و آنچه مسلم است قانون انتخابات طورى است که واقع و نفى الامر قضیه غیر از عنوان آن است یعنى من یک لغتى را استعمال کردم و عرض کردم به هر تأویل اصالتاً یا وکالتاً به عنوان یک فرد ایرانى دارم اینجا صحبت می‌کنم، اشاره به این مطلب بود که قانون انتخابات ما طورى است که یک شکافى هست بین مردم و بعضى از نمایندگان ایشان و خدا شاهد است که نه تقصیر از مردم ایران است و نه از نمایندگان بلکه تقصیر از قانون و چگونگى آن است. (محمدعلى مسعودى- صحیح است) براى آن که عنوان نماینده مجلس به اعضا واقعى آن تطبیق کند آقایان من التماس می‌کنم و ستدعا می‌کنم طورى بفرمایید که قانون انتخابات ما اصلاح بشود با امکانات روز با پیشرفت زمانه و با پیشرفت تحصیلات و با خواسته‌هاى مردم تطبیق بکند طورى باشد که فقط ملاک کار وجدان و ایمان مردم باشد روى انتخاب نماینده تا نماینده بتواند مطالبى را بگوید که به اتکا گفتار خودش بداند مردم تمام پشت سر او هستند (صحیح است) بنظر بنده کنگره لازم نیست بلکه باید قانون انتخابات اصلاح بشود و اصلاح قانون انتخابات طورى است که به عرض‌تان می‌رسانم بر آقایان ثابت شده است و یکى از اصول مسلم روانشناسى است که وقتى قلم در دست فردى باشد که مقام شامخ اولیا را ندارد غریزه بشرى آن فرد را می‌کشاند که در موقع نوشتن ولو این که کلیات و دستوراتى است که عنوان مقدس قانون را دارد آمال و آرزوهاى خودش را در آن بگنجاند (صحیح است) این یک غریزه طبیعى است پس اگر دولت موظف شود که قانون انتخابات بنویسد دولت به ضرورت دولت بودن با حسن نیتش سعى خواهد کرد مطالبى بگنجاند که دست و بالش باز باشد این غریزه بشریت من نمایندة مجلس هم اگر قرار باشد که قانون بنویسم سعى خواهم‏ کرد که آمال و آرزوهاى خودم در آن گنجانده شود و با نهایت ظرافت و زرنگى این کار را خواهم کرد من آقایان خودم را عرض می‌کنم این غریزه بشرى است از این جهت است که اگر تدوین قانون یعنى تنظیم تهیه مواد آن را بدهید در دست دولت همین کار را خواهد کرد همان طور که شد اگر بدهید در دست محمد شاهکار وامثال او سعى خواهد کرد بنویسد که اشخاصی که 40 سال کمتر دارند و مویشان سیاه است انتخاب بشوند یا امثال اینها یا سر سفیدها قانون بنویسند باز همین طور یا همین طور که آقاى شوشترى فرمودند این طور ممکن است تصور شود که ایشان نظر خصوصى دارند این است راه حل قضیه این است که اگر آقایان اجازه بفرمایند من این مطلب را عرض می‌کنم و بعد اگر موافقت فرمودند راهى طبق تشریفات قانونى پیدا خواهیم کرد نظر بنده این است که باید از پنج دسته، از پنج دسته مختلف کمیسیونى تشکیل بدهید براى اصلاح این قانون سه نفر از مجلس

+++

شوراى ملى سه نفر از سنا سه نفر از دانشگاه سه نفر از هیئت دولت سه نفر از معمرین و رجال وارد در مشروطیت و قوانین دنیا که این 15 نفر فقط منافع خود را در نظر نمی‌گیرند و غریزه طبیعى آنها در اکثریتى که تشکیل می‌شود از بین می‌رود قانون انتخاباتى بنویسند و بعد یک طرحى تهیه بکنند این طرح را بگذارند واقعاً و حقیقتاً و عملاً به قضاوت مردم روشنفکر و بعد که در اطرافش بحث و قضاوت شد این را بیاورند در مجلس مقدس شوراى ملى بحث بکنند قانون را بگذراند بعد تشریفاتش انجام بشود و به صحه ملوکانه برسد و قانون انتخابات مجلس شوراى ملى به معناى واقعى بشود امروز پیشنهاد جناب آقاى شوشترى این عیب را دارد که اولا اشاره فرمودند به دو اصل، یکى مقدار نمایندگان و یکى دوره نمایندگى که این فکر پیش می‌آید که اولین قدمى که نمایندگان مجلس شوراى ملى برداشتند این بود که دوره نمایندگى خودشان را از دو سال چهار سال یا 5 سال بکنند زنهار نظر آقاى شوشترى و سایر آقایان نمایندگان محترم این نیست بلکه باید قدم بالاترى برداریم و آن قدم این است که اصلاحات را آقایان از خودمان شروع بکنیم کشور ما احتیاج به اصلاحات بسیار عمیق دارد چه بهتر که ما شروع بکنیم این اصلاحات را از خودمان شرافتمندانه و صادقانه اعتراف بکنیم که قانون انتخاباتى که طبق آن امکانات زمان و خواسته‌هاى ملت ایران نیست تقصیر نه از مردم است نه از نمایندگان پس سعى بکنید بیشتر این قانون با خواسته‌هاى مردم تطبیق بکند تا مجلس شوراى ملى همان عنوانى را که داشت و دارد و آن عنوان مجلس مقدس شوراى ملى است داشته باشد یک وقتى به نظر من جناب آقاى حائرى‌زاده فرمودند که مرحوم مدرس که تمام فرزندان ایران به این اسم مباهات می‌کنند افتخار داشت که نایب رئیس مجلسى بشود که ریاست مجلس با مرحوم مؤتمن الملک بود بعد مجلس را در دوره‌هاى گذشته بروزى انداختند و در این مجلس لغاتى استعمال شد که در هیچ جاى دنیا ممکن نیست که در یک جلسه‌اى که یک عده‌اى نشسته باشند یک چنین لغاتى استعمال شود من از گذشته حرفى ندارم ولى شرط اعاده حیثیت یک مجلس، مجلسى که حیثیتش را دارد و مصنوعاً نتوانستند روى آن یک پرده‌اى بکشند تا این که این مرکز ملى را ضعیف بکنند این است که اصلاحات باید از خودمان شروع بشود اصلاحات هم با اصل 5 و 6 قانون اساسى نخواهد شد یعنى با بالا بردن تعداد و بالا بردن دوره نمی‌شود این دو مطلب صحیح، تصحیح قانون انتخابات باید مورد نظر قرار بگیرد تا وقتى که مردم ایران مطمئن شدند که نمایندگان واقعى طبق قانون انتخابات خواهند داشت این دو اصل را هم اصلاح خواهند کرد بنابراین عرض بندهدر این بود که ما در این دوره در این موقعى که در آستانه اولین جلسه رسمیت یافتن مجلس هستیم این مطلب مورد توجه همکاران محترم قرار بگیرد که راجع به اصلاح قانون انتخابات که عرض کردم قوانین عادى سبب تغییر آن شد اقدامى بفرمایید تا معنى حقیقى کلمه که انتخابات آزاد و از طرف مردم است موفق بشویم و مجلس شوراى ملى عنوانى پیدا کند که نام و عنوان حقیقیش شایسته آن مقام است (میراشرافى- مگر حالا حقیقت ندارد) دارد، عرض کردم.

شوشترى- مادة 90.

ارسلان خلعتبرى- بنده اخطار نظام نامه‌اى طبق مادة 76 دارم.

رئیس- مادة 76 راجع به خروج از موضوع است.

ارسلان خلعتبرى- مادة 76 می‌گوید هر یک از نمایندگان حق دارند در صورتى که تخلفى از نظام‌نامه مشاهده کردند آن تخلف را بگویند.

رئیس- طبق مادة 76 اگر اعتراضى دارید بفرمایید.

ارسلان خلعتبرى- در مورد اظهارات جناب آقاى شوشترى بنده اجازه خواستم که صحبت کنم فرمودید که اجازه نیست بیانات ایشان درست است که نطق قبل از دستور است، ولى نطق قبل از دستور یک وقت است که یک مسئله کلى است، یک وقت است که یک مسئله کلى نیست و مسئله خاصى است، امرى که ایشان گفتند اگر نظر ایشان صحیح باشد آن وقت جز وظایف مجلس می‌شود پس این مجلس وظیفه دارد که کنگره را دعوت بکند بنابراین اگر کسى مخالف این نظر است باید اجازه بدهید که صحبت بکند.

رئیس- پس جنابعالى توجه به مفهوم نطق قبل از دستور نفرمودید نطق قبل از دستور خارج از دستور است هر یک از نمایندگان می‌توانند یک ربع ساعت در هر مطلبى می‌خواهند صحبت کنند آقا هم می‌توانید فردا ثبت نام کنید و جواب بیانات ایشان را بدهید دستور وقتى است که مطالبى که مربوط به اوضاع مملکت است داخل دستور مجلس شود الآن وارد دستور می‌شویم و اسامى اعضا کمیسیون‌هایى که انتخاب شده‌اند قرائت می‌شود و روز شنبه هم آقایان حاضر می‌شوند و هیئت رئیسه کمیسیون‌ها را انتخاب می‌کنند. آقاى بوربور فرمایشى دارید؟ می‌خواهید مخالفت خود را پس بگیرید؟

بوربور- بنده می‌خواهم توضیحات مختصرى در اطراف مخالفتم بدهم.

رئیس- مخالفت را باید پس گرفت یا باید به مان حال باقى باشد اگر می‌خواهید پس بگیرید پس بگیرید، بفرمایید بیانتان را بکنید (بوربور- می‌خواستم با یک توضیحاتى پس بگیرم) بسیار خوب حالا پس از این که اسامى اعضا کمیسیون‌ها قرائت شد بیانتان را بکنید.

3-  قرائت گزارش انتخاب اعضا کمیسیون‌ها از شعب

رئیس- اسامى اعضا کمیسیون‌ها قرائت می‌شود. (صورت اسامى اعضا کمیسیون‌ها توسط آقاى مسعودى (منشى) به شرح زیر قرائت شد).

مقام معظم ریاست مجلس شوراى ملى‏

بنا بوقتى که قبلاً تعیین شده بود روز چهارشنبه اول اردیبهشت ماه 1333 ساعت 9 صبح شعب شش گانه مجلس تشکیل و کمیسیون‌هاى پارلمانى را به شرحى که ذیلا به عرض می‌رسد انتخاب نمودند.

کمیسیون بودجه 18 نفر:

از شعبه اول آقایان پورسرتیب، قوامى، محمود رضایی.

از شعبه دوم آقایان سنندجى، نصیرى، جلیلى.

از شعبه سوم آقایان: امید سالار،. مشایخى، اورنگ.

از شعبه چهارم آقایان: حشمتى، موسوى، بهبهانى.

از شعبه پنجم آقایان: اسکندرى (امیر نصرت) عرب شیبانى، درخشش.

از شعبه ششم آقایان: دکتر مشیر فاطمى، بزرگ نیا، عاملى.

کمیسیون دارایی 18 نفر:

از شعبه اول آقایان: صارمى، میر اشرافى، شفیعى.

از شعبه دوم آقایان: مهدوى، داراب، پیراسته.

از شعبه سوم آقایان: شادمان، صادق بوشهرى، بوربور.

از شعبه چهارم آقایان: تجدد، خرازى، مراد بختیار.

از شعبه پنجم آقایان: مرتضى حکمت، جلیلوند، محمودى.

از شعبه ششم آقایان: لارى، احمداخوان، صرافزاده.

کمیسیون دادگسترى 18 نفر:

از شعبه اول آقایان: صارمى، دکتر سعید حکمت، مسعودى.

از شعبه دوم آقایان: نورالدین امامى، پیراسته، هدى.

از شعبه سوم آقایان: خاکباز، عماد تربتى، اورنگ.

از شعبه چهارم آقایان: خلعتبرى، بهبهانى، مراد بختیار.

از شعبه پنجم آقایان: عمیدى نورى، عبدالرحمن فرامرزى، دکتر افشار.

از شعبه ششم آقایان: دکتر شاهکار، نقابت، برومند.

کمیسیون امور خارجه 18 نفر:

از شعبه اول آقایان: حائرى‌زاده، صارمى، زنگنه.

از شعبه دوم آقایان: سنندجى، شاهرخ شاهی، فرود.

از شعبه سوم آقایان: اردلان، مشایخى، اریه.

از شعبه چهارم آقایان: مرآت اسفندیارى، باقر بوشهرى، خلعتبرى.

از شعبه پنجم آقایان: عمیدى نورى، عبدالرحمن فرامرزى، پناهى.

از شعبه ششم آقایان: محمود افشار، دکتر مشیر فاطمى، نقابت.

کمیسیون کشور 18 نفر:

از شعبه اول آقایان: قوامى، صفارى، شفیعى.

از شعبه دوم آقایان: حمیدیه، مهدوى، بیوک اردبیلى.

از شعبه سوم آقایان: توماج، کریمى (نادعلى)، سعیدى.

از شعبه چهارم آقایان: ایلخانى‌زاده، مرآت اسفندیارى، باقر بوشهرى.

از شعبه پنجم آقایان: صالح شیبانى، مکرم، کاشانى.

از شعبه ششم آقایان: احمد فرامرزى، رضا کدیور، سالار بهزادى.

کمیسیون کشاورزى 18 نفر:

از شعبه اول آقایان: دکتر حمزوى، عزیز اعظم زنگنه، قوامى.

از شعبه دوم آقایان: یار افشار، بیوک اردبیلى، هدى.

از شعبه سوم آقایان: شادمان، عبدالحمید بختیار، دهقان.

از شعبه چهارم آقایان: نراقى، محسن اکبر، حشمتى.

از شعبه پنجم آقایان: قراگزلو، بیات ماکو، مرتضى حکمت.

از شعبه ششم آقایان: خزیمه علم، قرشى، محمود افشار.

کمیسیون برنامه 18 نفر:

از شعبه اول آقایان: میر اشرافى، تفضلى، تیمورتاش.

از شعبه دوم آقایان: دکتر بینا، نورالدین امامى، پیراسته.

از شعبه سوم آقایان: صدقى، دکتر سیدامامى، کی‌قباد ظفر.

از شعبه چهارم آقایان: کى نژاد، ثقه‌الاسلامى، دکتر جزایرى.

از شعبه پنجم آقایان: مهندس جفرودى، دکتر افشار، دکتر آهى.

از شعبه ششم آقایان: قرشى، صراف‌زاده، خزیمه علم.

کمیسیون فرهنگ 12 نفر:

از شعبه اول آقایان: صدرزاده، دکتر عمید.

از شعبه دوم آقایان: دکتر بینا، بیوک اردبیلى.

از شعبه سوم آقایان: سعیدى، دکتر سید امامى.

+++

از شعبه چهارم آقایان: محمدحسین استخر، دکتر جزایرى.

از شعبه پنجم آقایان: حسام دولت آبادى، محمد درخشش.

از شعبه ششم آقایان: برومند، عاملى.

کمیسیون اقتصاد ملى 12 نفر:

از شعبه اول آقایان: دکتر حمزوى، رضایی.

از شعبه دوم آقایان: داراب، حمیدیه.

از شعبه سوم آقایان: کاشانیان، اردلان.

از شعبه چهارم آقایان: تجدد، خرازى.

از شعبه پنجم آقایان: کاشانى (مصطفى)، پناهى.

از شعبه ششم آقایان: اخوان، لارى.

کمیسیون امور اجتماعى 12 نفر:

از شعبه اول آقایان: دکتر سعید حکمت، بزرگ ابراهیمى.

از شعبه دوم آقایان: سید احمد صفایی، دکتر بینا.

از شعبه سوم آقایان: دکتر عدل، مشایخى.

از شعبه چهارم آقایان: ایلخانى‌زاده، عباسى.

از شعبه پنجم آقایان: دکتر افشار، قراگزلو.

از شعبه ششم آقایان: بزرگ نیا، نقابت.

کمیسیون راه 12 نفر:

از شعبه اول آقایان: میر اشرافى، تیمورتاش.

از شعبه دوم آقایان: بهادرى، فرود.

از شعبه سوم آقایان: کاشانیان، عبدالحمید بختیار.

از شعبه چهارم آقایان: محسن اکبر، بوشهرى.

از شعبه پنجم آقایان: جلیلوند، شادلو.

از شعبه ششم آقایان: رضا افشار، فرید اراکى.

کمیسیون بهدارى 12 نفر:

از شعبه اول آقایان: دکتر سعید حکمت، صدرزاده.

از شعبه دوم آقایان: محمود جلیلى، معین‌زاده باقرى.

از شعبه سوم آقایان: صادق بوشهرى، دکتر سید امامى.

از شعبه چهارم آقایان: دکتر نیرومند، دکتر هاشم وکیل.

از شعبه پنجم آقایان: دکتر آهى، محمودى.

از شعبه ششم آقایان: رضا کدیور، سالار بهزادى.

کمیسیون دفاع ملى نفر:

از شعبه اول آقایان: کیکاوسى، صفارى.

از شعبه دوم آقایان: افشار صادقى، دکتر پیرنیا.

از شعبه سوم آقایان: توماج، نادعلى کریمى.

از شعبه چهارم آقایان: حشمتى، عباسى.

از شعبه پنجم آقایان: کاظم شیبانى، بیات ماکو.

از شعبه ششم آقایان: غضنفرى، امیر احتشامى.

کمیسیون پست و تلگراف 12 نفر:

از شعبه اول آقایان: دکتر حمزوى، عزیز اعظم زنگنه.

از شعبه دوم آقایان: بهادرى، افشار صادقى.

از شعبه سوم آقایان: شادمان، بوشهرى.

از شعبه چهارم آقایان: نراقى، محسن اکبر.

از شعبه پنجم آقایان: مکرم، مهندس جفرودى.

از شعبه ششم آقایان: قرشى، عاملى.

کمیسیون امور استخدام 12 نفر:

آقایان: کیکاوسى، پور سرتیپ، دکتر پیرنیا، بهادرى، عبدالحمید بختیار، اریه، نراقى، ثقه الاسلامى، عبدالرحمن فرامرزى، عرب شیبانى، بزرگ نیا، دکتر مشیر فاطمى.

کمیسیون عرایض آقایان: شوشترى، فرود، صدقى، خلعتبرى، عمیدى نورى، دکتر شاهکار.

کمیسیون محاسبات 6 نفر آقایان: عبدالصاحب صفایی، پیراسته، عماد تربتى، دکتر نیرومند، حسام‌الدین دولت آبادى، صراف‌زاده.

رئیس اداره کمیسیون‌ها و شعب مجلس شوراى ملى- محمد تاج.

بزرگ‌نیا- بنده از عضویت کمیسیون امور اجتماعى استعفا دادم.

رئیس- بنابراین روز شنبه ساعت 10 آقایان حاضر شوند در کمیسیون‌ها و انتخابات هیئت رئیسه کمیسیون‌ها را به عمل بیاورند.

 4-  تصویب 3 فقره اعتبار نامه و مخالفت با یک فقره دیگر

رئیس- گزارش انتخابات کرمانشاه به مجلس شوراى ملى رسیده است که مطرح می‌شود: آقاى عمیدى نورى بفرمایید.

 (گزارش شعبه راجع‌به انتخابات کرمانشاه و نمایندگى آقاى عزیز اعظم زنگنه توسط آقاى عمیدى نورى به شرح زیر قرائت شد.)

جریان انتخابات کرمانشاهان در دوره 18 مجلس شوراى ملى به شرحى است که ذیلاً توضیح می‌دهد.

در تاریخ 22 اسفند ماه 32 طبقات شش گانه و معتمدین محل در فرماندارى دعوت می‌شوند که از بین خود اعضا اصلى و على البدل انجمن نظارت انتخابات را تعیین کنند.

پس از انجام تشریفات قانونى و تعیین انجمن‌ها در تاریخ 29/12/32 آگهى لازم منتشر و ایام 7 و 8 و 9 فروردین 33 براى توزیع تعرفه و اخذ رأى در کلیه حوزه‌ها تعیین می‌شود.

پس از اخذ آرا و شمارش آنها و ابطال آرا نشان‌دار تعداد 20121 رأى خوانده شده که آقایان عزیز اعظم زنگنه و عبدالحسین امیر احتشامى و ابوالفتح دولت شاهى و نادعلى کریمى به ترتیب حائز اکثریت می‌شوند.

انجمن نتیجه را آگهى نموده و یک هفته براى قبول اعتراضات معترضین وقت معین می‌نماید.

در مدت مقرر اعتراض و شکایتى به انجمن نمی‌رسد و در تاریخ 26/1/33 اعتبارنامه به نام آقایان صادر می‌شود.

شعبه پنجم پرونده انتخابات کرمانشاه را مورد رسیدگى قرار داده و اوراق مربوطه را قرائت ایرادى به نظر نرسید شعبه صحت انتخابات کرمانشاهان را تصدیق و چون آقاى عزیز اعظم زنگنه در درجه اول داراى 19010 رأى از کل 20121 رأى بودند نمایندگى ایشان تصویب و اینک گزارش آن را تقدیم مجلس شوراى ملى می‌نماید.

مخبر شعبه پنجم- عمیدى نورى‏

رئیس- نمایندگى آقاى زنگنه از کرمانشاه تصویب شد. مبارک است.

(گزارش شعبه دایر نمایندگی آقاى امیر احتشامى توسط آقاى عمیدى نورى بدین شرح قرائت شد) عطف به گزارش شماره 23 راجع به انتخابات کرمانشاه و نمایندگى آقاى عزیز اعظم زنگنه چون آقاى عبدالحسین امیر احتشامى در درجه دوم داراى 18726 رأى از کل آرا مأخوذه بودند نمایندگى ایشان تصویب و اینک به عرض مجلس شوراى ملى می‌رسد.

مخبر شعبه پنجم- عمیدى نورى‏

رئیس- نمایندگى آقاى امیر احتشامى تصویب شد. (مبارک است- مبارک است).

(گزارش شعبه پنجم دایر به نمایندگى آقاى دولتشاهى توسط آقاى عمیدى نورى مخبر شعبه به این شرح قرائت شد).

پیرو گزارش شماره 23 راجع به انتخابات کرمانشاه نظر به آنکه آقاى ابوالفتح دولتشاهى با 18717 رأى در درجه سوم حائز اکثریت بودند شعبه نمایندگى ایشان را هم تصویب و اینک گزارش آن را تقدیم می‌دارد.

مخبر شعبه پنجم- عمیدى نورى‏

رئیس- نمایندگى آقاى دولتشاهى تصویب شد.

 (آقاى عمیدى نورى مخبر شعبه 5 گزارش شعبه دایر به نمایندگى آقاى نادعلى کریمى را به شرح زیر قرائت کردند).

پیرو گزارش شماره 23 راجع به انتخابات کرمانشاه آقاى نادعلى کریمى در درجه چهارم داراى 18057 رأى بوده و حائز اکثریت شناخته شده‌اند شعبه با نمایندگى ایشان موافقت نموده و اینک گزارش آن را به عرض مجلس شوراى ملى می‌رساند.

مخبر شعبه پنجم- عمیدى نورى‏

میر اشرافى- بنده مخالفم.

رئیس- مخالفید؟ به کمیسیون تحقیق فرستاده می‌شود.

10-  انتخاب دو نفر جهت عضویت هیئت نظارت ذخیره اسکناس

رئیس- حالا طبق تبصره سوم از قانون اساسنامه بانک ملى ایران در اولین جلسه اردیبهشت باید دو نفر از طرف مجلس به عنوان نظار بانک انتخاب شوند، شروع می‌کنیم به انتخاب دو نفر براى نظارت بانک، آقاى دکتر افشار بیانتان را بفرمایید.

افشار صادقى- می‌خواستم به استحضار آقایان محترم و دوستان برسانم.

رئیس- آقاى دکتر افشار را گفتم آقاى افشار صادقى را عرض نکردم.

دکتر افشار- بنده خواستم عرض کنم که آقایانی که اظهار لطف کردند و بنده را کاندید کرده‌اند بنده کاندیدا نیستم و آقایانى که به بنده لطف فرموده‌اند به آقاى صفایی و آقاى عرب شیبانى رأى لطف بفرمایند.

رئیس- آقاى افشار صادقى.

افشار صادقى- بنده می‌خواستم به عرض آقایان نمایندگان محترم برسانم براى این که در اخذ آرا تشتتى ایجاد نشود اسم بنده را ننویسید.

رئیس- آقاى خلعتبرى.

خلعتبرى- بعضى از آقایان تصور فرموده‌اند که آقاى جهانگیر تفضلى داوطلب این قسمت است براى این که آقایان رأی‌شان را تلف نکنند از طرف ایشان عرض می‌کنم که آقاى تفضلى داوطلب نیستند.

رئیس- آقاى سیداحمد صفایی.

سید احمد صفایی- نظر به این که در مجلس دو نفر نماینده داریم که هویت‌شان صفایی است جناب آقاى عبدالصاحب هم نام فامیل‌شان صفایی است، بنده هم نام فامیلم صفایی است و این اشتراک لفظى باعث اشتباه می‌شود چنان که در مورد اعلام جرم هم اشتباه شده و مجلة کاویان حتى عکس بنده را در مورد اعلام جرم گراور کرده بود (خنده نمایندگان) خواهش می‌کنم آقایان بعد از این موقع نوشتن رأى اسم کوچک ما را هم بنویسند و همچنین آقایان تندنویس‌ها و آقایان مخبرین جراید.

رئیس- حالا در این مورد هر رأیى

+++

به اسم صفایی بیرون می‌آید به حساب آقاى عبدالصاحب صفایی می‌گذاریم حالا سه نفر به م قرعه براى نظارت در استخراج تعیین می‌شود هر وقت از آقایان نام بردند و صدا کردند براى رأى تشریف بیاورند. (اقتراع به عمل آمده، آقایان: محمدعلى صفارى و علی‌محمد دهقان و مهندس ظفر تعیین شدند).

 (اسامى آقایان نمایندگان به وسیله آقاى محمدعلى مسعودى اعلام و آقایان به ترتیب ذیل در محل نطق حاضر شده و رأى دادند).

آقایان: رضایی، قنات آبادى، حائرى‌زاده، زنگنه، دکتر عدل، دکتر بینا، بهادرى، تربتى، تجدد، هدى، نورالدین امامى، موسوى، باقر بوشهرى، احمد فرامرزى، حبیب پناهى، دکتر آهى، حشمتى، مهندس جفرودى، محمود افشار، سنندجى، عباسى، دکتر وکیل، ایلخانى زاده، کاشانى، کریمى، کاشانیان، پیراسته، شفیعى، بیات ماکو، افشار صادقى، اخوان، صارمى، صدرزاده، محمودى، بزرگ‌نیا، شادمان، پور سرتیپ، غضنفرى، نراقى، میر اشرافى، عبدالصاحب صفایی، تیمورتاش، مشایخى، قراگزلو، بوربور، جلیلوند، عبدالرحمن فرامرزى، امیر احتشامى، اردلان، کدیور، خاکباز، نقابت، کیکاوسى، بختیار، صادق بوشهرى، شیبانى، مهندس اردبیلى، شاهرخ‌شاهی، دکتر ثقه‌الاسلامى، توماج، برومند، امید سالار، عاملى، صدقى، دکتر مشیر فاطمى، مکرم، قرشى، مهدوى، لارى، فرید اراکى، سعیدى، شادلو، اورنگ، تفضلى، فرود، دکتر افشار، درخشش، خرازى، بهبهانى، دکتر شاهکار، کى‌نژاد، دکتر عمید، خلعتبرى، دکتر جزایرى، احمد صفایی، نیرومند، اسکندرى، مرآت اسفندیارى، محسن اکبر، عمیدى نورى، نصیرى، دکتر پیرنیا، استخر، صراف‌زاده، خزیمه علم، مرتضى حکمت، عرب شیبانى، قوامى، معین زاده، دولت آبادى، حمید بختیار، اریه، سالار بهزادى، رضا افشار، جلیلى، حمیدیه، ظفر، دهقان، صفارى، یار افشار، مسعودى.

استخراج آرا به عمل آمده نتیجه به شرح زیر حاصل شد: مهره تفتیشیه 114، ورقه رأى 114.

آقاى عبدالصاحب صفایی 84 رأى، آقاى عرب شیبانى 77 رأى، آقاى احمد فرامرزى 43 رأى، آقاى تجدد 4 رأى، آقاى افشار صادقى 2 رأى، آقایان: کاشانى، شاهرخ‌شاهی، شادمان و داراب هر یک 1 رأى، ورقه سفید یک برگ.

رئیس- آقایان صفایی و عرب شیبانى به سمت نظار بانک ملى ایران انتخاب شدند چون هیئت دولت به مجلس تشریف آورده‌اند ده دقیقه تنفس داده می‌شود بعد آقایان تشریف می‌آورند.

 (مجلس یک ساعت و پنجاه دقیقه قبل از ظهر به عنوان تنفس تعطیل و مجددا ده دقیقه بعد تشکیل گردید.)

6- استرداد آقاى بوربور مخالفت خود را با اعتبارنامه آقاى ایلخانى‌زاده.

رئیس- آقاى بوربور گویا بیاناتى داشتند، بفرمایید ولى مختصرش بفرمایید.

بوربور- بنده اولا متأسفم از این که بعضى از اوقات در قضاوت قدرى عجله می‌شود بعضی‌ها تصور می‌کنند اگر به یک کسى اتهامى و نسبتى داده شد واقعا آن شخص مقصر است البته در این مجلس محترم آقایان قضاوت‌شان این طور نیست مخالفتى که بنده با اعتبارنامه جناب آقاى ایلخانى‌زاده کردم یک مخالفت اصولى است و کاملا اصولى (صحیح است) و به هیچ وجه نظرى نسبت به شخص ایشان نبوده و نیست (میر اشرافى- هیچ کس نظرى ندارد) و این مخالفت نسبت به آن روشى است که یک عده خائن در این مملکت پیش گرفته بودند (پیراسته- حزب ایران بوده و حزب توده) نمی‌خواهم اسم ببرم ولى مردم ایران سختی‌هایى کشیدند این عملیاتى که یک عده در این مملکت کردند و کارهاى آنها فوق‌العاده شرم‌آور بود و مردم اینها را فراموش نمی‌کنند تحقیقاتى که بنده در اطراف نسبت‌هایى که به آقاى ایلخانى‌زاده داده مشد کردم به بنده ثابت شد و محقق شد که ایشان مرد شریفى هستند (صحیح است) و مبرى هستند از این اتهامات (صحیح است) به این مناسبت خواستم در محضر آقایان مخالفت خودم را پس بگیرم (احسنت) و از آقاى میراشرافى هم استدعا می‌کنم که مخالفت‌شان را پس بگیرند.

میراشرافى- بنده پس نمی‌گیریم اجازه می‌فرمایید یک عرض مختصرى دارم راجع به اعتبار نامه آقاى نادعلی‌خان کریمى.

7- اعلام تصویب نمایندگى آقاى کریمى پس از استرداد مخالفت آقاى میراشرافى.

رئیس- آقاى میراشرافى.

میر اشرافى- راجع به اعتبارنامه آقاى نادعلی‌خان کریمى که بنده مخالفت کرده بودم به احترام ورود جناب آقاى سپهبد زاهدى که مورد احترام عموم هستند (صحیح است) و از رفقاى ما بودند در آن روزهاى فوق‌العاده خطیر و همه‌مان در خطر بودیم و همین آقاى نادعلی‌خان هم با ما همکارى کردند و مبارزه کردند به احترام ورود آقاى نخست وزیر مخالفت خودم را پس می‌گیریم.

رئیس- اعتبارنامه آقاى کریمى تصویب شد.

 8- معرفى هیئت وزیران و تقدیم برنامه دولت به وسیله تیمسار سپهبد زاهدى نخست وزیر

رئیس- آقاى نخست وزیر فرمایشى داشتید بفرمایید.

نخست وزیر (سپهبد زاهدى)- خاطر نمایندگان محترم مستحضر است که بر حسب فرمان اعلیحضرت همایون شاهنشاهى در مرداد سال 1332 مأموریت تشکیل دولت و قبول مسئولیت به منظور رفع مشکلات به اینجانب محول گردید براى اطاعت از امر و جهت ایفا تعهد و سوگندى که در ابتداى خدمت سربازى یاد کرده بودم به امید خداى بزرگ و قدرت معنوى اعلیحضرت همایون شاهنشاه عظیم الشأن و به اتکا و پشتیبانى ملت ایران امر همایونى را اطاعت کرده در موقعى زمام امور را به دست گرفتم که شیرازه امور کشور از هم گسیخته شده و بى‌وطنان و آشوب طلبان قواى قانونى مملکت را از بین برده و عرصه زندگى را بر ملت ایران تنگ کرده بودند یقین دارم آن جریانات وحشت‌انگیز و آن خاطرات تلخ براى نسل حاضر فراموش شدنى نیست. آقایان نمایندگان محترم و ملت ایران خود شاهد آن وضعیت تأسف‌آور بودند عده‌اى ماجراجو و بی‌وطن قواى قانونى مملکت را از هم متلاشى کرده از یک طرف مجلس سنا با طرز عجیبى که از آن مستحضرند بسته شد و از طرف دیگر مجلس شوراى ملى را با رفراندم ساختگى بر خلاف قانون اساسى (عبدالرحمن فرامرزى- و بر خلاف تمام قوانین اساسى دنیا) و قوانین مملکتى از بین برده (صحیح است) و نمایندگان با وضعى عجیب و تأسف آور به سر می‌بردند (صحیح است) آزادی‌خواهان و مردمان شریف و وطن‌پرست را مورد آزار و شکنجه قرار داده وعده زیادى در گوشه‌هاى زندان و جماعتى از بیم شریران در انزوا می‌زیستند و قوه قضاییه مملکت را مبتذل نموده و دیوان عالى کشور را منحل کردند (یک نفر از نمایندگان- حقیقتاً این طور است) هر آن با تصویب قوانین عجیب عرصه را بر آحاد وافراد ملت تنگ کرده و قواى ثلاثه مملکت را که طبق قانون اساسى از یکدیگر مجزى هستند و هیچ قوه‌اى حق دخالت در کار قوه دیگر را ندارد در اختیار فرد واحدى قرار دادند (صحیح است) قوه مجریه را فاقد اثر واقعى نموده و اشخاص معلوم الحال را حاکم بر مقدرات کشور و مردم نمودند (صحیح است). اغلب سران آرتش و شهربانى و ژاندارمرى را از کار برکنار کرده و عده زیادى از آنها را زندانى نمودند. افسران وطن‌پرست و شاه‌دوست را بروزى نشاندند که براى حفظ حیثیت خود اغلب ناگزیر بودند بدون در بر داشتن لباس پرافتخار سربازى در کوچه و خیابان‌ها ظاهر شوند با اهانت به مأمورین شهربانى و ژاندارمرى قدرت قانونى آنان را از بین برده و یک مشت شریر و رجاله حاکم بر مقدرات مردم گردیده و در نتیجه عصیان و لجام گسیختگى در سراسر مملکت حکمفرما بود. (صحیح است). مقدمات ملى و قوانین مملکتى مورد ملعبه قرار گرفته به طوری که احترام پدر نزد فرزند و استاد نزد شاگرد و رئیس نزد مرئوس بکلى از میان رفته بود. (صحیح است). ذخائر ارزى مملکت و دارایی دولت را از بین بردند و صدها میلیون ریال اسکناس پنهانى و بى‌اطلاع ملت منتشر نمودند. و گرانى امروز کشور معلول این سیاست غلط اقتصادى است (صحیح است- صحیح است) براى تحصیل ارز حتى به گاو و گوسفند مردم ابقا نکرده و آنها را به خارج کشور فروختند (صحیح است) (موسوى- با تصویب نامه) (عبدالرحمن فرامرزى- و ده برابر بیشتر از تصویب نامه) فقر و گرسنگى توأم با ترس و وحشت مردم را فرا گرفته و این ترس و حیرت زدگى بین رجال کشور نیز کاملا آشکار گردیده بود.

در سرتاسر مملکت فعالیت‌هاى خطرناک با على درجه رسیده اهانت و اسائه ادب به مقدسات ملى رایج و متداول گردیده و کار جسارت و خودسرى به جایى رسیده بود که مجسمه‌هاى اعلیحضرت فقید و اعلیحضرت همایونى را که زینت بخش میدان‌هاى مهم تهران و سایر شهرستان‌هاست و مظهر خدمات گران‌بهایى باین آب و خاک می‌باشد از بین بردند در غالب نقاط کشور عمال اجنبى و ماجراجویان به تحریک و تبلیغ مشغول بودند، روابط ما اغلب از دول جهان به تاریک‌ترین مراحل خود رسیده بود از حسن نیت و وطن خواهى مردم حد اعلاى سوء استفاده را کرده و بر ضرر آنان دست به اقدامات خطرناکى زدند.

در چنین زمانى که خودسرى و دیکتاتورى بحد اعلا رسیده بود مأمور تشکیل دول گردیده و براى گرفتن زمام امور از دست دولت غیر قانونى و آشوب طلب به میدان مبارزه شتافته خود و عائله و فرزندم را در خطر نیستى قرار دادم. و به فضل خداوند متعال با یارى ملت نجیب ایران و کمک هم قطاران عزیز کشور را از خطر سقوط حتمى نجات داده و آن طور که شرافت سربازیم اجازه می‌داد رضایت خاطر خطیر ملوکانه و ملت ایران را فراهم کردم.

اینک که به حمدالله مجلس را آماده می‌بینم و امنیت را در سرتاسر کشور مشاهده می‌کنم نمی‌توانم از اظهار مسرت خوددارى نمایم، خداى بزرگ ما را یارى کرد تا از این همه مخاطرات گذشته استقلال وطن را نجات

+++

بخشیدیم (الحمدالله) و آنچه در این مدت در مقابل آنهمه مصایب و شکنجه‌هاى جسمى و روحى مرا تسلى می‌داد توجهات و عنایات شاهنشاه و فداکارى رشیدانه ملت ایران و افسران و درجه داران و افراد فداکار ارتش و ژاندارمرى و شهربانى بود که بر تمام مخالفین ثابت گردید اگرملت ایران به تمام مصایب شخصى تن در دهد محال است در حفظ استقلال وطن دست اجنبى پرستان را باز گذارد (صحیح است) و همچنین روح وطن‌پرستى است که دنیا را به تحسین و تمجید واداشته و همین نیروى ملى است که تضمین کننده استقلال فناناپذیر ما می‌باشد.

بلافاصله پس از فراغت از مبارزه در صدد انجام وظایفى که به عهده گرفته بودم برآمده اقدامات لازم را براى رفع علت بدبختی‌هاى ملت که قسمت عمده آن بستگى به فقر اقتصادى دارد نموده و به عقیده من تا زمانی که ثروت و قدرت تولیدى ما کافى برا معیشت مردم نباشد اقدامى جهت انجام اصلاحات میسور نیست براى حل موضوع نفت که از اهم مسائل است اقدامات لازم طبق قوانین مصوب مجلسین به عمل آمده و مشغول مذاکراتى هستیم که البته گزارش آن به استحضار مجلسین خواهد رسید و با خواست خداوند متعال و راهنمایى نمایندگان محترم این مشکل بزرگ را به نحوى که منافع ملت ایران در آن کاملاً ملحوظ شده باشد حل خواهیم کرد (انشاء‌الله).

رجا واثق دارم که از این میدان آبرومند بیرون آمده و بر مشکلات فایق خواهیم شد (انشاء‌الله) و چون اینجانب جز عظمت کشور و رفاه ملت عزیز آرزویى ندارم از هیچ گونه فداکارى براى انجام اصلاحات فروگذار نخواهم کرد (احسنت).

اطمینان دارم از پشتیبانى نمایندگان محترم برخوردار بوده و آقایان نمایندگان در تمام اموری که به نفع کشور و هموطنان می‌باشد با اینجانب متفق و همصدا خواهند بود (صحیح است). اینک هیئت دولت را به شرح زیر معرفى می‌نمایم. وزارت کشور با خود اینجانب است.

جناب آقاى احمد حسن عدل وزیر کشاورزى (مبارک است). جناب آقاى دکتر سیدفخرالدین شادمان وزیر اقتصاد ملى (مبارک است).

جناب آقاى دکتر على امینى وزیر دارایی (مبارک است). تیمسار سرلشکر هدایت (عبدالله) وزیر دفاع ملى (مبارک است). جناب آقاى دکتر جهانشاه صالح وزیر بهدارى (مبارک است).

جناب آقاى جمال الدین اخوى وزیر دادگسترى (مبارکست). جناب آقاى امیر حسین ظفر ایلخان بختیار وزیر مشاور (احسنت- مبارک است).

 (تیمورتاش- آقا وزیر خارجه) جناب آقاى عبدالله انتظام وزیر امور خارجه (مبارک است). تیمسار سرتیپ محمد حسین جهانبانى وزیر مشاور (مبارک است).

تیمسار سرلشکر عباس گرزن وزیر راه (مبارک است). تیمسار سرتیپ عباس فرزانگان وزیر پست و تلگراف و تلفن (مبارک است). جناب آقاى رضا جعفرى وزیر فرهنگ (مبارک است).

 (یک نفر از نمایندگان- آقا معاونین را معرفى نفرمودید) می‌خواستم معرفى کنم، ضمناً آقاى موسى سرابندى را به معاونت ادارى و آقاى فولادوند را به معاونت پارلمانى خود معرفى می‌نمایم (احسنت- مبارک است). و با توجه به مطالبى که اشعار گردیده رئوس مطالب برنامه دولت خود را به استحضار آقایان نمایندگان محترم می‌رسانم.

1- سیاست خارجى دولت اینجانب مبتنى بر احترام و دوستى متقابل با تمام همسایگان و ملل آزاد جهان وعلاقه‌مندى مخصوص به منشور سازمان ملل متحد به آزادى و استقلال سیاسى و تمامیت ارضى تمام دنیاست می‌باشد.

2- سعى در تحکیم و بسط اصول عدل اجتماعى به قسمى که هیچ یک از افراد ملت ایران محتاج و محروم و هیچ نوع استعدادى ضایع نماند.

3- حفظ امنیت موجود با قدرت قانون و از بین بردن روح تمرد و عصیانى که نسبت به قوانین و مقررات و نظامات پیدا شده بود و امنیت و آسایش ملت را تهدید می‌کرد. و مبارزه با هر گونه فسادى که در دستگاه‌هاى دولتى می‌باشد.

4- تقویت و افزایش قدرت قواى تأمینیه کشور بحدى که با احتیاجات و حفظ استقلال کشور شاهنشاهى تطبیق نماید.

5- تجدید نظر در قوانین مالیاتى و تطبیق آن با احتیاجات روز و به خصوص رعایت عدالت به طوری که تحمیل مالیات به تناسب قدرت پرداخت مؤدیان باشد اصلاح امور مالى کشور از راه تقلیل کسر بودجه و تأمین موازنه آن به وسیله نظارت شدید در هزینه‌هاى عادى و فوق‌العاده اعم از آنچه در بودجه عمومى کشور منظور یا خارج از بودجه باشد و مراقبت کامل در وصول درآمدها.

6- تخصیص عواید حاصله از نفت براى تقویت بنیه اقتصادى مملکت و توسعه دستگاه‌هاى تولیدى و عمرانى که متضمن رفاه و آسایش عمومى است.

7- رفع نقایص دستگاه‌هاى قضایی و تأمین وسایل لازم براى تسریع در رسیدگى به دعاوى و تظلمات مردم به نحوى که امنیت کامل قضایی ایجاد و حکمفرما گردد.

8- توسعه وسایل ارتباطى کشور با ازدیاد وسایل تلگراف با سیم و بى‌سیم و رفع نیازمندى تلفنى در پایتخت و شهرستان‌ها.

9- ترمیم و توسعه راه‌های موجود کشور و تعمیر و تکمیل راه‌آهن ایران.

10- ایجاد حسن روابط بین کارگر و کارفرما و تهیه مسکن و خانه‌هاى ارزان قیمت براى کارمندان و اشخاص کم بضاعت.

11- پیشرفت در امور کشاورزى با توجه به توسعه امور آبیارى و دفع آفات نباتى و حیوانى و حداکثر استفاده از ماشین‌هاى کشاورزى و تأمین رفاه حال کشاورزان.

12- توسعه تعلیمات عمومى و اجراى قانون تعلیمات اجبارى و تأسیس مدارس حرفة و روستایى تأمین وسایل زندگى معلمین و تهیه خانه براى آنان.

13- تمرکز امور صحى کشور تحت نظارت وزارت بهدارى و طرح برنامه مشخص چند ساله براى ایجاد وسایل درمانى و بهداشتى درتمام کشور.

14- حمایت و هدایت صنایع کشور توسط دستگاهى که مأمور پیشرفت صنایع شده است و تشویق ارباب صنایع و حرف به تولید مصنوعات مرغوب.

مسلم است نیات اصلاحى دولت اینجانب منحصر به موادى نیست که اشعار گردد و در موقع لزوم لوایح ضرورى را براى تصویب تقدیم خواهد نمود و جاى کمال خوشوقتى خواهد بود که نمایندگان محترم راهنمایى‌هاى لازم را براى اصلاحات به دولت بفرمایند.

عبدالرحمن فرامرزى- اشاره به فرمان جدید نفرمودید در صورتی که دولت استعفا داده و مجدداً تشکیل شده است و فرمان دریافت کرده است. این را بنده عرض کردم براى این که بعدها بدعت می‌شود.

نخست وزیر- بسیار خوب عین فرمان اعلیحضرت همایون شاهنشاهى را براى استحضار آقایان قرائت می‌کنم. (بدین شرح قرائت نمودند).

تیمسار سپهبد فضل‌الله زاهدى نخست وزیر نظر به اطمینانى که به مراتب لیاقت و شایستگى شما داریم به موجب این دست‌خط به سمت نخست وزیرى منصوب می‌شوید (مبارک است).

 9-  تعیین موقع و دستور جلسة بعد- ختم جلسه

رئیس- جلسه آینده روز یکشنبه خواهد بود. البته برنامه دولت چاپ و منتشر می‌شود بین نمایندگان که 24 ساعت قبل برسد. دیگر حالا کارى در دستور نداریم جلسه را ختم می‌کنیم یکشنبه برنامه دولت مطرح خواهد شد.

مشایخى- اسم بنده را بنویسید به عنوان موافق براى جلسه بعد.

پیراسته- بنده را هم مخالف برنامه دولت بنویسید. بنده مخالف برنامه دولت هستم.

رئیس- ثبت اسم یک شرایط و مقرراتى دارد که باید طبق آن رفتار شود. (مجلس بیست دقیقه به ظهر ختم شد).

رئیس مجلس شوراى ملى- رضا حکمت‏

+++

Parameter:294830!model&5137!print -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)