29 مرداد 1396 11:51:01
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16

جلسه: 172 صورت مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه اول مرداد ماه 1330  

فهرست مطالب:

1 - تصویب صورت مجلس‏

2 - بیانات قبل از دستور آقایان: امامى‌اهرى و پناهى‏

3 - توضیح آقاى نایب رئیس به شهریه آقاى نظام وفا در جواب نامه وزارت فرهنگ‏

4 - بقیه مذاکره در گزارش راجع به انتقال 14 ملیون لیره از پشتوانه اسکناس به حساب دولت‏

5 - ختم جلسه به عنوان تنفس‏


مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16

 

 

جلسه: 172

صورت مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه اول مرداد ماه 1330

 

فهرست مطالب:

1 - تصویب صورت مجلس‏

2 - بیانات قبل از دستور آقایان: امامى‌اهرى و پناهى‏

3 - توضیح آقاى نایب رئیس به شهریه آقاى نظام وفا در جواب نامه وزارت فرهنگ‏

4 - بقیه مذاکره در گزارش راجع به انتقال 14 ملیون لیره از پشتوانه اسکناس به حساب دولت‏

5 - ختم جلسه به عنوان تنفس‏

 

مجلس ساعت نه و سه ربع صبح به ریاست آقاى نورالدین امامى (نایب رئیس) تشکیل گردید

نایب رئیس - اسامى غایبین جلسه قبل قرائت می‌شود

(به شرح زیر قرائت شد)

غایبین با اجازه - آقایان: دولت‌آبادى اورنگ شکرایى - آصف - غلامرضا فولادوند - قاسم فولادوند - افشار - شهاب خسروانى - آشتیانى‌زاده - سلطان‌العلما - محسن طاهرى - مکى - صدر میرحسینى.

غایبین بى‌اجازه - آقایان: محمودى - خاکباز - دکتر مصباح‌زاده - خسرو قشقایى - بوداغیان - اکبر - تولیت - ابتهاج - امیرى - قراگزلو - ابوالفضل حاذقى - رضوى - سودآور - جواد مسعودى - عبدالحسین - مجتهدى - گودرزى.

دیر آمدگان با اجازه - آقایان: ثقه‌الاسلامى - اسلامى‏

دیر آمدگان بى‌اجازه - آقایان: هراتى - سلطانى - برومند - موقر.

نایب رئیس - نسبت به صورت مجلس یکشنبه سى‌ام اعتراضى نیست؟ آقاى حائرى‌زاده‏

حائرى‌زاده - یک تصمیمى لازم است که من یادداشت مى‌کنم که به تند نویسى بدهم.

نایب رئیس - آقاى دکتر شایگان‏

دکتر شایگان - در بیانات بنده هم یک اصلاحات لفظى است که اصلاح می‌کنم و تقدیم می‌کنم.

نایب رئیس - به شرط این که این اصلاحات در حدود مذاکرات جلسه قبل باشد.

دکتر شایگان - عین آن است و یک کلمه اضافه نمی‌شود.

حمیدیه - چنانکه خاطر آقایان محترم مستحضر است در شب دوم خرداد حریقى در بازار بناب اتفاق افتاد و تمامى بازرا و اجناس موجوده آنجا را از بین برد در نتیجه اصناف و کسبه را به روز سیاه نشاند و در حدود دو میلیون تومان به کسبه خسارت وارد و سه هزار نفر از بازاری‌ها و خانواده ایشان را مستأصل و پریشان نمود. از طرف شیر و خورشید مرکزى که تحت ریاست عالیه والا حضرت شمس پهلوى اداره می‌شود با پرداخت یکصد و شصت هزار ریال به آسیب دیدگان کمک و مساعدت شد لازم دانستم تشکرات و سپاس‌هاى قلبى را از توجهات والا حضرت و هیئت مدیره محترم شیر و خورشید سرخ به عرض نمایندگان محترم برسانم الحق تنها سازمانى است که در مواقع باریک و پیش‌آمدهاى ناگوار به کمک و مساعدت دردمندان می‌رود در ضمن از آقاى مهندس زنگنه که با پرداخت یک میلیون ریال به عنوان وام و از طرف اهالى محترم مراغه و شیر و خورشید سرخ تبریز و مراغه با دادن یکصد و شهصت هزار ریال به آسیب دیدگان مساعدت شده شکرگزارم (احسنت)

نایب رئیس - بیانات آقاى حمیدیه مربوط به صورت جلسه نبود. استدعا می‌کنم آقایان اگر راجع به صورت مجلس فرمایشى دارند بفرمایند آقاى بهادرى‏

بهادرى - در جلسه گذشته راجع به شهدا که صحبت شد بنده اجازه گرفتم ولى وقت ندادند که بنده عرضم را بکنم. دیروز از خانواده مرحوم سر لشگر امین که در کردستان در حین انجام وظیفه جان خودش را فدا کرده (صحیح است) به بنده مراجعه کرده بودند که تا حال از طرف وزارت جنگ نسبت به خانواده آنها توجهى نشده و از مزایاى قانونى که قبل از قانون فعلى هم وجود داشت آنها استفاده نکرده‌اند. این را خواستم تذکر بدهم که جناب آقاى وزیر جنگ راجع به اینها یک توجه قانونى بفرمایند.

نایب رئیس - بیانات آقا هم مربوط به صورت جلسه نبود سرلشگر امین خدمات بزرگى به آذربایجان کرده و یکى از فرزندان رشید آذربایجان بوده و آذربایجانی‌ها هم همیشه از سرلشگر امین قدردانى می‌کنند دیگر نسبت به صورت جلسه فرمایشى نیست؟ (اظهارى نشد) صورت مجلس تصویب شد

2 - بیانات قبل از دستور آقایان امامى‌اهرى و پناهى.

نایب رئیس - آقاى وزیر دارایى تقاضا فرموده‌اند که بیانات قبل از دستور آقایان به آخر جلسه بماند و لایحه چهارده میلیون لیره مطرح شود (جمعى از نمایندگان - نمى‌شود مجلس باید رأى بدهد) اگر مخالفى نیست وارد دستور بشویم (تیمورتاش - بنده مخالفم) چون مخالف هست فعلاً و عده براى رأى کافى نیست نطق قبل از دستور شروع مى‌شود (محمدعلى مسعودى - سؤالات مطرح مى‌شود) امروز روز سؤال نیست آقاى امامى‌اهرى‏

امامى‌اهرى - روزی که مبارزه نفت شروع شد و ملت ایران به خود تکان داد براى پاره کردن زنجیرهاى استعمارى به پا خواست تا بزرگ‌ترین قدم اجتماعى خود را به منظور ملى کردن صنعت نفت در سراسر کشور بردارد و مجلس دوره 16 هم براى

+++

انجام امیال و آرزوهاى مردم قوانین مربوط به ملى ساختن و قانون اجراى آن را تصویب کرد و دولت هم از شرکت خلع ید کرد و قدرت اداره کننده از رؤسای سابق شرکت سابق منتقل به هیئت مدیره موقت گردید از صدور نفت براى شرکت سابق و به وسیله کشتى‌هاى آن جلوگیرى شد و خلاصه خلع ید منظور نظر قانون انجام یافت اشخاص دور اندیش و بصیر که از اهمیت عمل خود آگاه بودند منتظر وقوع حوادث و تحولات گوناگون در کشور بودند و مى‌دانستند که عمال و ایادى کمپانى غاصب که پنجاه سال است به مکیدن شیره حیات و خون این ملت فقیر بدبخت عادت کرده است و بقاى خود را در فناى ایران و ایرانى تشخیص داده به این آسانى تسلیم نخواهد شد یک مطالعه نگاه اجمالى به عملیات شرکت سابق این حقیقت تلخ را براى ما روشن می‌سازد که اولیاى شرکت ابتدا موجبات اغتشاش جنوب را فراهم ساختند و چون بر اثر بیدارى کارمندان و کارگران ایرانى و مراقبت و هشیارى اولیای امور و اندرز و هدایت پیشوایان و رهبران نتیجه از عمل خود نگرفتند مانع از ادامه خدمت متخصصین و کارمندان انگلیسى شرکت شده آنها را وادار به ترک ایران نمودند ایرانى رنج دیده و ستمکشیده را به پیاده کردن چترباز و اعزام رزم ناو تهدید کردند از آنها که نتیجه نگرفتند در صدد بر آمدند تا با فراهم کردن مقدمات تعطیل پالایشگاه آبادان مانع اجراى قانون ملى شدن صنعت نفت و خلع ید از کمپانى شوند - بعد از همه آنها با بند و بست‌هاى سیاسى توانستند دیوان لاهه را تحت تأثیر قرار داده آنچنان رأیى از دیوان مزبور بگیرند و چنان لطمه سختى به حیثیت قضایى این دیوان بزنند که روى دیوان بلخ هم نزد این دیوان سفید شد بعد از آن هم هر چند سرسختى و مقاومت از ملت ایران دیده و مى‌بینند بر شدت عملیات و تحریکات و کوشش و تلاش خود می‌افزایند منظورم از اشاره به سر فصل‌هاى عملیات مشهود کمپانى غاصب و حامیان آنها این است که فاجعه شوم یکشنبه 23 تیر ماه که با تجهیزات کامل و چوب‌هاى آهن‌دار و اسلحه گرم و سرد اتفاق افتاد براى اشخاص دور اندیش غیر مترقبه نبود حواله توپ و تفنگ و مسلسل و اعزام کشتى جنگى و پیاده کردن چترباز یا پیشنهاد تقسیم ایران یا دست به چنین تحریکات خانمان برانداز داخلى زدن از طرف بیگانگان بر خلاف انتظار نیست مایه تأسف ما این است که در چنین موقعیت خطیر و باریک حیاتى که کلیه افراد کشور بیش از هر چیز احتیاج به وحدت و یگانگى دارد در این دقایق حساس تاریخى که ملت سرگرم یکى از دشوارترین مبارزات حیاتى خود می‌باشد چرا گروهى از جوانان و کارگران ساده لوح ایرانى فریب اجانب و عمال مزدور و بیگانه‌پرست را خورده جریاناتى را پیش بیاورند که دشمن با دشمن بیش از آن نمی‌کند و جنجال و آشوبى را برپا کنند که چترباز و نیروى دشمن بیش از آن را قادر نمی‌باشد کدام صلح را ما به خطر انداخته‌ایم که به دست یک مشت دختر و پسر معصوم چماق داده بودند تا آن صلح را حفظ نمایند آن جوان که چماق را در آستین خود مخفى کرده و به عنوان هوادارى صلح به جان برادران خود می‌افتد یا جریانى پیش‌می‌آورد که برادرانش به جان او می‌افتند باید اندکى به خود آمده و ببیند که ایرانى ایرانى بیچاره که غوطه‌ور در انواع و اقسام بدبختى‌هایى است که براى او فراهم کرده‌اند با کى و با کدام قدرت و نیرو سر جنگ دارد؟ مگر متجاوز از دو قرن نیست که این ملت ستمدیده و رنج کشیده همواره مورد تعدى و اجحاف بوده است باید جوانان ما اطمینان داشته باشند که اگر دلى به حال آنها بسوزد دل ایرانى است و الا براى آن سیاستمدارانى که با خون میلیون‌ها جوان نتوانستند عطش خون آشامى آنها را تسکین بدهد ریخته شدن خون چند نفر جوان ایرانى چه اثرى خواهد داشت و از غم و اندوه بیچارگى آنها کى با خبر یا متأثر خواهد شد جوانان و کارگران ما باید هشیار شده و ببینند چه چیزى موجب این تظاهر عظیم آنها در این موقع شده بود تا کى باید جوانان‏‌ و کارگران بى‌خبر از همه جاى ما فریب جاسوسان چرب زبان و دلال‌هاى بى‌همه چیز را بخورند و بدون هیچ دلیل و منطق خود را به کشتن بدهند خانواده‌هاى خود را عزادار و ماتم‌زده نموده و وسیله تبلیغاتى علیه ملت و کشور خود به بیگانگان بدهند و دولت را که یک دولت ملى و بنابر تمایل افکار عمومى و براى انجام یک موضوع خاصى بر سر کار آمده و قدرتش در مقابل دشمنان خارجى همان تکیه او بر افکار و تمایلات عمومى است دچال محذور و سرشکستگى نماید و بهانه به دست دشمنان خارجى و مخالفین داخلى بدهد.

جوانان ما مگر نمى‌دانند که در چنین موقع حساس حداقل توقع و انتظارى که دولت از افراد ملت خود مى‌تواند داشته باشد سکوت و آرامش است مگر متوجه نیستند که حریف با تمام قوا مى‌خواهد بکوشد که این نهضت مقدس ملى را در قضیه نفت رنگ کمونیستى داده و به دنیا وانمود نماید که صحنه گردان همه این قضایا عمال شوروى هستند جوانان ما باید بدانند با کسانى طرف هستند که صفت خاصه آنها عناد و لجبازى است و وقتى وارد میدان مبارزه شدند حساب نفع و ضرر را کنار گذاشته یا زمین مى‌خورند یا زمین مى‌زنند (حائرى‌زاده - مطمئن باشید زمین مى‌خورند) انشاالله امیدوارم جوانان و کارگران ایران باید بدانند که همین آمریکاى با عظمت روزى مستعمره انگلستان بود آمریکایى‌ها یک تخفیف مالیاتى مختصرى از انگلیس‌ها خواستند ولى آنها حاضر به تخفیف و ارفاق نشدند کار به کشتار و زد و خورد کشید جنگ معروف استقلال در گرفت آمریکا مستقل شد انگلیس‌ها امریکا را از دست دادند ولى تخفیف مالیاتى مورد تقاضا را ندادند من اطاله کلام را در این مورد بیش از این جایز ندانسته بار دیگر برادران کارگر ایرانى خود را مخاطب قرار داده با کمال صراحت اعلام می‌دارم که کشور ایران مال ملت ایران و در نظر ایرانى پاک سرشت علاقمند به آب و خاک خود بین اجنبى پرست جنوب و شمال و شرق و غرب و میان آن که با تجزیه آذربایجان موافق است با آن که موافق تجزیه خوزستان یا تسلیم منافع آن به دیگران است فرقى نیست و (صحیح است) و اگر ساده لوحانى پیدا شوند و تصور کنند که ایرانى قبول خواهد کرد که یک اجنبى از مملکت برود و اجنبى دیگرى جاى او را بگیرد (صحیح است) تصور احمقانه و باطلى کرده‌اند (صحیح است) و ضمن ابراز کمال تأثر و تأسف از جریان روز یکشنبه از جناب آقاى دکتر مصدق می‌خواهم که در این مورد بدون هیچ گونه رحم و شفقت مسببین جریانات آن فاجعه شوم را که مرتکب خیانت غیر قابل عفو به دولت و ملت ایران شده‌اند در هر مقام که باشند تعقیب و به کیفر اعمال خود برسانند (صحیح است)

تا ایرانى هم بداند خونش آن قدر‌ها هم ارزان و بى‌ارزش نیست و چون طبق مسموعات از مذاکرات دولت و آقاى هریمن بوى امید می‌آید ضمن ابراز کمال خوشوقتى ملت ایران امیدوارم که وساطت آقاى هریمن به نتیجه رسیده و آمریکا و انگلیس اصل ملى شدن صنعت نفت ایران را قبول نمایند که هم حق حاکمیت ملى ایران و هم دوستى ما با جبهه غرب محفوظ بماند و اینجا لازم است که این نکته را متذکر شوم موفقیت ما تا اینجا مرهون مقاومت و ایستادگى وحدت و یگانگى ما بوده است و الا حریف به کلیه وسائلى که در دسترس داشت متوسل شد نمایندگان شرکت سابق از راه نرسیده بدون این که روى خوشى نشان بدهند به این استدلال که مادام دولت دکتر مصدق بر سر کار است مذاکره بى‌نتیجه است مذاکره خود را قطع کرده و راه خود پیش گرفتند و رفتند هنوز وسائل تبلیغلت آنها در دنیا از کار نیفتاده و سعى دارند مردم سلیم‌النفس ایران را به جهانیان ماجرا جو و بد قول و متجاوز و بى‌بند و بار معرفى کنند مردم مسلمان ایرن را متمایل به جبهه شوروى و نهضت ما را ساختگى و ناشى از تمایل به شوروى معرفى نمایند یا وزیر خارجه انگلیس در مجلس عوام فریاد می‌کشد که ایران در آینده خیلى نزدیک با حقیقت و حشتناکى مواجه خواهد شد عمال سیاست‌هاى بیگانه براى افنا و از بین بردن ایرانى بدبخت که غیر از احقاق حق و به جز حق حیات چیز دیگرى نمی‌خواهد سخت به تکاپو افتاده با تحریکات داخلى و ایجاد رعب و وحشت بعضى از اشخاص سست عنصر کشور را که در همه ممالک نظایر آنها یافت مى‌شود و تحت تأثیر سیاست و افکار خود قرار داد و تحت عناوین فریبنده «نفت براى ایران است نه ایران براى نفت» یا «دکتر مصدق ما را در بن بست قرار داده است» و امثال اینها می‌خواهند افکار ما را مسموم کرده و ما را از تعقیب هدف اجتماعى و ادامه جهاد مقدس ملى منحرف نموده و با ایجاد این قبیل اختلافات در صف خلل ناپذیر ما شکاف وارد نمایند لازم می‌دانم متذکر شوم آقایان مگر ما به اتفاق یا اکثریت تام قانون خلع ید فورى را تصویب نکردیم و پس از آن دکتر مصدق‏ را به زمامدارى دعوت نکردیم مگر از طرف همین وکلا و نویسندگان با احتساب روز سیصد هزار لیره خسارت تأخیر در اجراى خلع ید درخواست اجراى قانون خلع ید را نکردیم و تأخیر در انجام امر را خیانت به مملکت و ملت نشمردیم چگونه امروز می‌توانیم بگوییم که دکتر مصدق ما را در بن بست قرار داده است دکتر مصدق کارى که جز اجراى قانون مصوب مجلس باشد نکرده است وضع خاص فعلى نتیجه و مولود قانونى است که ملت ایران خواست و مجلسین تحت تأثیر خواسته ملت آن را تصویب کرده و کلیه طبقات کشور با اصرار تمام اجراى آن را از دولت خواسته‌اند و دولت متکى به افکار عمومى دکتر مصدق هم با اجراى قانون مزبور امیال و افکار و مردم و مجلسین را احترام گذاشته و اجراى قانون خلع ید از شرکت سابق نفت هم فراهم کردن موجبات عدم رضایت انگلیس‌ها را متضمن بود و اگر ما بگوییم که از عواقب عمل خود مطلع نبودیم از آدم عاقل چنین اظهارى قابل قبول نیست و اگر علاقمند به احقاق حق خود هستیم ...

نایب رئیس - آقاى امامى وقت آقا تمام شد..

امامى‌اهرى - از وقت آقاى سرتیپ‌زاده با اجازه ایشان استفاده می‌کنم.

نایب رئیس - آقاى سرتیپ‌زاده شما وقت خودتان را در اختیار آقاى امامى‌

+++

اهرى مى‌گذارید؟ (سرتیپ‌زاده - بلى) بفرمایید.

امامى‌اهرى - باید در مقابل این شدائد و مشکلات مردانه مقاومت و ایستادگى کنیم و اطمینان داشته باشیم که بدون مبارزه و فداکارى هیچ ملتى به حق خود نرسیده چنانکه دولت و ملت مکزیک پس از ملى شدن نفت گرفتار خرابکارى‌هاى شرکت‌هاى انگلیسى و امریکایى شد و اینها اشکالاتى پیش آوردند که نزدیک بود صنعت نفت در مکزیک به کلى از میان برود ولى ملت مقاومت کرد و آنچنان موفق شد که پس از وقوع جنگ بین‌المللى دوم امریکا و انگلیس با منت و تقدیم نزار گونه مزایا از مکزیک نفت خریدند در میان ما هم اگر کسانى پیدا شوند که تصور کنند نابرده رنج گنج میسر می‌شود و یا با سهولت به چنین مقصود بزرگ ملى نائل می‌شویم و اولیاى شرکت سابق نفت به این آسانى دست از سر ما برداشته و با عرض تشکر سوار کشتى‌هاى خود شده رفع زحمت خواهند نمود خیال باطلى است تا اینجا که پیش آمده‌ایم نتیجه ایستادگى و مقاومت و وحدت و یگانگى بوده و اگر در انتظار اخذ نتیجه و نیل به موفقیت هستیم باید حداکثر حمایت و پشتیبانى را از این دولت به عمل آوریم و با تصویب لوایح دولت ثابت کنیم که ملت مصمم هستیم و بدون جهت موجبات یأس و نومیدى مردم را با ایجاد اختلاف و تفرقه فراهم نکنیم و به آن سیاست‌هاى شومى که با اعمال هزاران توطئه و تحریکات خانمان برانداز هستى ما را غارت کرده است رحم نکرده و عملاً به آنها اعلام داریم که نه رأى ظالمانه دیوان لاهه نه تضییقات مالى و اقتصادى و نه بند و بست‌هاى سیاسى و نه تبلیغات زهرآگین و نه راه انداختن سیل خون در خیابان‌هاى تهران و نه اظهارات خلاف حقیقت و مروت گویندگان رادیو لندن ملت صبور فداکار ایران را که براى استخلاص خود از این همه بدبختى و تیره روزى قد علم کرده و قدم‌هاى مؤثرى در این راه برداشته است تا آخرین نفس جهاد نفت را ادامه داده و در این راه از پاى نخواهد نشست در خاتمه عرایضم آن احساسات و عواطف عالیه شرقى و حق سپاسگزارى که در نهاد هر ایرانى به حداکثر وجود دارد محرک شده که با تذکر آمدن مرحوم روزولت به سال 1943 به پایتخت کشور ما و کمک‌هاى شخصى او در باب صدور اعلامیه تهران و حمایت‌هایى که در موارد مختلفه نمایندگان امریکا در سازمان ملل از حقوق ایران مخصوصاً در مورد آذربایجان کرده‌اند و با یادآورى خدمات مستر شوستر و سایر مستشاران امریکایى که با صداقت به کشور ما خدمت کرده‌اند بالاخره با ذکر خیر از مستر پاسکوریل یک نفر امریکایى بود که در اوایل مشروطیت براى تعلیم و تربیت به تبریز آمده بود و جان خود را در آزادى و استقلال ما نثار کرده و خون خود را داخل خون شهداى آزادى ما کرده است به نام نماینده آذربایجان ورود آقاى هریمان یکى از بزرگ‌ترین مردان سیاسى و اقتصادى و اجتماعى ملت عظیم‌الشان امریکا را تبریک گفته به سابقه مهمان نوازى ایرانیان گله‌هاى زیادى را که ملت ایران را این اواخر از امریکایی‌ها پیدا کرده است کنار گذاشته ضمن ابراز خوشوقتى همه ایرانی‌ها از ورود ایشان و درخواست موفقیت ایشان از درگاه خداوند متعال تقاضا می‌نمایم حال که قدم رنجه فرموده به کشور ما آمده‌اید اندکى چشم خود را باز کنید تا ببینید چگونه آثار بدبختى و تیره روزى از کلیه مظاهر زندگى ما آشکار است شما که زحمت مسافرت هزاران فرسنگ را برخود هموار کرده‌اید اگر نخواهید به فارس و خراسان بروید و افرادى را که با ملخ یعنى آفت محصول خود سد جوع می‌نمایند ببینید اگر نخواهید به آذربایجان و گیلان و کردستان بروید تا ببینید مردم این نواحى با چه بدبختى هم آغوش هستند اگر نخواهید به محله‌هاى حصیرآباد و حلبى‌آباد و چادرآباد آبادان سرى بزنید تا وضوع زندگى کارگران ایرانى را ببینید که آخرین آرزوى آنها آرزوى زندگى در آن شرایطى است که حیوانات شما زندگى می‌کنند قدم رنجه کرده به جنوب تهران سرى بزنید و در آنجا افرادى را که به نام بشر زندگى مى‌کنند ببینید ممکن است دستگاه‌هاى تبلیغاتى بیگانگان در اینجا هم اشتباه کارى کرده به شما گفته باشند که اینها از شجر و حجر تراشیده شده‌اند ولى خیر باور کنید که اینها هم بشرند اینها هم مغز دارند مى‌بینند مى‌شنوند مى‌فهمند گرسنگى و تشنگى و برهنگى را احساس می‌کنند از سرما و گرما متأثر می‌شوند - از بدبختى‌ها

متألم می‌گردند آقاى هریمان از جنوب به شرق بروید و از شرق به غرب بپیچید همه جا غیر از خرابى و صحارى بى‌آب و علف و به جز یک مشت مردم بدبخت و مریض که نتیجه عمل سیاست استعمارى است چیز دیگرى نخواهید دید وقتى این اوضاع را دیدید تقاضاى حقه این اشخاص را که صدى نود مردم بدبخت این مملکت از همین قماش و طرز زندگى آنها به مراتب بدتر از اینها است با گوش هوش و نداى وجدان بشنوید و پس از مداقه کامل تصدیق فرمایید که ایرانى وطن پرست ایرانى مسلمان برخلاف تبلیغات دیگران با وجود فقر و بدبختى و ذلت و مسکنت یعنى آن عوامل مولده کمونیستى کمونیست نیست و با هزار معجون هم نمى‌شود این زهر قتال را به خورد این ملت داد چنانکه تا امروز هم این ملت توانسته است با روح‌ ایمان و عقیده و علایق ملى خود را مستقل و سر پا بگذارد ایرانى به همین دلیل که کمونیست نیست فاشیست هم نیست جنگجو هم نیست با کسى سر جنگ ندارد متعدى هم نیست به حق کسى تعدى نکرده و به احدى زور نمی‌خواهد بگوید بلکه حق خود را می‌خواهد و می‌گوید منافع سرشارى که در عرض سالیان دراز برده‌اید بس است غارت و یغما پس از چند صباحى هم می‌خواهد خودش از منافع خدا داده خود استفاده کند و دست به یک رشته اصلاحات فرهنگى و بهداشتى و کشاورزى بزند بلکه بتواند یکى از هزاران بدبختى خود را علاج کرده و آلام غیر متناهى خود را اندکى تسکین دهد جاى بسى تأسف است که اولیاى امور انگلستان به جاى این که به شرکت سابق توصیه کند که به منافع سرشار گذشته اکتفا کرده در مقابل درخواست حقه ملت ایران تسلیم شود بدون جهت و دلیل به آتش اختلاف دامن می‌زند.

آقاى هریمان شما وقتى بهره ما را در سال‌هاى جنگ با مالیاتى که دولت انگلیس گرفته مقایسه کرده و دیدید بهره ما از یک دهم آن مالیات کمتر است اطمینان داشته باشید که نهضت ملى ایران یک نهضت چپى یا بر ضد جبهه غرب نیست بلکه این نهضت بر دخالت‌هاى ناروا و یغماگرى‌هاى غیر قابل تحمل است.

آقاى هریمان با عرض این مراتب است که ملت ایران انتظار دارد شما و سایر هم‌میهنان شما جنگ استقلال سال 1776 پدارن خود را به یاد آورده و از نهضت کنونى ملت ایران و منافع مصالح ملت فقیر ایران در مقابل تعدیات غیر قابل تحمل شرکت سابق نفت حمایت کنید و اطمینان داشته باشید که ملت ما می‌خواهد در کنار دنیاى آزاد و همراه با آن مستقل و آزاد پیش برود. ملت ما می‌خواهد خودش نفت خود را استخراج کرده و تصفیه کند و به دنیاى آزاد بفروشد و نفت او یکى از عوامل تأمین صلح جهان باشد. عرایض بنده در اینجا خاتمه پیدا می‌کند ولى یک نکته را هم اجازه می‌خواهم تقاضا می‌کنم و تصور می‌کنم که این تقاضاى کلیه نمایندگان محترم و تقاضاى بنده است و آن این است که در این موقع خطیر (صحیح است) و در این موقع حساس که دولت، واقعاً دولت و ملت ایران محتاج سکوت و آرامش است این آقایان افراد احزاب از هر طبقه، راست یا چپ اختلافات خودشان را کنار بگذارند (صحیح است) و نمی‌گویم ترک مخاصمه بکنند، یک حالت متارکه قائل بشوند تا قضیه نفت تمام بشود (صحیح است) بعد از اتمام قضیه نفت آن وقت با همدیگر تصفیه حساب بکنند (دکتر طبا بعد هم لزوم ندارد) بعدش به فرمایش ایشان لزومى ندارد من این تقاضاى کوچک را از طرف مجلس عرض می‌کنم و گمان مى‌کنم که در این مورد همه آقایان نمایندگان محترم با من هم عقید باشند. یک شرحى هم آقاى مخبرفرهمند نوشته‌اند و چون چند دقیقه‌اى از وقت بنده باقى است تقاضا کرده‌اند این شرحى که گویا تجار و معاریف همدان به ایشان نوشته‌اند خوانده شود جناب آقاى مخبرفرهمند محترماً تمنا داریم.

نایب رئیس - آقاى امامى‌اهرى وقت آقا تمام شده است.

امامى‌اهرى - یک دقیقه اجازه بفرمایید. محترماً تمنا داریم مراتب مندرجه ذیل را که منویات و مکنونات قبلى ما است در مجلس شورای ملى قرائت فرمایید و اگر چنانچه قرائت آن براى شما میسر نیست خواهشمندیم زحمت آن را به یکى از آقایان حائرى‌زاده یا کشاورزصدر احاله فرمایید حالا بنده بئس‌البدل شده‌ام. آقایان نمایندگان محترم ما اهالى همدان یعنى ملت ایران تا قبل از 1330 هیچ وقت نمی‌توانستیم خود را راضى کنیم که حتى یک قدم از دولت‌هاى وقت پشتیبانى کنیم و صمیمیتى از خود نشان دهیم. دلیلش هم معلوم بود. ولى از روزى که جناب آقاى دکتر مصدق نخست‌وزیر محبوب ایران با همکارى شما نمایندگان براى استیفاى حقوق ملت ایران و تجدید حیات سیاسى و اقتصادى در اجراى قانون ملى شدن نفت قد برافراشت گویى روح تازه‌اى در ما دمیده و به آینده خود امیدوار شدیم روى این اصل از جناب آقاى دکتر مصدق که او را نه تنها نماینده افکار عمومى می‌دانیم بلکه مثل این است که جاى همه ما نخست‌وزیر شده و براى احقاق حق قیام کرده و به سوى یک هدف پیش می‌رویم و براى نیل به مقصود هم از هر گونه کمک و مساعدت مضایقه نداریم و اگر کسى در مجلس یافت بشود که ‌ایمان و اراده ما را تعارف فرض کند در وطن پرستى او تردید داریم و دو سه نفر دیگر از نمایندگان، اینجا را من می‌خوانم ولى صحیح نمی‌دانم (شوشترى - اگر صحیح نمی‌دانید نخوانید ایجاد اختلاف مقتضى نیست) به هر حال خلاصه اینها همه منظورشان کمک و پشتیبانى است و چون به چند نفر از آقایان نمایندگان نسبت سوء نیت داده و من عقیده‌ام این است که همه آقایان نمایندگان حسن نیت دارند و همه‌شان از هر راهى که می‌روند به خیر و صلاح مملکت است و در مواقع خطیر و حساس هم نشان داده که آقایان وکلا اختلاف را کنار گذاشته و براى نجات مملکت کار می‌کنند (شوشترى - اختلافى ندارند) اگر هم بوده براى انجام

+++

وظیفه بوده از خواندن اسم‌ها صرف‌نظر می‌کنم.

شوشترى - خود این حرف‌ها اختلاف است.

فرامرزى - اسم‌ها را بخوانید ببینیم کیست آقا

نایب رئیس - آقاى پناهى‏

پناهى - بنده اصولاً به نطق‌هاى قبل از دستور عقیده ندارم زیرا به تجربه ثابت شده که دولت‌ها به این گونه نطق‌ها و تذکرات که بیشتر جنبه تبلیغاتى و وسیله استرضاى خاطر موکلین را پیدا کرده است مطلقاً ترتیب اثرى نمی‌دهند (صحیح است) با وجود این اگر از نطق قبل از دستور استفاده می‌کنم براى دو اصل مهم و حیاتى است که به حکم وجدان ناگزیر از تذکر آنها هستم.

بنده و رفقاى پارلمانى از افکار جناب آقاى دکتر مصدق پشتیبانى کامل کرده‌ایم و با تمام نقاط ضعفى که در دولت جناب ایشان وجود دارد و با علم به این که از تاریخ تشکیل این دولت تاکنون آن طوری که انتظار می‌رفت قدم مؤثرى در دستگاهاى دولتى براى رفاه مردم برداشته نشده عقیده داریم مادام که این دولت براى استیفاى حقوق تضییع شده ملت محروم ایران بر سر کار دوام دارد باید از پشتیبانى کامل مجلسین برخوردار گردد و این مبارزه مقدس ملى حتماً به دست شخص ایشان به نتیجه مطلوب برسد (انشاالله)

با این همه معتقدیم که یک نماینده با تمام موافقتى که با دولت دارد وجداناً نمی‌تواند نسبت به کلیه لوایح آن کورکورانه رأى بدهد نماینده در رأیى که می‌دهد باید مؤمن برأى خود باشد (صحیح است) اصلاً این نظامنامه مجلس که مقرر داشته در موقع طرح لایحه نمایندگان مخالف و موافق باید بحث کنند نه از لحاظ انجام تشریفات است که بالاخره با یکى دو صحبت موافق و مخالف موضوع منتهى به رأى و تصویب یا رد لایحه مورد نظر گردد این قاعده براى این است که طرفین مخالف و موافق از روى‌ ایمان و اطلاع کامل نظریات خود را مبسوطاً عرضه بدارند (صحیح است) و عمیقاً استدلال کنند (صحیح است) تا سایر نمایندگان با حصول علم و اطلاع کامل و احاطه عمیقى که به موضوع پیدا می‌کنند رأى مخالف یا موافق بدهند (صحیح است) وقتى که یک نماینده به نام موافق اسم می‌نویسند و یا دیگرى که به عنوان مخالف نام نویسى مى‌کند در حقیقت باید یا موافق باشد یا مخالف (صحیح است) باید روى نظر خود استدلال کند و حجت بیاورد و الا به نام مخالف آمدن و نقش موافق را ایفا کردن و بالعکس این به خدعه شبیه‌تر است تا استدلال مثلاً در همین موضوع 14 میلیون لیره استفاده از پشتوانه ما هنوز روشن نیستیم و با تمام ارادتى که به شخص جناب آقاى دکتر مصدق داریم و احترامى که به افکار ایشان می‌گذاریم نمی‌دانیم به این لایحه رأى موافق خواهیم داد یا مخالف تصمیم در این مورد بستگى دارد به حصول ‌ایمان و این‌ ایمان هم حاصل نمی‌شود مگر در سایه بحث و استدلال (صحیح است) آقایان محترم اتخاذ تصمیم در این موضوع کار سهل و آسانى نیست موضوع از مسائل غامض و پر مسئولیتى است تا در مجلس حلاجى نشود و نسبت به ضرورت و فایده آن ‌ایمان حاصل نگردد نمی‌توان با یک وجدان آرام و مطمئنى رأى داد (صحیح است)

به طوری که عرض کردم بنده و رفقاى پارلمانى بنده از موافقین جدى دولت جناب آقاى دکتر مصدق هستیم و مخصوصاً براى آن که آرزوى ملت ایران جامه تحقق بپوشد معتقدیم که باید قویاً دولت جناب ایشان را تأیید نمود (احسنت) ولى مخالفت نسبت به یک لایحه هم نباید مخالفت با دولت تلقى گردد (صحیح است) زیرا وجدان یک نفر نماینده حکم نمی‌کند که در کلیه مسائل بدون استثنا و بدون حصول علم راجع به مصلحت آن رأى موافق بدهد (صحیح است)

آقایان محترم شاهدند که بنده و رفقایم اواخر دولت رزم آرا با لایحه نشر اسکناس سخت مخالفت کردیم و حتى یک جلسه را هم از اکثریت انداختیم (صحیح است) تا منتهى به رأى نشود به طوری که در خارج از جلسه مواجه با تبریک و تحسین عده از وکلاى جبهه ملى شدیم حال هم حقیقت امر این است که ما در موضوع این لایحه زیاد روشن نیستیم (صحیح است) خوب است آقایان اجازه بدهند در اطراف آن که جنبه فنى‌اش بر سایر و جبهه‌هاى آن می‌چربد بحث بشود. استدلال بشود (صحیح است) موافقین و مخالفین با آزادى تام و تمام نظریات خود را بدهند تا قاطبه نمایندگان با یک وجدان آرام و ضمیر مطمئنى رأى خود را بدهند (احسنت) بدیهى است چنانکه بعد از توضیحات موافقین على‌الخصوص دولت به بنده و رفقایم ثابت گردد و ‌ایمان حاصل نماییم که رأى دادن به لایحه نامبرده در وضعیت فعلى ضرورى است البته ما هم رأى خواهیم داد (صحیح است - احسنت)

اصل دومى که تذکر آن را لازم می‌دانم موضوع استتار مطالب است که در کابینه‌هاى گذشته سخت رواج داشته و همیشه هم مورد تنقید نمایندگان محترم مجلس قرار گرفته است و امید می‌رفت که بار سر کار آمدن دولت جناب آقاى دکتر مصدق که یک دولت به تمام معنى ملى و مورد پشتیبانى قاطبه ملت است.

این عیب اصلى از دستگاه دولت ما مرتفع گردد (صحیح است)

دولت دولتى است که به اتکا نیروى ملى و تأیید نمایندگان مجلسین براى انجام وظیفه خطیر و مقدس بر سر کار آمده (صحیح است) و با همین نقطه‌هاى اتکا نیز دوام خواهد داشت.

پس انتظار می‌رود لااقل نمایندگان از جریان امور نفت تا آنجا که جنبه سرى نداشته مضر به پیشرفت کار نیست مستحضر گردند.

نماینده محترم رئیس جمهور آمریکا مدتى است به تهران آمده و نزدیک به ده روز است که باب مذاکرات افتتاح یافته معذلک بنده که علاوه به رسمت نمایندگى افتخار عضویت کمیسیون خارجه را هم دارم اطلاعاتم راجع به جریان مذاکرات بیش از یک فرد عادى نیست (صحیح است)

در جلسه قبل یکى از آقایان نمایندگان اعتراض قانونى نسبت به عدم تقدیم گزارش یک ماهه امور کمیسیون‌ها نمودند در جواب گفته شد که کمیسیون مختلط مخصوصى است و به موجب قانون سه ماه وقت دارد و پس از انقضا سه ماه گزارش لازم خواهد داد.

قبول دارم که کمیسیون مختلط قانوناً سه ماه وقت دارد تا نتیجه عملیات خود را به عرض مجلس برساند. اما این دلیل نمی‌شود که در تمام این مدت نه دولت و نه کمیسیون محترم مختلط کوچک‌ترین اطلاعى از جریان کارها به مجلس ندهند (صحیح است). حالا که نماینده مخصوص آقاى رئیس جمهور امریکا به تهران آمده آرزوى عموم ملت ایران این است که با همکارى این شخصیت بزرگ و بر جسته راه حل عاقلانه براى تحقق آرزوى ملت ستمدیده ایران پیدا شود شایسته است که جناب آقاى دکتر مصدق که انصافاً تمام هم خود را به طور خستگى ناپذیرى صرف حل مسأله نفت نموده‌اند و از این جهت مورد تأیید و تحسین کلیه نمایندگان محترم مى‌باشند. مرتباً مجلسین را در جریان مذاکرات بگذارند. تا نمایندگان هم که مسئولیت این وظیفه ملى را به عهده گرفته‌اند با حق نظارتى که در کارها دارند نظریات مفید خود را بدهند (صحیح است)

3 - توضیح آقاى نایب رئیس راجع به شهریه آقاى نظام وفا در جواب نامه وزارت فرهنگ.

نایب رئیس - حالا وارد دستور مى‌شویم ولى قبلاً یک موضوع کوچکى از طرف وزارت فرهنگ سؤال شده راجع به حقوق آقاى نظام وفا که در جلسه 19 بهمن به تصویب مجلس شوراى ملى رسیده چون در این قانون پیشنهادى دولت یک ابهامى بوده و در همان جلسه با این که از طرف اینجانب و مقام ریاست کفیل وزارت دارایى توضیحات کافى داده شده بود و مجدداً از طرف وزارت فرهنگ از اداره قوانین این سؤال شده که مقصود از این قانون اشل فعلى است یا اشل موقعى است که آقاى نظام وفا متقاعد شده‌اند (چند نفر از نمایندگان - فعلى است) پس با اجازه آقایان اداره قوانین به همین ترتیب جواب خواهد داد که مقصود اشل فعلى است (صحیح است)

4 - بقیه مذاکره راجع به انتقال 14 میلیون لیره از پشتوانه اسکناس به حساب دولت.

نایب رئیس - گزارش راجع به چهارده میلیون مطرح است. آقاى شوشترى مخالفید؟

بهادرى - بنده اخطار نظامنامه‌اى دارم.

نایب رئیس - بفرمایید.

بهادرى - مى‌خواهم به عرض برسانم مدتى است که آقایان نمایندگان سؤالاتى از دولت کرده‌اند که در نتیجه تعطیلات و اصرار نمایندگان قرار شد که جلسات سه‌شنبه اختصاص به سؤالات داده بشود و جلسه گذشته هم جناب آقاى رئیس فرمودند که سه شنبه آینده براى سؤالات است بنده استدعا مى‌کنم که مقام ریاست سؤالات را در این جلسه مقدم بدارند (نریمان - سؤالات براى مملکت مفید نیست. این لازم است)

شوشترى - بسم الله الرحمن الرحیم. لعن‌الله اللجاج، لعن‌الله الجاج، لعن‌الله الجاج، آقاى فاطمى گوش کن، سه لایحه دولت داده راجع به دو لایحه او ناچارم مخالفت کنم و یک لایحه او را صد درصد موافقم اگر آقایان خاطر مبارک‌شان باشد من در تمام دولت‌هاى گذشته و دولت جناب آقاى دکتر مصدق وقتى که در برنامه به عنوان مخالف صحبت کردم صریحاً مشى و روش مجلسى خود را عرض کردم. من با اشخاص اگر موافق باشم و عملى مخالف قاعده مشاهده کنم، عادتم این است که به همان موافق هم می‌گویم این عمل منطبق با اصول نبوده و اگر مخالف خودم عملى طبق موازین بکند به تمام معنى به او

+++

رأى مى‌دهم، یعنى به آن عملش عادتم این است، حالا این عادت با اصول مجلس بعضی‌ها مذموم است نمى‌دانم منطبق با اصول مجلس نیست نمی‌دانم، من عادتم این است و این عبارتى که عرض کردم لعن‌الله اللجاج و معاون را متوجه ساختم براى این که من مى‌بینم این چند روزه (خنده نمایندگان) آقایان خدا شاهد است یک ثانیه این اوقات مملکت ما به قدرى مهیب است، به قدرى باید مورد توجه ملت ایران و مجلسین ایران باشد که استدعا دارم از مزاح و حرف خارج صرف‌نظر کنیم که بلکه به خواست خداوند و حقیقت روح ایرانیت در این موقع باریک براى این مملکت نتیجه بگیریم (صحیح است) اگر من و امثال من پنجاه نفر از بین بروند، فنا بشوند اما مملکت ایران از این نهضت و از این جنبش نتیجه مطلوبه به دست آورد به ذات ذوالجلال ارزش دارد و من معاف می‌کنم آنان که هر تهمت، هر افترا، هر ناشایست با پست شهرى، تهدید به قتل، مرکزش را هم می‌دانم کجا تنظیم می‌کنند، چرا تنظیم مى‌کنند ولى لعن‌الله اللجاج، من لج نمی‌کنم، همان چیزى که در کابینه منصور گفتم، من قائلم مملکت ایران را سیاست مرموز دویست ساله که منجر به آن قتل‌ها، منتج به قضیه چاه آخور بختیار یا خوزستان یا لرستان، یا قتل ماژور ‌ایمبرى شد، من اینها را مرکزش را می‌دانم من چون می‌دانستم اینجا ناله زدم و از خدا خواستم و استعانت از اولیا حق جستم و کمک ملت ایران و مجلس را خواست که با یک وحدت کلمه جنبش کنیم تا به نتیجه ملى برسیم. بحمدالله به یک صورتى در آمد. آقایان ممکن است به صورت این کلمه که می‌گویم و این آقاى پناهى نطقش را آن قسمت‌هاى مقدمش را صد درصد از روى اساس صحیح تشریح کرده بود. آقایان جبهه ملى غیر جبهه ملى مقتضى نیست مجلس شوراى ملى را اگر روى جرح و تعدیل روى اظهار نظر راجع به یک لایحه از طرف دولت حرفى بزند در خارج به عنوان مخالف تلقى گردد من اگر مخالف باشم در این دقایق به حق آنچه را که مقدس دانسته‌ام و می‌دانستم و می‌دانم و به حق اجداد عظامم در این ساعت هیچ گونه فکر مخالفتى با شخصى ندارم من آن روز گفتم من با شخص آقاى نخست‌وزیر یا وزرایش کارى ندارم، آقاى دکتر شایگان خواهش می‌کنم توجه کنید. جناب آقاى دکتر شایگان گفتم با ریاست مخالف بودم، جهت داشت، براى این که اگر در مجلس می‌بود و رئیس‌الوزرا دکتر شایگان را، آقاى نریمان را، مکى را معین می‌کرد من می‌توانستم به او بگویم آقاى دکتر شما در مجلس پا شو دفاع کن و نگذار هى نسبت مخالفت و عناد بدهند به بعضى از وکلاى مجلس و اشخاصى که متشرعند تحقیق نکرده در خارج بنویسند ‌اى اصحاب نفت،‌ اى مزدوران نفت خدایا شاهد باش که اینها تحقیق نکرده مى‌نویسند و بعد از امروز مسئولیت این دارند.

افتراق بین مسلمین نباید کرد آقاى دکتر شایگان من آن روز این استدعا را کردم گفتم وجود آقاى دکتر مصدق در مجلس انفع است براى این که این حرف‌ها را در موقع باریک بزنیم مجلس جاى جرح و تعدیل است من یک دلیل دارم آقاى نریمان لایحه هر دولتى اگر تصویب شد مگر آن برهان موافقت با آن دولت است؟ مگر من پریروز راجع به شهدا رأى ندادم مگر اینجا صریح نگفتم حالا هم استمداد مى‌جویم براى این مقتولین شهربانى که روز یکشنبه کشته شده‌اند این قانون باید شامل آنها هم بشود من عقیده‌ام این است و به کیفیت و کمیت وارد نمى‌شود مأمور شهربانى آمده خدمت کرده و کشته شده است این کشته شده در راه انجام وظیفه است (صحیح است) این کشته شدن در راه مملکت است مگر من پریروز رأى ندادم حالا هم این را مى‌گویم‏ راجع به قرضه ملى هم صد درصد باید ملت ایران اینجا نشان بدهد باید آدمى که استقلال می‌خواهد آدمى که ممکلت می‌خواهد آدمى که حیات مى‌خواهد، موجودى که مى‌خواهد، همان طور که شارع مقدس اسلام فرموده است مسلمین حراند، آزادند باید بیایند حرف‌هایى که آلوده به غرض نباشد بزنند و آنها هم باید آزادانه سختى را به خودشان تحمیل بکنند. به دولت کمک بکنند اعانت بدهند تا دست دولت باز شود اما چرا من راجع به این لایحه مخالفم اگر خاطر محترم آقایان اردلان بیشتر وقتی که عرض می‌کنم توجه مى‌کنند، من قبل از آن که راجع به اسکناس پانصد ریالى و هزار ریالى در مجلس صحبت شود گفتم دولت صلاحش این است که مثل ممالک را قیه یک لایحه‌اى بیاورد و اسکناس‌ها را تبدیل بکند از این تبدیل این صورت مجلس موجود است و از این تبدیل بین هفتاد تا هشتاد میلیون برگشت نخواهد کرد و این از قرض دولت کاهش پیدا کند آن وقت این را گفتم همین دیروز از طرف وزارت دارایى در روزنامه‌ها نوشتند که تا آخرین ساعت معلوم شد سى میلیون تومان و کسرى اسکناس برنگشت به این قاعده اگر ما حساب بکنیم تا بقیه اسکناس‌ها شاید در حدود 60 میلیون یا کمتر یا بیشتر مى‌شود چرا گفتم؟ گفتم براى این که اگر دولت احتیاج پیدا کرد همین اسکناس تبدیل بشود امروز آن قرضش باقى بماند کسر و نقصان را از این راه تأمین بکنند که در ذهن مخالف مرتسم نشود که ما با نشر اضافه اسکناسى که در کابینه رزم‌آرا در کابینه آقاى علا رئیس بانک آورد با تمام قوا مخالفت ورزیدیم به چه علت ما امروز می‌گوییم مخالفیم یا موافق من مخالفتى که آن روز کردم براى این بود چون مى‌دانم عادت ما است پول‌ها را می‌گیریم ممکن است از این پول‌ها یک عده‌اى سوء استفاده کنند امیدوارم در دولت آقاى دکتر مصدق سوء استفاده نشود من با این که آقاى وارسته هیچ انتظار ندارد این حرف‌ها را بزنم چون با ایشان رفیقم من به آقاى وارسته مى‌گویم آقا جان قربانت بروم امروز بنده و شما، عقیده بنده این طور است و شما هم عقیده‌تان این است ممکن است در یک چشم به هم زدن در یک ثانیه دیگر زنده نباشیم ما باید جورى بکنیم که اقلاً 95 در صد به ضرس قاطع مطمئن باشیم که براى مملکت نتیجه صحیح به دست مى‌آوریم از این جهت بنده با یک قسمت از این لایحه موافقم. آن چیست؟ آوردن این چهارده ملیون لیره از لندن به بیرون و آوردن آن به ایران و گرفتن طلاهاى ایران از دولت شوروى باید این عمل بشود حالا اگر بنا شود ما جرح و تعدیل بکنیم که این 14 میلیون لیره را در این موقع باریک به مصرف برسانیم و آن وقت نتیجه مجلوبه به دست ما نباید بدانید به شخص آقاى دکتر مصدق و کابینه او سکته جبران ناپذیرى وارد می‌شود و من راضى به این عمل نیستم ما باید لیره‌های‌مان را از لندن بیرون بیاوریم طلاهای‌مان را بیرون بیاوریم و اما خرج کردن این طلاها و این لیره‌ها امروز مورد احتیاج ملت ایران و دولت نیست زیرا شما 30 میلیون اسکناس اضافه دارید بگذارید قرض‌تان باقى بماند به بانک اگر قرض دارید عواید هم دارید آقایان این عواید نفت جنوب را که شما به آن سازمان برنامه به آن چاه و پل فرو مى‌برید و ‌این عواید در دست جریان عمل و رفع حوائج دولت نبود اگر امروز این چهارده میلیون لیره را آمدید به کار انداختید و آن نتیجه را نگرفتید بنده چیزى که شبهه داشته باشد و ندانم از نظر اقتصادى ممکن است هزینه زندگى مردم را جور دیگر بکند گران بکند پول ما اسکناس ما از قیمت مى‌افتد من نمى‌توانم رأى بدهم اینجا هم مثل رأى کابینه ناچارم از مجلس بیرون بروم جناب آقاى وارسته توجه بکنید اگر راهى دارید که از این 30 میلیون که امروز دیگر دست شما باز است و از قرضه ملى که به سرعت برق جمع مى‌شود این عمل را بکنید به عقیده من صلاح و مصلحت دکتر مصدق و دولت ایشان و مجلسین ایران و ملت ایران همین عرض صادقانه و عاجزانه‌اى است که بنده از روى ‌ایمان مى‌گویم و گرنه باید روشن شود که این چهارده ملیون را عین پول بر مى‌گردانید یا مى‌خواهید بروید ماشین آلات بخرید آقا بنده در آن موضوع لایحه قرضه هم مخالفت مى‌کنم اگر ما بخواهیم دولت امریکا را امروز متعذر کنیم یا اگر امروز چشمش را باز کرده وضع مهم مملکت ایران او را مستحضر کرده به چه مناسبت همان طور که به دیگران کمک کردند به ما کمک نمى‌کنند که مى‌خواهد به ما قرض بدهد آن هم 25 میلیون دلار آن هم به صورت یک ته سبد خرما.

ما آلت سیاست انگلیس و روس و آمریکا نباید باشیم ما ایرانى هستیم با اسلام سر و کار داریم باید با اسلام و با ایرانیت هم بمیریم عقید من این است حالا من در آن لایحه هم حرف خواهم زد بدون تردید حرف خواهم زد مى‌خواهند به ما پول بدهند ما را پل پیروزى تشخیص دادند جوان‌هاى ما را زیر خاک کردند مملکت ما را غارت کردند و آن بى‌عصمتى‌ها که شد حالا بیاییم 25 میلیون دلار قرض بگیریم آن وقت من هم بیایم رأى بدهم؟ اگر 70 مرتبه کشته شوم و دو مرتبه زنده شوم من همچو رأیى نخواهم داد اگر یک کسى یک تومان یک قران، هزار تومان، سیصد هزار لیره، سیصد میلیون لیره با کمال حسن نیت اهدا کند به ملت ایران البته نمى‌توان هدایا را رد کرد عنوان شرعى هم دارد هدایاى سلاطین را شاید جایز نباشد حرام هم باشد رد کردن اما هدایاى دول و ملل عالم را هم از نظر اصول نمى‌توان رد کرد و اما این موضوع چهارده میلیون لیره ما نحن فیه مصلحت دولت نیست آقایان نمایندگان محترم آخر مأخوذند به گفته‌شان شما در کابینه رزم‌آرا مخالفت کردید در کابینه علا مخالفت کردید در صورتى که در کابینه رزم‌آرا (آقاى دکتر کاسمى بگذار دارم حرف می‌زنم) آنچه گفت؟ (فرامرزى - آن این لایحه نبود) آن می‌گفت ما از ارزهاى خارجى که داریم می‌آوریم تحویل به بانک می‌دهیم و اسکناس مى‌گیریم حالا عکس قضیه است اصل و فرعش از بین می‌رود آن وقت ما مى‌آمدیم می‌دادیم به بانک حالا اصل لیره را مى‌گیریم خرج مى‌کنیم ‌اى ملت ایران شما که جنبش کردید شما که شدت عمل به خرج دادید شما که می‌خواهید بگویید ما با دنیا سر جنگ نداریم و ما را هر کس تهدید کند بر خلاف انسانیت است باید کارمندان دولت وکلاى مجلسین تمام ملت دو سه ماه رنج و مشقت بکشند کم پولى بکشند اما از این چهارده میلیون لیره استفاده نکنند اگر این چهارده میلیون لیره آمد آن وقت مواجه می‌شویم با از بین رفتن چهارده میلیون

+++

لیره و سست شدن قیمت اسکناس و گران شدن مخارج مردم و به نفع مردم نرسیدن و بعد با شکست اخلاقى و روحى و سیاسى. از این جهت بنده نمی‌توانم با این لایحه موافقت کنم و هر قدر هم می‌خواهند به من افترا و تهمت بزنند و ناسزا بگویند والسلام علیکم و رحمت الله و برکاته.

نایب رئیس - آقاى ارباب مهدى‏

وزیر دارایى - اجازه می‌فرمایید توضیحى بدهم.

نایب رئیس - بفرمایید

وزیر دارایى - چون قرضه‌اى که به موجب این لایحه پیشنهاد شده از محل پشتوانه اسکناس می‌باشد و آقاى شوشترى هم بیاناتى راجع به این موضوع فرمودند اجازه می‌خواهم که چند کلمه راجع به وضع پشتوانه اسکناس به عرض آقایان برسانم در دنیاى امروز پشتوانه اسکناس آن اهمیت سابق خودش را از دست داده یعنى براى تشخیص اعتبار و استحکام پول آن قدرى که به سیاست و تعادل موجود بین مقدار اسکناس در جریان و میزان فعالیت اقتصادى کشور اهمیت قائل می‌شوند آن اندازه نسبت به پشتوانه اسکناس اعتنا و توجهى ندارند (صحیح است) بنده خیلى خوشحالم که در این موقع با کمال جرأت می‌توانم عرض کنم که اسکناس کشور ما چه از لحاظ پشتوانه و چه از نظر کمیت و حجم آن یکى از بهترین و مطمئن‌ترین و معتبرترین پول‌هاى دنیا محسوب می‌شود (صحیح است) به جهت این که وقتى مقایسه بکنیم وضع پول خودمان را با پول سایر کشور‌ها مى‌بینیم که دولت امریکا که قسمت اعظم طلا و ثروت دنیا را جمع کرده است براى اسکناس خودش بیش از 25 درصد پشتوانه قائل نشده و همین طور در انگلستان پشتوانه لیره شاید از یک در هزار هم کمتر باشد اما ما در مقابل 750 میلیون تومان اسکناس که داریم خوشبختانه صد در صد طلا و ارز و جواهر داریم به این معنى که 55 درصد طلاى خالص و 22 درصد ارز تضمین شده به طلا و 23 در صد جواهرات سلطنتى داریم حالا اگر ما بیاییم از این صد در صدى که پشتوانه داریم چهارده میلیون لیره براى مدت کوتاهى استقراض کنیم ببینیم نتیچه چه می‌شود؟ نتیجه این می‌شود که موقتاً صدى 18 از صد در صد کم می‌شود یعنى به جاى صد درصد 82 درصد براى ما باقى می‌ماند و این مقدارى که باقى می‌ماند باز خودش یک رقمى است که در سایر ممالک نظیرش پیدا نمى‌شود و اما از نظر کمیت و حجم بنده تصور می‌کنم که همین وضع عسرت‏ و مضیقه‌اى که در بازار در مراکز داد و ستد مشهود است و میزان بهره را تا 24 30 درصد رسانیده خودش یک دلیل محکمى است که ما بگوییم اسکناسى که فعلاً موجود داریم اگر کمتر از میزان حاجت نباشد مسلماً زائد بر احتیاج نخواهد بود (صحیح است) بنابراین چه از نظر پشتوانه و چه از نظر کمیت و حجم وضع اسکناس ما طورى نیست که موجب نگرانى باشد اما چرا ما آمدیم این تقاضا را کردیم که با اجازه مجلس شورای ملى موقتاً چهارده میلیون لیره از پشتوانه اسکناس قرض بگیریم و به مصارف ضرورى کشور برسانیم حقیقت این است که در وضع حاضر این چهارده میلیون لیره الآن در انگلستان هیچ مورد استفاده ما نیست به دلیل این که به صورت اسناد در بانک انگلستان مانده است و بانک ملى هم در سال یک و نیم درصد استفاده می‌کند.

شوشترى - چه استفاده‌اى؟

وزیر دارایى - بهره می‌گیرد

شوشترى - بهره چیست؟

وزیر دارایى - یعنى نفع می‌گیرند

شوشترى - حرام است ملت مسلمان نباید با این حرف‌ها خودش را آلوده بکند.

فرامرزى - آقاى شوشترى انگلیس‌ها مال حرام نمی‌خورند!

وزیر دارایى - مطابق دو نامه‌اى که آقاى مدیر کل بانک ملى به جناب آقاى نخست‌وزیر نوشته‌اند و الآن پیش بنده است و ممکن است براى استحضار آقایان قرائت کنم در بانک ملى وضع ارزی‌مان بسیار بد است یعنى براى وارد کردن کالا‌هاى ضرورى ارزى موجود نیست و چنانچه به فوریت چاره‌اى براى این کار نشود نتیجه این خواهد شد که قیمت اجناس بالا می‌رود هزینه زندگى ترقى می‌کند و زندگانى براى مصرف کننده بسیار تلخ و ناگوار خواهد شد (صحیح است) سهل‌ترین و مطمئن‌ترین طریقه‌اى که براى جبران این وضع در نظر گرفته شده همین است که از این محل استقراض بکنیم و این استقراض هم یک چیز دائمى نیست اولاً این یک نظر احتیاطى است یک اقدامى است که ممکن است اصلاً محتاج هم نشویم که تمام مبلغ را قرض بکنم براى این که اگر این درآمدهاى مورد انتظار ما از فروش نفت روزى عاید ما بشود ما مستغنى خواهیم بود و احتیاجى نخواهیم داشت و به فرض که در این عایدات یک قدرى تأخیر بشود و ما محتاج بشویم که از چهارده میلیون لیره استقراض بکنیم شاید محتاج بشویم مبلغ کم‌ترى بگیریم یا اگر همه‌اش را هم گرفتیم ممکن است قبل از انقضاى یک سال مسترد بداریم بنابراین بنده هر چه فکر کردم نفهمیدم که از این راه چه ضرر و زیانى متوجه اقتصاد کشور خواهد شد اما جناب آقاى شوشترى یک مطالبى فرمودند که با وضع حاضر به هیچ وجه تطبیق نمی‌کند این لایحه را مقایسه فرمودند با پیشنهادات دولت‌هاى سابق دولت سابق می‌خواست به وسیله لوایحى که در نظر داشت تقدیم بکند اسکناس بیشترى منتشر بکند (صحیح است) ما که خیال نداریم اسکناس را زیاد منتشر بکنیم (آزاد - شما می‌خواهید اصل پشتوانه را بردارید) پشتوانه طورى نمی‌شود و بهترین ضامن و وثیقه‌اش درآمد نفت است و جاى نگرانى نیست مگر شما شبهه و تردیدى دارید که از این درآمد مملکت بهره‌مند خواهد شد بعضى از آقایان تصور می‌کنند که ممکن است در نتیجه تغییر و تبدیل در پشتوانه موجبات بالا رفتن هزینه زندگى فراهم شود مثل این است که فکر می‌کنند که ممکن است بر مقدار اسکناس افزوده بشود و یک حالت انفلاسیون یا تورمى به وجود بیاید این در موقعى است که بخواهیم بر مقدار اسکناس بیفزاییم به عکس اگر این کار را نکنیم هزینه زندگى بالا می‌رود به دلیل این که در موقع جنگ ملاحظه فرمودید که از حیث پشتوانه ما خیلى قوى بودیم و متفقین وقتى اینجا بودند در مقابل اسکناس که از ما می‌گرفتند 60 درصد طلا و 40 درصد ارز تضمین شده به طلا به ما می‌دادند ولى ملاحظه می‌فرمودید که هزینه زندگى ما بالا می‌رفت علت این نبود که پشتوانه کم داشتیم علت این بودکه جنس‌ها و کالا‌هاى مورد احتیاج ما وارد نمی‌شد و پول زیاد جمع شده بود قابلیت تبدیل نداشت انفلاسیون به وجود آمده بود و روى اصل عرضه و تقاضا عرضه پول از تقاضا زیاد شده بود و حالا اگر آن کار را بکنیم عیناً همان جریان زمان جنگ براى ما تجدید خواهد شد بنابراین دولت براى جلوگیرى از تجدید چنان وضعى این طور در نظر گرفت که این کار را بکند و این اقدام صد درصد به صلاح مملکت است فرمودند که ممکن است به طرز مصرف آن زیاد اعتماد نباشد بنده تا آنجا که خودم و دولت فعلى اطمینان داریم ممکن است این اعتماد را صد درصد براى آقایان فراهم بکنم که در دولت فعلى ممکن نیست که یک قران به مصرف غیر ضرورى برسد در درجه اول این چهارده میلیون لیره را براى احتیاجات نفتى یعنى اداره کردن امور نفت مصرف می‌کنیم البته اگر زاید ماند آن را هم براى مصارف انتفاعى صرف می‌کنیم مثلاً الآن فرض بفرمایید که در کشور ما گندم زیاد هست و اغلب آقایان محترم هم استحضار دارند که ما باید این گندم‌ها را بخریم و چون خوشبختانه زیاده از مصرف هست مازادش را خارج کنیم و بفروشیم و ارز به دست بیاوریم (صحیح است) بنابراین اگر از این راه ما یک چنین اقدامى را انجام بدهیم خود یک قدمى است به سوى سعادت ملت ایران و همین طور براى خرید تریاک از داخله و فروش به خارجه و به دست آوردن ارز. جناب آقاى شوشترى باز اشاره فرمودند که با این 30 میلیون که در نتیجه جمع آورى اسکناس‌هاى پنجاه تومانى و صد تومانى که نصیب بانک ملى شده ممکن است ما احتیاجات‌مان را رفع کنیم اصولاً به طوری که استحضار دارید طبق‏

یک قانونى که فعلاً به تصویب رسیده است این مبلغ بایستى از بابت بدهى‌هاى دولت به بانک ملى احتساب بشود و این را به دولت نخواهند داد و به علاوه فعلاً ما احتیاجات ریالى نداریم ما مى‌خواهیم به موجب این لایحه احتیاجات ارزى را از این محل تأمین بکنیم (اسلامى - آقا این 30 میلیون تومان صحیح است؟) ممکن است صحیح باشد بنده اطلاع صحیح از بانک ملى ندارم تحقیق مى‌کنم بعد عرض می‌کنم و براى مزید استحضار آقایان این نامه‌اى که بانک ملى نوشته و خیلى مختصر و کوتاه است قرائت می‌کنم‏

(به شرح زیر قرائت شد)

جناب آقاى نخست‌وزیر به طوری که در شماره 2370 مورخ پانزدهم تیر ماه 1330 به استحضار خاطر محترم رسانیده شد چون ارز کافى در اختیار بانک نیست اداره معاملات وارداتى تقریباً متوقف خواهد شد نظر به این که نفروختن ارز به وسیله بانک اگر چه براى چند روزى هم باشد باعث ترقى قیمت‌ها و سوء استفاده‌هاى سرشار صاحبان کالا و تحمیل بر مصرف‌کنندگان خواهد شد متمنی است مقرر فرمایید تصمیم مربوط به نامه فوق‌الذکر به بانک اعلام گردد زیرا چنانچه در نتیجه تعطیل موقتى فروش ارز مجدداً وسیله تأمین ارز فراهم و مبادرت به فروش نشود طبقه‌اى از بازرگانان اقدام به خرید‌هاى گران قیمت کرده باشند دچار زیان‌هاى مالى و ورشکستگى خواهند شد به طوری که ملاحظه مى‌فرمایید بانک ملى که یگانه مرجع صلاحیتدار براى اظهارنظر در این موضوع مى‌باشد صریحاً یادآورى کرده است که باید هر چه زودتر فکرى کرده است که باید هر چه زودتر فکرى براى این کار بشود بنده مى‌خواستم عرض بکنم که علاوه بر گرفتاری‌هایى که از نظر اقتصادى متوجه مملکت ما خواهد شد ادامه این وضع به عایدات مملکت هم لطمه می‌زند وقتی که ما ارز نداشتیم و کالایى وارد نشد طبعاً عوارض هم به نام گمرک نمى‌توانیم بگیریم همین طور وقتى کالایى وارد نشد داد و ستدى نمى‌شود وقتى داد و ستد نشد مالیات بر درآمد اصلاً تحقق پیدا نمى‌کند همین طور در بودجه کشور مبالغى بابت گواهینامه منظور شده است که آن هم از دست ما خواهد رفت بنابراین بنده تصور مى‌کنم اگر وضع حاضر ما چندى ادامه پیدا بکند نه فقط در قسمت اقتصادى دچار وضعیت پریشانى خواهیم

+++

شد بلکه بودجه‌مان هم که یک بودجه غیر متوازنى است از وضع بد فعلى به وضع بدترى دچار خواهد شد و امیدوارم که آقایان این حقیقت را متوجه شده‌اند که ما امروز در یک وضع عادى نیستیم و اگر عرایض بنده را حمل بر مبالغه نفرمایند مى‌خواهم عرض کنم که دولت ما امروز حساس‌ترین دقایق و باریک‌ترین و مهم‌ترین لحظات تاریخى را مى‌گذارند (صحیح است) و به این جهت سزاوار است که مسائلى که مورد ابتلا روز است مورد توجه و عنایت خاص آقایان نمایندگان محترم قرار بگیرد امیدوارم با توضیحاتى که به عرض رسید آقایان نمایندگان محترم همان طوری که در موارد مشابه همیشه با نظر صائب خودشان مشکلات و معضلات مملکت را حل فرموده‌اند در مورد این لایحه هم که بستگى و رابطه نزدیک با سرنوشت و مقدرات مملکت دارد از ابرازنظر موافق خوددارى و دریغ نفرمایند (صحیح است، احسنت)

نایب رئیس - آقاى اردلان فرمایشى داشتید؟

اردلان - بنده مخبرم و می‌خواستم توضیحى بدهم اگر آقایان مایلند توضیحى بدهم.

نایب رئیس - بفرمایید

آزاد - آقاى اردلان اجازه بفرمایید موافقین و مخالفین قبلاً صحبت بکنند و شما بعد توضیح‌تان را بدهید.

نایب رئیس - آقاى اردلان مخبر هستند و هر وقت بخواهند مى‌توانند صحبت کنند

اسلامى - آقا دو نفر مخالف تا حال سابقه ندارد که پشت سر هم صحبت کنند آقاى وزیر دارایى هم هر وقت می‌تواند توضیح بدهند.

فرامرزى - آقا من پیشنهاد داده‌ام پیشنهاد مقدم است.

معدل - آقاى رئیس اجازه مى‌فرمایید بنده مخبر هستم صحبت بکنم.

نایب رئیس - مخبر حق دارد صحبت کند بفرمایید.

معدل (مخبر کمیسیون قوانین دارایى) - بنده از نظر این که مخبر کمیسیون دارایى هستم خواستم یک توضیحى عرض کنم و توجه آقایان نمایندگان را در این قسمت جلب کنم چون مذاکرات راجع به این موضوع در رادیو و در جراید منتشر می‌شود مردم چون همه با اسکناس سر و کار دارند و این چیزى است که بایستى مردم مطمئن باشند و عقیده داشته باشند به این که وسیله مبادله آنها برایش موجب نگرانى حاصل نشده توجه‌شان را به این نکته جلب کنم فرق است میان نشر اسکناس زیادى با قرض کردن از پشتوانه در اثر نشر اسکناس زیاد تورم ممکن است حاصل شود ولى از آنجا که قرضه از پشتوانه می‌کند می‌بایستى گفت اگر این قرضه‌ای را که مى‌کنیم به مصارف نابابى برسانیم حق این است که نگران باشیم و اگر مطمئن نباشیم که این قرضه‌اى که می‌کنیم محلى را که دارد نتوانیم سر جاى آن بگذاریم باز مى‌شود که نگران باشیم در صورتی که ما مطمئن هستیم که از محل درآمد نفت ما می‌توانیم این قرضه را در اصرع وقت سر جاى خودش بگذاریم و هرگاه این مضیقه ارزى فعلى دولت را رفع نکنیم نمی‌توانیم حاجات اولیه مملکت خودمان را وارد بکنیم و قطعاً موجب گرانى اجناس خواهد شد باید تمام مردم متوجه این نکته اصلى باشند که از اولین وجهى که از حمل نفت عاید مى‌شود و قطعاً به صورت ارز و اعتبار هست این وجه سر جاى خودش گذاشته مى‌شود و 14 میلیون پوند براى درآمد نفت ما چه بابت سال گذشته و چه حال و چه بعد وجه جزیى است و موجب هیچ گونه نگرانى نخواهد بود و همچنین نکته دیگرى که بنده لازم است آقایان را به آن توجه بدهم این است که ما براى آمادگى دولت در پیشرفت مذاکرات هر گونه تسهیل وسایلى را فراهم می‌کنیم تا دولت بتواند با خاطر مطمئن به مذاکراتى که الآن مشغول است و به خوبى هم در حال پیشرفت است ادامه بدهد (صحیح است)

نایب رئیس - پیشنهاد کفایت مذاکرات رسیده قرائت می‌شود

(به شرح زیر قرائت شد)

پس از یک مخالف و موافق کفایت مذاکرات را پیشنهاد می‌نمایم حائرى‌زاده‏

پیشنهاد مى‌کنم که مذاکرات در کلیات کافى است فرامرزى‏

پیشنهاد کفایت مذاکرات می‌نمایم ملک‌مدنى‏

نایب رئیس - آقاى حائرى‌زاده‏

چند نفر از نمایندگان - تشریف ندارند.

نایب رئیس - آقاى فرامرزى‏

فرامرزى - عرض کنم صحبت روى این لایحه از جلسه پیش تا حال زیاد شده موجب نگرانى بعضى از آقایان این است که ممکن است این براى مملکت ضرر داشته باشد مسلماً اگر یک لایحه‌اى براى مملکت ضرر داشت دکتر مصدق نمی‌آورد (صحیح است) من نمى‌خواهم راجع به این موضوع صحبت بکنم براى این که همان طور که نوشته بودم فن من نیست و هر کس باید راجع به فن خودش صحبت کند (صحیح است) جناب آقاى وزیر دارایى به قدر کافى توضیح دادند آقاى معدل هم بسیار شیرین توضیح دادند فقط دو چیز به خاطر من رسیده است که اگر اجازه بفرمایید عرض می‌کنم یکى این که پول شما در مملکت کسى است که فعلاً ما با او مبارزه داریم (شوشترى - باید بیاید اینجا) دوم مطابق قانون این ارزى که شما در انگلستان دارید فقط تا نوامبر امسال تضمین به طلا است (صحیح است) بعد از نوامبر این تضمین از بین می‌رود یعنى 14 میلیون لیره شما در ماه نوامبر 7 میلیون خواهد شد اگر شما مى‌خواهید در عرض سه ماه دیگر پول شما نصف بشود و هفت میلیون لیره از ذخیره‌تان کم بشود به این لایحه رأى ندهید اگر این طور نیست بگویید نیست فعلاً ما وارد یک مبارزه‌اى هستیم با یک دولت قوى خارجى که او وظیفه‌اش این است که از هر راهى که می‌تواند ما را به زانو در بیاورد ما هم باید از هر راهى بتوانیم تا حدودى که امکان دارد مقاومت بکنیم (صحیح است) اگر صحیح است به دولت کمک بکنید تا دولت بتواند مقاومت بکند نه این که با بهانه‌هاى مختلف پاى دولت را از عقب بکشید (شوشترى - این بهانه است) که دولت نتواند مقاومت بکند (تیمورتاش - صورت جلسه 124 را بفرمایید بیاورند قرائت بکنند) یعنى چه یعنى یک وقتى غیر از این گفته شده است؟ مسلماً هم این طور است یک کسى طرف اعتماد من نیست یک کسى که او را نادرست می‌دانم یک کسى که او را خائن می‌دانم هر عملش را حمل بر خیانت مى‌کنم اما یک کسى که می‌دانم خدمتکار و فداکارتر از خود من هم هست البته فرق دارد به آن اعتماد نمى‌کنم و به این اعتماد مى‌کنم (احسنت) در این مبارزه خارجى که ما داریم باید دولت را تأیید بکنیم که دولت عاجز نشود و بتواند به مبارزه‌اش ادامه بدهد اگر او مبارزه را ادامه داد و موفق شد هیچ احتیاج ندارد که از ارز شما و از ذخیره شما بردارد و خرج بکند مقدارى هم زائد خواهد داشت دیگر جاى نگرانى نیست یک کلمه از محمدعلى جناح یادم مى‌آید یک نفر پاکستانى رفته بود گفته بود که من در این مبارزه‌ای که شما کردید تمام املاک و داریى‌ام از بین رفته است گفته بود در مقابل آن چه گیرت آمده است؟ گفته بود هیچ چیز گفته بود این مبارزه براى چه شده بود گفته بود براى تشکیل مملکت پاکستان تشکیل شده یا نشده؟ گفته بود حالا مملکت پاکستان تشکیل شده یا نشده؟ گفته بود البته شده گفته بود مگر تو پاکستانى نیستى؟ گفت چرا گفته بود اگر تو یک جزیى دادى یک مملکت گیرت آمده یک ملتى وقتى که وارد یک مبارزه‌اى هست باید فداکارى و تحمل زحمت و حتى خسارت بکند و الا اگر با راحتى و آسایش حلوا به آدم می‌دادند همه کس مبارزه مى‌کرد به این جهت من پیشنهاد مى‌کنم براى این که دولت بداند که مجلس صد درصد پشت سرش هست و هیچ تردیدى نداشته باشد و دولت خارجى هم بداند که مجلس صد درصد پشت سر دولت‌ها است خواهش می‌کنم وقت را تلف نکنید و الآن به کفایت لایحه رأى بدهید تا وارد مواد بشویم و لایحه زودتر تصویب بشود (احسنت)

جمال امامى - دوست عزیز من جناب آقاى فرامرزى خودشان اقرار فرمودند که در این مسائل مالى زیاد وارد نیستند و تعجب مى‌کنم که چرا وارد شدند و استدلال کردند من هم نمی‌خواهم استدلال شما را رد بکنم (فرامرزى - به اندازه‌اى که دو تا بیش از یکى است که مى‌دانم) ما هر روز با مسائلى مواجه می‌شویم که بر تعجب‌مان افزوده می‌شود یک وزیر دارایى که به عقیده خودش تخصص مالى هم دارد و سابقه وزارت دارایى هم دارد مى‌آید اینجا استدلالى مى‌کند که براى بچه مکتبى هم این استدلال شایسته نیست کجا وارد هستید؟ آقا یک وقتى است که چشم بسته یک کارى را می‌کنیم و مى‌دانیم هم که توى چاله مى‌افتیم یک وقتى هم مى‌آیند براى شما استدلال می‌کنند مى‌نشینید گوش مى‌دهید آسمان و ریسمان مى‌بافند مگر شما بچه مکتبى هستید می‌آیید مى‌گویید در دولت‌هاى گذشته آمدند اضافه نشر اسکناس خواستند و این صلاح نبود ولى حالا که ما اجازه نشر اسکناس نمى‌خواهیم ما از اجازه نشر اسکناس براى چه می‌ترسیم براى این که قیمت اسکناس پایین مى‌آید حالا هم که شما از پشتوانه برمى‌دارید به همان نسبت قیمت اسکناس پایین مى‌آید (نریمان - این طور نیست آقا) آقا این را یک بچه مکتبى هم مى‌فهمد (نریمان - من مى‌آیم بعد از شما صحبت مى‌کنم براى شما ثابت مى‌کنم) بروید درس بخوانید براى بنده که نمی‌توانید بکنید حرف‌هایى می‌زنید که خیلى عجیب است آقا قیمت اسکناس مبتنى بر چه چیز است. مبتنى بر پشتوانه است هر قدر که بردارید از پشتوانه قیمت اسکناس پایین مى‌آید مگر آقاى نریمان بیاید براى من ثابت بکند که این طور نیست (کشاورزصدر - لیره مگر به ما نمى‌دهند؟) آن براى آتیه است تا آتیه خیلى کار می‌شود کرد آقاى عزیز من جناب آقاى وزیر دارایى بیایید بگویید که ما مى‌خواهیم این طور بشود و به نفع مملکت است ولى استدلال این طورى نکنید از وزیر دارایى این قبیل استدلال جایز نیست شما در کابینه علا وزیر بودید آمدید اینجا پیشنهاد کردید با تأمین پشتوانه مبلغى اسکناس چاپ کنید من مخالفت کردم حالا از پشتوانه مى‌خواهید بر دارید قبول دارم که ما وارد یک مبارزه شده‌ایم مبارزه و

+++

فداکارى این نیست که قیمت پول‌تان را پایین بیاورید مملکت‌تان را متلاشى کنید این مبارزه نیست، مبارزه این است که شکم‌تان را ببندید و واردات نکنید آن ممالکى هم که مبارزه نمى‌کنند این را مى‌کنند حالا مى‌آیید براى ما استدلال می‌کنید که ما مى‌خواهیم مبارزه بکنیم و از پشوانه اسکناس لیره برداریم و به یک عده تاجر بدهیم که واردات بکنند و استفاده بکنند خاک بر سر ما آقا بیایید در این واردات را ببندید جلویش را بگیرید ما واردات نمى‌خواهیم وقتى شما وارد همچو مبارزه‌اى هستید و نمى‌دانید که آخرش چه خواهد شد اول کارتان باید این باشد که در گمرک را ببندید یک شاهى نگذارید واردات وارد این مملکت بشود شما حالا چهارده میلیون لیره پول این ملت کور و کچل را پشوانه اسکناس را مى‌گیرید مى‌دهید به یک مشت تاجر که مال وارد بکنند مى‌خواهم نکنند این کار کجا درد شما را دوا می‌کند اگر خیال مى‌کنید آن طوری که ما شنیده‌ایم انشاالله توافقى در این عمل نفت پیدا می‌شود که احتیاجى به این جار و جنجال نیست اگر هم توافق نمی‌شود خدا نکرده باز احتیاجى به این نداریم فرض کنید حالا شما این پشتوانه را برداشتید پول‌تان را هم صورت یک شاهى کردید این بدبخت ملت را هم به فلاکت کشاندید بعد چه خواهید کرد حتماً شما آقاى عزیز من به قیناً بیلان بانک ملى را خوانده‌اید؟ تعجب خواهم کرد اگر کسى خوانده باشد مخصوصاً وزیر دارایى، وزیر دارایى که احتیاجى به اینها ندارند 680 میلیون دست مردم است هفتصد و خرده‌اى میلیون اسکناس منتشر شده 680 میلیونش دست مردم است از این طرف چهارصد و خرده‌اى میلیون هم پشتوانه طلا و صد و هفتاد و هشت میلیون ارز و از این صد و هفتاد و هشت میلیون چهار میلیونش را هم بدون اجازه مجلس برداشته‌اند و آن را هم خرج کرده‌اند (اردلان اجازه نمى‌خواهد) طلایى که بانک ملى داشته براى معاملاتش این حق دولت نبوده است بردارد خرج کند برداشته‌اند در این یک ماهه خرج کرده‌اند الآن 14 میلیون لیره و مبلغ جزیى دلار دارند

این‏ چهارده میلیون لیره معادل بیست درصد پشتوانه اسکناس شما است می‌گویند که این را ما بعداً جایش می‌گذاریم ششصد میلیون تومان دولت به بانک ملى مقروض است چهارصد و پنجاه میلیون تومان خودش و 120 میلیون به ضمانت دولت بانک‌ها و مؤسسات دولتى و شرکت‌هاى دولتى‌اند گرفته آقا شما قاچ زین را بگیرید اسب دوانى پیشکش‌تان ششصد میلیون تومان بدهى خودتان را به بانک بپردازید آمده‌اید این را هم تعهد می‌کنید سه ماه دیگر می‌پردازید اگر مى‌توانستید بپردازید آن را می‌پرداختید آن را نپرداخته‌اید و حالا آمدید این 14 میلیون لیره را مى‌خواهید آن وقت این ملت بدبخت پولش مى‌شود یک شاهى حالا به این هم رأى بدهند من در این قبیل مسائل بگذارید از طرف مخالف و موافق استدلال بشود اگر بگویید ما مى‌خواهیم بیفتیم توى چاله مى‌دانیم پای‌مان را هم مى‌شکنیم من قبول دارم بگویید چشمم را بستم آن وقت بیفتید توى چاله آقا جلوى استدلال را نگیرید تاکنون هم کسى مخالف صحبت نکرده بگذارید مخالف صحبت بکند مجلس آگاه بشود و بعد هم با این منطق که من مى‌خواهم پایم را بشکنم بشکنید پای‌تان را ما هزار مرتبه پای‌مان را شکسته‌ایم این هم یکى در هر صورت این طرز عمل دولت را من قبول ندارم این استدلالات را هم قبول ندارم در این باره گفتنى زیاد است من اینجا نمى‌خواهم درس اقتصادى بدهم شما خودتان بهتر از من مى‌دانید انشاالله آقاى نریمان تشریف مى‌آورند و استدلال‌شان را می‌کنند ما را هم مستفیض می‌فرمایند آقاى فرامرزى عزیز این را هم فراموش نکنید شما فرمودید آقاى شوشترى استدلال مالى که نکردند اجازه بفرمایید یک جوابى به آقا مى‌دهم این پشتوانه به حساب بانک ملى در بانک‌هاى انگلیس است همان طوری که پشتوانه فلزى ما هم به حساب بانک ملى در بانکهاى افریقاى جنوبى است اگر این را دولت بگیرد به اشکال بیشتر بر مى‌خوریم این را هم در نظر داشته باشید من بیش از این توضیح نمی‌دهم‏

نایب رئیس - به کفایت مذاکرات رأى گرفته مى‌شود آقایانی که موافقند قیام فرمایید (عده کمى برخاستند) تصویب نشد.

اردلان - آقاى رئیس بنده توضیح دارم.

تیمورتاش - توضیح ندارد مخالف باید صحبت بکند. خلاف جریان که نباید عمل شود

نایب رئیس - آقایان منکر بدیهیات نباید بشوند مخبر کمیسیون حق دارد هر موقع توضیح بدهند در هر موقع و هر دفعه مخبر و وزیر مى‌توانند توضیح بدهند انتظام با بنده است آقاى اردلان بفرمایید

اردلان - (مخبر کمیسیون بازرگانى و پیشه و هنر) اگر آقایان اجازه بفرمایند بنده یک توضیحاتى عرض می‌کنم ولى با ارقام که موضوع به خوبى واضح می‌شود بنده از بیانات نماینده محترم جناب آقاى پناهى خیلى تشکر می‌کنم بسیار مسائل اصولى را فرمودند بنده معتقد هستم که در مملکت اگر آزادى فکر آزادى بیان آزادى قلم نباشد آن مملکت ضمانتى براى استقلال و براى بقاى خودش نخواهد داشت (صحیح است) بنابراین هر وکیلى باید بیاید اینجا هر مخالفتى با هر لایحه‌اى که به نظرش می‌رسد با استدلال و دلیل بکند و مطلبش را بگوید موافق هم بگوید بعد هم با توجه به مجموعش مجلس رأى مى‌دهد و نظر اکثریت مجلس قاطع خواهد بود این لایحه که در دستور ما است دو جنبه دارد اولش از لحاظ فنى و اقتصادى قابل بحث است و دومش از لحاظ معنوى و سیاسى حالا بنده در هر دو قسمت توضیحات عرض مى‌کنم یک مطلبى را باید در مقدمه آقایان اطلاع داشته باشند که در موقعى که قانون ملى شدن صنعت نفت از تصویب مجلس شوراى ملى گذشت بانک ملى ایران احساس کرد که از شرکت نفت ممکن است یک مدتى درآمد ارزى نداشته باشد بنابراین در صدد چاره بر آمد چون اینجا آقاى جمال امامى فرمودند بنده ناچارم جواب عرض کنم که قانونى که هیئت نظارت اندوخته اسکناس به آن متکى است اینجا صریح مى‌گوید که هیئت نظارت اندوخته اسکناس باید یا طلا و یا ارز تضمین شده به طلا پشتوانه داشته باشد

بنابراین ما که پشتوانه‌مان هم طلا است هم ارز اگر یک مشترى پیدا کردیم که آمد طلا به ما داد ما بدون بحث بدون قانون مجلس شوراى ملى مجاز هستیم که این طلا را بگیریم و ارز بهش بدهیم و این یک معامله‌اى است که بنده حالا با رقم عرض می‌کنم توجه خواهید فرمود چقدر به نفع مملکت است بانک ملى ایران یک مقدارى طلا داشت البته بانک ملى این طلا را می‌توانست به نرخ آزاد بفروشد ولى این کار را نکرد آمد به نرخ بین‌المللى که هیچ کس طلایش را به نرخ بین‌المللى نمی‌فروشد واگذار کرد به ما و در مقابلش ارز گرفت یعنى چکار کرد؟ آمد هر یک اونس طلاى خودش را در مقابل 250 شلینگ یا 35 دلار به ما واگذار کرد و ما در مقابل چهار میلیون لیره به او دادیم.

این چهار میلیون لیره‌ای که ما به او دادیم 320 هزار اونس طلا براى ما به دست آورد یعنى در حقیقت اگر از بانک ملى این طلا را به قیمت بازار آزاد ما مى‌خواستیم بخریم با هشت میلیون لیره می‌بایستى بخریم ولى بانک ملى ایران این طلا را به ما داد و چهار میلیون لیره به او دادیم.

بنابراین پشتوانه طلا در حال حاضر از 55 درصد طلا به 59/93 درصد بالا رفت الآن در مقابل هفت میلیارد و هشتصد میلیون ریال که ما اسکناس دست مردم داریم 59/93 درصد آن طلا است که اگر ما این طلا را به نرخ آزاد بخواهیم در بازار بفروشیم تا آن اسکناس پنج ریالى اخیر را که در دست مردم است بتوانیم جمع آورى کنیم و علاوه بر آن یک مقدارى هم اضافه خواهیم داشت.

در هیچ مملکتى هیچ اسکناسى به این قدرت پشتوانه ندارد و من متعجبم از جرایدى که در سرمقاله خودشان مرقوم می‌فرمایند که مملکت ایران رو به ورشکستگى و افلاس است و این حرف هیچ صحیح نیست یک کشورى که 59/93 درصد پشتوانه اسکناسش طلاى خالص موجود دارد این بزرگ‌ترین و غنى‌ترین مملکت‌ها است این طلایى که آقاى جمال امامى فرمودند دست بانک نیست دست دولت هم نیست دست هیئت نظارت اندوخته اسکناس است یعنى بنده که نماینده مجلس شوراى ملى هستم و آقاى حائرى شاه‌باغ که دادستان کل است که ما هر دو عضو هیئت نظارت اندوخته اسکناس هستیم امضاى خودمان را معرفى کرده‌ایم و بدون امضاى ما یک مثقال از این طلا به احدى داده نمی‌شود که جاى نگرانى باشد و این طلا دست جناب آقاى وزیر دارایى یا دست بانک ملى نیست در دست هیئت اندوخته اسکناس است‏.

اما راجع به این لایحه دولت که الآن مطرح است و 14 میلیون لیره تقاضا کرده است که ما بدهیم‏

بنده خواستم به عرض آقایان برسانم که هیئت نظارت اندوخته اسکناس 14 میلیون لیره ندارد که الان به وزارت دارایى بدهد لیره موجود 12 میلیون است الآن دوازده میلیون و سیصد و بیست و هشت هزار و دویست و نود و نه لیره ما پشتوانه لیره داریم که در انگلستان است و هفت میلیون و پانصد و هفتاد و پنج هزار دلار هم در مسکو داریم این دو تا مبلغ ارز پشتوانه ما را تشکیل می‌دهند.

البته دولت یک مذاکراتى کرده است که باید پشتوانه‌ای که ما در مسکو داریم بگیرند و در اطراف مذاکرات‌شان هم آقاى وزیر دارایى ممکن است توضیحاتى بفرمایند که انشاالله مذاکرات‌شان به نتیجه مثبت رسیده.

من در موضوع دلارى که در مسکو داریم صحبت نمی‌کنم موضوع لایحه که مطرح است موضوع لیره است بنابراین لیره‌اى که دولت امروز تقاضا دارد ما آن اندازه نداریم که بهش بدهیم براى این که یک مقدارش را به طلا تبدیل کرده‌ایم فقط 12 میلیون داریم و این 12 میلیون لیره درست سیزده درصد پشتوانه مجموع اسکناس‌هاى ما مى‌شود.

آن رقمى که جناب آقاى وزیر دارایى فرمودند روى حساب شانزده میلیون بود نه

+++

12 میلیون که ما موجود داریم اگر این 12 میلیون را به دولت بدهیم در حدود سیزده درصد از پشتوانه‌مان به این ترتیب ممکن است موقتاً کاسته شود و اشتباهى هم که در این قسمت شده آقایان تصور کرده‌اند که این مقدار لیره را ما از پشتوانه‌مان بر‌می‌داریم در صورتی که این طور نیست این به طور امانت براى احتیاجات ضرورى به دولت قرض داده می‌شود که بعد دو مرتبه از عایدات نفت بر می‌گردد و آقایان نمایندگان محترم مستحضر هستند که ما ماهى ده میلیون لیره عایدات نفت جنوب داریم و این عایدات براى بنده که نماینده مجلس هستم یک عایدات مسلمى است اگر یک وقفه‌اى در کار حاصل شده براى این است که حریف مى‌خواهد ما را به زانو در بیاورد و ما باید اتحاد کنیم تا به خواست خداوند این نعمت سرشارى را که خداوند در این سرزمین به ودیعه گذاشته بتوانیم با دست خودمان طبق قاعده موجود بفروشیم بدانید آقایان وقتى که ما یک عایدات ده میلیون لیره در ماه داشته باشیم یک مساعده دوازده میلیون لیره‌اى هیچ چیز نیست گذشته از این ما مقدارى جواهرات هم پشوانه داریم و متخصصینى که از خارج آمده‌اند قیمت براى اینها قائل نشده‌اند در هیچ مملکتى پول تا این اندازه استحکام ندارد که در مملکت ما دارد آن روزى که بنده خودم شخصاً با آن لایحه‌اى که دولت‌هاى سابق مى‌آوردند مخالف بودم او مى‌گفت که ما ارز را پشتوانه نگهداریم و در مقابل اسکناس منتشر کنیم شما در تمام ممالک روى زمین هیچ مملکتى را پیدا نمى‌کنید که پشتوانه پولش ارز دولت خارجى باشد پشتوانه پول یا باید طلا باشد یا باید نقره باشد فقط متفقین که به ایران آمدند از لحاط فشارى که به ما آوردند این سابقه بد را به وجود آوردند که پشتوانه پول ما را پول دولت خارجى گذاشتند و ما باید به هر قیمتى که شده هر موقعى که فرصت به دست بیاوریم خودمان را از این پشتوانه ارز خارجى خلاص کنیم و تبدیل به طلا یا نقره کنیم علتش هم این است که طرف شما یک دولت خارجى مثل دولت انگلستان است که الآن لیره او جزو پشتوانه ما است آقایان نمایندگان محترم از وضع مالى دولت انگلستان اطلاع دارند از سایر ممالک اروپا اطلاع دارند آقایان نمایندگان محترم می‌دانند که اگر کمک دولت امریکا به دولت انگلستان و سایر ممالک اروپا نبود وضعیت مالی‌شان چه بود آقایان نمایندگان محترم اطلاع دارند که ممکن است خداى نکرده یک روزى جنگى در اروپا در بگیرد آن وقت این ممالک اروپا پول‌شان چه ارزش پیدا خواهد کرد بنابراین به هیچ وجه صلاح مملکت ما نیست که لیره یا هر ارز خارجى دیگرى در پشتوانه نگاهداریم ما باید سعى کنیم که پشتوانه‌مان طلا یا نقره باشد چنانچه هیئت نظارت اندوخته اسکناس موفق شد در این دو ماهه اخیر 4 میلیون لیره خودش را تبدیل کند به 320 هزار انس طلا که قیمت حقیقیش دو برابر آن است حالا ما این لیره را موقت در اختیار دولت می‌گذاریم و یک نتیجه‌اى هم از این کار می‌گیریم نگرانى ما از نشر اسکناس فقط یک چیز بوده من همیشه در این مورد مخالفت می‌کردم و مى‌گفتم که ما اگر اسکناس منتشر کنیم زندگی‌مان را گران کرده‌ایم و حالا اگر ارز به اندازه کافى نداشته باشیم که حوائج ضرورى خودمان را وارد کنیم زندگى خودمان را گران کرده‌ایم یعنى اگر این لایحه را تصویب نکنیم زندگى را گران می‌کنیم همکار محترم جناب آقاى شوشترى اظهار نگرانى فرمودند که موجب گرانى زندگى خواهد شد در صورتى که اگر تصویب نکنیم به طور مسلم زندگى گران خواهد شد براى این که بسیارى از مصارف و مایحتاج مملکت خودمان را ما باید با ارز خارجى وارد کنیم و در این مبارزه‌اى که ما پیش گرفته‌ایم می‌خواهند ما را از ارز خراجى محروم بکنند که ما را مجبور کنند در مقابل آنها زانو بزنیم اما یک ملت زنده‌اى هستیم به هیچ قیمتى حاضر نیستیم و مبارزه می‌کنیم مى‌ایستیم و به آنها نشان مى‌دهیم که تا آخرین سر حد امکان کوشش خواهیم کرد که در این مبارزه پیروز بشویم این است که نگرانى به هیچ وجه به نظر بنده صحیح نیست که ما داشته باشیم براى این که اگر تصویب نکنیم از کالاهاى مورد نیاز محروم خواهیم بود و این خودش‏ موجب نگرانى است ، این از لحاظ فنى مطلب بود که بنده عرض کردم که اگر این لایحه تصویب نشود موجب گرانى بشود و به علاوه تناسب این مبلغ نسبت به پشتوانه اسکناس سیزده درصد بیشتر نیست اما یک نکته خیلى مهم‌ترى دارد این لایحه و آن این است که از لحاظ معنوى و سیاسى ما باید این را مورد مطالعه قرار بدهیم آقایان نمایندگان از مبارزه‌اى که نسبت به نفت شده اطلاع دارند البته ناطقین محترم دیگر بیانات کامل در این مورد فرموده‌اند اما چون من خودم رفتم به خوزستان و آنجا دیدم که روزى سیصد هزار لیره از نفت خام و نفت تصفیه شده به طور مسلم عایدات ما خواهد بود ما براى به دست آوردن ارز این عایدى محتاج به یک مبارزه‌اى هستیم و حریف ما می‌خواهد که از این راه ما را به زانو در بیاورد و ما باید با تصویب این لایحه و تصویب لایحه 2 میلیارد ریال قرضه عمومى نشان بدهیم که ما تا آخرین حد قدرت‌مان ایستادگى خواهیم کرد و چون من خودم عضو هیئت مختلط نفت هستم حضور آقایان عرض مى‌کنم که انشاالله امیدوارى هست که نتیجه مطلوب عاید بشود و این که تا حالا به عرض آقایان نرسیده چون آقاى هریمن خودشان دیروز تقاضا کردند گفتند این مذاکرات ما که به نتیجه رسیده است باید به آقاى موریسن تلگراف کنم و این مذاکرات قبل از این که به دست او برسد صلاح نیست که فاش بشود (صحیح است) و من خواهش مى‌کنم از نمایندگان مجلس شوراى ملى این را علنى نکنند و الا کیست که معتقد باشد که نمایندگان مجلس شورای ملى مملکت ایران از امور مملکتى خودشان نباید اطلاع داشته باشند معهذا براى این که این موضوع تا یک حدى مورد توجه آقایان واقع بشود و از جریان کار مسبوق بشوند ما اظهار عقیده کردیم و امروز هم از کمیسیون خارجه مجلس شوراى ملى دعوت کردیم به عرض جناب آقاى قائم مقام‌الملک هم خواهد رسید از سنا هم دعوت کردیم آن فرمولى که از طرف دولت با موافقت کمیسیون مختلط تهیه شده بود آن را به استحضار آقایان برساند و بنده قطع دارم که این مذاکرات به نتیجه مطلوب خواهد رسید و ما انشاالله امیدواریم که حتى یک لیره از این پشتوانه را خرج نکنیم یعنى ممکن است حتى یک لیره از این پشتوانه استفاده نکنیم ولى آقایان ما باید به دنیا نشان بدهیم که ما ایستاده‌ایم در عقیده خودمان و عقیده‌مان حق است ما مى‌گوییم مالک یک ثروت زیر زمینى هستیم که از آن مى‌خواهیم براى حوائج ضرورى مملکت خودمان استفاده کنیم خوب روزنامه‌هاى خارجى را هم ملاحظه فرموده این مقاله یک روزنامه انگلیسى اخیراً ترجمه‌اش در روزنامه‌هاى تهران چاپ شده بود اسمش را بنده فراموش کردم این روزنامه‌هاى خارجى را آقایان ملاحظه فرموده‌اند (یکى از نمایندگان - روزنامه اکونومیست) بلى اکونومیست بنده می‌خواستم به این آقاى اکونومیست عرض کنم که این آقا یک عینکى به چشمش گذاشته است که عینک 50 سال قبل است و بنده از ایشان خواهش مى‌کنم که حالا نظر من را که نماینده مجلس ایران هستم قبول نکنند ولى یکى از نمایندگان مجلس انگلستان که بنده با ایشان آشنایى ندارم ولى فوق‌العاده به او ارادت دارم اسمش ریچارد کروسمن و نماینده مجلس شورای ملى انگستان است ایشان یک مقاله‌اى نوشته بودند در مقاله موضوع نفت ایران را بحث کرده بود در آنجا می‌گوید که علت عدم موفقیت ما اهالی انگلستان و دولت انگلستان این است که اعمال خود را با زمان و وقت تطبیق نمی‌کنیم در صورتى که این روزنامه اکونومیست همین اشتباه را مى‌کند یعنى اعمال دولت انگلستان را تشبیه می‌کنند به اعمالى که مربوط به پنجاه سال پیش است بنده از این جراید انگلستان که مثل روزنامه اکونومیست فکر مى‌کنند خواهش مى‌کنم که یک مقدارى با نماینده مجلس خودشان ریچارد کروسمن هم‌فکر بشوند او در مقاله خودش که نفت ایران را مورد بحث قرار داده می‌نویسد که هیچ وقت مردم انگلستان نباید مثل 1933 فکر کنند آن 1933 به چشم خود بزنیم و در پایان مقاله خویش اظهار عقیده مى‌کند که دولت انگلستان و ملت انگلستان فقط و فقط راهى که دارند و صلاح آنها در این است که ملى شدن صنعت نفت را بپذیریم و تسلیم قوانین مصوبه ایران بشوند این چیزى است که نماینده مجلس شورای ملى انگلستان نوشته بود و من انصافاً موقعى که در خوزستان بودم عین همین حرف را به آقاى دریک گفتم، گفتم که صلاح شرکت نفت و صلاح دولت‏ انگلستان این است که تسلیم این قانون بشوند و من امیدوارم که تمام اولیاى دولت انگلستان هم مثل آقاى کروسمن فکر کنند و من چون مثل هر فرد ایرانى علاقمند به دوستى با همه دول هستم که یکى از آنها دولت انگلستان است یقین دارم که توجهى به منویات ملت ایران خواهند کرد و همان طور که نماینده مجلس خودشان گفته است به این موضوع توجه خواهند نمود و دیگر مثل اکونومیست فکر نمى‌کنند پس ملاحظه می‌فرمایید که من علاوه بر دلایل فنى که عرض کردم و خلاصه‌اش این بود که از این کمکى که ما به دولت می‌کنیم فقط به طور موقت سیزده درصد بدون در نظر گرفتن جواهرات و اینها پشتوانه‌مان را می‌دهیم به اختیار دولت به طور امانت و بعد پس خواهیم گرفت تضمین این هم ماهى ده میلیون لیره فروش نفت است و ما از لحاظ این پشتوانه هیچ نباید نگرانى داشته باشیم و به علاوه اگر این ارز در دست دولت نباشد ممکن است خداى نکرده زحمتى براى دولت و براى مردم فراهم بشود ولى در عین حال من هم مثل هر نماینده‌اى از وزیر دارایى خواهش مى‌کنم که یک دانه از این 12 میلیون لیره را باید با کمال خست و با کمال دقت در خرجش نظارت دقیق داشته باشید و این تنها ارزش نیست موضوع ریال برابر آن هم است یکى از نمایندگان محترم دیروز به بنده تذکر دادند و بنده بسیار پسندیدم فرمودند که بسیارى از واردات که در خود داخله ایران هست معذالک از خارج هم وارد مى‌کنند مثل چاى اگر ما در چنین موقعى در مضیقه

+++

ارزى هستیم چاى مصرف داخلى خودمان را روزانه مصرف کنیم و از واردات چاى خارجى بى‌نیاز بشویم دو منفعت دارد هم محصول داخلى خودمان به فروش رفته است و هم ارزى که باید صرف واردات چاى بشود مصرف کالاهاى ضرورى مى‌شود فرض بفرمایید ساختمان در مملکت مفید است ولى موقتاً مى‌شود ساختمان را با چوب هم کرد بنابراین ما در خرج این 14 میلیون لیره باید هیشه احتیاط را در دست داشته باشیم ممکن است که به هیچ وجه مورد نیاز نباشد و خداى نکرده ممکن است غیر از این ارز هم ارزى نداشته باشیم باید براى یک لیره‌اش آقاى وزیر دارایى مثل این که به جانش بسته باشد یک لیره‌اش را بدون جهت به کسى ندهند اما در مورد ریال برابرش هم به طور مسلم باید تمام دقت لازم را بکنند آقاى وزیر دارایى مى‌فرمایند که خرج زیادى نخواهند کرد من کمال اطمینان و احترام را به فرمایش ایشان مى‌گذارم ولى وقتى که بنده بخرم شهر براى همین کار نفت رفتم دیدم تمام سواحل خرمشهر یک بار اندازى شده از محمولات تجار ایرانى که به اینها در زیر آفتاب و باران صدمه مى‌بینند من پرسیدم که این چرا این طور است گفتند که این مالیات‌هایی که مى‌گیرند براى این که این بندرگاه‌ها را درست کنند و مسقف بکنند ماهى 15 هزار تومان براى فوق‌العاده اعضاى وزارت دارایى که در مرکز کار مى‌کنند مى‌فرستند اصلاً باور کردنى نبود پولى که مى‌گیرند براى ساختمان بندر و بار انداز از تجار این پول صرف فوق‌العاده اعضاى وزارت دارایى بشود شاید جناب آقاى وزیر دارایى اطلاعى ندارند یعنى به عرض‌شان نرسانده باشند بنابراین این یک حقیقتى است در مملکت ما که ما باید به همه بگوییم خرج زیاد می‌شود یک روزى آقاى فرهودى فرمودند که ما با کمال علاقه‌اى که به قضات محترم داریم امروز روزى نیست که به فکر اضافه حقوق باشیم و به علاوه خداى نکرده ممکن است غیر از این ارز هم ارز نداشته باشیم همان طورى که آقاى امامى فرمودند باید کمربندمان را محکم ببندیم روزى که ما می‌رفتیم براى کار نفت به ما گفتند فوق‌العاده می‌خواهید؟ ما گفتیم چه فوق‌العاده‌اى مى‌خواهیم و شایسته نیست که یک همچو چیزى را قبول کنیم اصلاً وظیفه هر ایرانى است در موقع لازم به مملکت خودش خدمت کند بنابراین بنده عقیده‌ام این است که با شرطى که کردم که جناب آقاى وزیر دارایى بیایند اینجا همان طوری که عرض کردم ما را مطمئن بکنند که یک لیره این بدون جهت مصرف نخواهد شد (صدرزاده - در قانون ذکر کنید) بنده خودم پیشنهاد کرده‌ام الآن یک سال و نیم است که بنده منتظر هستم بودجه مطرح بشود که پیشنهاد خودم را بدهم و هر دفعه یک دوازدهم آمد آقاى اسلامى هم توجه مى‌فرمایند گفته شد که در یک دوازدهم نمى‌شود پیشنهاد داد پیشنهاد بنده این است‏

که هیچ خرجى در مملکت بدون تصویب قبلى دیوان محاسبات صورت نگیرد چون اعضاى دیوان محاسبات را ما معین مى‌کنیم از عزل و نصب وزرا مصون هستند بنابراین دوره تجدیدش هم دست ما خواهد بود اشخاص مورد اعتماد را مى‌بریم مى‌گذاریم آنجا بدون اجازه اینها نمى‌گذاریم یک قران خرج بکنند بنابراین با تمام عرایضى که بنده عرض کردم هر کدام از آقایان مخالفتى دارند بفرمایند من حاضرم که باز هم توضیحاتى عرض کنم ولى باور بفرمایید از روی کمال ‌ایمان و عقیده عرض مى‌کنم که نگرانى نداشته باشید زیرا در این لایحه دقت کافى شده است.

نایب رئیس - آقاى حائرى‌زاده پیشنهاد کفایت مذاکرات داده‌اند و مطابق قسمت دوم ماده 91 نظامنامه دیگر توضیح ندارد فقط باید رأى گرفته شود ماده 91 قرائت مى‌شود

ملک‌مدنى - آقاى رئیس جنابعالى به همه کمیسیون‌ها اجازه دادید توضیح بدهند جز کمیسیون بودجه در صورتی که مؤثرترین کمیسیون‌ها کمیسیون بودجه است به آقاى اردلان اجازه دادید به آقاى معدل اجازه دادید به بنده هم اجازه بدهید صحبت کنم.

جمال امامى - آقاى رئیس از قرار معلوم باز عده‌اى دارند مى‌آیند اینجا و تانک‌ها هم اینجا است بفرمایید جلوگیرى کنند باز هم کشت و کشتار مى‌شود خون ریزى می‌شود.

حائرى‌زاده - مخالفین دولت مى‌گویند بیایند اینجا آشوب به پا کنند و وضع را آشفته کنند

نایب رئیس - دولت مواظب هستند دستور داده شد که باز هم مراقبت کنند ماده 91 قرائت می‌شود.

(ماده 91 به شرح زیر قرائت شد)

ماده 91 - بعد از آن که در موضوعى رئیس مذاکرات را کافى بداند مى‌تواند با تصویب مجلس مذاکرات را ختم نماید هر یک از نمایندگان نیز مى‌توانند پیشنهاد کفایت مذاکرات را تقدیم دارد در آن صورت پیشنهاد دهنده به اخصار ترتیب مندرج در ماده 89 دلایل خود را اظهار و اگر مخالفى باشد فقط یک نفر به اختصار علل مخالفت خود را بیان مى‌کند و رأى گرفته می‌شود. در صورتى که نسبت به مطلبى پیشنهاد کفایت مذاکرات تصویب نشد و بعداً دوباره پیشنهاد کفایت مذاکرات داده شد در باب آن بدون توضیح و مباحثه رأى گرفته مى‌شود.

حائرى‌زاده - این مربوط به موضوع پیشنهاد بنده نیست من مختصر توضیحى عرض مى‌کنم.

نایب رئیس - پیشنهاد کفایت مذاکرات دادید جنابعالى را صدا کردم تشریف نداشتید اجازه به آقاى فرامرزى داده شد ایشان توضیح دادند مجدداً پیشنهاد کفایت مذاکره داده شد مطابق بند 2 ماده 91 آیین‌نامه باید رأى گرفت.

بعضى از نمایندگان - اجازه بفرمایید یک نفر مخالف صحبت کند (صحیح است)

فرهودى - آقاى حائرى‌زاده هم موافقت مى‌فرمایند که یک نفر مخالف صحبت کند

دکتر طبا - عده هم براى رأى کافى نیست.

نایب رئیس - مخالف صحبت کرده است حالا نوبت موافق است آقاى ارباب (بعضى از نمایندگان - نیستند) آقاى ابریشم‌کار موافقید یا مخالفید؟ (ابریشم‌کار - بنده مخالفم) آقاى نریمان موافقید (نریمان - بلى) بفرمایید

نریمان - بنده قبل از ورود در اصل مطلب و بیان علل موافقت خودم با لایحه 14 میلیون لیره پشتوانه لازم می‌دانم مختصرى به عنوان مقدمه به عرض آقایان محترم برسانم تمام قوانین و تشکیلات بشر براى تأمین رفاه و امنیت آسایش و سعادت انسان به وجود آمده است منظور از تمام قوانین و مقررات که در جوامع انسانى به وجود آمده و وضع شده است جز حفظ منافع و مصالح اجتماع چیز دیگرى نیست هدف غایى و نهایى تمام قوانین و مقررات و تشریفات و تشکیلات این است که زندگى جامعه قرین امنیت و آسایش و نیکبختى باشد بنابراین هر موقع هر یک از مقررات و قوانین که به اقتضاى زمان و وقت وضع شده معلوم شد که مخل و منافى مصالح مى‌باشد باید در این اصول و قوانین و مقررات تجدیدنظر نمود و در آنها اصلاحات و تغییراتى که منطبق با مصلحت زمان باشد به عمل آورد مقصود بنده از این مقدمه این است که اگر یک روزى استطاعت این را داشتیم که معادل صد درصد اسکناس‌هایى که منتشر می‌کنیم پشتوانه در زیر زمین‌هاى بانک به شکل طلا و نقره و جواهرات نگاهداریم و یک مقدار ارز هم در بانک‌هاى خارجه به این عنوان ودیعه بگذاریم این سابقه و این عمل به هیچ وجه نباید مانع از این باشد که اگر روزى مصالح مملکت و مردم ایجاب کرد که یک قسمت جزیى از این دارایى که بى‌جهت در دست مخالفین ما مانده است به مصرف خرید کالاهاى ضرورى و مورد احتیاج عمومى برسد ما نباید آن قدر به اصطلاح قشرى باشیم که بگوییم خیر مرغ یک پا دارد و ما به هیچ وجه از تشریفات پشتوانه به میزان صد درصد بهاى اسکناس‌هاى در جریان تنزل نمى‌کنیم و پای‌مان را پایین‌تر نمی‌گذاریم مخصوصاً از این تنزل و کاهش پشتوانه به قدرى به تناسب ناچیز باشد که به هیچ وجه در ارزش اسکناس‌هاى ما مؤثر نباشد به موجب لایحه‌اى که امروز مطرح است جهت رفع ضیقه ارزى کشور که در نتیجه اجراى قانون ملى شدن صنعت نفت ممکن است ایجاد بشود به هیئت نظارت اندوخته اسکناس اجازه داده می‌شود حداکثر تا مبلغ 14 میلیون لیره از ارزهاى موجود در حساب پشتوانه را در صورتى که ضرورت ایجاب کند در اختیار دولت بگذارد و دولت مکلف است حداکثر در ظرف مدت یک سال آن مبلغ را از محل درآمدهاى ارزى دولت و شرکت نفت ملى ایران لیره تضمین شده به طلا به حساب اندوخته نشر اسکناس مسترد نماید - در مقدمه این لایحه هم تصریح شده است که این ارزها به مصرف تأمین واردات ضرورى کشور خواهد رسید.

به قرار توضیحاتى که آقاى وزیر دارایى در کمیسیون قوانین دارایى دادند کلیه ارزى که بابت پشتوانه در اختیار هیئت نظارت اندوخته اسکناس هست بالغ بر 17 میلیون لیره است و این 17 میلیون لیره فقط صدى 22 از پشتوانه را تشکیل می‌دهند بنابراین با برداشت موقتى این مبلغ فقط صدى 18 از پشتوانه کم می‌شود یعنى بعد از تصویب و اجراى این لایحه در صورتى که از تمام 14 میلیون لیره استفاده شود تازه پشتوانه اسکناس در جریان از صدى صد به صدى 82 تنزل خواهد کرد.

به طوری که آقایان نمایندگان محترم اطلاع دارند در دنیا براى پشتوانه اسکناس میزان و مأخذ تا حد معینى تعیین شده است و میزان پشتوانه در کشور‌هاى مختلف فرق مى‌کند و نسبت به مقتضیات خاص هر کشور در بعضى ممالک میزان پشتوانه حتى به صدى سى هم می‌رسد زیرا براى کشور‌هایى که میزان معاملات و داد و ستد‌ها و حوائج جارى اسکناس به واسطه کثرت عملیات و وسعت خاک توسعه امور اقتصادى و گردش امور مالى به ارقام سرسام آور می‌رسد.

تهیه و نگاهدارى پشتوانه به میزان صد درصد اسکناس‌هاى منتشره نه تنها لزومى ندارد و عملاً بى‌موضوع است بلکه به هیچ وجه هم عمل نیست و بر خلاف اقتصاد

+++

است که مقدار هنگفتى از ثروت ملى ما به اسم پشتوانه راکد بماند - هیچ وقت هم دیده نشده است که به این علت یعنى به دلیل فقدان پشتوانه میزان صد درصد در ارزش اسکناس‌هاى آن کشور‌ها تنزل و فتورى رخ بدهد.

بنابراین ارزش اسکناس و استحکام آن ارتباط با میزان پشتوانه ندارد به این معنى که می‌شود گفت ارزش و استحکام پول کشورى که فقط معادل صدى سى اسکناس‌هاى در جریان پشتوانه دارد از پول کشورى که صد درصد پشتوانه دارد کم‌تر است بلکه بر عکس اگر کشورى پولش داراى صد درصد پشتوانه باشد ولى مقدار این پول‌هاى کاغذى که در جریان است از آن مقدار و میزانى که براى حجم معاملات و داد و ستدهاى آن کشور ضرورت دارد زیادتر باشد به طور قطع و یقین داشتن صد درصد پشتوانه به هیچ وجه مانع از تنزل ارزش اسکناس یک چنین کشورى نخواهد گردید کما این که همین مسأله در مملکت خودمان در زمان جنگ گذشته به ثبوت رسید دیدیم که همین اسکناس‌ها با این که صدى صد پشتوانه داشت چون زاید بر احتیاج معاملات و داد و ستدها بود ارزش خود را تدریجاً به نسبت افزایش تعداد اسکناس در جریان از دست داد.

بنابراین موضوع پشتوانه و میزان آن با ارزش اسکناس ارتباط مستقیمى ندارد بلکه ارزش و قدر و قیمت اسکناس بستگى تام و تمامى با تناسب آن با میزان و حجم معاملات و داد و ستدهاى یک کشور دارد و مادام که این تناسب محفوظ باشد به فرض این که میزان پشتوانه به صدى 50 و حتى صدى سى هم تنزل نماید در ارزش اسکناس تنزلى حاصل نخواهد شد.

5 - ختم جلسه به عنوان تنفس.

نایب رئیس - آقاى نریمان تأمل بفرمایید عده براى مذاکره کافى نیست. پیشنهاد تنفس هم داده شده است.

کشاورزصدر - اینها مخالفت با دولت دکتر مصدق است اسامى آقایانى که جلسه را از اکثریت مى‌اندازند اعلام بفرمایید

نایب رئیس - با اجازه

آقایان پنج دقیقه تنفس می‌دهیم.

(پنج دقیقه بعد از ظهر به عنوان تنفس تعطیل و دیگر تشکیل نگردید)

نایب رئیس مجلس شوراى ملى - نورالدین امامى‏

+++

Parameter:294691!model&5137!print -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)