4 مرداد 1396 11:31:10
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏8

جلسه: 117 صورت مشروح مجلس روز پنجشنبه 10 آذر ماه 1311 (2 شعبان 1351)  

فهرست مذاکرات

1- تصویب صورت مجلس

2- اعلام الغای امتیاز دارسی از طرف آقای وزیر مالیه و بیانات آقایان اسفندیاری فهیمی دشتی و پیشنهاد آقای رهنما در تأیید و تصویب تصمیم مزبور

3- شور و تصویب لایحه اعتبار راه شمشک

4- بقیه شور اول لایحه تذکره از ماده 20

5- موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه


مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره‏8

جلسه: 117

صورت مشروح مجلس روز پنجشنبه 10 آذر ماه 1311 (2 شعبان 1351)

فهرست مذاکرات

1- تصویب صورت مجلس

2- اعلام الغای امتیاز دارسی از طرف آقای وزیر مالیه و بیانات آقایان اسفندیاری فهیمی دشتی و پیشنهاد آقای رهنما در تأیید و تصویب تصمیم مزبور

3- شور و تصویب لایحه اعتبار راه شمشک

4- بقیه شور اول لایحه تذکره از ماده 20

5- موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

مجلس یک ساعت و ربع قبل از ظهر به ریاست آقاى دادگر تشکیل گردید.

صورت مجلس پنجشنبه سوم آذر ماه را آقاى مؤید احمدى(منشى) قرائت نمودند. اسامی غایبین جلسه گذشته که ضمن صورت مجلس خوانده شده است :

غایبین با اجازه - آقایان : افشار - فزونی - آشتیانی- باستانی - چایچی - تربیت - مجد ضیایی - صفاری - فرشی - معتصم سنگ - حبیبی - اعتبار - مؤقر - آقا‌زاده - سبزواری - حاج غلامحسین ملک .

غایبین بی­اجازه - آقایان : ملک مدنی - تیمورتاش - میرزا سید مهدی خان فاطمی - ناصری - حاج محمدرضا بهبهانی - اسکندری - بیات - حاج حسین آقا مهدوی - عبدالحسین خان دیبا - بیات ماکو - مژده­ای - امیر عامری - مسعود ثابتی - قوام .

دیر آمدگان بی­اجازه - آقایان : حاج میرزا حبیب­الله امین - دکتر امیر اعلم - حاجی تقی وهاب زاده - بختیار - یونس آقا - دکتر سمیعی - همراز - قراگوزلو - حکمت .

1]- تصویب صورت مجلس‏[

رئیس- آقاى اسفندیارى‏

حاج میرزا حسن خان اسفندیارى- بعد از تصویب صورت مجلس‏

رئیس- آقاى فهیمى‏؟

فهیمى- بلى عرضى دارم.‏

رئیس- آقاى دشتى.‏

دشتى- بلى مطلبى دارم.‏

رئیس- آقاى رهنما.

رهنما- بعد عرض مى‌کنم.‏

رئیس- در صورت مجلس نظرى نیست؟(اظهارى نشد) صورت مجلس تصویب شد آقاى وزیر مالیه فرمایشى داشتید؟

-2]اعلام الغاى امتیاز دارسى از طرف آقاى وزیر مالیه و بیانات آقایان اسفندیارى فهیمى دشتى و پیشنهاد آقاى رهنما در تأیید و تصویب تصمیم مزبور[

وزیر مالیه- (آقاى تقىزاده) اگر چه آن مطلبى را که مى‌خواهم عرض کنم قبلاً توسط جراید آقایان مستحضر شده‌اند ‌ولى

+++

لازم است که رسماً هم به اطلاع مجلس شوراى ملى برسانم لذا به طور اجمال چند کلمه در این باب عرض مى‌کنم: مطلب این است که دولت امتیاز نفت جنوب را که در سى و یک سال قبل از این حکومت وقتى به یکى از اتباع انگلیس داده بود در ششم آذر یعنى یکشنبه گذشته آن امتیاز را ملغى کرد (صحیح است- احسنت) تفصیل و تاریخ این کار و مذاکرات این کار تا اندازه‌اى بر آقایان معلوم است و در همین جا چه از طرف ناطقین مجلس وشراى ملى چه از طرف نمایندگان دولت مذاکراتى در یکى دو ماه قبل از این در همین جا به عمل آمد. تا اندازه مسبوق هم هستند. این امتیاز یکى از جمله امتیازات و تعهداتى بود که قبل از استقرار مشروطیت در ایران به خارجه‌ها داده شده بود(صحیح است) ترتیب دادن امتیاز به حقوق مملکت به خارجه‌ها در آن زمان معلوم است (صحیح است) و حاجت به توضیح و تفصیبل نیست (صحیح است) و بنده نمى‌خواهم از ترتیب آن وقت که تا چه حد تقصیرى دهندگان و گیرندگان داشته‌اند ‌یا نداشته‌اند ‌حرف بزنم ممکن است گاهى یک کسى بگوید ما در آن وقت در زیر فشار بودیم و یا مجبور بودیم دادیم یکى دیگر هم بگوید اگر من نمى‌گرفتم دیگرى مى‌گرفت و من آمدم گرفتم ولى در هر حال چیزی که مسلم است این است که در اغلب موارد دهندگان و در همه موارد گیرندگان بى‌تقصیر نبوده‌اند (صحیح است).(کازرونى- همه متعدى بوده‌اند) به واسطه و وسایل مختلفه مى‌گرفتند این نوع امتیازات را ولى در هر صورت واضح است که این نوع امتیازات از این تنوع تعهدات در آن زمان‌ها با آن ترتیبى که بر همه آقایان معلوم است داده مى‌شد ممکن نبود و ممکن نیست که ضامن منافع مملکت بر نحو مطلوب واقع شود. (صحیح است) لهذا مملکت و اهل مملکت این نوع امتیازات عموماً و از این امتیاز بالخصوص همه ناراضى بودند (صحیح است) و همیشه یعنى از وقتى مشروطیت در مملکت پیدا شده است همیشه ملت و اهل مملکت و دولت‌ها همیشه از این نوع امتیازات ناراضى بوده‌اند (صحیح است) اما حالا درجه ناراضى‌گرى و دلیل ناراضى‌گرى بر حسب اشخاص مختلف است.(صحیح است) بعضى‌ها علم اجمالى دارند بعضى‌ها علم تفصیلى دارند. علم اجمالیش این است که کلیتاً آدم نخوانده باشد و درست اطلاع وسیع هم نداشته باشد ولى اجمالاً مى‌داند که در آن ترتیب و آن حالت و آن وضعى که بوده و در آن مواقع حقوق مملکت را به خارجه‌ها مى‌داده‌اند. آن دقتى که کاملاً تأمین منافع مملکت را بکند کاملاً در کار نبوده است.(صحیح است) و مطابق اقتضاى آن زمان بوده است.(صحیح است) اما آنهایى که به تفصیل واقف هستند تفصیلش را هم مى‌دانند که چرا عدم رضایت در کار بود تفصیلش این است و تفصیلش را من به طور اختصار عرض مى‌کنم تفصیلش این است که این امتیاز منافع مملکت را کاملاً تأمین نمى‌کرد.(صحیح است) البته دولت ایران همیشه به عهود و تعهداتش کاملاً عمل کرده و نگاه داشته و حفظ کرده است(صحیح است) شاید بعضى اوقات هم به عقیده بعضى در حفظ تعهداتش خیلى بیشتر از حق و حد هم افراط کرده است.(صحیح است) ولى باید یک قراردادى بین‌الاثنین مطابق مقتضاى این زمان باشد یعنى آن طورى که حالا دولت مى‌خواهد و مملکت مى‌خواهد منافع او محفوظ بماند منافعش محفوظ ماند. باشد این کار در این امتیاز تأمین نشده بود(صحیح است) این به همین جهت یعنى چیزى که تعلق به دوره قبل از استقرار مشروطیت دارد و خودش دلیل است که در نظر دولت وطن پرست و مملکتى که مى‌خواهد حیثیت و اعتبار و منافع او محفوظ بماند به نظر رضایت او نگاه نکند و دولت حق خودش مى‌دانست که این امتیاز را ملغى کند.(صحیح است) ولى دولت از این حق و از استفاده از این حق مدنى خوددارى کرد.(صحیح است)

+++

مقتضاى زمان یک چیزى است که به نظر دولت یکى از واضح‌ترین و قوى‌ترین دلایل است در کارها (صحیح‏است). در عین این که شاید در بعضى مواقع گفته شود فلان آدم یک سندى داده یا یک امضایى داده یا عهدى کرده است خوب است که آن عهد خودش را قول خودش را سند خودش را حفظ کند. ما تا ممکن بود خلاف این را نکردیم.(صحیح است) ولى حفظ امضاء و قولى که از طرف یک شخص ضعیف و عاجز در موقعی که صغیر یا بى‌رشد بود و به فشار از او گرفته شد براى جانشینان او هم از شرایط انصاف و عدالت و حتمى نیست خصوصاً که طرف هم مفاد همان سند غیر عادلانه را به درستى رعایت نکرده باشد و هیچ وقت دولت قصد این را نداشته است یعنى قصد و غرض مخصوصى نداشته است که به حقوق کسى تجاوز کند یا نسبت به یک مملکت و ملت و افراد یک مملکت بالخصوص نظر خوبى نداشته باشد و بخواهد که این نباشد و او باشد این خیالات هیچ وقت نبوده است(صحیح است) ولى مى‌خواسته است آنهایى که از این مملکت بهره مى‌برند آنها هم مقتضاى زمان را در نظر بگیرند مملکت ما حالا یک حالتى دارد و یک وضعى دارد که قابل قیاس با موقع و زمان قبل نیست.(صحیح است) ما تمام عهودمان را تبدیل کردیم تقریباً یک عهد نیست که ما تبدیل نکرده باشیم.(صحیح است) چرا؟ براى این که معلوم شد و طرفین هم دانستند که به مقتضاى این موقع با آن ترتیب قدیم نمى‌شود رفتار کرد و توافق شد و به رضایت طرفین تبدیل و تحدید شد.(صحیح است) اغب امتیازاتى که به طور ناصحیح داده شده بود و منافع مملکت را تأمین نمى‌کرد به رضاى طرفین غالباً تبدیل شد و بر اساس و پایه صحیحى گذاشته شد.(صحیح است) لذا در این مورد هم دولت به این که حق خود مى‌دانست که ملغى کند این را از آن خوددارى کرد و مذاکرات دوستانه کرد که به رضایت طرفین کار را بر یک اساس جدیدى بشود گذاشت که منطبق مقتضاى زمان و مطابق منافع مملکت باشد.(صحیح است) یعنى آن طورى که امروز بشود کرد (صحیح است) ولى در این باب اگر چه مذاکراتى از چهار سال به این طرف از گاه گاهى به عمل مى‌آید چه در ترتیب محاسبه چه در ترتیب اصل امتیاز. اینها را البته آقایان مى‌دانند که این محاسبه و این حق دولت هم سابقاً بنده اینجا یک وقتى یک مرتبه عرض کردم که این محاسبه به هیچ وجه متناسب با بهره حقیقى ایران از منافع نفت جنوب نبود (صحیح است).

(کازرونى- خودش هم اعتراف دارند) ولى دولت معذالک خوددارى مى‌کرد و همین طور مذاکرات هم در میان بود در تابستان گذشته مخصوصاً تقاضا شد از طرف دولت ایران که کمپانى یک نماینده مختارى اینجا بفرستد که در همین جا مطالب کاملاً تشریح و مطالعه شود و چیزى که منافع طرفین را تأمین کند و مقطوع باشد و مقتضاى زمان باشد ترتیب داده شود و به عرض مجلس برساند از فرستادن این نماینده کمپانى خوددارى کرد، امتناع کرد و نفرستاد و بالاخره کار همین جور و در همین حالى که بود به درازا کشید و آخرى نداشت لذا دولت بالاخره تصمیم گرفت که از حق خودش استفاده کند و این چیزى که از امتیازات دوره قبل از مشروطیت بود و هیچ مطابق منافع مملکت ایران نبود این را ملغى کند(صحیح است) و البته آقایان محتاج نیستند که بنده عین مراسله وزارت مالیه و تصمیم دولت را دوباره بخوانم در روزنامه‌ها درج شده است.(صحیح است) چنان که آقایان ملاحظه فرموده‌اند ‌در متن مراسله که از طرف وزارت مالیه مشعر بر الغاى مطلق این امتیازنامه به کمپانى نوشته شده است و اعلام شده است در همان حال هم اشاره به این شده است که دولت اساساً براى این که ترتیب جدیدى که کاملاً مطابق منافع ایران باشد داده شود امتناع ندارد. هم سابقاً گفته شد گفته شده بود چنان که عرض کردم نماینده بفرستد به اینجا ولى نفرستادند نماینده‌شان را و کار همین طور معوق ماند و دولت هم تصمیم قطعى بر الغاى آن گرفت(صحیح است احسنت) و آن را الغا کرد

+++

(صحیح است) و این را لازم بود که به عرض مجلس شوراى ملى برسانم (صحیح است احسنت خوب کارى کردید) و اطلاع رسمى بدهم.

افسر- همه تأیید مى‌کنیم الغا آن را (صحیح است)

رئیس- آقاى اسفندیارى‏

حاج میرزا حسن خان اسفندیارى- البته همان آقایان مستحضرند که در سنه 1319 امتیاز نفت جنوب به دارسى داده شد که حالا 32 سال تقریباً از اجراى این امتیاز مى‌گذرد بنده در اینجا البته نمى‌خواهم تنفیذى از سابقین کرده باشم یا خوش آمدى از حاضرین گفته باشم به جهت این که هم پادشاه، هم هیئت دولت، و هم مجلس شوراى ملى همه طالب حقیقت هستند. نه مایل و طالب غیر آن (صحیح است) ولى این فقره را هم نباید نگفته گذاشت که اگر این امتیاز امروز و در این عصر داده مى‌شد با آن ملاحظات و توجهاتى که اولیاى دولت در رعایت جزئیات کار و مصالح مملکت دارند طورى تنظیم مى‌شد که البته به رضایت عموم واقع مى‌شد ولى همان طورى که آقاى وزیر مالیه فرمودند وضع عملیات 32 سال قبل را با حالا نمى‌شود قیاس کرد و ترتیباتى که در آن موقع؟ به آن ترتیبات اقدام مى‌کردند به وضع و طرز حاضره نمى‌توان مطابقه و مقایسه کرد(صحیح است) و با همین تفصیلات در همین امتیاز نامه هم بعد از آن که به جریان افتاد از چندى بعد کم کم دولت متوجه این شد که بعضى نواقص در این امتیاز نامه هست و با کمپانى کم و بیش مشغول مذاکره شد حتى از 12 سال پیش به این طرف چندین مرتبه مذاکراتى به میان آمد ولى متأسفانه به نتیجه مطلوبه منتهى نشد بعد از آن که البته این طور پیش آمد و مردم دیدند که به واسطه عظمت این منابع نفتى ما و به واسطه این که روز به روز نفت در اقتصادیات دنیا یک نمایش مخصوصى دارد پیدا مى‌کند البته مردم متأثر بودند از این که حقوق دولت در این امتیاز نامه رعایت نشده است.(صحیح است) و آن حقى که دولت با همتى از این منبع بزرگ عایدى و ثروت مملکت خودش ببرد و استفاده کند این تأمین نشده و این فایده به او نمى‌رسد ولى کاملاً این فقره را مى‌دانستند که دولت حاضر با آن مراقبتى که در جزئیات امر دارند این مسأله را البته قابل توجه دانسته‌اند ‌و اقداماتى که لازم است مى‌کنند چنانچه از چهار سال پیشتر باز در این خصوص مخصوصاً مى‌دانند داخل در مذاکرات شدند ولى مخصوصاً ملت و مردم هم از این مسأله کمال نگرانى را داشتند و مایل بودند که هر چه زودتر دولت تصمیم خودشان را در این باب علنى بفرمایند چنانچه در خود مجلس هم البته نماینده افکار عموم هستند نماینده ملت هستند مکرر چندین مرتبه مذاکراتى شد و در روزنامه‌جات هم که آنها مترجم نیات و احساسات مردمند در اوقات مختلفه در این باب مقالاتى نوشته و تذکراتى داده شد ولى ضمناً همه مى‌دانستند که دولت متوجه مسأله هست تا این که بعد از مراجعت موکب همایونى روزنامه ایران یک مژده به مردم طبع و نشر کرد البته این مسأله در افکار عامه یک هیجان مخصوصى پیدا کرد و همه منتظر شدند که نتیجه اقدام را ببینند چیست تا پریروز در جراید متن مراسله وزارت مالیه را همگى خواندند و حقیقتاً این شادمانى و انبساطى که پیدا شد قابل مقاسیه با هیچ شادمانى و هیچ مسرتى نمى‌تواند باشد(صحیح است) این بود که با یک هیجان و یک استقبالى این مسأله را همه تلقى کردند و اما در اینجا البته بایستى به عقیده بنده بگویند که این امتیاز با همین حال حاضرى که هست دو عیب پیدا کرده بود یک خود این امتیاز در آن موقع البته با آن وضعى که فرمودند و با وضعیات آن موقع تنظیم شده بود یک دیگر هم بایستى انصاف داد که در جریان عملیات اجراى این امتیاز رعایت همین امتیاز هم به همین قدر نشده است.(صحیح است) ملاحظه فرمودند که این امتیاز سه مسأله دارد که کمال اهمیت را به عقیده ما داشت یکى مسأله حقوق دولت است از بابت کمپانى اصلى و کمپانی‌هاى فرعى و دیگر طرز معامله کمیسر دولت در این امتیاز و سوم طرز استخدام مستخدمین که بایستى براى کمپانى استخدام شوند و در همه

+++

این سه فقره به طورى که ملاحظه فرموده‌اید مدلول خود امتیاز هم اجرا نشده است.(صحیح است) و البته بنده ناچارم این را بگویم که سهل انگارى و غفلت از رعایت این مواد ضررش بیشتر از ضرر خود امتیاز بود به جهت این که امتیاز خوش البته یک قدرى ناقص‏ بود. ولى این رعایت‌ها هم که نشد البته آن ضرر را تکمیل کرد (کازرونى- به خودى خود ملغى بود) این بود که دولت و مردم با کمال مسرت این مسأله را تلقى کردند و امروز هم که حضرات آقایان وزرا و آقاى وزیر مالیه اظهاراتى فرمودند و رسماً به مجلس اطلاع دادند این شادمانى و این مسرت تکمیل شد.(صحیح است) ولیکن در اینحا بنده بایستى این را بگویم بنده خودم یعنى بنده تصور مى‌کنم که این شادمانى مردم از این بابت نیست که الغا امتیاز دارسى شده است بلکه از بابت این است که مردم مى‌بینند که در تمام جزئیات مسائل با یک دقت و با یک مراقبتى دولت توجه دارد به استیفاى حقوق مملکت و سهل‌انگارى نمى‌کند.(صحیح است) این اصل هم از براى مملکت و هم براى مردم کمال مسرت و کمال شادمانى و امیدوارى را مى‌آورد و همان طورى که آقاى وزیر مالیه فرمودند حق گذارى دولت در جاى خودش همیشه مرعى بوده است و واقعاً در تمام کارها با کمال متانت و رزانت اقدام کرده‌اند ‌و در این کارها هم همین مذاکرات چهار ساله حاکى بر این است که آنچه که وظیفه خودشان است کوتاهى نفرموده‌اند ‌باز هم در اینجا حقى گذاشتند که اگر چنانچه فلان کمپانى پیشنهادى مطابق حقوق و مصالح مملکت کرد. (کازرونى- البته او حق تقدم دارد) البته آن پیشنهاد را قابل توجه قرار خواهیم داد و اگر کوتاه بایید دیگر البته گله از دولت ایران نخواهد شد دولت موظف است که وظیفه خودش را در موقع خودش اجرا کند.(صحیح است)

رئیس- آقاى فهیمى‏

فهیمى- تصمیمات دولت و بیاناتى که آقاى وزیر مالیه بیان فرمودند و شرحى را که آقاى اسفندیارى اظهار فرمودند عین مقصود و منظور عموم ملت است.(صحیح است) این موضوع چندین سال است که یکى از ایده‌آل‌هاى ملت ایران حساب مى‌شود نهایت در ایام گذشته رسیدن به کوچک‌ترین مقصودى براى مردم خیلى اشکال داشت و حرف نمى‌زدند این ایام خوشبختانه در تحت توجهات اعلیحضرت همایونى بزرگ‌ترین آمال و مقصود ما همیشه عملى است و به سهولت مى‌توان نایل شد این است که در این چند سال متدرجاً مذاکرات و نیات خود را در این امر اظهار کردند و مشاهده شد چند شب قبل که ابتدا روزنامه اطلاعات به طور فوق‌العاده این خبررا به اطلاع عامه رساند در حقیقت یک وجد و سرور فوق‌العاده‌اى در عموم مشاهده و پیدا شد که به آرزوى دیرینه خودشان رسیده‌اند ‌مردم همه چیز فوق‌العاده نمى‌خواستند در این مدت مى‌گفتند باید آن حق ملم خودمان را کاملاً مطالبه کنیم و بخواهیم بنده گمان مى‌کنم خود کمپانى نفت جنوب هم منکر نباشد که در موقع انعقاد این امتیازنامه عدم اطلاع به عدم توجه اولیاى امور وقت از یک طرف و معلوم نبودن اهمیت نفت در دنیا مثل امروز از طرف دیگر طورى پیش آمد که این امتیاز به نفع دولت ایران بسته نشد عدم اطلاع اولیاى امور از خود امتیازنامه بیشتر مى‌شود استنباط کرد زیرا آقایان ملاحظه فرموده‌اند ‌در یکى از مواد قید شده است سالى دو هزار تومان که از قدیم عملیات اراضى نفت داده مى‌شد این را کمپانى بدهد براى یک امتیازى که سالى صدها میلیون داد و ستد و عایدى دارد سالى دو هزار تومان چه اهمیتى داشت این مطلب معلوم مى‌کند که آنها انتظار فایده از این کار نداشتند سهل است مى‌ترسیدند که دو هزار تومان هم از دست‌شان برود که این احتیاط را هم پیش‌بینى کرده‌اند ‌خوب حالا اگر در یک روزى یک کسى آمد در یک خانه نشست و اجاره کرد و بعد یواش یواش خواست حقوق مؤجر را از بین ببرد و همه جور ضرر بزند آیا مؤجر نباید حرف بزند البته باید در مقام استیفاى حقوق خودشان بربیایند امروز به حمدالله وضعیت مملکت ایران نسبت به سابق تفاوت‌هاى خیلى فاحشى کرده است مردم ایران نسبت به قبل از مشروطه کاملاً به حقوق خودشان پى برده‌اند ‌و مى‌بینند که در سال مبلغ کلى از دست آنها مى‌رود ملاحظه مى‌فرمایید همان طورى که

+++

آقای اسفندیاری اینجا اشاره فرمودند مطابق متن کنترات هم با ما عمل نمی‌شود هشتصد هزار نهصد هزار لیره به دولت انگلیس مالیات می‌دهند ولی حقوق مالکیت خود ایران سیصد هزار لیره آخر این در کدام قانون است! منحصر به این هم نیست علاوه بر این مالیاتی که قبلاً می‌دهند بعد هم که دیو یداند را برای صاحبان سهام معین می‌کنند از سهام مجدداً یک صدی 25 مالیات کسر می‌شود در حقیقت ما دلال مظلمه هستیم از عواید خودمان از دارایی خودمان کمک به خارج می‌دهیم البته آنها خرج دارند ولی ما هم خرج داریم سرمایه ما کمک و سوبزیت برای دیگران نباید باشد حالا هم همین طور که دولت در نظر گرفته و همین طور که افکار عمومی متوجه است ما در مقام ضدیت و مناقشه با کمپانی نیستیم ما در مقام مطالبه حق خودمان هستیم البته هر کس با ما بهتر و بیشتر با منافع ما موافقت بکند ما هم با او همراه هستیم و با شرایط مساوی البته به کمپانی فعلی شاید رجحان و حق تقدم بدهیم اما از ما نباید توقع داشته باشند که از منافع حقیقی خودمان و از حق مسلم خودمان صرف‌نظر کنیم و با این که ضرر متوجه ما می‌شود و با این که ملاحظه اتباع ما نمی‌شود و با این که منافع ما را در درجة ثانی منافع خودشان قرار می‌دهند معهذا صاحب امتیاز باشند و نباید ملغی شود! امیدواریم که هیچ وقت همچو توقعی از ما نشود و ما هم تا می‌توانیم مقاومت در مقابل حفظ و نگاهداری حقوق خودمان خواهیم کرد و در ضمن تشکرات خودمان از دولت در مقابل این اقدام و تصمیمی که فرموده‌اند انتظار داریم آن را تعقیب و تکمیل بکنند عملیات خودشان را و مطمئن باشند که مجلس شورای ملی و افراد ملت هم با آنها کاملاً موافقت و همراهی خواهند کرد که انشاءالله موفقیت کامل حاصل شود.

(نمایندگان احسنت- صحیح است)

رئیس- آقای دشتی

دشتی- بنده وقتی که اجازه گرفتم قصدم این بود که از هیئت دولت تشکر کنم و دولت را به این اقدام وطن‌خواهانه که انجام داده‌اند بستایم و این را هم عرض کنم که این تشکر بنده تشکر از جانب خودم نیست بنده معتقدم که دولت در این اقدام خودش فقط مظهر اداره ملت بوده است مظهر افکار جامعه بوده است بنده روز دوشنبه رفته بودم خیاطی برای امتحان لباس خودم خیاط من به من تبریک گفت بنده خیال کردم به مناسبت عید مبعث تبریک گفت گفتم عید دیروز بود گفت خیر از برای الغا امتیازنامه دارسی تبریک می‌گویم در این ضمن که لباسم را امتحان می‌کرده چندین نفر اشخاص مختلفه و متفرقه آمدند و همه به همدیگر تبریک می‌گفتند و با یک صورت بشاشی از این اقدام دولت صحبت می‌کردند واقعاً مثل این که یک عیدی است. بنده شعف و وجد عمومی که از الغا امتیاز نامه دارسی در افراد مردم دیدم حتی در وقت الغا کاپیتولاسیون هم ندیدم (صحیح است) در صورتی که آقایان می‌دانند الغا کاپیتولاسیون یکی از مهمترین اقدامات دولت بوده است (صحیح است) کمک بزرگی به حیات سیاسی مملکت کرده است با وجود این مردم نسبت به الغا امتیاز نامه دارسی بیشتر اظهار وجد و شعف می‌کردند و بنده واقعاً متحیر شدم که علت این چیست بعد به نظرم خودم این طور رسید که عملیات کمپانی نفت جنوب در مقابل دولت و ملت به درجه‌ای بد بوده است که نفرت عمومی را نسبت به خودش ر این مدت جلب کرده است.

ملاحظه بفرمایید که استناد به یک ورق پاره که جهالت و پول دوستی آن را امضاء کرده بود یک شرکتی در سال میلیون‌ها از این مملکت می‌برد آن وقت برای دادن صدی 16 دولت منشبث به انواع فرمالیته و فرمول‌ها می‌شدند که این را کم بکنند، اگر یک روزی حقیقتاً محاسبین زیر دست بخواهند حساب کمپانی را رسیدگی بکنند آن وقت خواهید دید که به شما صدی در 100 صد در 200 ضرر وارد آمده است (صحیح است) یک شرکتی که یک امتیازی گرفته است ترتیب امتیاز گرفتن آن وقت‌ها هم معلوم بوده است دوباره سلطنت و دولت به منتهی درجه بی‌اطلاع و جاهل و بی‌بصیرت بودند و نمونه بی‌اطلاعی‌شان همین نکته بود که آقای فهیمی هم تذکر

+++

دادند و خیلی خوب نکته بود که گفتند وقتی که کمپانی امتیاز نفت را گرفت قرار گذاشتند که هر سال دو هزار تومان به دولت بدهند از بابت پول مالیاتی که سابقاً راجع به نفت اهالی به دولت می‌دادند تا این اندازه دولت بی‌اطلاع بوده است و آمده‌اند این امتیاز را به این صورت از دولت گرفته‌اند آن وقت برای دادن صدی شانزده انواع فرمالیته بازی را درمی‌آورند و انواع مخارج تراشی را می‌کنند برای این که حقوق دولت ایران را کم منظور بدارند.

در سال گذشته از یک میلیون و دویست هزار لیره به سیصد هزار لیره تنزل دادند این یکی از عملیات کمپانی است در مقابل دولت اما در مقابل مردم در مقابل مردم هم انواع تعدیات را کرده‌اند کسانی که در خوزستان بوده‌اند و به آنجا سفر کرده‌اند اینها را خیلی خوب می‌توانند بفهمند که کمپانی با مردم چه جور رفتار می‌کند مثلاً اگر از لندن دستور می‌رسید به کمپانی که یک قدری صرفه‌جویی در مخارج بکنند بلافاصله کمپانی هر چه عمله‌جات بود بیرون می‌کرد مستخدمین انگلیسی سه هزار تومان 4 هزار تومان ده هزار تومان حقوق می‌گرفتند دست به ترکیب آنها نمی‌زدند اما صد تومانی را می‌کردند هشتاد تومان،‌هفتاد تومانی را می‌کردند پنجاه تومان به همین ترتیب از حقوق‌شان کسر کردند و از بین بردندشان. علاوه بر اینها که عرض کردم هر وقت کمپانی می‌خواست صرفه‌جویی کند اعضا ایرانی را بیرون می‌ریخت مثلاً برای اجزاء خودشان آب لوله‌ می‌دهند چراغ می‌دهند یک نفر از مستخدمین ایرانی که در نفت جنوب بود در چهار سال پیش برای من نقل می‌کرد از مأموریتی بود که ماهی صد و بیست تومان داشت بهش منزل داده بودند ولی آب لوله نداده بودند گفت من رفتم شکایت کردم چرا آب لوله به ما نمی‌دهید شما به تمام مستخدمین چراغ می‌دهید آب لوله می‌دهید چرا به من نمی‌دهید گفت شما ایرانی‌ها عادت ندارید آب لوله بخورید. شما آب شط را می‌توانید بخورید این طرز رفتار کمپانی بود با ایرانی‌ها مثلاً حقوقی که به اجزا می‌دادند یک تفاوت فاحشی مابین ایرانی و انگلیسی بود اگر مهندس انگلیسی بود هزار تومان حقوق می‌دادند اگر همان مهندس عین آن کار را می‌کرد و ایرانی بود دویست تومان سیصد تومان بیشتر حقوق بهش نمی‌دادند این یک قسمت از عملیات کمپانی نفت جنوب بود. یکی از آقایان وکلا نوشته است راجع به قیمت نفت که من یادم آمد در پنج سال پیش از این که به خوزستان رفته بودم تمام زارعین یعنی آن کسانی که تلمیه گذاشته بودند شکایت می‌کردند که قیمت نفت تقریباً دو برابر قیمتی است که در عراق می‌فروشند نفت ما را می‌بردند به عراق تقریباً نصف قیمت اینجا ارزان‌تر می‌فروختند و از این حیث یک لطمات زیادی به عمران خوزستان وارد آورده بودند. عده زیادی ایرانی‌های دشتی و دشتستان از سایر نقاط هم زردشتی‌ها آمده بودند آنجا تلمبه نصب کرده بودند برای زراعت به واسطه همین گران کردن نفت خام تمام تلمبه‌هاشان را برداشتند و رفتند (کازرونی- نفت در بوشهر دو برابر قیمت طهران است) به قول آقای کازرونی نفت در بوشهر گران‌تر از طهران است علاوه بر اینها کمپانی نفت جنوب مستخدم زیادی از هندوستان می‌آورد به ایران ملاحظه بفرمایید مستخدمین هندی که مردمان تکنیسین نبودند حتی سر عمله و منشی را هم از هندوستان می‌آوردند و بالاخره در سرزمین مجد و افتخار هخامنشی‌ها در سرزمینی که به دست اسرای رومی سد شادروان بسته‌اند هندی‌ها بر ما تحکم می‌کردند یکی از جوان‌ها در روزنامه شفق سرخ راجع به اهمیت نفت‌خانه مقاله نوشته بود که عمق چاه‌های آنجا چه قدر است و از این حیث نفت‌هایش اهمیت دارد و در آینده یک مسجد سلیمان بزرگی خواهد شد این جوان را از اداره بیرون کردند به تهمت این که این اسرار اداری را فاش کرده است مقاله که در روزنامه نوشته بود اسرار اداری نبود نوشته بود نفت‌خانه خیلی مهم است می‌دانید چرا او را بیرون کردند؟ برای این که مبادا یک نفر ایرانی با خارج مربوط باشد بفهمد که نفت اهمیت دارد به دولت و افراد ملت خودش بفهماند که نفت خام چه قدر مهم است

+++

و از این حیث بود که بیشتر از هندوستان عمله مى‌آوردند به خوزستان چون هندی‌ها بیشتر تحمل مى‌کردند تحکمات آنها را و کمپانى نفت جنوب اصلاً کمپانى نبود کمپانى نفت جنوب یک حکومتى بود در قلب حکومت ایران کمپانى نفت جنوب در شش سال پیش از این که بنده دیدم پلیس داشت سوار داشت آدم مسلح داشت علاوه بر اینها اداره دیپلماسى و اداره سیاست داشت که رابطه‌هاى سیاسى داشتند با عراق با شیخ خزعل و البته از پنج شش سال به این طرف که دولت نفوذ خودش را در اقطار مملکت بسط داده است خاتمه داد به این وضعیت (صحیح است) چون خاتمه داده بود آنها دیگر نمى‌توانستد هر کار که دلشان مى‌خواست بکنند در دو سه سال پیش از این درست یادوم نیست یک عدده از عمله‌جات ایرانى تقاضاى اضافه حقوق کرده بودند البته ازدیاد حقوق هم چیزى نبود مثلاً ده تومانى را یازده تومان مى‌خواستند بکنند براى این که اینها را بد عادت نکنند متهم‌شان کردند به بلشویکى و بالاخره متوسل شدند به حکومت خوزستان حکومت خوزستان هم از براى این که بهانه اینها را رفع کند و درب دهان اینها را ببندد مجبور شد تقریباً دویست سیصد نفر را تبعید کند مردم را از خانه و لانه‌شان بیرون کردند بنده خودم کسانى را دیدم که چشم‌شان ناقص شده پانزده سال ده سال دوازده سال در کمپانى نفت جنوب خدمت کرده بودند معذالک اینها را بیرون کردند و یک شاهى مدد معاش به آنها نداده‌اند ‌در صورتى که اگر در حساب کمپانى ببیند مبلغ زیادى مدد معاش براى اجزاى خودشان منظور کرده بودند ولى نسبت به ایرانى‌ها این طور رفتار مى‌کردند. کمپانى نفت جنوب تنها یک کمپانى ساده نبود کمپانى در کمپانى بود از سرمایه ما با کمپانى‏هاى دیگر شرکت مى‌کرد با چندین کمپانی‌هاى حمل و نقل و استخراج نفت شرکت مى‌کرد ولیکن از منافع آنها هیچ به ما نمى‌داد این هم یک قسمت بى اعتدالی‌هایى بود که کمپانى مى‌کرد.

آقایان به خاطر دارند دو سه ماه قبل بنده یک سؤالى از آقاى وزیر مالیه کردم راجع به حق‌السهم دولت ایران که آقاى وزیر مالیه هم یک جواب مشروح متین مفصلى دادند همان روز نماینده محترم شیراز آقاى نواب به من صورت مذاکرات سالیانه کمپانی نفت جنوب را نشان دادند از قرارى که ایشان نقل مى‌کردند یک هیئت منصفه‌اى هست که معمولاً رسیدگى مى‌کند به حساب کمپانى این کمپانى یک هیئت منصفه در زیر حساب کمپانى نفت جنوب صریحاً نوشته‌اند ‌که اگر حقوق دولت ایران را کاملاً و صحیحاً بپردازیم این حساب صحیح است. این معنیش واضح است که کلاه سر دولت ایران گذاشته‌اند ‌و حساب سازى کرده اند. بنده حقیقتاً خیلى ظنین هستم و احتمال قوى مى‌دهم که این کمپانى نفت جنوب یک مقصد سیاسى هم بر ضد دولت ایران داشته است البته آقایان به خاطر دارند که در پنج شش سال اخیر دولت حق‌السهمى که از کمپانى نفت جنوب مى‌گرفت به حساب ذخیره مملکتى مى‌گذاشت حساب ذخیره ملکتى یعنى چه؟ حساب ذخیره مملکتى به مصرف حیاتى‌ترین اقدامات دولت مى‌رسد به مصرف مهمات قشونى به مصرف کشتى‌هاى جنگى و همچنین اسعارى که محل احتیاج دولت بود به عقیده بنده این تنزل و کمتر دادن حق‌السهم دولت ایران صدمه مستقیمى است به حیات دولت ایران مبنى به این قبیل ملاحظات است که مردم به کمپانى نفت جنوب بدبین بودند و الغا امتیازنامه دارسى را بیشتر از الغا کاپیتولاسیون با شوق و شعف تلقى مى‌کردند.

(کازرونى- البته)

بنده در خاتمه عرایضم این را باید عرض کنم که در اجتماع هیچ چیزى قوى‌تر و نافذتر از از اداره ملت نیست هر سرى در مقابل اراده ملت بادى خاضع باشد جون ستوارت مل که یکى از متفکرین بزرگ انگلیسى است مى‌گید هیچ ادعایى صحیح‌تر و منطقى‌تر از ادعاى یک ملتى که حقوق خودش را مطالبه مى‌کند نیست یعنى وقتى ملتى ادعاى حقوق خودش را کرد این ملت رشید است و باید حق او را بهش داد.

درباره گذشته یعنى اوضاع قبل از مشروطیت برای ایران یک سلسله مصائب و بدبختى‌هایى تهیه کرده بود (صحیح است) و بندهاى زیادى به دست و پاى ما بسته بود به طورى که

+++

ملت ایران قادر به هیچ حرکت نبود و براى هیچ یک از اصلاحات خودش قادر به حرکت نبود یعنى با آن قیودى که دربارهاى سابق براى ما گذاشته بودند ما هیچ کارى نمى‌توانستیم بکنیم نه در اقتصاد نه در سیاست نه در اجتماع مردمانى شده بودیم دست بسته مقابل اراده و مطامع خارجی‌ها- مردم این مسأله را احساس کردند نهضت مشروطیت ایران شد نهضت مشروطه عبارت از یک طغیان و یک سرکشى بود بر ضد اوضاع خراب دربار سابق البته خیلى از آقایانى که اینحا هستند از کسانى بودند که جزء آزادیخواهان و مشروطه طلب‌هاى بیست و شش سال قبل هستند. آقایان مى‌دانند که در آن وقت یک سلسله آمال و ایده‌آل‌هایى در قلوب مردم بود در موقعى که رژیم تغییر کرد و مشروطیت شد مردم یک سلسله ایده‌آل‌هایى داشتند که عبارت بود از ملغى کردن و لغو کردن تمام آن چیزهایى که جلو ترقیات ملت بسته بودند. (افسر- هشتاد و سه امتیاز بود که لغوش را مى‌خواستیم) بلى یک قسمت کارهاى منفى و بد یعنى لغو شدن بعضى چیزها یک قسمت هم چیزهاى مثبت بود که دل‌شان مى‌خواست اینها بشود.

متأسفانه در اوایل تغییر رژیم یک قسمت به واسطه اوضاع سیاست بین‌المللى آن وقت و یک قسمت هم به اسطه ضعف روح زمامداران ایران این آمال ملی صورت تحقق پیدا نکرد ولى این را هم عرض می‌کنم که در عین حال که تحقق پیدا نکرد روز به روز این آمال شدیدتر مى‌شد از ابتداى مشروطیت تا سوم حوت 1299 روز به روز این آمال شدیدتر مى‌شد تا کودتاى 99 ما از آن روز داراى یک حکومت فعال وطن پرست رشیدى شدیم که این آمال ملى را یک به یک شروع به تحقق داد یعنى اعم از قسمت منفى و قسمت مثبت. حکومت بعد از 299 شروع به کار کرد و البته بنده لازم نیست دیگر شرح بدهم همه آقایان درست به طور تفصیل مى‌دانند از قبیل الغا کاپیتولاسیون تعرفه مستقل گمرکى یا ایجاد قشون یا طرق شوسه یا راه آهن یا بانک ملى یا الغاى اسکناس‌هاى بانک شاهنشاهى بالاخره اینها همه جزو ایده‌ال‌هاى ملت ایران بود و امروز رسیده است به الغاى امتیازنامه دارسى. بنده از طرف عموم ملت ایران این رشادت فکرى را تهنیت مى‌گویم (صحیح است) براى یک ملتى که مواریث بد گذشته دست و پاى او را بسته است اول درجه یک حکومتى لازم است که آن حکومت رشید و شجاع و قوى باشد و بالاخره پایش را از دایره که گذشتگان برایش کشیده‌اند ‌بیرون بگذارد و بالاخره اگر ما مى‌خواستیم همان کارى را که دربار سابق کرده بود قبول کنیم اگر ما مى‌خواستیم همان اوضاعى را که قبل از مشروطیت موجود بود آنها را تصدیق کنیم و مشروع بدهیم ما یک قدم نمى‌توانستیم جلو برویم مى‌بایستى تمام آنها را لغو و نسخ کنیم و هر یک از آنها که برخلاف مصالح مملکت است باید لغو کنیم براى این که نمى‌شود یک ملتى را محکوم به مرگ کرد. (صحیح است) یک ملتى که مى‌خواهد آزاد باشد باید هر چیزى که بر ضد منافع و مصالح او باشد از بین ببرد و این کارها را تنها ما نکردیم همه حکومت‌هاى انقلابى دنیا این کار را کرده‌اند ‌هر حکومت انقلابى که روى کار آمد اول کارش این بود که نسخ کرده تمام مقرارتى که حکومت قبل قرار گذاشته است. تمام آنها را نسخ کرده آن وقت بعدش مطابق مصالح خودش و مطابق تراضى طرفین یک ترتیب جدیدى درست کرده پس بنابراین بنده ثانیاً تبریک مى‌گویم به دولت در این رشادت و شجاعتى که در کارها ابراز کرد و باین اندازه وطن پرستى و دقتى که در کارهاى مملکتى کرد.(صحیح است)

رئیس- عده زیادى از آقایان براى ابراز احساسات مسرت آمیز خودشان اجزه خواسته‌اند ‌حق هم دارند- موفقیت‌هاى ملى شایسته شادمانى و پیشرفت‌هاى اجتماعى در خور مسرت و خشنودى است(صحیح است) این کامکاری‌ها و موفقیت‌ها آقایان را به نشاط و هیجان آوررده است. (صحیح است) و همه میل دارند که احساسات خودشان را ابراز و اظهار کنند(صحیح است) و از موجد و مسبب این خوشبختی‌ها یعنى دولت اعلیحضرت پهلوى

+++

حق شناسى و سپاس گذارى نمایند.(صحیح است- صحیح است) ولى به نظر بنده بهترین طرز و نیکوترین رویه براى فهماندن این مقصود چنان که آقایان مایلند این است که یک باره و با یک صدا این اقدام پر افتخار را با رأى و تصدیق خودشان تأیید فرمایند و از این نیکنامى بهره و سهم بگیرند و خوشبخاته آقاى رهنما نماینده محترم براى عملى شدن این منظور راهى اندیشیده و پیشنهادى تدارک کرده‌اند ‌و این است که قرائت مى‌شود:

اینجاب پیشنهاد ذیل را تقدیم مى‌دارم‏

مجلس شوراى ملى موافقت خود را به تصمیم اخیر دولت راجع به الغاى امتیازنامه دارسی ابراز و اقدام دولت را در این موضوع تأیید و تحسین مى‌نماید.

رئیس- آقاى رهنما

رهنما- بنده این پیشنهاد را که تقدیم کردم سابقه با فکر و نظریات رفقا و همکارهاى خودم داشتم و مى دانستم که مجلس شوراى ملى میل دارد در این موقع مهم مواقعى که ممکن است در مقابل این تصمیم رشیدانه دولت تشبثاتی در خارج مملکت بشود مجلس شوراى ملى دوش به دوش دولت بروند و تکیه به او بدهند و دولت را تکیه گاه خودش قرار بدهد.

بنده این پیشنهاد را تقدیم کردم تا در این قسمت هم مشارکت شده باشد ولى یک قسمت نظریاتى است که بنده لازم مى‌دانم عرض کنم براى این که در مقابل هر جریان مهم هر منفعت بزرگى که شما براى مملکت خودتان تأمین کنید منفعتى که در سابق دیگران مى‌خواستند ببرند و مى‌بردند بدیهى است که تشبثاتى در اطراف آن تولید مى‌کنند و بدیهى است که عمل مى‌کنند اقدام مى‌کنند پروپاکانت و تبلیغ مى‌کنند ما هم ایرانی‌ها هم با کسانى که بتوانیم با افکار عمومى تماس پیدا کنیم بایستى چه قبل و چه بعد از آنها حرف بزنیم و از منطق و دلیل و تصمیمى که گرفته‌ایم مدافعه کنیم آقاى وزیر مالیه بیاناتى فرمودند خیلى مفید که البته تأیید کننده اظهارات نمایندگان محترم بود شاید خود آقاى وزیر مالیه از نقطه‌نظر سمتى که دارند البته از بیانات مفصلى خوددارى مى‌کنند ولى براى ما از نقطه نظر سمتى که داریم همیشه این آزادى محرز است و کامل‌تر مى‌توانیم صحبت کنیم. قرارداد دارسى براى ما چه بود؟ قرارداد دارسى دو قسمت بود یک قسمتش روز اول طرفش ما بودیم یک قسمت در اول دارسى بود و در درجه دوم اکثریت سهام دارانى بودند که خریده بودند به قول یک نویسنده‌اى که یک متابى راجع به نفت ایران در انگلستان نوشته و ترجمه شده (حالا این یا افسانه است یا صحیح است) مى‌نویسد: که امتیازنامه دارسى را در روى کشتى یک کشیشى ربود بدون این که دارسى بفهمد حالا آن کشیش که بود؟ برد و تسلیم انتلژنت سرویس کرد و سهام را ربودند چرا ربودند براى این که نفت دردنیا بعد از قضییه دیزل آن مردى که انقلاب در صنعت دنیا انداخت نهایت درجه اهمیت را پیدا کرد یک نفر آلمانى دیزل نام آمد و سوخت زغال سنگ را تبدیل کرد به سوخت نفت. مقدار حرارتى که نفت مى‌داد چندین برابر از ذغال بیشتر بود این وضعیت یک وضعیت بزرگى براى تمام ممالک شد من جمله ممالکى که تکیه به قواب بحرى خودشان داشتند و با ذغال سنگ زندگانى مى‌کردند حمل ذغال سنگ خیلى مشکل بود جا خیلى زیاد مى‌خواست درجه حرارتش خیلى کمتر بود و دیزل آمد و موتور دیزل را درست کرد و این تغییر را داد آن وقت بود که حق مى‌داد به او که مى‌گوید امتیازنامه دارسى را از خود دارسى در روى کشتى یک کشیش طورى از او ربود که نفهمید یکى از زمامداران انگلستان در یک کتابى که نوشته و پنج جلد است در آنجا مى‌نویسد من شب‌ها نخوابیدم براى این که فکر مى‌کردم اگر ما مى‌خواستیم آن قسمت را تعقیب کنیم و موتورهاى ذغالى خودمان را تبدیل به موتورهاى نفتى کنیم نفت نداریم آن وقت بود که امتیازنامه دارسى بسته شد و نشان مى‌دهد که تا چه اندازه این امتیاز خدمات بزرگى براى دیگران کرد در صورتى که براى ما که صاحب آن بودیم

+++

در پرداخت قسمت حقوق ما یعنى قسمت شانزده درصد شاید یک وضعیتى ایجاد شد که دائم به ضرر ما بود و جاى تردید نبود که یکى از خود انگلیسی‌ها که رفته است و رسیدگى کرده است (آرمیتاژ اسمیت) راپورتى داده است که در آنجا تخلفات کمپانى را بیان و پس از آن در نتیجه رسیدگى حساب هشتصد هزار لیره از آنها پس گرفت شرح داده شده است پس از نقطه‌نظر سیاست و اقتصاد براى یک طرف این قدر اهمیت داشت و براى ما آن قدر کوچک بود- از نفت ما یک شرکت‌هایى تأسیس شد شرکت‌ها دامنه‌اش توسعه پیدا کرد در این شرکت‌ها مطابق امتیازنامه ما حق داشتیم و باید به ما از عواید شرکت‌هاى فرعى سهم مى‌دادند و ندادند یک مدتى ندادند به چه عنوان بود؟ به عنوان این که این شرکت‌ها متعلق به ما نیست تا این که بالاخره وزارت مالیه درتاریخ‌های قبل دقت و اقداماتى در اطراف قضیه کرد و رفتند و در حدود هشتصد هزار یا یک میلیون لیره به وسیله رسیدگى به حساب پس گرفتند یعنى ثابت شد و حقى را که به ما نداده بودند پس گرفتند این تخلفات که دامنه‌اش خیلى وسیع است باعث شد که دولت ایران تصمیم خود را گرفت تخلفات کمپانى را نمى‌خواهم حالا آن قسمت‌هایى را که خود آقایان نمایندگان گفتند بنده هم حالا بعضى از آنها را بیان کنم از آن جمله کارخانه تصفیه در لندرسى یکى از بنادر انگلستان تهیه کرده و دستگاه عظیمى برپا داشتند و تصفیه مى‌کنند البته آقایان مى‌دانند که اگر کارخانه تصفیه در ایران تهیه مى‌شد چقدر کمک به عایدات این مملکت مى‌کرد چه به عمله‌جات و کارگرهاى ایرانى و چه از حیث آمدن سرمایه‌هاى مهم به ایران و چه از این حیث که بعد از انقضاء مدت امتیاز مطابق امتیازنامه تمام آن کارخانه‌جات و مؤسسات و اسباب‌ها مال دولت ایران مى‌شد ولى اگر این کارخانه را در محل دیگر تأسیس کنند و در جاى دیگر تصفیه کنند طبیعى است نه عمله عمله ایرانى و نه کارگز کارگز ایرانى خواهد بود و نه سرمایه به ایران خواهد آمد و نه پس از انقضاى مدت امتیازنامه آن تأسیسات مال ایران خواهد شد بلکه براى خودشان خواهد ماند. کارخانه تصفیه را در یکى از بنادر انگلستان تأسیس کردند که الان یک شهرى شده و کارخانه تصفیه رفته آنجا و مشغول است و از طرف دیگر همان طورى که نماینده محترم گفتند شروع به تبعیض بین عملیات شد. در قسمت‌هاى دیگر نیز تخلفاتى کردند مثلاً یکى از آنها در کمى استخراج در ایران و زیادى استخراج در جاهاى دیگر بود در ونزوئلا که در آنجا هم کمپانى معادن نفت دارد و در آنجا شعب دارد و امتیاز از آمریکا گرفته است در سال گذشته مطابق احصائیه درجه استخراج آنجا را به درجه سوم رسانیدند و 17 میلیون تن نفت از آنجا استخراج کردند در صورتی که در سه سال قبل در درجه هفتم و هشتم بود ولى مال ایران آمده است پایین براى چه این کار را مى‌کند براى این که در رأس مدت آمریکایى‌ها چون خیلى باهوش هستند ممکن است امتیازش را پى بگیرند این است که کمپانى مى‌کوشد که هر چه بیشتر مى‌تواند از آنجا استخراج کند ولى در اینجا به خیال خود این تشوىش را نداشت و میزان استخراج را پایین آورد و فعلاً به طورى که آقایان مسبوق هستند از پنجاه چاه فقط دو نقطه کار مى‌کند و بقیه به حال خود مانده است البته این کمى استخراج در عواید ما و براى کارگرهاى ما و همچنین در محصول‌ها خیلى فرق مى‌کند اگر مى‌گویند بازار قیمت را پایین مى‌آورد چطور این تأثیر در معادن نفت ونزوئلا نبوده است و در آنجا زیاد عمل کرده است ولى در اینجا نکرده است در صورتى که از این قبیل مسائل خیلى زیاد است. در خاتمه بنده یک عرضى مى‌خواهم بکنم در هر قراردادى اگر حق و عدالت حکمفرما نباشد و منظور نشود آن قرارداد قابل بقا و دوام نیست و قابل زوال است (نمایندگان- صحیح است) هیچ ضامن و مدافعى از قرارداد و از اصولى که بین دو مؤسسه یا دو نفر هست بهتر از حق و عدالت نیست(صحیح است) حق و عدالت حفظ مى‌کند یک قراردادى را در صورتى که بى‌حقى و بى‌انصافى آن قرارداد را از بین مى‌برد(صحیح است) امور دنیا در مقابل چشم ما است مى‌بینیم وضعیات اروپا را خیلى از قراردادهایى که دول نشستند و امضا کردند همین که از عدالت و حق خارج شدند و تخلف کردند بعد نشستند و لغو کردند عدم مراعات حقانیت و عدالت تخلف مى‌آورد(صحیح است) تخلف هم غیر قابل دوام است.

+++

بنابراین دولت ایران با یک منطق‌هاى قوى و زیادى با دلایل متعدده با دیدن هزاران تخلفات از این کمپانى که در هر یک از آنها به ما حق مى‌داد که بنشیند و روشن کند و حاضر نشدند این بود که دولت آمد و الغا کرد و حق خودش را حفظ کرد و گرفت حالا اگر کمپانى یا سایر کمپانى‌ها مى‌خواهند بیایند و پیشنهادات خودشان را هر کدام بدهند هر کدام به صرفه دولت نزدیک بود قبول کنند. بنده تقاضا دارم از مجلس که این پیشنهاد بنده را همان طور آقایان نمایندگان قبول کنند براى هم فکرى با دولت تقاضا هم مى‌کنم با ورقه رأى بدهند.

رئیس- بلى همین طور هم تقاضا شده است که رأى با ورقه گرفته شود و به علاوه براى این که این پیشنهاد نامى پارلمانى داشته باشد در ضمن آن را براى اعتماد به دولت هم تعبیر مى‌کنیم.

(اخذ و استخراج آراء به عمل آمد 87 ورقه سفید تعداد شد)

رئیس- عده حضار در موقع اعلام رأى 88 نفر به اتفاق آراء تصویب شد. اسامی رأی دهندگان - آقایان : ثقة­الاسلامی - افخمی - مجد ضیایی - لیقوانی - اسدی - جمشیدی - اسعد - میرزا محمد خان وکیل - طهرانی - دربانی - آصف - کفایی - فرشی - حسنعلی میرزا دولتشاهی - مسعود ثابتی - سید کاظم یزدی - کازرونی - طباطبایی دیبا - کیخسرو شاهرخ - دکتر سمیعی - محمد علی میرزا دولتشاهی - دکتر ضیایی - بهبهانی - فتحعلی خان بختیار - طهرانچی - مولوی - دبیر سهرابی - امیر تیمور - ارکانی - حاج حسین آقا مهدوی - مؤید احمدی - مخبر فرهمند - وهاب زاده - شریفی - احتشام زاده - فهیمی - دشتی - مقدم - وثوق - اقبال - هزار جریبی - حیدری - دبستانی - طاهری - ملک مدنی - حاج میرزا حبیب­الله امین - دادور - مسعودی - خواجوی - امیر ابراهیمی - دکتر احتشام - حاج میرزا حسین خان فاطمی - لاریجانی - حاج میرزا حسین خان اسفندیاری - فاطمی - محیط - رهنما - عراقی - روحی - حکمت - دکتر لقمان - دکتر ملک زاده - میرزا محمد حسین نواب - چایچی - اسکندری - ابوالحسن خان پیرنیا - حاج علی اکبر امین - معتضدی - تریبت - ساکینیان - مصدق جهانشاهی - ملک زاده آملی - مفتی - بنکدار - مهدوی - فتوحی - ایزدی - رهبری - امیر حسین خان بختیاری - میرزا اسدالله خان فقیه - طالش خان - امیر دولتشاهی - میرزا یانس - بوشهری - یونس آقا وهاب زاده - علی خان اعظم زنگنه - افسر - میرزا محمد تقی طباطبایی .

-3] طرح و تصویب اعتبار راه شمشک‏[

رئیس- آقاى رئیس‌الوزرا فرمایشى دارند؟

رئیس‌الوزرا(آقاى هدایت)- بنده تقاضا مى‌کنم که نسبت به اهمیت لایحه شمشک را در دستور مقدم بدارند

رئیس- اشکالى نیست راپورت کمیسیون بودجه قرائت مى‌شود

خبر کمیسیون‏

کمیسیون بودجه لایحه نمره 30755 پیشنهادى وزارت طرق راجع به اجازه اعتبار یک میلیون و دویست هزار ریال از محل عایدات قند و شکر براى مخارج ساختمان راه شمشک را با حضور آقاى معاون وزارت طرق مطرح و تحت شور قرار داده بالاخره با اعتبار مزبور موافقت و اینک عین ماده پیشنهادى دولت را براى تصویب مجلس شوراى ملى تقدیم مى‌دارد.

رئیس- عین ماده واحده پیشنهادى دولت قرائت مى‌شود:

ماده واحده- وزارت مالیه مجاز است براى تکمیل ساختمان راه شمشک به یک میلیون ودویست هزار ریال(1200000) از عایدات انحصار قند و شکر و چاى علاوه بر اعتباراتى که به موجب قانون 20 مرداد 1307 و 10 تیرماه 1309 تصویب شده است بپردازد.

رئیس- ماده واحده مطرح است آقاى مؤید احمدى‏

مؤید احمدى- بنده فقط یک سؤالى مى‌خواستم بکنم راجع به این موضوع بود که البته قانونى که براى انحصار قند و چاى و شکر یعنى براى انحصارى که این گمرک مى‌گیرند مطابق آن قانون این پول براى راه آهن است مخصوصاً در قانون تصریح داشته است که این عایدات در گمرک از قند و چاى و شکر گرفته شود و صرف راه آهن بشود این در قانونش تصریح است حالا مى‌توانیم از آن اعتبار برداریم و صرف راه شمشک بکنیم این را مى‌خواستم توضیح بفرمایند.

دکتر طاهرى(مخبر کمیسیون بودجه)- چنانچه فرمودند وجوهى که از انحصار قند شکر حاصل مى‌شود منحصراً بایستى به مصرف راه آهن برسد و تسطیح راه شمشک براى تهیه ذغال براى راه آهن است از این نقطه‌نظر است که

+++

از اعتبار انحصار قند و شکر پرداخت مى‌شود.

رئیس- آقایانی که با ماده واحده موافقند ورقه سفید خواهند داد.

(اخذ و شمارش آراء به عمل آمده هفتاد ورقه سفید تعداد شد)

رئیس- عده حاضر در موقع اعلام رأى 82 نفر به اکثریت 70 نفر تصویب شد. اسامی رأی دهندگان - آقایان : لیقوانی - مقدم - دربانی - طهرانی - ایزدی - احتشام زاده - ارکانی - طهرانچی - میرزا محمدتقی طباطبایی - اقبال - بهبهانی - محمدعلی میرزا دولتشاهی - هزار جریبی - دکتر طاهری - وهاب‌زاده - طباطبایی دیبا - مولوی - لاریجانی - محمد تقی خان اسعد - دادور - غتحعلی خان بختیار - فهیمی - میرز سید مهدی خان فاطمی - دکتر احتشام - علی خان اعظم زنگنه - دکتر ضیایی - بنکدار - حاج میرزا حسین خان فاطمی- حاج میرزا حسین آقا مهدوی - حسنعلی میرزا دولتشاهی - شریفی - دکتر لقمان - حیدری - مسعودی - دکتر سمیعی - روحی - امیر ابراهیمی - میرزا محمد حسین نواب - مؤید احمدی - فرهمند - افسر - دبیر سهرابی - بوشهری - افخمی - ملک زاده آملی - طالش خان - دبستانی کرمانی - دکتر ملک زاده - امیر دولتشاهی - یونس آقا - میرزا یانس - میرزا محمد خان وکیل - مفتی - فتوحی - میرزا اسدالله فقیه - رهبری - مسعود ثابتی - پیرنیا - خواجوی - تربیت - حاج میرزا حسن خان اسفندیاری - فرشی - حکمت - اسکندری - کفایی - اسدی - مجد ضیایی - ارباب کیخسرو - سهراب خان ساکینیان - معتضدی .

-4]بقیه شور اول لایحه تذکره‏[

رئیس- آقاى وزیر داخله فرمایشى دارید؟

وزیر داخله (آقاى منصور)- اگر فرصتى باشد بقیه شور اول لایحه تذکره مطرح بشود.

رئیس- آقاى عراقى‏

عراقى- گرچه مجلس هفته یک روز تشکیل مى‌شود و این از بابت این است که هفته‌اى یک روز بیشتر کار نمى‌کنیم براى این است که کارها در فراکسیون در کمیسیون‌ها ترتیب داده مى‌شود و بعد در یک روز در مجلس مطرح مى‌شود و امروز هم در اطراف این تصمیم مهم و همین طور نسبت به یک لایحه صحبت شده و رأى داده‌ایم حالا هم ظهر است اگر آقایان موافقت بفرمایند بقیه شور این لایحه بماند براى جلسه بعد.

رئیس- عرض کنم اولاً بنده یک طرز فکرى دارم آن را عوض کنم به نظر بنده سپاسگذارى و حق شناسى در مقابل هر وضعیتى این است که انسان بیشتر کار کند(صحیح است) و بنده با آقا موافقم که مى‌بایستى رعایت قیمت و عظمت این کار بشود ولى طرز تعبیر بنده را اگر قبول بفرمایید به نظر بنده حق‌شناسى و اظهار تمایل به یک وضعیت این است که انسان کار آن وضعیت را تهیه بکند حالا هم اگر آقایان با بنده موافقت بفرمایند بنده در چند دقیقه چند ماده را مطرح مى‌کنم و جلسه را ختم مى‌کنیم.‏

خبر کمیسیون داخله راجع به تذکره مطرح است ماده 20 قرائت مى‌شود

ماده 20- صدور ویزاى سیاسى با مقامات ذیل است:

1- در پایتخت با وزارت امور خارجه‏

2- در ایالات و و لایات با ولات و حکام‏

3 - در ممالک خارجه با نمایندگی‌هاى سیاسى دولت شاهنشاهى یا ژنرال قونسولگرى‌ها و قونسولگری‌های که از طرف وزارت امور خارجه اجازه مخصوص داشته باشند.

رئیس- ماده 21 قرائت مى‌شود

ماده 21- به مأمورین دولت و خانواده آنها (زوجه و اولادی که در تحت کفالت پدر باشند) خارج از طبقات مذکوره در ماده 19 براى عزیمت به محل مأموریت تذکره مخحصوصى که موسوم به تذکره مأموریت است داده مى‌شود و مأموریت آنها در تذکره مزبور قید مى‌گردد.

رئیس- ماده 22 قرائت مى‌شود

ماده 22- تذکره مأموریت در ایران از طرف مقامات صلاحیت‌داری که به موجب نظامنامه معین مى‌شود به معرفى و تقاضاى وزارتخانه یا اداره مربوطه صادر مى‌شود و در خارجه صدور آن با مأمورین سیاسى و با قنسول‌هاى رسمى پس از ارائه سندى که دلیل بر مأموریت از طرف دولت باشد خواهد بود.

رئیس- ماده 23 قرائت مى‌شود

فصل ششم- تفتیش تذکره‏

ماده 23- تفتیش و رسیدگى تذکره مسافرین اعم از اتباع داخله و خارجه در موقع ورود و خروج از سرحد

+++

با رعایت مقررات این قانون و قانون ورود و خروج و اقامت اتباع خارجه مصوب 19 اردیبهشت 1310 و نظامنامه‌های مربوطه بر عهده مأمورین گمرک سرحدات است.

رئیس- ماده بیست و چهارم قرائت می‌شود:

فصل هفتم- قیمت تذکره

ماده 24- قیمت تذکره و شهادت نامه‌ها به قرار ذیل است:

1. قیمت صدور تذکره یک صد ریال و اعتبار آن بعد از سال اول تا چهار سال دیگر در داخله هر سالی در ازاء پنجاه ریال و در خارجه مجاناً تمدید می‌شود.

2. قیمت تذکره قراء سرحدی:

یک ساله- بیست و پنج ریال

شش‌ ماهه- پانزده ریال

سه ماهه- ده ریال

3. قیمت صدور تذکره مخصوص ایرانیان بی‌بضاعت مقیمین خارجه پنج ریال و تمدید آن تا چهار سال مجانی است.

4. شهادت‌نامه اطفال و شهادت‌نامه موقتی ده ریال

5. تذکره سیاسی و تذکره مأموریت- مجانی

6. تذکره محصلی و شهادت‌نامه محصلی- مجانی

رئیس- آقای طهرانچی

طهرانچی- بندر در این قسمت قیمت تذکره به طوری که در این ماده ذکر شده ده تومان است برای هر فرد و سابق بر این درجه‌بندی شده بود درجه اول و دوم و سوم داشت به نظر بنده همان ترتیب سابق که معمول بود بهتر است باز اگر همان درجه اول ده تومان باشد اشکالی ندارد و به واسطه تنزل قران است پیدا شده ولی اگر بنا باشد که همه درجات را ده تومان قرار بدهیم این یک فشاری است به طبقه دوم و سوم که اینها موقعی که می‌خواهند مسافرتی بکنند در زحمت خواهند بود و نمی‌توانند هم ردیف درجه اول واقع شوند بنده عقیده‌ام این است که در این قسمت همان درجه‌بندی را قائل شوند که درجه سوم اقلاً از صد ریال کسر شود.

وزیر داخله- همین طور که فرمودند حالا درجه‌بندی دارد تذکره چند درجه است و هر درجه یک قیمت دارد ما سعی کردیم در این لایحه ساده‌تر بکنیم و تمام درجات را یک قیمت کنیم و درجات دیگر را موقوفه کنیم الان درجه اول تذکره تقریباً پانزده تومان است در صورتی که حالا آنچه که در قانون نوشته شده است خیلی کمتر از میزان فعلی است و در مقابل خیلی درجات تذکره که الان گرفته می‌شود ما جزو موارد مجانی قرار داده‌ایم بنابراین آن رعایت تسهیل و مساعدت کاملاً شده است و ساده‌تر هم هست.

رئیس- آقای کازرونی پیشنهادی کرده‌اند قرائت می‌شود پیشنهاد می‌کنم بعد از کلمة ریال اضافه شود (فقره)

رئیس- ماده 25 قرائت می‌شود.

ماده 25- قیمت ویزای تذکره‌ها به قرار ذیل است:‌

1. ویزای تذکره‌های سیاسی کلیتاً و تذکره‌های عادی در موقع ورود به مقصد یا در موقع مسافرت بین ممالک خارجه و تذکره یا شهادت‌نامه محصلی و شهادت‌نامه اطفال و تذکره ایرانیان بی‌بضاعت مقیمین خارجه و تذکره مأموریت مأمورین ایرانی مجانی است.

2. ویزای تذکره عادی ایرانیان و تذکره جمعی برای مراجعت به ایران پانزده ریال.

رئیس- ماده 26 قرائت می‌شود.

فصل هشتم- جرایم

ماده 26- هر ایرانی که بدون تذکره ارد ایران شود به تأدیه قیمت تذکره از درجه که باید دارا باشد به اضافه یک برابر آن به عنوان جریمه ملزم خواهد بود.

رئیس- ماده 27 قرائت می‌شود

ماده 27- هر ایرانی که بدون تذکره از ایران خارج شده باشد به تأدیه قیمت نوع تذکره که باید دارا باشد به علاوه دو برابر آن به عنوان جریمه ملزم خواهد بود و در صورت تکرار جرم علاوه بر جزای نقدی از یک ماه تا شش ماه نیز محکوم به حبس تأدیبی خواهد شد.

مجازات مزبور مانع از این نخواهد بود که اگر مجرم مرتکب به جرم‌های دیگری شده به مجازات قانونی آن جرم‌ها برسد.

+++

رئیس- ماده 28 قرائت می‌شود:

ماده 28- هر ایرانی که در خارجه تذکره خود را مطابق قانون تمدید یا تجدید نکند باید علاوه بر قیمت تذکره در صورت عدم تمدید برای هر سالی ده ریال و در صورت عدم تجدید در سال پنجم از تاریخ صدور تذکره صدی پنجاه آن را به عنوان جریمه تأدیه نماید و در هر حال مجموع مأخذ جرایم مذکوره از دو برابر قیمت اصلی تذکره تجاوز نخواهد نمود.

رئیس- ماده 29 قرائت می‌شود:

ماده 29- اتباع ایران مقیمین خارجه که تا تاریخ اجرای این قانون تذکره خود را تجدید نکرده‌اند در صورتی که از تاریخ مزبور الی دو سال تقاضای تجدید تذکره نمایند از پرداخت جرایم گذشته معاف می‌شوند و الا نسبت به مدت گذشته نیز از حیث تجدید تذکره جرایم فوق به آنها تعلق خواهد گرفت.

تبصره- وزارت امور خارجه در مواقع ضرورت مجاز است با شرایط مقرره در نظامنامه مشمولین این جرایم را از پرداخت تمام یا قسمتی از وجه جریمه معاف نماید.

رئیس- ماده 30 قرائت می‌شود:‌

ماده 30- هر ایرانی که تذکره خود را به ویزاهایی که در ماده 15 این قانون مقرر شده نرساند باید نسبت به هر ویزای مجانی 5 ریال و نسبت به هر ویزای غیرمجانی علاوه بر قیمت ویزا یک برابر آن به عنوان جریمه بپردازد.

رئیس- آقای کازرونی

کازرونی- عرض کنم که بعضی از اتباع خارجه که دارای تذکره بوده‌اند و به خارج رفته‌اند و در مراجعت شاید در نقاطی رفته‌اند و به خارج رفته‌اند و در مراجعت شاید در نقاطی رفته‌اند و مراجعت کرده‌آند که آنجا مأمورین دولت نبوده‌اند پس از مراجعت‌شان البته از آنها مطالبه ویزا می‌شود آن نقطه هم که اینها بوده‌اند مأمور دولت نبوده در صورتی که محقق باشد که این شخص مسافر در آن محلی که بوده مأمور دولت نبوده است آیا باز باید جریمه شود یا خیر بنده اطلاعی دارم در بندرعباس یک نفر تاجر از عدن مراجعت کرده پس از ورودش به عباسی مطالبه ویزای مراجعت ازش کرده‌اند در صورتی که آنجا مأمورین دولت نبوده‌اند پنجاه تومان از او جریمه گرفته‌اند.

به گمرک هم شکایت کرده است لکن این جریمه چون وارد صندوق شده استردادش خالی از اشکال نیست در هر صورت پانصد ریال جریمه ویزای یک تذکره که مسافرش از عدن مراجعت کرده از او گرفته شده استدعا می‌کنم این مراحل و این مطالب را رعایت بفرمایند.

وزیر داخله- خوب البته مقصود از طرح این قانون و تصویب این قانون این است که اگر یک اشکالاتی باشد در عمل راجع به صدور تذکره و ویزا رفع شود و بدیهی است در حالی که یک مرجعی برای دادن ویزا نباشد آن وقت بحثی نیست بر ‌کسی که تذکره‌اش را به ویزا نرسانده است و این را اگر یک قیدی یا بک پیشنهادی لازم باشد بفرمایید ما می‌پذیریم.

رئیس- ماده 31 قرائت می‌شود:

ماده 31- ایرانیانی که از مناطق سرحدی سابقاً به خارجه مهاجرت کرده‌اند از فروردین 1311 تا آخر سال 1312 در موقع مراجعت به ایران از جرایم و مجازات‌های مقرره برای دارا نبودن تذکره و ویزا معاف می‌باشند.

رئیس- آقای طهرانچی

طهرانچی- این ماده با این ترتیب از برای وقتی تنظیم شده است که 29 فروردین این قانون می‌گذشت حالا ماه نهم سال است و تا آخر سال 1312 کم است و در ماده 29 هم از برای اتباع ایران مقیمین خارجه که بخواهند مسافرت کنند تا دو سال هم که بیاورند مهلت دارد و اینجا در آن موقعی که کمیسیون این قانون را تصویب کرده است در فروردین بوده و تا آخر سال 1312 مهلت معین کرده ولی حالا ماه نهم سال است حالا همان یک سال امتداد پیدا می‌کند.

کلالی - پیشنهاد بفرمایید.

احتشام‌زاده (مخبر کمیسیون داخله)- البته این مسأله در موقعی نوشته شد که معهود بوده است که شور اولش در آن تاریخ تصویب شود و تمام شود ولی حالا که تمام شده است معلوم می‌شود که این مدت کافی نیست و یک مدت بیشتری برای این کار لازم است بنابراین پیشنهاد بفرمایید قبول می‌شود.

+++

رئیس- ماده 32 قرائت مى‌شود:

ماده 32- به مأمورین دفترى گمرکات سرحدى که متصدى تفتیش تذکره مى‌باشند معادل صدى دو از عایدات جرایمى که وصول مى‌نمایند به طور انعام پرداخته مى‌شود

تبصره- صدى ده مزبور که تاکنون به موجب تصویب‌نامه دولت براى حق‌الکشف تأدیه شده است اجازه داده مى‌شود که به خرج منظور دارند.

رئیس- ماده 33 قرائت مى‌شود:

ماده 33- وزارتخانه‌هاى مربوطه مأمور اجراى این قانون و مکلف مى‌باشند نظامنامه اجراى آن را تهیه نموده به تصویب هیئت وزراء برسانند.

رئیس- آقاى کازرونى پیشنهاد شما هم رسید به کمیسیون مى‌رود. آقایانی که به ورود در شور دوم این قانون موافقت دارند قیام فرمایند (اکثراً قیام نمودند) تصویب شد.

- 5]موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه‏[

رئیس- اگر اجازه مى‌فرمایید جلسه را ختم کنیم‏

جلسه آینده یکشنبه 20 آذv سه ساعت قبل از ظهر دستور لایحه اوزان و مقادیر

(مجلس نیم ساعت بعد از ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شوراى ملى- دادگر

+++

تصمیم قانونى‏

راجع به تأیید تصمیم دولت در موضوع الغاى امتیازنامه دارسى‏

مجلس شوراى ملى موافقت خود را با تصمیم اخیر دولت راجع به الغاى امتیازنامه دارسى ابراز و اقدام دولت را در این موضوع تأیید و تحسین مى‌نماید.

تصمیم فوق در جلسه دهم آذز ماه یک هزار و سیصد و یازده شمسى به تصویب مجلس شوراى ملى رسیده است.

رئیس مجلس شوراى ملى- دادگر

قانون‏

اعتبار اضافى براى تکمیل ساختمان راه شمشک‏

ماده واحده- وزارت مالیه مجاز است براى تکمیل ساختمان راه شمشک یک میلیون و دویست هزار(1200000) ریال از عایدات انحصار قند و شکر و چاى علاوه بر اعتباراتى که به موجب قانون بیستم مرداد 1307 و دهم تیر 1309 تصویب شده است بپردلزد.

این قانون که مشتمل بر یک ماده است در جلسه دهم آذر ماه یک هزار و سیصد و یازده شمسى به تصویب مجلس شوراى ملى رسید.

رئیس مجلس شوراى ملى- دادگر

+++

Parameter:293350!model&5137!print -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)