27 تير 1396 09:09:27
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏5

جلسه: 48 صورت مشروح مجلس عصر سه‌شنبه هفدهم محرم سنه 1343مطابق بیست و هشتم اسد 1303  


مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏5

جلسه: 48

صورت مشروح مجلس عصر سه‌شنبه هفدهم محرم سنه 1343مطابق بیست و هشتم اسد 1303

(مجلس یک ساعت قبل از غروب به ریاست آقای مؤتمن‌الملک تشکیل گردید).

(صورت جلسه یوم یکشنبه بیست و ششم اسد را آقای میرزا شهاب قرائت نمودند)

رئیس ـ صورت مجلس مخالفی دارد یا نه؟

(گفته شد ـ خیر)

رئیس ـ دستور امروز چنانچه گفته شد استیضاح جمعی از آقایان وکلاء است از آقای رئیس‌الوزراء.

آقای حائری‌زاده.

(اجازه)

(غایب بودند)

رئیس ـ غایبند؟

آقای عراقی.

(اجازه)

یک نفر از نمایندگان ـ ایشان هم غایبند.

رئیس ـ آقای ملک‌الشعراء.

(اجازه)

ملک‌الشعراء ـ خیلی متأسف هستم که مأموریتی را که آقایان نمایندگان اقلیت در موضوع استیضاح به بنده داده‌اند به عرض آقایان نمایندگان برسانم زیرا هیچ حاضر نبودم این قضایا اتفاق بیفتد که بنده این مأموریت را قبول کنم.

آقایان محترم مسبوقند که استیضاح در نتیجه یک فشارهایی که به اقلیت وارد آمد داده شد.

از روز اعلان حکومت نظامی یک نوع تضیقاتی به نمایندگان اقلیت وارد آمد صرف‌نظر از توقیف کلیه مطبوعات و حبس و تبعید تمام هم‌فکرهای ما در شهر بالاخره کار به جایی رسید که افراد اقلیت در یک نوع حالت سانسور واقع شدند. هرگاه کسی به خانه افراد اقلیت می‌آمد به این جرم دستگیر می‌شد افراد اقلیت هم به خانه هر کس می‌رفتند آن شخص به این جرم دستگیر می‌شد و این سابقه از طرف آقایان نمایندگان اقلیت تحمل می‌شد تا این که روز استیضاح رسید.

صبح امروز آقایان برای اظهار به استیضاح در مجلس حاضر شدند و همه آقایان هم می‌دانند ولی هجوم دسته‌جات معین بدون جواز به داخله مجلس قدری قیافه مجلس را از حالت طبیعی خارج کرد در این موقع آقای مدرس نماینده اقلیت وارد مجلس شدند و نسبت به ایشان یک نوع مهاجمه شدید و خطرناکی از طرف همان دسته‌جاتی که بدون جواز وارد مجلس شده بودند به عمل آمد.

علاوه بر این مهاجمه شدید و خطرناک و فریادهایی که البته همه آقایان شنیدند در اطاق فراکسیون در موقعی که بعضی از افراد اقلیت نشسته بودند مهاجماتی هم از طرف بعضی از نمایندگان در خود اطاق فراکسیون اقلیت نسبت به آقای مدرس به عمل آمد که اگر از آن مهاجمات هم جلوگیری نمی‌شد (چنانچه یکی از آن مهاجمات را شخص محترم رئیس دولت جلوگیری کردند) شاید بیشتر اسباب تأسف می‌شد.

بالاخره از تمام این مهاجمات در نتیجه خونسردی اقلیت و بردباری آقای مدرس دفاع شد و صبر کردیم برای این که وضعیات شاید به حال عادی برگردد و آقایان استیضاح خودشان را در این مجلس محترم عرضه بدارند متأسفانه به واسطه همین وضعیات ناگوار و پیش‌آمدهای غیر عادی ساعات گذشت و موقع جلسه دیر شد و بالاخره وجود دسته‌جات غیر منظم و شبیه به تجهیز شده بیشتر باعث شد که نتوانست جلسه تشکیل شود و جلسه به عصر افتاد.

مقارن ظهر بعد از آن که دایر نشدن جلسه اعلان شد بعضی از نمایندگان اقلیت به منازل خودشان رفتند به طوری که بعد شنیده شد در نتیجه تحریکاتی که البته پس از تحقیق معلوم خواهد شد جمعی برای وارد ساختن توهین به شخص آقای مدرس و سایر همراهان ایشان خارج شدند و تعقیب کردند آقای مدرس را و در نتیجه هتاکی‌های زیاد که از دم مجلس تا دم مدرسه سپهسالار ممتد شد ـ رسیدند به نمایندگان اقلیت ابتدا آقای کازرونی نماینده بوشهر مورد شتم و ضرب شدید واقع شد بعد از آن آقای مدرس نماینده طهران مورد ضرب و شتم شدید واقع شد و بعد از ایشان هم آقای حائری‌زاده نماینده محترم یزد در دم منزل آقای داور مورد ضرب شدید واقع شدند که عمامه‌شان افتاد و چوبی که به ایشان حواله شد به درب گرفت و ایشان خود را به خانه آقای داور انداختند و از آن ضربت خلاص شدند والا شاید خیلی خطرناک بود.

این قضایا باعث این شد که یک تأسف فوق‌العاده زیاد و شدیدی در نمایندگان اقلیت ایجاد شد و فی‌الحقیقت از مجلس محترم که مرکز قانون‌گذاری است و حقیقتاً مرکزی است یگانه، و اولی‌ترین نقطه‌ای است که می‌تواند در حفظ قانون ساعی باشد سؤال کنیم و بپرسیم که آیا تکلیف ما با این وضعیت چیست؟ این را هم به عرض آقایان برسانم که آقای کازرونی در نتیجه واقعاتی که به ایشان اصابه کرد در منزلشان بستری شدند و نتوانستند به مجلس بیایند و شرحی به رئیس محترم مجلس عرض کرده‌اند و قضبه خودشان را اشاره نموده‌اند و از آمدن مجلس عذر خواستند و سایر آقایان هم چنانچه عرض شد متحیرند که با این وضعیات و این پیش‌آمدها که به هیچ وجه ارکان قویم قانون اساسی قابل حفاظت نیست چگونه حاضر شوند و چگونه استیضاح کنند؟ این است که به بنده مأموریت دادند که به مجلس حاضر شوم و به حضور آقایان عرض کنم که مجلس مقدس در مقابل این تأثیر قبیحی که این وضعیات به مجلس و به افراد حساس مجلس وارد ساخته است چه خواهند کرد و در مقابل سلب مصونیت که از یک عده از نمایندگان شده است هم از آزادی افکار آنها جلوگیری شده و هم نسبت به اشخاص آنها با این که حکومت نظامی است و کاملاً در حفظ نظم شهر مراقبت دارند معذلک نسبت به اشخاص آنها سوء قصد وارد شده چه فکر خواهد کرد؟ و مجلس چه وضعیتی به خودش خواهد گرفت و بالاخره به بنده امر کرده‌اند که از آقایان سؤال کنم با این صورت تکلیف اقلیت در مقابل استیضاح که داده‌اند و در صدد اظهار آن می‌باشند چیست؟ آقایان اقلیت از آقایان نمایندگان می‌پرسند که مجلس مقدس به چه وسیله می‌تواند این مهاجمه را که به افکار و اساس اقلیت وارد شده جبران کند و بالاخره مجلس مقدس چطور می‌تواند مصونیت ما را بعد از این تأمین کند.

استدعاشان این است که در این باب مجلس مقدس تکلیفی معین فرمایند تا این که استیضاح در حدود قانون به عمل آید.

رئیس ـ آقای سلیمان میرزا

(اجازه)

سلیمان میرزا ـ آقای ملک‌الشعرا شرحی بیان فرمودند که آن شرح را بنده می‌توانم تقسیم کنم به چند قسمت و در هر کدام از آنها چند کلمه به عرض مجلس برسانم.

یک قسمت از تقسیماتی که فرمودند راجع به حکومت نظامی بود (اگر فراموش نکرده باشم) و توقیف جراید و حبس و تبعید افراد اقلیت بود . . .

ملک‌الشعراء ـ افراد مردم. اکثریت.

سلیمان میرزا ـ افراد مردم یک قسمت دیگرش راجع به این بود که استیضاح فرمودند و بعد از استیضاح قضایایی نقل فرمودند.

قسمت سوم وقایع امروز صبح مجلس بود و قسمت چهارم وقایع امروز بعد از آن که مجلس تشکیل نشد نسبت به آقایان مدرس و کازرونی و حائری‌زاده است.

به نظر بنده (اگر حافظه‌ام درست ضبط کرده باشد) می‌توان مطالب را این طور تقسیم کرد.

اما راجع به اعلان حکومت نظامی و ترتیباتی که فرمودید راجع به جراید و حبس و تبعید البته محتاج به تکرار نیست و همه بهتر از بنده می‌دانند که چه ترتیباتی در این شهر به عمل آمد که از برای احدی تا اندازه می‌توان گفت مصونیت و امنیت نبود البته باز فراموش نفرموده‌اید که در اثر آن تهییجات چون دولت خواست کاملاً نشان بدهد که مردم در اظهار عقیده و فکر آزادند چه حرکات ناشایستی بروز کرد و چه ترتیباتی پیش آمد که یکی از لکه‌های تاریخی را برای ایران ایجاد کرد.

(جمعی از نمایندگان ـ صحیح است)

که هیچ وقت در مملکت ما همچو سابقه و همچو یادداشت شرم‌آوری نبود.

(نمایندگان ـ صحیح است)

از برای پاک کردن این لکه تاریخی و از برای این که معلوم شود که این تنها نظریه چند نفر مفسده‌جو و چند نفر اشخاصی که اگر ما بخواهیم (آن عبارتی را که آقای ملک‌الشعراء فرمودند) از روی حساسی حرف بزنیم باید مثل یونانی‌ها بگوییم اینها افیالیست‌های ایرانی بودند

باید ما در یک محکمه جمع بشویم و بگوییم آن اشخاصی که این حرکات را دامن زدند و آن اشخاصی که این اقدامات را کردند اصلاً ایرانی و ایرانی‌نژاد نیستند (صحیح است) عموم ایرانیان از این حرکات بری هستند چنانکه آن روز عرض کردم در بدترین مواقع در موقع جنگ که از مردم کشته می‌شد و می‌کشتند که تحمل و حوصله در آنجا خیلی مشکل بود

در آن موقع در موقع بمباردمان و خراب کردن این بنا از طرف محمدعلی میرزا ایرانی‌های حساس و فداکار کشته می‌شدند و به اجانب شلیک نمی‌کردند از برای این که بفهمانند که ما جنگ داخلی داریم و مصونیت اشخاص در مملکت ما کاملاً برقرار است.

باری بیشتر از این نمی‌خواهم در موجبات این ترتیبات که پیش ‌آمد

+++

داخل شویم و بهترین و برجسته‌ترین کارهاى دولت جلوگیرى از همان ترتیبات بود که گمان نمی‌کنم هیچ کس با آن ترتیبات موافقت داشته باشد و دیگر قسمت اعلان حکومت نظامى بود اعلان حکومت نظامى یک چیزى نبود که قانون نداشته باشد در همین مجلس برایش قانون وضع کردند براى یک چنین مواقعى. دولت هم وقتى اعلان کرد همان قانون را یادآورى کرد و گفت امروز موقع اجراى این قانون است و مطابق مواد آن قانون عمل کرد. خوب اگر روزنامه برخلاف حکومت باز قلم برداشت و شروع کرد به این که هر چه دلش خواست بنویسد پس چطور حکومت نظامى مى شود؟ و چه طور دولت مى‌تواند از این تحریکات و دسائس جلوگیرى کند؟ البته هر روزنامه که برخلاف رفتار کرد توقیف می‌شود. آن روز عرض کردم تنها روزنامه‌هاى اقلیت نبود روزنامه شفق سرخ که اقلیت نبود آن را هم وقتى برخلاف حکومت نظامى و برخلاف آن دستور چیزى نوشت با وجود این که یکى از مدافعین جدى دولت بود قانون بدون استثناء اجرا شد و آن را هى توقیف کردند. الان آقاى ملک‌الشعراء وقتی که بنده عرض کردم افراد اقلیت را توقیف کردند فرمودند اکثریت مردم را البته همین طور هم هست وقتى که اعلان حکومت نظامى شد و بر‌خلاف قوانین حکومت نظامى از طرف هر کس اقداماتى به عمل آمد باید جلوگیرى کنند. اجتماعات وقتى ممنوع شد هر کس اجتماعات را دائر کرد وقتى باو یک مرتبه اخطار کردند و باز دست برنداشت البته باید بگیرند و اگر نمی‌گرفتند کار صحیح نمی‌کردند زیرا قانون را اعلان کردند و باید بدون استثناء اجرا کنند. ما سوسیالیست‌ها که موافق دولت بودیم و حاضریم. الان هم دفاع می‌کنم ‌با سایر موافقین دولت آقایان تجدد هم حاضرند کدام یک از مجامع ما باز است این کلوپ سوسیالیست‌ها نزدیک است از روزى که اعلان حکومت نظامى شد کدام دو نفرى جمع شدند در آنجا وقتى که دولت این اعلان را کرد موافق و مخالف در نظر نداشت جز مصلحت عمومى. یک زمینه و عملى پیش آمد که حقیقتاً یک لکه بود براى ایرانى و براى جلوگیرى و پاک کردن این لکه وقتى که اعلان حکومت نظامى شد دیگر تفاوت موافق و مخالف در بین نیست. احتیاطاً هر کس بر‌خلاف قانون رفتار کرد (ماهم خودمان وکیل بودیم می‌دانستیم) جلوگیرى کردند و بعد از آن که اخطار کردند اجتماعات متفرق شوند البته باید متفرق شوند و ارباب جراید هم به تکلیف خودشان عمل کنند. آمدیم سرمسئله استیضاح استیضاح شد. بنده داخل نمى‌شوم در موضوع مذاکراتى که آقایان اقلیت هر روز استیضاح می‌کردند حتى پریروز آقاى حائرى زاده در ضمن صحبتشان اظهار کردند. و در هر موقع خارج از نزاکت چه کردند. عنواناتى وکیل مصون و آزاد است در اظهار عقاید ولى بدبختانه در مملکت ما هر چیزى یک معناى خاصى دارد وقتى گفتند مردم آزادند در اظهار عقیده تصور می‌کنند آزادند در تهمت و افتراء و فحاشى وکیل آزاد است در عدم نزاکت؟ آزاد است در این که هر چه دلش می‌خواهد بگوید؟ خیر یک نظامنامه داخلى هست قانونى هست من به اندازه آزادم که به آزادى دیگرى صدمه نزنم والّا این خودپرستى و آخرین درجه استبداد است که من هرچه دلم می‌خواهد بگویم آن وقت هم بگویم آزادم و از تعرض مصونم. و حالا بنده داخل نمى‌شوم که یکى یکى بشمارم که در این موقع از طرف وکلاى اقلیت چه عدم نزاکت‌هایى در ضمن مذاکرات در مجلس اظهار شد ...

ملک‌الشعراء- بفرمایید چه عیب دارد.

سلیمان میرزا- چون بنده شنیده‌ام و حالا نمى‌خواهم آن عبارت خارج از نزاکت را بگویم ..

ملک‌الشعراء- بنده تکذیب می‌کنم .

سلیمان میرزا- اگر می‌خواهید‌ حرف بزنید اجازه بخواهید و الحمدالله خیلى هم فصیح و بلیغ مى‌توانید صحبت کنید و مطالب را هم خوب می‌توانید جلوه بدهید و شنوندگان هم همه مذاکرات را مى‌شنوند ماهم که وکیل این دوره و تازه نیستیم چندین دوره وکیل بودیم پس لااقل این اصل را که یکى حرف می‌زند قبول بفرمایید تا حرفش تمام بشود رعایت کنیم ملاحظه فرمودید شما وقتى که نطق می‌فرمودید ماها مثل مجسمه گوش کردیم سرکار هم حقا لااقل این قدر حوصله داشته باشید که بنده عرایض خودم را بکنم دفتر سفید جلوتان است یادداشت کنید و بعد جواب بفرمایید. نظاماتمان این است انشاء‌الله که فراموش نخواهید فرمود بعد آمدیم سرمسئله استیضاح و قسمتى که از صبح راجع به عدم مصونیت وکلاء مذاکره فرمودید این مسئله بر دو قسم است. یکى راجع به داخل مجلس است و یکى هم راجع به خارج مجلس در داخل مجلس و حفظ و حراست همه با رئیس محترم مجلس است و این مسئله در نظامنامه داخلى هم مطرح است و مجلس منطقه‌ای است که تمام انتظاماتش به عهده آقاى رئیس مجلس است و هر قضیه که اتفاق مى‌افتد باید به عرض ایشان رساند و شخص محترم ایشان هم که متفق علیه همه ماها هستند البته مطابق ترتیب رسیدگى می‌کنند و به‌ وظیفه خودشان عمل می‌نمایند پس بنده وارد مذاکره در قسمت داخلى مجلس نمی‌شوم ولى آنچه که امروز خودمان دیدیم این بود که آقاى مدرس خیلى عصبانى بودند و می‌دانیم بچه ترتیب آمدند و چه گفتند و چه شنیدند. بنده داخل این قسمت نمی‌شوم که سایر وکلاى اقلیت سوء استفاده کردند از این که دیدند موقع استیضاح است و اکثریت مى‌خواهد بسکوت بگذراند آن وقت چه توهینات و ناملایمات و عبارات غریب و عجیبى اظهار نمودند زیرا الان عرض کردم که این وظیفه رئیس مجلس است و هر کس هر شکایتى دارد باید خدمتشان عرض کند و ایشان هم البته به وظیفه خود عمل خواهند کرد و یک قسمت علت این که امروز صبح مجلس تشکیل نشد براى این بود که آقاى رئیس مشغول تحقیقات همین قضایا بودند و علت دیگرى نداشت. اما آمدیم سر مسئله خارج از مجلس. البته در خارج مجلس حفظ و مصونیت همه با دولت است و دولت هم باید کاملا همه را حفظ و حراست نماید چنانچه به وظیفه خودش هم عمل کرده است در این مسئله هیج اقلیت و اکثریتى در کار نیست اگر نسبت به آقاى مدرس و کازرونى و حائرى زاده آن حرکاتى که فرمودند صورت گرفته البته جاى تأسف است زیرا همه ماها وکیلیم. اما یک عبارتى سرکار فرمودید که من حق دارم در اینجا گله کنم. فرمودید وکلاى حساس مثل این که وکلا را دو قسمت کردید. وکلاى حساس. یکى هم مفهوم مخالفش البته گمال می‌کنم همچو مقصودى نداشتید ولى ظاهر عبارت این طور بود در هر حال بنده عرض می‌کنم وکلا و مردم و اهل ایران هم حساسند. و همه ماها از این اتفاقى که نسبت به سه نفر از وکلا درخارج رخ داده متأسفیم و دولت هم البته جبران خواهد کرد و هیچ محل اختلاف نیست که وقتى یک ترتیب خلاف قانون اتفاق افتاد. دولت باید جبران کند و خود سرکار بهتر شاهد این قضیه هستید چنانچه فرمودید در اطاق اقلیت یک قسمت را رئیس محترم دولت شخصاً دولت جلوگیرى کردند درصورتى که حسب‌الوظیفه آقاى رئیس باید جلوگیرى کنند و چون ایشان تشریف نداشته‌اند رئیس دولت جلوگیرى کرده‌اند مقصود این است که بدانید رئیس دولت تا این درجه دقیق هستند که در داخل مجلس هم امنیت به وکلا می‌دهند و بدیهى است در این موضوع هم تمام جدیت خودشان را به کار خواهند برد و هیچ تفاوتى نمی‌گذارند به هرکس اعم از وکیل یا غیر وکیل در کوچه یک صدمه بزنند و بى احترامى بکنند یک مجرائى دارد که از آن مجرا رسیدگى و احقاق حق خواهد شد على‌الخصوص که طرف وکیل هم باشد. پس در این قسمت گمان می‌کنم‌ هیچ اشکالى باقى نیست. باقى مى‌ماند یک قسمت دیگر و آن این است که از مجلس سؤال فرمودند که با این ترتیبات تکلیفشان چیست؟ هر چند مطابق نظامنامه داخلى (اگر بنده فراموش نکرده باشم) وکیل از وکیل نه حق سؤال دارد و نه حق استیضاح. چه رسد به آن که از تمام وکلاء و جامعه مجلس سؤال بشود. اما این سؤال ایشان را بنده به آن معناى سؤال مجلسى معنا نمى کنم. و گمان مى‌کنم خود آقاى ملک هم به آن معنى نفرمودند. در هر حال تکلیف مجلس به موجب نظامنامه داخلى و قانون اساسى معین است. وکلاى که استیضاح کرده‌اند یک مطالبى نوشته‌اند و توضیحاتى می‌خواهند. آنها البته مطالب خودشان را به طور استیضاح سؤال خواهند نمود و جواب هم به عرضشان خواهد رسید بالاخره مطابق آن ترتیبى که درنظامنامه داخلى و قانون اساسى مطرح است عمل خواهد شد و این که در خارج به دو سه نفر از وکلا یک توهینى شده البته مطابق ترتیب جبران خواهد شد ولى آن چیز دیگرى است و تکلیف این سئوال اخیرشان هم که از مجلس فرمودند مطابق نظامنامه معلوم است. دیگر بسته به نظر آقایان است.

رئیس- ایشان یک مقدمه اى براى استیضاح خودشان قرار دادند ولى هنوز داخل استیضاح نشده‌اند.

ملک‌الشعراء- مقصود بنده استیضاح نیست حتى بعد از مذاکره شاهزاده سلیمان میرزا هم نمی‌خواستم صحبتى بکنم زیرا مأموریت ندارم.

+++

به بنده امر شد شرح این وضعیتى که رخ داده بود به عرض مجلس برسانم و قضایائى که بر خلاف انتظام و نصوص قوانین اساسى امروز از صبح تا بعد از ظهر اتفاق افتاده و عدم مصونیت وکلا در اینجا به سمع مبارک آقایان برسانم و بگویم که با این ترتیب آیا تکلیف یک عده وکیل چیست؟حضرت والا از یونان از این طرف و آن طرف صحبت کردند و هیچ راجع به سؤال بنده نبود. قضیه وضعیات شهر تا وقتى که در یک محکمه معلوم نشده نباید به یک افق غیر نامعلومى حمله کرد آن وقت ما هم حق داریم حمله کنیم. شما یکى حمله می‌کنید؟ بنده راجع به حکومت نظامى حرفى نزدم اعتراضى نکردم. آن یک موضوع دیگرى است که اگر در استیضاح اعتراضى می‌شد ‌حضرت والا می‌بایستى جواب داده باشند. بنده از مجلس سئوال استیضاحى نکردم بنده فقط پرسیدم که به این وضعیات مجلس می‌تواند مصونیت یک عده نماینده را قبول کند یا نمیتواند. اگر می‌تواند قبول کند بیابند استیضاح کنند و اگر نمی‌تواند بروند خانه‌هایشان به نشینند و غیر از این عرضى ندارم خوب است تکلیف را معین کنند.

رئیس- در واقع این مسئله مسکوت گذاشتن استیضاح براى یک موقع غیر معینى.

ملک‌الشعراء- خیر آقا حاضرند.

رئیس- آقاى حاج عزالممالک‏ (اجازه)

حاج عزالممالک- مطابق سابقه که در مجلس بود اگر خاطر مبارک باشد آقاى نیرالسلطان از دولت وقت آن زمان که آقاى سپهسالار بوده استیضاح کرده و خواستند مسکوت بگذارند. بنده خاطر دارم که آقاى رئیس فرمودند یا باید امروز استیضاح کنید یا باید پس بگیرند. حالا هم تصور می‌کنم ‌باید همین طور باشد. یا استیضاح کنندگان بیابند و سؤالات خودشان را بکنند و جواب بشنوند و قضاوت آن هم با مجلس است یا پس بگیرند.

ملک‌الشعراء- خوب بنده می‌روم همین را جواب عرض می‌کنم ‏.

رئیس- آقاى آقا سید یعقوب‏ (اجازه)

(آقاى ملک‌الشعراء براى خروج از مجلس به راه افتادند)

آقا سید یعقوب- بنده هم مى‌خواستم عرض کنم مطابق نظامنامه باید ....

رهنما- آقا بنشینید جواب بیاورند.

(صداى زنگ)

(آقاى ملک‌الشعراء از وسط مجلس عودت نمودند)

آقا سید یعقوب- اجازه گرفته‌ام مطالب خود را باید بگویم.

(صداى زنگ)

رئیس- آقاى ملک‌الشعراء تشریف ببرید.

ملک‌الشعراء- بنده صبر می‌کنم‌ تا آقایان فرمایشات خودشان را بفرمایند و جواب ببرم که در غیاب مذاکراتى نشده باشد.

رئیس- بعد از مراجعت ممکن است آقاى آقا سید یعقوب اظهارات خودشان را بفرمایند.

(آقاى ملک‌الشعراء خارج شدند)

رئیس- چون مى‌بینم بعضى از آقایان تشریف می‌برند بیرون پیشنهاد می‌کنم‌ ده دقیقه تنفس شود تا بعد از تنفس تکلیف قطعى معین شود.

(جمعى از نمایندگان- صحیح است)

(در این موقع جلسه براى تنفس تعطیل و پس از نیم ساعت مجدداً تشکیل گردید)

رئیس- آقاى ملک‌الشعراء (اجازه)

ملک‌الشعراء- بیاناتى که در مجلس محترم در جواب اظهارات اینجانب شد بعرض نمایندگان اقلیت رساندم و متأسفم از این که دو دفعه حضور آقایان عرض کنم که این اظهاراتى که اینجا شد به هیچ‌وجه نمی‌تواند نمایندگان اقلیت را در مصونیت و امنیت آنها یعنى امنیت فکرى و امنیت شخصى آنها را اقناع کند و بالاخره امر و اشاره آقایان را به عرض مجلس می‌رسانم. آقایان اظهار می‌کنند و تا وضعیات به حال حاضر است و تا موقعى که حقوق مجلس و مجلسیان به موجب قانون اساسى محفوظ نیست ما استیضاح خودمان را مسکوت می‌گذاریم و مسترد نمی‌داریم و در عین حال در مجلس هم حاضر نمی‌شویم.

(در این موقع از مجلس خارج شدند)

رئیس- آقایانى که خواسته بودند استیضاح کنند بالفعل هیچ کدام حاضر نیستند و از بیانات آقاى ملک‌الشعراء بنده این طور مى‌فهمم که آقایان نمی‌خواهند استیضاح کنند پس در این صورت دیگر موضوع براى مذاکرات باقى نمی‌ماند.

رئیس‌الوزراء- ولى این براى دولت کافى نیست دولت حقیقت براى حفظ اصول قانون آلت شده است و البته یک مملکتى که می‌خواهد زندگى کند با این طریق ممکن نیست آقایان می‌خواهند استیضاح بکنند یا نمى‌خواهند ولى براى دولت تکلیف لازم است. اگر اقلیت هر روز به یک عنوانى اسباب زحمت دولت را فراهم کند براى دولت پیشرفت ندارد

(چهارده نفر یا هفت نفر از اقلیت (درست در نظرم نیست) ورقه استیضاح دادند ولى دولت متکى به اکثریت است اگر اکثریت دارد برود عقب خدمت خودش و اگر هم ندارد تکلیف خودش را بفهمد به هرحال دولت رأى اعتماد می‌خواهد.)

رئیس- آقاى رئیس‌الوزراء می‌فرمایند که در این موقع باید تکلیف دولت معین شود و رأى آقایان وکلاء نسبت به دولت باید معلوم شود.

(جمعى از نمایندگان- صحیح است)

رئیس- آقاى سردار معظم. (اجازه)

سردار‌معظم- تصور می‌کنم ‌نمایندگانى که اینجا هستند همه جزو اکثریت دولت هستند و نظر به این که از شخص رئیس‌الوزراء استیضاح شده بود تمام حضارى که اینجا نشسته‌اند به شخص رئیس‌الوزراء اعتماد دارند و اگر اعتماد نمی‌داشتند در مجلس حاضر نمی‌شد‌ند پس تمام اشخاصی که در اینجا حاضرند به شخص رئیس‌الوزراء اعتماد دارند.

رئیس- آقاى رهنما. (اجازه)

رهنما- بعد از این که افراد محترم اقلیت اکثریت دولت را تردید کردند استیضاح کردند و روشن شد که دولت اکثریت دارد ولى بنده معتقدم که این کافى نیست حالا که این طور است بنده معتقدم که براى دولت رأى اعتماد گرفته شود زیرا آقایان اقلیت هنوز مدعى هستند که استیضاح خودشان به قوت خودش باقى است.

(جمعى گفتند باقى نیست) و اگر آقایان موافقت کنند رأى اعتماد با ورقه گرفته شود.

رئیس- آقاى سلیمان میرزا. (اجازه)

سلیمان میرزا- گمان نمی‌کنم‌ دیگر موضوعى باقى باشد که وقت مجلس تلف شود مطابق نظامنامه باید استیضاح کننده بیاید و دلائل استیضاح خودش را بیان کند این که آقایان دو اطاق درست کرده‌اند وزیر مختار و سفیر مدعى‌العموم و تمام اینها را خواستند به ما نشان بدهند می‌روند و براى ما پیغام می‌آورند و پیغام می‌برند در هر حال ما کار نداریم ولى چیزى که حالا هست که رئیس محترم دولت تقاضاى رأى اعتماد دارند و البته همان طور که آقاى سردار‌معظم فرمودند اگر اشخاصى که اینجا نشسته رأى اعتماد به دولت ندادند بایستى در آن اطاق به نشینند و یا می‌رفتند در آنجا و اینجا نمى‌نشستند در هر صورت براى این که صورت رسمیت پیدا کند هیج اشکالى ندارد و تقاضاى ایشان هم قانونى است ما هم ورقه‌هاى سفید خود را حاضر کرده‌ایم تقدیم می‌کنیم بیش از پنج ثانیه هم وقت لازم ندارد.

رئیس- آقاى طهرانى پیشنهاد کرده‌اند که رسماً رأى اعتماد گرفته شود ولى باید عبارات بر طبق نظامنامه بنویسند تا رأى بگیریم.

سردار‌معظم- اجازه می‌فرمایید.

‌رئیس- موقع مذاکره جناب عالى نیست.

سردار‌معظم- در این پیشنهاد عرضى دارم.

رئیس- بفرمایید.

سردار‌معظم- به عقیده بنده در اصل مطلب مخالفى نیست ولى باز هم به عقیده بنده در تعقیب استیضاح توافق نشده نماینده حق پیشنهاد رأى گرفتن ندارد و چون استیضاحى نشده است گمان می‌کنم موضوعى براى این پیشنهاد باقى نباشد و این حق تصور می‌کنم حق مختص رئیس دولت است زیرا رئیس دولت همیشه حق دارد از مجلس تقاضاى رأى اعتماد بکند پس هیچ یک از نمایندگان حق پیشنهاد رأى اعتماد ندارند و این همشه حق مشروع رئیس دولت است که بگوید می‌خواهم بدانم در مجلس اکثریت دارم یا خیر این منطقى نیست که نماینده پیشنهاد کند رأى اعتماد گرفته شود. استیضاحى بنا بود بشود بعد از بین رفت خود کسانی که می‌خواستند استیضاح کند به هر علتى از علل که بود نخواستند بکنند کسى را هم نمی‌شود مجبور کرد که بیا استیضاح کن. دلش نخواست از این حق استفاده کند. بسیار خوب تکلیف مجلس چیست؟ مجلس حقاً اگر رئیس دولت تقاضاى راى اعتماد نمی‌کرد حقش این بود که وارد دستور شود یا جلسه امروز را ختم کند و دستور جلسه آتیه را معین کند که استیضاح از بین رفته باشد با این تفاصیل باز تکرار می‌کنم ‌که اگر رئیس دولت تقاضاى رأى اعتماد کند مجلس می‌تواند رأى بدهد و چون تمام ماها که رأى اعتماد داریم به شخص رئیس‌الوزراء هیچ مانعى ندارد که حالا رأى خودمان را بدهیم

+++

و رأى هم می‌دهیم ولى این تقاضا نمی‌شود در اثر پیشنهاد یک نفر نماینده باشد.

آقا شیخ محمدعلى تهرانى- بنده پیشنهاد خودم را مسترد داشتم.

رئیس- از روى چه عبارتى می‌خواهید رأى بگیرید.

سردار‌معظم- اجازه می‌فرمایید عرض کنم.

رئیس- سه طور می‌توانید رأى بگیرید.

سردار‌معظم- آن در مورد استیضاح است در نظامنامه داخلى در قضیه استیضاح سه طور رأى قائل شده رأى ساکت و رأى منفى و رأى مثبت ولى اگر استیضاحى نشده باشد نمی‌شود متوسل به شقوقى که نظامنامه براى استیضاح معین کرده شد چنانچه در سایر جاها هم معمول است فرض بفرمایید دولت یک سیاستى اتخاذ کرده براى اطمینان از این که آن سیاستى که اتخاذ کرده مورد تصدیق مقنن و یا پارلمان هست یا نه؟ بدون هیچ استیضاحى می‌تواند خودش تقاضاى رأى اعتماد کند پس بنابراین فرمول‌هاى سه گانه که در نظامنامه معین شده مربوط به موارد استیضاح است و بنده باز هم تکرار می‌کنم ‌چون استیضاحى نشده که این فرمول‌هاى استیضاح به موقع عمل آید. بنابراین اگر رئیس دولت تقاضاى رأى اعتماد نمی‌کرد مجلس باید صحبت را ختم می‌کرد و وارد دستور عادى می‌شد‌ اما چون رئیس دولت تقاضاى رأى اعتماد کرده باید بر حسب تقاضاى رئیس دولت تقاضاى رأى اعتماد کرده باید بر حسب تقاضاى رئیس دولت نمایندگانى که نسبت به رئیس‌الوزراء رأى اعتماد دارند و موافقند ورقه‌هاى سفید خودشان را بدهند.

رئیس- چون غیر از این موارد سه گانه چیزى دیگر در نظامنامه نیست پس باید آقایان یک عبارتى بنویسند تا بنده از روى آن عبارت رأى بگیرم.

سردار‌معظم- خوب دولت بنویسد.

رئیس‌الوزراء- رأى اعتماد با هر چه مى‌خواهید بگیرید با سیاه سفید. قرمز هر چه می‌خواهید بگیرید تقاضاى ما معین شدن تکلیف ما است.

رئیس- رأى مى‌گیریم هر چند که مطابق نظامنامه نیست ولى سابقه هم بشود. آقاى سردار‌معظم باید این مسائل را بهتر بدانند. رأى می‌گیریم نسبت به هیئت دولت‏...

محمد‌هاشم میرزا شیخ‌الرئیس- بنده سئوالى دارم.

رئیس- چه میفرمایید؟

شیخ‌الرئیس- مقصود بنده این بود که این رأى راجع به شخص رئیس‌الوزراء است یا هیئت دولت.

رئیس- عرض کردم بنویسید بدهید به بنده تا رأى بگیریم.

رأى می‌گیریم نسبت به آقاى رئیس‌الوزراء و هیئت دولت آقایانی که اعتماد دارند قیام فرمایند.

(آقایان نمایندگان- به اتفاق قیام نمودند)

بعضى از نمایندگان- به اتفاق رأى داده شد.

رئیس- اتفاق است. جلسه را اگر تصویب می‌فرمایید ختم کنیم؟

(نمایندگان- صحیح است)

رئیس- جلسه آتیه روز پنجشنبه دستور راپورت کمیسیون نفت.

(مجلس یک ساعت و نیم از شب گذشته ختم شد)

منشى- م شهاب معظم‌السلطان.

رئیس مجلس شوراى ملى‏-موتمن‌الملک‏

+++

Parameter:292462!model&5137!print -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)