29 مرداد 1396 14:32:57
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏17

جلسه: 34 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز یکشنبه یازدهم آبان ماه 1331  

 

فهرست مطالب:

1- طرح و تصویب صورت مجلس

2- بیانات قبل از دستور - آقای خلخالی

3- بیانات آقایان:‌مهندس رضوی و مشار طبق ماده 90 آیین‌نامه

4- بیانات قبل از دستور آقایان:‌ صفایی - دکتر بقایی - و وزیر امور خارجه

5- تقدیم لایحه تمدید فرمانداری نظامی در هشت نقطه خوزستان

6- معرفی آقای دکتر خسروانی به معاونت وزارت اقتصاد ملی به وسیله آقای وزیر اقتصاد ملی

7- طرح و تصویب گزارش کمیسیون بودجه راجع به وظیفه وراث مرحوم سرهنگ نوریشاد

8- طرح لایحه دو فوری راجع به اجازه تعقیب آقای احمد قوام و موکول شدن به جلسه بعد

9- طرح گزارش کمیسیون بودجه راجع به اجازه پرداخت یک دوازدهم مهر ماه 1331

10- تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه


مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏17

 

 

جلسه: 34

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز یکشنبه یازدهم آبان ماه 1331

 

فهرست مطالب:

1- طرح و تصویب صورت مجلس

2- بیانات قبل از دستور - آقای خلخالی

3- بیانات آقایان:‌مهندس رضوی و مشار طبق ماده 90 آیین‌نامه

4- بیانات قبل از دستور آقایان:‌ صفایی - دکتر بقایی - و وزیر امور خارجه

5- تقدیم لایحه تمدید فرمانداری نظامی در هشت نقطه خوزستان

6- معرفی آقای دکتر خسروانی به معاونت وزارت اقتصاد ملی به وسیله آقای وزیر اقتصاد ملی

7- طرح و تصویب گزارش کمیسیون بودجه راجع به وظیفه وراث مرحوم سرهنگ نوریشاد

8- طرح لایحه دو فوری راجع به اجازه تعقیب آقای احمد قوام و موکول شدن به جلسه بعد

9- طرح گزارش کمیسیون بودجه راجع به اجازه پرداخت یک دوازدهم مهر ماه 1331

10- تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

 

مجلس نه و پنجاه دقیقه صبح به ریاست آقاى محمد ذوالفقارى (نائب رئیس) تشکیل گردید.

1- تصویب صورت مجلس‏

نائب رئیس - غائبین جلسه گذشته قرائت می‌شود.

(به شرح زیر خوانده شد).

غائبین با‌ اجازه آقایان: مکى - مهندس حسیبى - ناظر‌زاده - مدرس - عبدالرحمن فرامرزى.

غائبین بى‌اجازه آقایان: دکتر امامى - بهادرى - محمد‌حسین قشقایى - دادور - فتحعلى افشار - معتمد‌دماوندى - امیر‌افشار - راشد - تولیت - میر‌اشرافى‏.

نائب رئیس - نسبت به صورت جلسه اعتراضى نیست؟ آقاى کریمى‏

کریمى - در جلسه گذشته بنده یک سؤالى از وزیر دفاع ملى کردم راجع به مسببین قتل سى‌ام تیر در کرمانشاه که آنها را بدون مجوز قانونى فرارى دادند و قبلاً هم به آقاى نخست‌وزیر این موضوع نوشته شده بود ایشان فرموده بودند که این افسران دوباره به محل حوزه محاکمه‌شان که کرمانشاه باشد مراجعت داده شوند ولى بعد اطلاع رسید که هنوز مراجعت نکرده‌اند. این سؤال را بنده تقدیم کردم و جزو صورت مجلس نوشته نشده است.

نائب رئیس - سؤال در صورت مجلس نوشته نمی‌شود.

کریمى - مال جناب آقاى گنجه نوشته شده از این جهت توضیح دادم‏.

نائب رئیس - اطلاع داده می‌شود براى جواب حاضر بشوند، آقاى وکیل‌پور.

وکیل‌پور - عرض کنم بنده قبلاً از هیئت تندنویسى مجلس تشکر می‌کنم که آنچه را که بنده گفتم خیلى خوب نوشته‌اند فقط یک دو اشتباه مطبعه‌اى دارد که تصحیح می‌کنم ولى یک اشتباهى که اینجا هست و ایجاد سوء‌تفاهم می‌کند این است که بنده غرضم این نبود که مستخدمین و کارمندان دولتى حاضر زیاد هستند حتى بر‌عکس ادعاى آقاى وزیر دارایى معتقدم که مستخدمین زیاد نیستند در وضع حاضر خواستم این را تذکر بدهم ضمناً دو سؤال هم از آقاى وزیر دارایى کرده بودم که در جلسه قبل استدعا کردم که ایشان حاضر بشوند براى جواب گفتن الان دو هفته می‌گذرد و حاضر نشده‌اند این تکلیفى که در قانون پیش‌بینى شده است براى وزرا که در موقع معین بیایند و به سؤال وکلا جواب بدهند براى این است که تأخیر نکنند و مجدداً حالا از مقام ریاست تقاضا می‌کنم که هر چه زودتر امر بفرمایند براى جواب سؤالات حاضر بشوند.

نائب رئیس - تأکید خواهد شد - آقاى حائرى‌زاده‏

حائرى‌زاده - یک مختصر اصلاحى است که باشد را نباشد نوشته‌اند و این را در مطبعه اشتباه کرده‌اند به تندنویسى تذکر می‌دهم.

نائب رئیس - اصلاح می‌شود. آقاى دکتر سنجابى‏

دکتر سنجابى - در ضمن عرایضى که در سؤال جلسه گذشته کردم گویا تذکر دادم این دستگاه‌هایى که آقاى وزیر کشور فرمودند به فرستنده تعبیر شده روى بعضى از اینها نوشته شده میداین گراندبریتن‏

نائب رئیس - اصلاح می‌شود. آقاى دکتر فقیهى شیرازى‏

دکتر فقیهى‌شیرازى - در صورت مذاکرات قبل در یکى دو جمله اشتباهى شده است که بنده یادداشت کرده‌ام می‌دهم به تندنویسى استدعا می‌کنم تصحیح بشود.

نائب رئیس - اصلاح می‌شود. آقاى اخگر فرمایشى دارید.

اخگر - یک عرض کوچکى دارم‏.

نائب رئیس - بفرمایید

اخگر - دو طومار از ماربین اصفهان رسیده است دایر بر پشتیبانى از دولت و جلوگیرى از اخلالگران و مفسدین یک طومار هم از طرف اهالى بوشهر رسیده است دایر به پشتیبانى از دولت ملى و تمناى جلوگیرى و برکنارى عمال خارجه از آن حدود که تقدیم می‌گردد.

نائب رئیس - اعتراض دیگرى نیست (اظهارى نشد) صورت جلسه پنجشنبه هشتم آبان ماه تصویب شد.

2- بیانات قبل از دستور آقاى خلخالى‏

نائب رئیس - نطق قبل از دستور شروع می‌شود. آقاى خلخالى‏

خلخالى - قبلاً یک تذکرى را مجبور شدم تصدیع بدهم و آن نوشته‌هاى عارى از حقیقت بعضى از روزنامه‌هاى مبتذل می‌باشد که لابد نویسندگان نادان و مغرض دارند

+++

درباره حضور من در روز سلام با لباس عادى یعنى با همین لباس رفته بودم البته آنها به دروغ نوشته‌اند قصد توهین داشتم و من جداً تکذیب مى‌کنم که نظر توهین نبوده است بلکه مخصوصاً بعد از توشیح تفسیر قانون اساسی و علل و جهات دیگر لازم دیدم که شرفیاب بشوم و مخصوصاً جناب آقاى مهندس رضوى اصرار فرمودند و بنده حتى عرض کردم لباس ندارم و تهیه آن را هم از دیگران لازم نمی‌دانم فرمودند با این لباس هم مانعى ندارد مطلب دیگرى که می‌خواهم عرض کنم گر چه چند جلسه گذشته ولى در همان موقع من متأثر شدم و شاید هم در نظر بعضى از آقایان باشد موقعى که طرح مربوط به قوانین خونین سى‌ام تیر مطرح بود با کمال تأسف آقاى کریمى تحت تأثیر قرار گرفته نسبت به آقاى مشار مطلبى فرمودند که به عقیده بنده حقیقت نداشت (کریمى - اجازه بفرمایید خود آقاى مشار گله کنند نه شما) اجازه بفرمایید این مقدمه است براى ذى‌المقدمه‌ایى که آقاى مشار هم به عقیده بنده از جاده حقیقت منحرف شده‌اند براى این که فرمودند این مجلس یک عده‌اش مرعوب هستند (حائرى‌زاده - عین حقیقت را گفتند) من از طرف آقایان دفاع نمی‌کنم ولى شایسته نبود مادام که من در این مجلسم این فرمایش گفته بشود (ناظرزاده - فقط شما؟) (احسنت) عرض کردم من به دیگران کارى ندارم در مجلس شوراى ملى بهتر از من هم وجود دارد بنده وکیل آنها نیستم اگر مصداقى براى مجذوب بودن وجود داشته باشد مجذوبیت حق و عدالت است این را من اعتراف می‌کنم که در برابر حق و عدالت و درستى زندگى مردم ما مجذوب هستیم باید تصدیق کرد که ما در جوانى به مبارزه در راه تحقق آمال ملت تصمیم گرفتیم و مصمم هستیم جز در پیشگاه عدالت همان طورى که عرض کردم حتى به فلک تعظیم نمى‌کنیم.

گر به شرط پاى بوسى سر بماند در تنت / جان ده و رد کن که سرافکندگى در کار نیست

اگر امروز به آقاى دکتر مصدق یا مردان ملى دیگر اظهار عقیده می‌شود براى خاطر مردم است آقایان تصدیق مى‌فرمایند در عرایض مختصرى که در جلسات غیر رسمى هم عرض کردم حتى در نطق اولم که به طور علنى در مجلس ایراد شد انتقاداتى که منطقى و بی‌غرضانه هم بود عرض شد حالا عرض خواهم کرد این صداى مظلومیت ملت و استغاثه طبقه محروم است که ما را در صف مبارزه استقرار و براى جان‌بازى تشویق می‌کند ما نه تنها از افکار و آرزوهاى مقدس ملت بلکه از مردان فداکار و مجاهد گذشته که دوره حیات خود را با مبارزه سرسختانه تمام کردند و با محرومیت چشم از این جهان براى ابد پوشیدند از آنها الهام مى‌گیریم ما مى‌خواهیم راه و رسم مبارزه را که بحث تازه‌اى نیست آن قدر دنبال کنیم که به نتیجه برسد و مخصوصاً در این دوره که دولت‌هایى خواه از طرف دولت‌ها، خواه از طرف طبقات فاسد و افراد منحرف براى منحرف کردن مبارزات ملت ایران اعمال مى‌شود این روح صلابت و سرسختى و ادامه مبارزه پر‌افتخار لازم است که تقویت بشود ممکن است در این مبارزه مقدس تنگ نفسانى در وسط راه بمانند ولى آنچه مسلم است ملت رشید واقعاً رشید و قهرمان ایران لاجرم به سرمنزل مقصود خواهد رسید (صحیح است) حتماً نیروهاى اهریمنى استعمار و قدرت‌هاى شیطانى را خرد و نابود خواهد کرد (صحیح است) در چند جلسه پیش یعنى چهارمین بارى که بنده آمده بودم صحبت بکنم البته صحبت‌هایى که در آن جلسات می‌خواستم عرض کنم مرور زمان که مخصوصاً در مجلس خیلى زود صادق است و شامل می‌شود آن بحث‌ها را از بین برد من ضمناً از روزنامه‌ها اخبارى را جدا کردم و اینجا مى‌خواستم مطرح کنم که خارجى‌ها چقدر تلاش مى‌کنند و در انتظار سقوط کابینه جناب آقاى دکتر مصدق هستند عرض کردم ما به اشخاص کارى نداریم آقایان نمی‌دانم شنیده‌اند یا نه مخصوصاً در مبارزه انتخاباتى در تبریز علناً در مجامع به مردم می‌گفتم که من ارتباط شخصى و بستگى خاصی به با جناب آقاى دکتر مصدق و جناب آیت‌الله کاشانى و دیگران ندارم حتى اعلامیه‌اى که جناب آیت‌الله کاشانى در مسافرتى که بعد از ختم انتخابات تهران کردم درباره تمجید بنده لطفاً صادر فرموده بودند منتشر نکردم هنوز هم براى حفظ احترام مانده مبارزه مستقلانه آذربایجانى، طورى بود که على رغم فعالیت‌هاى بعضى از سران ارتش و عمال رکن دوم و قواى انتظامى که به سختى می‌کوشیدند حتى چند مرتبه قصد ترور من را داشتند مانع از نتیجه رسیدن مبارزات مردم تبریز باشند ولى على رغم تشبثات خائنانه آنها مردم توانستند نمایندگان‌شان را به مجلس بفرستند و من نمی‌گویم فسادناپذیرم ولى تا جان در بدن دارم از راه مبارزه پر‌افتخارى که عرض کردم و براى ما اسباب سرافرازى و سربلندى است برنمی‌گردم صحبت فرد نیست تابع اشخاص نیستم صحبت مجذوبیت مطلقاً در کار نیست البته این قسمت را هم عرض کنم که ما خصومت با کسى یا دولتى نداریم ما وطنمان را می‌خواهیم مستقل باشد و دور از پلیدی‌ها زندگى شرافتمندانه‌اى که مطابق وضع گذشته و حاضر ملت ایران باشد به دست آوریم که در آن برادرى و برابرى کاملاً مشاهده بشود البته این نکته هم باز تصریح می‌شود اگر چنانچه در قرن بیستم در عصرى زندگى می‌کنیم به فریاد مظلومیت ملت ایران توجهى از طرف ملت‌ها سازمان‌هاى بین‌المللى نشود منظورم این است یقین بدانید روزى هم به صداى مظلومانه آنها هم توجهى نخواهد شد به قول شهریار شاعر آذربایجانى پس از این گوش فلک نشنود افغان کسى - که من این گوش فلک را به فغان کر کردم. البته از نقطه نظر حق‌طلبى بدون توجه به این که یک ملت ضعیف کوچک با یک ملت مقتدرى مثل انگلستان مبارزه می‌کند طرفدارى و جانبدارى از نظر اتحاد نظامى یا هر علل دیگرى نباید بشود عدل و نصفت و شرافت باید رعایت گردد روزى یکى از همکاران اینجا تجلیل از سازمان ملل متحد می‌کردند که ما هم معتقدیم براى این که این آرزوى بشریت است که عدالتى به وجود بیاید که بین‌المللى باشد همه مخصوصاً ملل ضعیف و کوچک از آن استفاده بکنند ولى این نکته را نمی‌توان ناگفته گذاشت و باید تذکر داده می‌شد که در منشور ملل متحد مخصوصاً محاصره اقتصادى یکى از مجازات‌ها است در صورتی که بدون تقصیر، ملت ایران را به چنین مجازاتى دچار کرده‌اند و این کاملاً مایه تأسف است از این که این دولتى هم که یک چنین کارى کرده است یکى از مؤسسین سازمان و امضاکنندگان منشور است حالا بحث در این قبیل موارد خیلى زیاد است چون حقانیت ملت ایران بر تمام ملل ثابت شده است باید مردانگى و حق‌طلبى و حق‌خواهى تمام ملل مصروف این باشد که آثار شوم فشار اقتصادى دولت انگلیس را مخصوصاً از بین ببرند تا مبارزات ملت ایران به ثمر برسد و رفاه و آسایش ملى به وجود بیاید خطرات احتماًلى (ما مردم و ملت‌هاى دیگر را نمی‌ترسانیم) خطرات احتماًلى به وقوع نپیوندد. مطلب دیگرى که می‌خواستم عرض کنم و یکى از مظاهر آن توطئه‌هایى است که اشاره کردم سعى و تلاش دشمنان ما و عوامل آنها در راه مأیوس کردن مردم است که آنها را از مبارزه خود منصرف گرداند البته این در تمام جاها همان طورى که در مرکز است مخصوصاً در شهرستان‌ها با قدرت تمام انجام می‌گیرد مخصوصاً در تبریز و آذربایجان اخبارى هم که می‌رسد من فوق‌العاده متأثر می‌شوم و سعى می‌کردم و می‌کنم که در حال تأثر مطلبى عرض نکنم تا جایى که به من ایراد می‌کردند شما سکوت اختیار کرده‌اید و من می‌دانم که دشمن خوب تشخیص داده است که حربه برنده ما در این مبارزه ملى فهم و ادراک و اندیشه و کمک و حمایت مردم ایران است این حربه برنده را از دست پیشوایان و مبارزین قهرمان مى‌خواهند بگیرند یا آن را به سختى کند بکنند که مؤثر واقع نشود من جمله در آذربایجان شایع مى‌کنند به طور مستقیم و غیر مستقیم که نمایندگان ملى شما کارى نکرده‌اند من اعتراضات زیادى دارم روزى هم در حضور آیت‌الله کاشانى عرض کردم ما در عین‏‌ حال که در امور دولتى نمی‌خواهیم دخالت کنیم و در عزل و نصب مأمورین کارى نداریم ولى این مردم که سخت در بدبختى فرو رفته افتاده‌اند انتظار دارند که به داد آنها برسیمو به مصداق شعر:

لایسئلون اخاه حین یندیهم / فى النائبات على ما قال برهان

آنها انتظار دارند حتى ما به استغاثه آنها دلیل و برهان نخواهیم به کمک آنها بشتابیم همان طور که از نظر فقر عمومى کمک می‌کنیم از نظر ظلم و اجحاف مأمورین که در نتیجه اعمال نفوذ به حقوق مردم حتى به جان مردم مسلط شده‌اند آن تسلط شیطانى آنها را رفع کنیم بلى منظور این بود در چنین موقعى که دشمن به این حیله می‌خواهد مردم را مأیوس کند و مبارزه را از این راه عقیم گذارد حسن تشخیص و استنباط صحیح ملت کمال ضرورت را دارد که مسائل اجتماعى را تجزیه و تحلیل کند و حق و باطل را از هم جدا سازد و به فرض این که دولت خداى ناکرده در کار خود توفیقى حاصل نکند به نماینده‌ای که نماینده ملت است، مبین آلام مردم است تهمت به ناحق نزنند یعنى مواظب باشد که افکارى را مشوب نکنند براى این که ما نماینده هستیم نه متصدى حکومت و شریک قوه مجریه از خدا می‌خواهم دولت در این کار توفیق حاصل کند و تمام تلاش ما این است که دولت را که تاکنون مشغول تخریب بوده و کاخ‌هاى امیال شیطانى ملت را ویران کرده و باید بکند به یک دستگاه سازنده‌اى مبدل گردد که اعمال مثبت او هم امید در دل مردم ایجاد بکند و راه بهبود اصلاح را به مردم نشان بدهد.

نائب رئیس - آقاى خلخالى وقت شما تمام شد.

خلخالى - حالا اگر آقایان اجازه بفرمایند بنده چند مطلب دیگر داشتم‏.

نائب رئیس - محتاج به رأى است‏.

ناظر‌زاده - مخالفى که نیست. بفرمایید حرف‌هاى خوب‌تان را گوش می‌دهیم‏.

افشار‌صادقى - رأى می‌دهیم آقا.

چند نفر از نمایندگان - مخالفى نیست‏.

نائب رئیس - بفرمایید

خلخالى - البته تذکر این مطلب مانع از این نمی‌شود که ما نسبت به دولتى که مورد اعتمادمان است و تاکنون هم کوشش کردیم که به دست او اصلاحاتى انجام بگیرد انتقادات منطقى نیز نکنیم و این هم یکى از دلایلى است که براى رد فرمایشات آقاى مشار عرض کردم ما چنین مجذوب نیستیم که حق را فراموش کرده باشیم عرض کردم تأنى و کندى که در کارهاى اصلاحى دیده می‌شود البته معلول علل اجتماعى ممکن است باشد و هست ولى آن شهامت

+++

و قدرت کار دولت است که این علل اجتماعى را که کارهاى اصلاحى را به عقب مى‌اندازد و فرصت و وقت مردم که مغتنم است از دست می‌دهد استفاده نماید دولت باید باصلاًبت و سرسختى خود تمام موانع را همان طور که موانع بزرگ خارجى را تا اندازه زیادى برداشته موانع داخلى را هم بردارد و سیاست داخلى نیز مورد‌توجه کامل دولت قرار بگیرد عرض کردم مخصوصاً من خودم هم متوجهم در گذشته، در ادوار گذشته خزانه مثل امروز خالى نبوده است بحران اقتصادى وجود نداشته است اصلاً مبارزه‌اى در کار نبوده است که وضع فوق‌العاده‌اى داشته باشد ممکن است کسانى اعتباراتى براى نقاطى می‌گرفتند من براى نقاطى نظر خاصى ندارم این را من باب مثال عرض می‌کنم که ممکن است اعتباراتى هم می‌گرفتند. در ضمن حیف و میل مقدارى هم به آن محل کمک می‌شد اکنون که هیچ کمکى به مردم نمی‌رسد تصور می‌کنند که در نتیجه  سهل‌انگارى ما است من به مردم آذربایجان باید صریحاً از اینجا عرض کنم من براى تحقق آمال ملت ایران مخصوصاً براى عملى ساختن خواسته‌هاى مردم آذربایجان که در مشروطه آن همه جانبازی‌ها کرده‌اند و براى استقلال ایران آن همه فداکاری‌ها کرده‌اند و امید و آرزوى فداکارى بیشترى را دارند تا پاى جان ایستاده‌ام. من و دوستان من البته به طور خصوصى هم که با آقایان صحبت می‌کنم علاقه خاص آنها را هم به آذربایجان مى‌بینم چون اسم آذربایجان به میان آمد باید تبلیغات نارواى خارجى که مخصوصاً براى ترسانیدن ملت و ارعاب مردم در این موقع حساس از طرف دولت ترکیه که در روزنامه‌هاى ترک گاه‌گاهى انتشار پیدا می‌کند راجع به آذربایجان تنفر شدید خودم و موکلین خودم را بیان کنم و بگویم که آذربایجان براى هر متجاوزى قبرستان خوبى است درست است که عدم توجه دولت‌هاى گذشته آذربایجان را به تل خاکستر و به قبرستان بیشتر شبیه گردانیده است ولى این دلیل آن نمی‌شود که روح تجاوزکارانه دیگران را قوى کند همان طور که از تمام نقاط ایران باید دفاع کرد مخصوصاً از آذربایجان که مهد شیران و دلیران است و اکنون با نهایت فقر و تنگدستى به سر می‌برد باید دفاع کرد آن جا نه برق دارد نه آب دارد مسئله لوله‌کشى ناقص مانده حتى نان و گوشت گران شده وضع را هم فوق‌العاده نشان می‌دهند و استقامت مردم را در هم می‌شکنند نمى‌خواهم راجع به شهرستان‌ها و استان‌هاى دیگر صحبت کنم براى این که فرقى ندارد و همه جا مورد احترام ما است ولى باید عرض کنم غیر از فداکاری‌هایى که در صدر مشروطه از افراد غیور آذربایجانى که به منصه ظهور رسیده و غیرت و شجاعت و شرافت آنها در مشروطه اثر مهمى داشته است از نظر مرزى بودن، از نظر حق‌طلبى و حقانیت و صداقت و مسلمانى مردم آنجا باید توجه بیشترى به آذربایجان بشود کارهایى که باید انجام بشود نمی‌شود این مایه تأسف است ممکن است دولت بودجه‌اى نداشته باشد، اعتبارى نداشته باشد، کارهاى عمرانى و ساختمانى نتواند انجام بدهد ولى براى تغییر مأمورین دغل و دزد مأمورینى که به مبارزه مردم و قیام ملت اعتقاد و ایمان و علاقه‌اى ندارند اقدام نمى‌کنند و آنها را تغییر نمی‌دهند مدتى اینجا راجع به فرمانده لشکر آنجا صحبت کردم تا بعد تغییر دادند بعد از تغییر او تازه معلوم نیست زیر دستان او عوض بشوند یا وضع چاقوکشانى را که براى ارعاب مردم به وجود آورده بودند و در هر مبارزه‌اى آنها را تشجیع می‌کردند براى از بین بردن مبارزات مردم عوض بشود یا نشود و یا دستگاه پلیسى آن روز البته رئیس شهربانى را عوض کردند نسبتاً فرد بدى به نظر نمی‌رسد چون اعتقاد من این است اصلاً از مأمور دولت نباید تعریف کرد مگر این که کار خوبى انجام بدهد (افشار‌صادقى - سرلشگر مقبلى آدم خوبى است) به نظر شما (هدى - به نظر خیلی‌ها) باز به نظر شما منظورم از انتقاد این نیست که من از فامیلم سرلشگرى هست یا سرتیپى هست اصلاً در ادارات دولتى یک فردى از فامیل ما نیست که بخواهیم سر کار بیاوریم حتى یک پیشخدمتى هم ندارم در ادارات دولتى آنجا من احتیاج ندارم فقط مردم با من هستند آقاى مکى که آمدند حالا درباره ایشان چون اینجا نیستند صحبت نمی‌کنم آقاى مکى دیدند که چهل تا پنجاه هزار نفر تظاهر نموده و مرا که من را روى دست بلند می‌کردند این موقعى بود که راجع به اعتبارنامه‌ها صحبت می‌کردند من گفتم اعتبارنامه من همین جماعتى است که اینجا ابراز علاقه می‌کند در هر حال از بحث خارج نمی‌شوم منظورم این است که آذربایجانى بداند که ما آنها را فراموش نمی‌کنیم تا پاى جان براى تحقق آمال آنها مبارزه خواهیم کرد ولى علل و موانعى هست که عملیات و مبارزات ما را خنثى مى‌کنند از خداوند متعال مى‌خواهم که این علل و موانع را برطرف کند من فراموش کردم که یک نامه‌اى که در یک سال و اندى پیش به جناب آقاى دکتر مصدق نوشته بودم و نظر انتقاد خودم را عرض کرده بودم اکنون بیان کنم براى خاطر این که این نظر را من از سابق داشتم حتى قبل از این که این نظر را من از سابق داشتم حتى قبل از این که وکیل بشوم نوشته‌ام آن وقت من یک فرد عادى بودم این نظر خودم را نوشتم و به وسیله جناب آقاى دکتر شایگان که اینجا حاضر هستند تقدیم کردم قسمتى از آن را اجازه بدهید بخوانم تا توجه بفرمایید که اگر من انتقادى می‌کنم مبنى بر خیر و صلاح مملکت و ملت است و براى علاقه‌مندى به مبارزه‏ و پیروزى مردم ایران است عرض کردم ممکن است این نامه‌اى که در یک سال و خورده‌اى قبل نوشته شده یعنى در 28- 2- 30 و جوابى نوشته‌اند امروز هم مورد توجه مى‌تواند قرار بگیرد در این نامه عرض کرده‌ام به جناب آقاى دکتر مصدق در این موقع که توجه آن جناب به امر مهم نفت معطوف گردیده و سعى دارید در یک محیط آرام و دور از تشنج کوشش‌هاى ملى به ثمر برسد نمی‌خواستم مصدع بشوم ولى براى این که همیشه خواهان حکومت صالحى بودم که مبارزات سنگین اینجانب را در دستگاه فاسد ادارى به نتیجه برساند لازم دیدم نظر آن جناب را به مراتب زیر جلب کنم.

اولاً تصدیق می‌فرمایید نظر عالى در مورد عدم تشنج با تمام محسناتش نباید به صورتى در آید که از یک طرف افراد نالایق و فاسد تحت حمایت قرار گیرند و از طرف دیگر عناصر وطنخواه و پاکدامن مأیوس گردند.

تاکنون فضیلت و تقوى و صلاحیت اشخاص کم‌ترین تأثیرى در احراز مقام و پیشرفت اجتماعى نداشته بلکه تشبث و انتساب به مقامات ذى نفوذ و بند و بست و انحرافات دیگر بوده که در جریانات به طور قاطع دخالت داشته است. از طرفى مسلم ادامه این وضعیت با بقاء و سعادت جامعه مغایرت دارد در صورتی که بین اجراى ملى شدن صنعت نفت و آغاز تحول و اصلاحات دیگر منافاتى به نظر نمی‌رسد. ما همه اعتقاد داریم بالاخره براى رهایى از تنگناى حوادث اصلاحات لازم است اصلاحاتى که همه جانبه باید باشد براى اجراى همین تمنیات ملى بود که مردم با ابراز علاقه شدید از جنابعالى پشتیبانى می‌کردند اکنون که زمام امور کشور را در دست آن جناب مى‌بینند با تشویش از این که نمى‌توانند به پایدارى دولت‌ها مطمئن باشند انتظار دارند جنابعالى نه تنها در مورد نفت نفع جامعه ایرانى را حفظ نمایید بلکه براى تحقق سایر آرزوهاى ملى و اصلاحات اساس کمترین فرصت را از دست ندهید متأسفانه باید عرض کرد غالباً جریان وزارتخانه‌ها در مسیری‌ است که بوده هیچ گونه تغییرى حاصل نگردیده مگر انتصاباتى که ثابت می‌کند این حرف‌ها مسخره است و مملکت در انحصار خائنین معدودى است که در هر حال باید منافع نامشروع آنها حفظ بشود)

ایشان هم یک جوابى دادند به مضمون این که «نامه شما عز وصول ارزانى بخشید تشکر می‌کنم نظریات مفید شما عملى خواهد شد» منظورم یادآورى بود که امروز که فرصت دارید و مى‌توانید این کارها را بکنید عملى بفرمایید چو در روى زمین باشى توانایى غنیمت دان که گردون ناتوانى‌ها بسى زیر زمین دارد (احسنت)

3- بیانات آقایان مهندس رضوى و مشار طبق ماده 90 آ‌یین‌نامه‏

نائب رئیس - آقاى مهندس رضوى فرمایشى دارید بفرمایید

مهندس رضوى - بنده یک توضیح مختصرى با استفاده از ماده 90 می‌خواستم عرض کنم آقاى خلخالى ضمن فرمایشات‌شان فرمودند که مهندس رضوى به بنده اصرار کردند سلام بیایم بنده اساساً اهل هیچ نوع اصرارى در هیچ یک از تشریفات نیستم به خصوص آقایان می‌دانند که دعوت عمومى در سرسرا آگهى می‌شود منتهى چون بعضى از آقایان متذکر شدند که ممکن است دعوت‌ها را عده‌اى از آقایان ندیده باشند (صحیح است) این است که با نظر هیئت رئیسه دستور دادم به وسیله تلفن به آقایان اطلاع بدهند که چنین دعوتى به عمل آمده است اما در مورد خود ایشان تصدیق می‌کنم که به بنده فرمودند که از این نظر اگر لباس مشکى داشته باشند هیچ مانعى ندارد و این را هم عرض کنم که به عقیده بنده این قبیل لباس‌هاى تشریفاتى اساس مبناى زیادى در مملکت ما ندارد.

نائب رئیس - آقاى مشار

مشار - اعتراض آقاى خلخالى به بنده شبیه به همان اعتراضى بود که قبلاً به روزنامه‌نگاران کردند که چرا ننوشتید که آقا با لباس عادى به سلام شاه رفتند خوب ایشان لباس عادى پوشیدند و روزنامه‌نویس‌ها هم نوشتند لباس عادى پوشیده بود (خلخالى - نوشته‌اند که قصد توهین به شاه را داشته) شما حرف زدید ما ساکت بودیم حالا ما هم حرف می‌زنیم شما ساکت باشید هیچ اعتراضى نمی‌شود به روزنامه‌نویس کرد که ایشان را که با لباس عادى دیدند در سلام آن وقت بنویسند که با ردنکوت رفتند همان لباس که تن‌تان بوده است با همان لباس هم نوشته‌اند و این همه تغیر هم در پشت تریبون لازم نبود که براى روزنامه‌نویس که نوشته است این آقا لباس عادى پوشیدند از خودشان نشان بدهند من هم عیناً مثل همان روزنامه‌نویس آنچه استنباط کردم گفتم هیچ خلاف نبود تمام مردم این شهر و حتى مردم مملکت هم عرض مرا تصدیق کردند چون گفته من مثل امثال سائره در السنه و افواء هست و همه آن را مى‌گویند و تکرار مى‌کنند آقایان اگر مرعوب نیستند راجع به این اوضاع باید این عمل این بحث این مذاکراتى که در مجلس واقع می‌شود شجاعت اخلاقى خودشان را نشان بدهند و اگر نشان ندادند معلوم مى‌شود که شجاعت ندارند و یا این که واقعاً مرعوب هستند.

دکتر شایگان - این که معنى ندارد این طور حرف زدن، این حرف‌ها یعنى چه!

+++

ما مرعوب هیچ کس نمی‌شویم، آقا این حرف تکرارش یعنى چه؟ به یک عده توهین کردن یعنى چه؟ مرعوب یعنى چه من تو دهن شیر می‌روم تکرار این حرف یعنى چه؟ (زنگ رئیس) چرا به مجلس توهین می‌کنند؟ (صداى زنگ رئیس دعوت به سکوت) آقا (خطاب به نائب رئیس) جنابعالى چرا مى‌گذارید توهین کنند ما مرعوب نیستیم (مشار - شما مجذوب هستید) تکرار این حرف چیست آقا یک حرفى زدند و جنابعالى هم فرمایشى کردید تمام شد و رفت (مشار - چى تمام شد و رفت) تمام شد رفت اگر شما حرفى زدید تمام شد رفت یعنى بایستى بیایید اینجا بر علیه بنده صحبت کنید (مشار - علیه جنابعالى نبوده است) مرعوب و مجذوب یعنى چه؟ (زنگ شدید رئیس) این ملت می‌خواهد مقابل خارجى بایستد شما این را در مقابل ملت می‌گویید (مشار - همین مرعوبیت است من از اول عمرم در مقابل اجانب قیام کرده‌ام وقتى که شما در دستگاه قوام‌السلطنه بودید و از کافترادزه پذیرایى می‌کردید آقاى دکتر شایگان) این درست خدمت به اجانب است (مشار - من هر چه گفتم در روزنامه‌ها هست) امشب رادیو لندن خواهند گفت که مشار توى مجلس گفت که نمایندگان مرعوب هستند (زنگ رئیس) (مشار - من به همه اعتراض کردم به روس و انگلیسى و هر اجنبى دیگر من اعتراض کردم به من می‌گویید؟ مرا می‌خواهید معرفى کنید پیش مردم؟ مردم از بیست سال پیش مرا مى‌شناسند شما فقط این اسباب دست‌تان شده است) اسباب دست شما شده است (مشار - شما در کابینه قوام‌السلطنه کافتارادزه را حمایت می‌کنید حالا به من حمله می‌کنید احسنت آقاى دکتر شایگان این بود مطلب چه کار کردم در کابینه قوام‌السلطنه؟ (زنگ رئیس - دعوت به سکوت)

نائب رئیس - به هر دو نفر آقایان تذکر می‌دهم‏.

دکتر شایگان - بنده آقا مطابق ماده 90 اخطار دارم‏.

قنات‌آبادى - مطابق ماده 90 شما هم جواب ایشان را بدهید.

خلخالى - صلاح نیست آقاى مشار این فرمایش را بفرمایید شما فرمایش‌تان جرأت به نابکاران می‌دهد.

مشار - نابکار در این مملکت مرده صدایش هم در نمى‌آید.

نائب رئیس - جلسه را به عنوان تنفس تعطیل می‌کنم (در ساعت ده و بیست دقیقه صبح جلسه به عنوان تنفس تعطیل و مجدداً در ساعت ده و 45 دقیقه تشکیل گردید)

نائب رئیس - آقاى مشار

مشار - نسبت به شخص آقاى دکتر شایگان تمام اعضا و افراد جبهه ملى همیشه یک ارادت خیلى جامع و کامل و در حقیقت یک ایمان به شخص ایشان داشته‌اند (صحیح است) البته غیر از ما اعضاى جبهه ملى دیگر اشخاص هم که در این شهر در این مملکت با ایشان برخورد کرده‌اند همیشه به فضایل اخلاقى و صفات عالیه ایشان ایمان پیدا کرده‌اند و در نزد همه وجود محترم ایشان به اندازه کافى معرفى شده است (صحیح است) بنده خیلى متأسفم که در اینجا یک صحبت‌هایى شد که اصلاً ملت ایران انتظار نداشت بین دو نفر اعضاى جبهه ملى یک چنین صحبت‌هایى بشود (صحیح است) اما حرف‌هایی که بنده زدم حرف‌هاى بنده شاید حرف‌هایى بوده است که متناسب بوده است و بر اثر بیانات آقاى خلخالى بنده هم تهییج شدم که حرف‌هایى بزنم (صحیح است) بنده از آقاى خلخالى هم انتظار دارم که همیشه با رفقاى خودشان صمیمى باشند (خلخالى - طورى نفرمایید که باز از ماده 90 استفاده بشود من صمیمى هستم) (احسنت) باید هم صمیمى باشید من به آقایان ارادت دارم و مى‌خواهم اینجا یک موضوعى را عرض کنم که حقیقتاً مردم آذربایجان در شجاعت و تهور ضرب‌المثل بوده‌اند یک قصه کوچک تاریخى هست گر چه اقتضا نیست حالا به عرض آقایان می‌رسانم ولى به طور اختصار عرض می‌کنم و آن این است که وقتى قشون ترک در زمان صفویه به آذربایجان حمله کرد و بعد از چندى شهر تبریز را محاصره کرد و خیلى شهر تبریز و تبریزی‌ها دفاع کردند بالاخره کار به جایى رسید که مشکل شد زندگانى بر مردم شهر و خواستند که از شهر خارج بشوند و قشون ترک هم با آنها موافقت کرد که از شهر خارج بشوند اهالى شهر در آن زمان در تواریخ ما ثبت است عموماً مردها زن‌ها و بچه‌هاى خودشان را جلو انداختند دست زنهای‌شان را گرفتند بچه‌های‌شان را جلو انداختند و با شمشیر برهنه از توى صف ترک آمدند و خارج شدند و این رشادت از مردم آذربایجان در تاریخ ثبت است (صحیح است) و همه می‌دانند مردم آذربایجان مردم رشیدى بوده‌اند و هستند (حاج سید‌جوادى - خلخالى آن زمان نبود) مشروطیت ایران قسمت اعظمش مرهون فداکاری‌هاى مردم آذربایجان است مرحوم ثقه‌الاسلام، ستارخان، باقرخان و بالاخره خیلى دیگر از شهداى آذربایجان منتهاى شجاعت و شهامت را به خرج دادند و فداکاری‌هاى اینان همیشه در خاطر مردم ایران هست و آقاى خلخالى هم از حرف بنده بی‌خود تأثر پیدا کرده بودند و این همه تفصیل دادند مطلب را هم حالا بالاخره بنده باز در آخر عرضم این مطلب را اضافه می‌کنم که باید ایشان اعتدال را از دست ندهند هر وقت از اعتدال خارج شوند (کریمى -  مورد اعتراض می‌شوند) البته یک تفسیرى پیدا می‌کند مقصود عرض بنده هم در آن جلسه پیش این بود که نمایندگان باید همیشه اعتدال را حفظ بکنند چون اگر اعتدال حفظ نشود به هر سمتى برویم آخر نتیجه خوب ازش حاصل نمی‌شود.

نائب رئیس - با توضیحاتى که آقاى مشار دادند تمنى می‌کنم آقایانی که از ماده 90 می‌خواهند استفاده بکنند صرف‌نظر بکنند (صحیح است)

نادعلى کریمى - این حق قانونى بنده است (بعضى از نمایندگان - صرف‌نظر بفرمایید) بنده صرف‌نظر نمی‌کنم آقاى رئیس حق دارم صحبت کنم بنا شد که آقاى مشار راجع به مرعوب و مجذوب توضیح بدهند و توضیح ندادند من می‌خواهم صحبت کنم مطابق ماده 90 من حق دارم خواهش مى‌کنم اجازه بدهید (بعضى از نمایندگان - حالا صرف‌نظر بفرمایید)

4- بیانات قبل از دستور آقایان: صفایى - دکتر بقایى  و وزیر امور خارجه‏

نائب رئیس - آقاى صفایى بفرمایید.

صفایى - عرض کنم که بنده نسبت به خودم عرض می‌کنم و البته به آقاى مشار هم احترام می‌گذارم آقاى خلخالى هم عزیز بنده و محترمند و همچنین آقاى دکتر شایگان که مورد احترام همه‌مان هستند با مناقشه و منازعه‌ای که بین آقایان واقع شده است کارى ندارم نسبت به خودم عرض می‌کنم که بنده نه مجذوب هستم در این مجلس و نه مرعوب (یکى از نمایندگان - هیچ کس نیست)

 (شمس قنات‌آبادى - مجذوب حق که هستید البته) و امیدوارم که این نظر آقایان درباره بنده درست وجود نداشته باشد شاهد بنده در این مورد راجع به طرحى است که مربوط به تقلیل دوره سنا بود که من رأى ندادم چرا؟ براى این که مطالعاتى در اطراف این قضیه نداشتم (صحیح است) چون در فراکسیون مطرح نشده بود و بنده اطلاعات کافى نداشتم و وقتى این طرح را آوردند بنده نه امضا کردم و نه رأى دادم این دلیل استقلال فکر بنده که نه مجذوبم نه مرعوب (خلخالى - در عین حال عدم اطلاع هم هست) البته اطلاعات جنابعالى که به مراتب وسیع‌تر و عمیق‌تر هست در این تردیدى نیست ایشان می‌فرمایند با بودن بنده در مجلس نباید یک کار دیگر بشود بدون مشورت بنده ایشان اطلاعات‌شان زیاد است (خلخالى - بنده باید از ماده 90 استفاده کنم جنابعالى توهین می‌کنید به بنده) شما از ماده 90 می‌خواهید استفاده کنید؟ شما حق ندارید بگویید شما بى‌اطلاعید معلوم نیست شما از کجا آمده‌اید که اطلاع دارید (خلخالى - فرمودید که رأى نداده‌اید براى سنا عرض کردم که شما بى‌اطلاع بوده‌اید که حق است یا نه) شما هم از همان جایى آمده‌اید که من آمده‌ام به هر حال احساسات مردم را می‌خواهید عرض کنم البته دیدم نسبت به این موضوع بسیار اظهار خوشوقتى می‌کنند (صحیح است) و در اطرافش هم که مطالعه کردم البته بی‌جا و بی‌مورد هم نیست اظهار خوشوقتى مردم (صحیح است) جمیع اصناف و طبقات نسبت به مجلس سنا کراهت داشتند چون نه قدمى براى دین مردم برداشتند و نه قدمى براى دنیاى مردم برداشتند (صحیح است) و حالا که این کار شده است و مورد توجه مردم واقع شده است و مردم خیلى اظهار بشاشت و خرسندى می‌کنند دیگر بنده مصلحت نمى‌بینم با وضع فعلى کشور انتخابات مجلس سنا تجدید بشود (صحیح است) (نبوى - تحصیل حاصل است) (اقبال - مردم رأى نخواهند داد) خصوصاً با این قانون انتخابات که هنوز اصلاح نشده و انتخابات دو درجه‌اى (پور‌سرتیپ - بعد از انتخابات مجلس شوراى ملى چون هنوز انتخابات شورا تمام نشده) (زنگ رئیس) با این وضع بودجه کشور و با این که ما نیازمند آرامش در سراسر کشور هستیم و البته ایجاد تشنج می‌شود بهتر این است که دیگر انتخابات مجلس سنا تجدید نشود و آقایانى که طبق اصل هفتم متمم قانون اساسى مى‌گویند مشروطیت کلاً و جزئاً تعطیل بردار نیست اصول مدونه در قانون اساسى بایستى به موقع اجرا گذاشته شود و الّا لازم مى‌آید تعطیل مشروطیت ولو به لحاظ یک جزیى از مواد قانون اساسى باشد پس روا نیست که اصل دیگرش رعایت نشود ولى بنده عرض می‌کنم لیس هذا اول قادورت کسرت فى الایران (قنات‌آبادى - ترجمه بفرمایید) اولین مخالفت قانونى نیست با قانون اساسى که در ایران واقع شده است (خلخالى - اولین شیشه‌اى نیست که شکسته شده باشد) خواهش می‌کنم جنابعالى عرایض بنده را توضیح ندهید (خنده نمایندگان) بنده خودم زبان دارم و اگر احتیاج به توضیح داشته باشد عرایضم را توضیح می‌دهم در محضر آقایان. آقایانى که راجع به این ماده اعتراض می‌کنند و یک حربه‌اى براى خودشان قرار داده‌اند که مشروطیت جزئاً و کلاً تعطیل‌بردار نیست پس چرا نسبت به اصل دوم قانون اساسى این حرف را نمی‌زنند مگر در اصل دوم متمم قانون اساسى نمى‌گوید پنج نفر از مجتهدین طراز اول بایستى در مجلس شوراى ملى باشند؟ (بعضى از نمایندگان - حالا که هستند الحمدالله) نه این طور بودن کافى نیست (ملک‌مدنى - صحیح است) آقایانى که فعلاً هستند به عنوان نمایندگى هستند (صحیح است) (مهندس غروى - ما به طرز اولى هم آقایان را قبول داریم) و رأى آنها مدار رد و تصویب نیست، رأى آنها معیار و میزان نیست (صحیح است) که اگر در اقلیت واقع بشوند رأى اکثریت متبع است (حاج سید‌جوادى - به عنوان طراز اول باید باشند) 5 نفر از مجتهدین طراز اول به حکم قانون اساسى بایستى در مجلس شوراى ملى باشند نؤمن ببعض و نکفر ببعض نمى‌شود اگر شما می‌گویید مطابق قانون اساسى مشروطیت کلاً و جزئاً تعطیل‌بردار نیست نسبت به این اصل هم پس

+++

بایستى نظر داشته باشید حالا که این اصل را شما متروک کرده‌اید و نظرى ندارید چه مانعى دارد که این اصل و این ماده هم متروک باشد پس این حربه یک حربه پوسیده و زنگ‌زده‌ای‌ است و این استدلال یک استدلال بسیار سخیف و ضعیفى است این راجع به عرایض مقدماتى‌ام که می‌خواستم عرض کنم البته کارهایى که واقع شده است در این چند هفته اخیر که یکى قطع رابطه با انگلستان و یکى هم انحلال مجلس سنا بود امیدوارى به مردم ایران بخشیده است و انتظار می‌رود که استقلال سیاسى ایران تأمین شود لیکن البته آقایان می‌دانند که استقلال سیاسى ایران فقط به این دو موضوع درست نمی‌شود چون سیاست عبارت است از اداره امور با حسن توجه این معناى سیاست است ما موقعى داراى استقلال سیاسى خواهیم بود که بتوانیم کشورمان را بدون تقلید و تبعیت از دیگران و همسایگان با حسن وجه اداره کنیم یعنى امور کشورمان را متناسب با اوضاع و احوال کشور خودمان قرار بدهیم البته هر محیطى یک اوضاع و احوالى دارد که بایستى مقررات آن محیط و سازمان‌ها و ادارات آن محیط همه متناسب با آن کشور باشد از لحاظ وضعیت جغرافیایى و از لحاظ ایمان و اعتقادات مردم و از لحاظ شئون ملى بایستى مقررات و اوضاع و دستگاه تطبیق کند و تناسب داشته باشد با اوضاع و احوال (صحیح است) مثلاً اگر بنده بخواهم خانه بسازم باید به بودجه خودم نگاه کنم به کیسه خودم نگاه کنم ببینم چقدر پول دارم و به تناسب پول خودم خانه بسازم اگر بخواهم نگاه کنم به عمارت همسایه‌ام ببینم هفت اشکوبه است و تمام وسایل تجمل هم در عمارتش آماده و مهیا است و بخواهم مطابق او حرکت بکنم و تقلید از او بکنم پول من کافى نیست بودجه من کفایت نمی‌کند پس من باید جنبه‌هاى تجملى این خانه را کنار بگذارم اول باید اساس ساختمان خودم را درست بکنم اگر پولم زیاد آمد آن وقت به جنبه تجملى‏اش هم می‌پردازم رنگ‌آمیزى هم می‌کنم نقاشى هم می‌کنم پله‌هاى موزاییک هم برایش درست می‌کنم فرش موزاییک هم برایش درست می‌کنم ولى یک خانه‌اى که هنوز مخزن آب ندارد این معنى ندارد آب مخزن که پایه حیات و آسایش است شرط اولیه زندگانى است این را تهیه نکرده برود سر در خانه را زینت کند خانه‌اى که در کوهستان واقع شده است و سقف ندارد و حافظ برف و باران و سرما ندارد این خانه احتیاج به حاشیه موزاییک ندارد احتیاج به پله موزاییک ندارد (صحیح است) پس باید اول اساس و پیکر خانه‌ام را درست بکنم، اگر پولم زیاد شد و بودجه‌ام اجازه داد بپردازم به جنبه‌هاى تجملى همسایگان ما البته زندگانی‌هاى لوکس و تجملى عالى دارند و ما اگر بخواهیم مطابق آنها گام برداریم با وضع فعلى مملکتمان البته رشد زندگیمان از هم پاشیده می‌شود آدمى که نان ندارد براى این هى جنابعالى آواز بخوانید صداى آواز خوب هم که سیر نمى‌کند نان می‌خواهد شکمش را باید سیر کرد آدمى که لباس ندارد براى او پرده زربفت و زرنگار که به در خانه‌اش بیاویزد نتیجه ندارد باید اول لباس تهیه کند (صحیح است) این ملت نان می‌خواهد،‌ این ملت آب می‌خواهد، شرایط اول زندگانى‌اش را باید تأمین کرد این همه که به سر و سینه زدند و زنده‌باد و مرده‌باد راه انداختند،  کشته دادند، فدایى دادند بیشتر از این از دولت جناب آقاى دکتر مصدق انتظار دارند. (حاج سید‌جوادى - انشاءالله مى‌رسد) انشاء‌الله امیدواریم سه ماه و خورده‌اى گذشته است و هنوز طبق انتظارات‌شان به مرام و مقصدشان نائل نشده‌اند دستگاه همان دستگاه هست که هست حالا یک چند نفر پاکدامن در رأس این دستگاه واقع بشوند با چند تا گل که بهار نمی‌شود (حاج سید‌جوادى - کم‌کم می‌شود) این کم‌کم و یواش یواش می‌ترسم به ما وصلت ندهد، به ورثه‌مان هم وصلت بدهد باز خوب است به هر حال بنده هم موافق جناب آقاى دکتر مصدق هستم، آقایان خیال نکنند که این انتقادات من از در مخالفت است، نه از در مخالفت نیست لیکن عرض می‌کنم آقایان به داد مردم برسید،‌ صبر مردم دارد تمام می‌شود آخر تا کى صبر کنند؟ تا کى مواجه با دستگاه خراب این دوایر باشند؟ تا کى این مردم مثل یهودى که دارد جزیه می‌دهد مورد عتاب و تعرض و جسارت مأمورین باشند؟ این مأمور پشت میز که مى‌نشیند یک نفر که وارد می‌شود مثل این که این یهودى است که آمده است جزیه بدهد با کمال حقارت به دادش که نمی‌رسد هیچ، از اتاقش هم بیرون می‌کنند اعتنا بهش نمی‌کنند عوض این که به دادش برسند، عوض این که مشکلشان را حل کنند با بد‌اخلاقى او را بیرون مى‌کنند از اطاق. آخر مالیات را ملت بدبخت می‌دهد، زنده باد، مرده باد را این ملت بدبخت راه می‌اندازد نهضت را از این مردم دارند ولى ابداً به خواسته‌هاى مردم گوش نمی‌دهند اقلاً اهمیت بدهید ارزش براى خواسته‌های‌شان قائل بشوید ارزش براى خواسته‌هاى ملت هیچ قائل نیستند (صحیح است) همه‌اش باز همان مخارج اضافى و همان دستگاه آقا کسى که اصلاً بهداریش دارو ندارد دکتر ندارد این یک هیئت بازرسى و تقنینیه می‌خواهد چه بکند؟ ملتى که بهدارى ندارد چرا باید یک عده از دکترهاى عالى‌رتبه در مرکز دور هم جمع بشوند بنشینند سیگار بکشند و روزنامه بخوانند و یک پول گزافى از بیت‌المال این ملت بهشان داده بشود؟ (صحیح است) ملتى که هنوز فرهنگش توسعه پیدا نکرده است و قراء و قصباتش از فرهنگ محروم هستند این ملت استاندار فرهنگ می‌خواهد چه بکند؟ تازه استاندار فرهنگ درست کرده‌اند (پورسرتیپ - فرهنگدار - استاندار) فرهنگدار استان یا استاندار فرهنگ حالا استاندار فرهنگ را عرض می‌کنم چیست. استاندار فرهنگ عبارت از این است که فرهنگ چند شهرستان را تحت‌نظر یک نفر فرهنگى گذاشته‌اند مثلاً فرض بفرمایید رشت و قزوین و زنجان و همدان اینها تحت‌نظر یک نفر باید اداره بشود (بعضى از نمایندگان - این کار غلط است) (شمس قنات‌آبادى - اینها براى نور چشمی‌ها پست درست کردن است) کار غلطى است خیلى بیهوده است. این اضافه خرجى است یک خاصه خرجى براى نور‌چشمى‌ها است و الا چه معنى دارد این استاندار فرهنگ؟ خوب این آقاى استاندار فرهنگ چه می‌کند؟

حاج سید‌جوادى - فرهنگدار استاندار (خنده نمایندگان)

نائب رئیس - آقاى صفایى وقت جنابعالى تمام شده است.

صفایى - هنوز مطالب و عرایض من تمام نشده است خواهش می‌کنم اجازه بفرمایید.

نائب رئیس - چند دقیقه وقت لازم دارید؟

صفایى - یک ربع دیگر.

نائب رئیس - آقایان توجه بفرمایند یک ربع دیگر آقاى صفایى می‌خواهند صحبت بکنند.

بعضى از نمایندگان - مخالفى نیست.

امامى اهرى - باید رأى گرفته شود مطابق آیین‌نامه باید رأى بگیرید آقاى رئیس هیچ کس شاید مخالف نباشد ولى بدون رأى گرفتن صحیح نیست (صحیح است)

نائب رئیس - رأى می‌گیریم آقایانى که موافقند یک ربع دیگر آقاى صفایى صحبت کنند قیام بفرمایند (عده زیادى قیام نمودند) تصویب شد. بفرمایید آقاى صفایى‏.

صفایى - عرض کنم این استاندار فرهنگى یا فرهنگدار استان شمه ماشئت این آقا چه می‌کند؟ رئیس فرهنگ حوزه‌اى بر فرض این که اعتراضى داشته باشد گزارش می‌دهد به او که خودش استقلالى ندارد او هم باید گزارش بدهد به مرکز بالاخره به نظر آقاى وزیر می‌رسد پس چه تأثیرى دارد فرهنگدار استان؟ از این قبیل موارد اگر بخواهم بشمرم بسیار است مثلاً وزارت بهدارى می‌خواهد دارو تهیه کند قاعدتاً باید این دارو را از دست اول بخرد بایستى از کمپانى‌هاى وارد‌کننده یا شرکت‌هاى تولید‌کننده تهیه کند ولى وزارت بهدارى این کار را نمی‌کند از بنگاه دارویى کشور می‌خرد بنگاه دارویى کشور از دست اول خریدارى می‌کند (دکتر فقیهى - از عمده‌فروش‌ها می‌خرد) وزارت بهدارى از بنگاه دارویى کشور با منافع صدى بیست دارو را خریدارى می‌کند این چه زیان و ضرر بى‌جایى است این صدى بیست که به بنگاه دارویى کشور داده می‌شود روى چه حسابى است؟ از این قبیل مخارجات اضافى بسیار است. عرض کنم چون جناب آقاى وزیر دارایى اینجا تشریف دارند این مطلب را عرض می‌کنم یک نفر بازرس فرستاده‌اند به قزوین براى رسیدن به چند پرونده این آقاى بازرس رفته است پوست تختش را انداخته است گرم و نرم روزى 15 تومان فوق‌العاده می‌گیرد خوب چه ضرر دارد 6 ماه آنجا می‌ماند براى رسیدگى 6 تا پرونده ضمناً در آنجا یک اختلاف جزئى بین رئیس دارایى و شهردارى قزوین تولید شده بود براى این کار هم یک نفر بازرس مخصوص فرستاده‌اند آنجا با بودن آن بازرس قدیم که در قزوین براى رسیدگى به پرونده‌ها رفته است خوب این را ممکن است به همان بازرس که آنجا هست واگذار کنند این که آنجا بی‌کار است شش روز این آقاى بازرس باید تشریف ببرد براى رسیدگى به یک اختلاف جزئى من خواهش می‌کنم از آقایان یک قدرى بیشتر تأمل بفرمایید کارها را همه‌اش به این مادون‌ها واگذار نکنید من به همه آقایان (خطاب به وزرا) ارادتمندم، شما پاکید، لیکن آقا یک دستگاه عجیب و غریبى است در این ادارات رئیس دستور مى‌دهد، مادون یک گربه‌رقصانى می‌کند که دست و پاى رئیس را توى پوست گردو می‌گذارد (حاج سید‌جوادى - نظیرش را بفرمایید) نظیرش را عرض کنم آقاى سرتیپ کمال که بسیار مرد شریفى است و من به ایشان ارادتمندم براى این نمره‌گذارى ماشین‌ها خدمت ایشان رسیدیم که مالکین ماشین در قزوین جهت ندارد که بیایند تهران و یک مخارج گزافى متحمل بشوند و اینجا نمره‌گذارى بکنند. اجازه بفرمایید همان جا نمره‌گذارى کنند. چنانچه سابقه هم داشته است و سابقاً در قزوین نمره‌گذارى می‌شده است ایشان هم رفته‌اند تحقیق کرده‌اند معلوم شد جهتى ندارد. خلاصه براى این که آقایان می‌خواسته‌اند آمارشان زیاد بشود یعنى درآمدشان زیاد بشود باید نگذارند در قزوین ماشین‌هایى که مال قزوین است و قزوینی‌ها مالک آن ماشین‌ها هستند

+++

نمره‌گذارى بشود ایشان دستور داده‌اند اجازه بدهند در خود قزوین نمره‌گذارى بشود از راهنمایى برداشته‌اند یک گزارش مفصلى داده‌اند یک امورى که همه‌اش سنگ انداختن زیر پا است هیچ منطق حسابى ندارد آقاى سرتیپ کمال می‌گوید خوب آقا من با این گزارش چه بکنم؟ این گزارش را به من داده‌اند ظاهر حرف را نگاه می‌کند آدم مى‌بیند حرف، حرف منطقى است ولى باطن منظور معلوم است، مقصود معلوم است یک دانه نامه به وزارت دارایى نوشته‌ایم یک ماه و نیم است تا به حال به جوابش نائل نشده‌ایم وزیر دستور می‌دهند معاون دستور می‌دهد من نمی‌دانم کجا گیر می‌کند این نامه‌ها؟ جواب این نامه‌ها کجاست؟ پس چه می‌کنند این آقایان که جواب این یک دانه نامه را یک ماه و نیم است به ما نمی‌دهند (خنده نمایندگان) آقا نفیاً یا اثباتاً جواب به ما بدهید می‌شود. مى‌شود نمى‌شود نمى‌شود این نامه جواب دارد یا این نامه جواب ندارد؟ موضوع دیگرى که مى‌خواستم عرض کنم راجع به آقاى دکتر فاطمى پسر عموى محترم بنده وزیر محترم امور خارجه است و آن این است که ارز محصلین و دانشجویانى که مقیم در خارج هستند (وزیر امور خارجه - به من هیچ ارتباطى ندارد به آقاى وزیر فرهنگ بگویید) جناب عالى وزیر امور خارجه هستید (حاج سید‌جوادى - ارزش به ایشان مربوط نیست) خوب به جنابعالى عرض می‌کنم. آقا توجه بفرمایید به جناب آقاى وزیر فرهنگ که تشریف ندارند خواهش می‌کنم شما به ایشان تذکر بدهید عرض کنم که این وضعیت بسیار بد است براى حیثیت ایران (صحیح است) و اینها به حیثیت ایران لطمه می‌زند یک گزارشاتى به من رسیده است که من نمی‌خواهم در این مجلس بگویم و البته شکست خودمان است و من هیچ وقت حاضر نیستم به شکست خودمان در مقابل اجانب (صحیح است) بایستى کاملاً رعایت بفرمایید دقت بفرمایید و حالا که وارد شده‌اند براى تحقیق و تشخیص ملاک تشخیص متمکن از غیر متمکن چیست؟ مثل گذرنامه دادن اداره گذرنامه است که بى‌ملاکى است ملاکش است یا خیر یک ملاک حسابى دارد (حاج سید‌جوادى - صحبت این است که اعلام می‌کنند 13 تا 17) عرض کنم که آقاى غلامحسین مؤمنى یکى از قزوینی‌هاى مقیم مرکز است در شعبه‌اى از شعبه‌هاى آقاى مرندى مشغول نویسندگى است و ماهى 250 تومان حقوق دارد دفتر آقاى مرندى دفتر پلمپ کرده رسمى آقایان بروند رسیدگى کنند و بنده قول می‌دهم که تمام ثروت این شخص را از دارایى خودش و دارایى خانواده‌اش و بچه‌هایش و خانه مسکونی‌اش همه را حساب کنید حاضر است به 40 هزار تومان واگذار بکند این یک پسرى را با خون دل فرستاده است آلمان وحقیقتاً قادر نیست به تهیه ارز براى این پسر و راستى متأثر و منقلب است و حالا اگر بخواهد این پسر را برگرداند به ایران زحماتى که این پسر کشیده بى‌نتیجه می‌ماند این آقا مى‌شود متمکن اما نمی‌خواهم اسم ببرم (بعضى از نمایندگان - بفرمایید اسم ببرید) افسوس چه کنم نمی‌خواهم اسباب زحمت براى کسى تولید کنم یک آقاى دیگر که بسیار واضح و روشن است تمکن آن آقا می‌شود جزء غیر متمکنین این تشخیصات روى چه‏ حسابى است، روى چه منوالى است (وزیر امور خارجه - اسمش را بفرمایید) این دستگاه همان دستگاه است فرقى نکرده است با بودن دکتر آذر در رأس وزارت فرهنگ که فرهنگ عوض نمى‌شود همان توده‌ای‌ها باز آموزگارند، همان طبیعى‌ها و مادی‌ها باز آموزگارند، بالاخره آنچه ما تقاضا کردیم تقاضاهاى ما هیچ‌ کدام انجام نگرفت موضوع دیگرى که می‌خواستم عرض کنم موضوع گذرنامه است که وضع زوار بسیار بد است (صحیح است) سیصد نفر از جمعیت از بجنورد حرکت کرده‌اند و آمده‌اند اینجا در این مهمانخانه‌ها و بیغوله‌ها زندگى می‌کنند. شبى هفت، هشت تومان مخارج مهمانخانه می‌دهند آخر اینها مسلمان هستند، اینها ایرانى هستند، خیال کنید اینها مى‌خواهند بروند براى خوش‌گذرانى و گردش و تفریح. عجب است به نیویورک و پاریس و هامبورگ رفتن هیچ اشکالى ندارد اما نمى‌دانم چرا براى زیارت عتبات عالیات این قدر گرفت و گیر مى‌کنند؟ آخر چرا به خواسته‌هاى ملت مسلمان اهمیت نمى‌دهند؟ چرا ارزش براى این جمعیت قائل نیستند؟ بابا جلوی احساسات مردم را نمی‌شود گرفت. شما اگر از لحاظ ارز جلوگیرى می‌کنید من قول می‌دهم به شما این به هر وسیله‌اى که باشد می‌روند جز این که شما یک خدمتى به دولت عراق کرده‌اید یک 50 تومان در منذریه در گمرک عراق به عراقی‌ها می‌دهند وقاچاق می‌روند و با کمال ذلت و خوارى باید زندگانى کنند و در آنجا باید ببرندشان به محکمه و جریمه‌شان کنند همان طور که اینها ارز می‌دهند در مقابلش ما از ارز عراقی‌ها استفاده می‌کنیم تابستان که می‌شود عراقی‌ها هجوم مى‌آورند به ایران یا براى زیارت حضرت ثامن‌الائمه علیه‌السلام، یا براى گردش عراقی‌ها و اعراب ارزهاى خودشان را مى‌آورند به مملکت ما اگر از لحاظ ارز است که خوب این مضیقه و فشار معنى ندارد آن وقت یک هرج و مرج غریبى است خواهش می‌کنم تشریف ببرید شهربانى به اداره گذرنامه ببینید چه هنگامه‌ای‌ است؟ آقا سگ صاحبش را نمى‌شناسد (خنده نمایندگان) به این اطاق می‌روند زوار مى‌گویند برو به آن اطاق به آن اطاق می‌روند می‌گویند آن اطاق همین طور سرگردان و متحیر. یکى از محترمین می‌گفت سرگران بودم و خواستم بروم خدمت آقاى سرگرد معینى و البته بنده به ایشان هم ارادت دارم آقاى سرگرد معینى آدم خوبى است او می‌گفت خواستم بروم خدمت آقاى سرگرد معینى پاسبان مرا به زور بیرون انداخت ولى دیدم یک عده می‌روند بدون حاجب و مانع گفتم چطور شد که اینها می‌روند و جلوگیرى نمى‌کنید؟ براى چه؟ گفت آقا اینها کار‌چاق‌کن هستند، به اینها اجازه داده‌اند آنها اجازه عمومى و رسمى دارند اگر این حساب است که پس ارز ایران هم می‌رود منتهى دویست تومان 150 تومان این کار‌چاق‌کن‌ها هم استفاده مى‌کنند.

آقا اینها مسلمانند چرا نباید بدهید مى‌خواهند بروند شعائر مذهبی‌شان را انجام بدهند (صحیح است) به عقیده بنده بایستى گذرنامه به آنها بدهند (نبوى - فورى هم بدهند) (اقبال - لااقل تبعیض نکنند) و تبعیض هم نکنند خوب یک عده‌اى آمده‌اند اینجا تقاضا داده‌اند ده هزار تقاضا پذیرفته‌اند و نمره داده‌اند اگر نمی‌خواستید بدهید از اول می‌خواستید ابلاغ کنید آقاى بجنوردى از بجنورد آمده اینجا براى این کار حالا که پا شده است آمده است نمره هم بهش داده‌اید آن وقت هم امروز برو فردا بیا - هى امروز برو فردا بیا. دیگر موضوعى ندارد یک کمیسیون هم تشکیل می‌دهید آن کمیسیون هم ملاک ندارد بعضی‌ها را تصویب می‌کند، بعضی‌ها را تصویب نمی‌کند. بى‌ملاکى است ملاکش یا ملاکش حلال مشاکل است.

نائب رئیس - آقاى صفایى وقت شما تمام شده.

صفایى - چون وقتم تمام شده عرایضم را براى دفعه دیگر می‌گذارم.

نائب رئیس - آقاى دکتر بقایى‏.

دکتر بقایى - یک حکایتى است که اگر اشتباه نکنم در مثنوى خوانده‌ام که یک مرد بیچاره‌اى بود این همیشه به درگاه خدا دعا می‌کرد و مى‌گفت خدایا گره از کارم بگشاى و دعایش هم مستجاب نمی‌شد و بعد از مدتى زحمت یک کیسه گندم دست و پا کرده بود رفته بود قرض و قوله کرده بود از یک ده همسایه داشت برمی‌گشت به خانه خودش، چون عادت داشت باز دعا می‌کرد که خدایا گره از کارم بگشاى در ضمن این که دعا می‌کرد گره کیسه گندم باز شد و گندم‌هاى او ریخت زمین گفت خدایا من چندین سال دعا کردم گره از کارم بگشاى تو بعد از چند سال که دعایم را مستجاب کردى گره از بارم گشودى و این گندم‌ها را ریختى زمین. دنباله حکایت به کار ما ربطى ندارد مدت‌ها است که چه در مجلس و چه در روزنامه‌ها و چه در صحبت‌هاى خصوصى از جناب آقاى دکتر مصدق تقاضا می‌کردم که از این رویه آزادی‌خواهى و لیبرالیسمى که نسبت به وابستگان سیاست‌هاى خارجى اعمال مى‌شود جلوگیرى بکنید و نسبت به آنها که براى مملکت ما قائل به هیچ چیز نیستند یک رسیدگی‌هایى بشود بعد از مدت‌ها یک قانونى تهیه شده و به امضا رسیده که درست مصداق همان مرد بیچاره است که حضور آقایان نمایندگان محترم عرض کردم یعنى به جاى این که این قانون کوچک‌ترین فایده‌اى براى ملت ایران و ملیون ایران داشته باشد یک حربه برنده‌اى به دست دشمنان این ملت به وسیله این قانون داده شده بنده پریروز که مصدع آقایان محترم شدم عرض کردم که بعداً راجع به این قانون امنیت اجتماعى عرایضى خواهم کرد و حالا با اجازه آقایان می‌خواهم یک قدرى این قانون را تشریح کنم و یقین هم دارم که گرفتاری‌هاى زیاد و مراجعات زیاد به عده‌اى از آقایان همکاران محترم اجازه نداده و فرصت نداده که این قانون را بخوانند تا ببینند چه قانونى است (صحیح است) اسم این قانون، قانون امنیت اجتماعى است مشتمل بر 9 ماده. ماده اول راجع به تعقیب کسانى است که تحریک به اعتصاب و عصیان و نافرمانى و تمرد و یا اخلال در نظم و آرامش مى‌نمایند که طبق این قانون آنها باید دستگیر شوند و تبعید شوند از شش ماه تا یک سال البته صورت ظاهر ماده بسیار خوب است آقایان هم که فقط همین ماده را چشم انداخته‌اند و دیده‌اند می‌گویند این ماده بسیار خوبى است و بر‌علیه توده‌ای‌ها است و جلوگیرى از اخلال می‌کند. بنده براى آقایان عرض می‌کنم که این ماده کوچکترین جلوگیرى نمی‌کند براى این که اگر مى‌خواستند جلوگیرى بکنند ما به اندازه کافى قانون داریم (صحیح است) براى این که جلوگیرى از اخلال بشود باید چند چیز را در نظر بگیریم یکى این که بهانه اخلال ندهند و یکى این که اخلال‌کنندگان را طبق این قوانین موجود تعقیب کنند دو دفعه که این عمل شد اخلال تمام می‌شود. جلوگیرى این کارها و اصولاً اجراى هر قانون در درجه اول بستگى به مجریان قانون دارد نه به نحوه قانون و عبارت قانون یک قانون بسیار بد را بدهید به دست یک مجریان فهمیده و خوب نتیجه بسیار خوب می‌گیرید ولی اگر بهترین قانون دنیا را بدهند به دست یک جریان بد، نتیجه خلاف از آن خواهند گرفت (صحیح است) نمونه براى این عرض که حضور آقایان بخواهم تشریح کنم زیاد است فقط یک موردش را بنده عرض می‌کنم در موقعى که یک ماه و نیم پیش بنده مریض بودم و در بیمارستان خوابیده بودم اطلاع دادند که کمونیست‌هایى که در راه‌آهن هستند این که می‌گوییم کمونیست‌ها به اقرار خودشان و دبیر حزب توده ایران در کنگره مسکو تصدیق کردند که کمونیست

+++

هستند، کمونیست‌هاى راه‌آهن شروع کرده بودند به یک تحریکاتى و به عنوان خواسته‌هاى کارگران می‌خواستند یک اعتصابى در آنجا راه بیاندازند در مقابل آنها کارگران وابسته به احزاب ملى یا کارگرانى که جزء هیچ حزبى نیستند ولى علاقه‌مند به وطن و ملت خودشان هستند آنها در نظر گرفته بودند که دست پیش بگیرند به اصطلاح نسبت به آن کارگران کمونیست و یک تقاضاى کمترى اظهار داشته بودند و تقاضای‌شان این بود که اگر به این تقاضاى ما که خرجى ندارد ترتیب‌اثر داده شود این حربه از دست کمونیست‌ها گرفته می‌شود و اینها نمى‌توانند که اعتصاب بکنند. بنده همان موقع از بیمارستان دو نامه نوشتم یکى به وزارت راه و یکى به وزارت کار و این موضوع را تذکر دادم که یک چنین خبرهایى است و اگر توجهى به کار این کارگران بشود جلوگیرى از این اخلال خواهد شد که توده‌ای‌ها در نظر دارند. البته همین طور که جناب آقاى صفایى فرمودند این نامه‌ها رفت به جریان و دو هفته پس از آن هم البته جوابى رسید. ولى عمل به آنها نشد. با این که توده‌ای‌ها آن روزى را که تعیین کرده بودند و خواستند اعتصاب بکنند کارگرهاى ملى زیر‌بار نرفتند و حاضر به اعتصاب نشدند ولى با کمال تأسف باید عرض کنم که طرز عمل دستگاه طورى بود که تفوق را به توده‌ای‌ها داد بعد از آن که دیدند نمى‌توانند اعتصاب کنند به طوری‌ که مشهود است با تبانى مسئولین دخانیات رفتند و برق را قطع کردند بالنتیجه اعتصاب عملى شد چون وقتى برق نباشد دیگر نمى‌توانستند کار بکنند و کارگرانى که مخالف اعتصاب بودند چون دستگاه‌ها کار نمى‌کرد، دیگر نتوانستند کار بکنند و اعتصاب عملى شد. این عمل قطع برق ممکن بود تمام کارخانه را از بین ببرد. مدت 4 ساعت و نیم کارخانه‌جات دخانیات از کار افتاد یعنى چهار صد و پنجاه هزار تومان به عایدات دولت خسارت وارد آمد و بعد از این که یک ضرر چهار صد و پنجاه هزار تومانى وارد شد تقاضاى کارگران که جمعش هشتاد هزار تومان می‌شود بهشان داده شد. خوب باید این شعور در دستگاه باشد که وقتى که تقاضایى می‌کنند بیایند بنشینند مطالعه بکنند ببینند اگر آن تقاضاها قانونى است بهشان بدهند و اگر قانونى نیست بزنند توى دهن‌شان نه این که بعد از دادن چهار صد و پنجاه هزار تومان ضرر این هشتاد هزار تومان را هم بدهند خوب این را اول بدهید احتیاجى به قانون هم نداشت ضرر هم به جایى نمى‌خورد ولى به اینجا کار تمام نشد یک عده‌اى‏ از توده‌ای‌ها که رفته بودند برق را قطع کرده بودند و یک چنین خطرى براى دخانیات غیر از این ضررى که عرض کردم به وجود آوردند که ممکن بود کارخانه را نابود کنند اینها معلوم شدند که چه کسانى هستند پرونده برای‌شان تشکیل شده است ولى با کمال تأسف باید عرض کنم که این پرونده‌شان سنبل شد و تمام شد. آقا این قانون را براى چه می‌خواهید؟ شما قانون دارید طبق قانون موجود مى‌توانید تعقیب کنید پرونده هم تشکیل شد اخلال‌گران هم شناخته شدند. چرا تعقیب نکردید؟ آن وقت رفتید قانون محکم‌ترى آوردید و این قانون هم پس فردا مى‌بینید که فایده نکرده یک قانون قتل‌عام مى‌آورید با قانون آقا کار درست نمی‌شود، کار با اجراى قانون درست می‌شود. من مخصوصاً از جناب آقاى وزیر دارایى تقاضا می‌کنم که شخصاً این جریان دخانیات را رسیدگى بکنند ببینند که چطور حقه‌بازى شده در این جریان و کسانى که اخلال کردند و پرونده هم تشکیل شده از تعقیب مصون مانده‌اند ولى این را هم با کمال تأسف باید عرض کنم که تمام این جریانات باز به نفع کمونیست‌ها تمام شد. می‌رسیم به ماده دوم، این قانون البته بنده باز حضور آقایان محترم عرض می‌کنم که ما طرفدار این هستیم که دولت ملى جناب آقاى دکتر مصدق با کمال قدرت کار بکند و با کمال قوت قلب و استقامت کامل موفق بشود کلیه ریشه‌هاى نفوذ بیگانه را اعم از شمالى و جنوبى و ماورای بحار از این مملکت قطع بکند (صحیح است) و در عین حال هم معترف هستیم که الان مملکت ما در یک حالت استثنایى است باید یک مقررات استثنایى هم وجود داشته باشد ولى باید ببینیم که چه کار می‌خواهیم بکنیم و راه رسیدن به هدف‌هاى ملى چیست؟ نه این که همین طور فکر بکنیم که عمل شده یا قانون به اندازه کافى محکم نبود قانون محکم درست بکنیم. ماده دوم را خدمت آقایان محترم قرائت می‌کنم و خواهش مى‌کنم آقایان که این قانون را نخوانده‌اند درست توجه کنند:

ماده دوم - هر کس کارمندان ادارات دولتى و مؤسسات عمومى را وادار به اعتصاب و یا تحریک به اخلال در نظم و آرامش و یا تمرد و عصیان نماید و همچنین کسانى که در ادارات و مؤسسات عمومى و دادگاه‌ها و دادسراها بر‌خلاف نظم و آرامش و انتظامات داخلى رفتار (درست توجه بفرمایید) و یا جنجال و داد و فریاد و یا منظور توهین و ارعاب و تحت تأثیر قرار دادن مراجع ادارى و قضایى و یا براى جلوگیرى از اجراى قانون و مقررات ازدحام و یا تحصن و یا هر گونه تظاهرى نمایند فوراً بازداشت و مجازات مقرر در ماده قبل یعنى محکومیت از سه ماه تا یک سال تبعید براى آنها تعیین می‌گردد و همین مجازات درباره توطئه و مواضعه‌کنندگان براى اعمال مزبور در این ماده و ماده فوق معمول خواهد شد و هر گاه کارمند دولت باشد در مدت محکومیت به تبعید و اقامت اجبارى از اخذ مزد یا حقوق نیز محروم خواهد بود براى این که آقایان درست توجه به دامنه این ماده بفرمایند ماده پنج را قرائت می‌کنم.

ماده پنج - گزارش مسئولین مؤسسات عمومى و رؤساى ادارات دولتى و مراجع قضایى و همچنین مأمورین انتظامى معتبر است مگر این که خلافش ثابت شود یعنى با این ماده پنجم یک دفعه تمام کسانى که یک کار دولتى دارند جزء ضابطین دادگسترى مى‌شوند معنایش این است که وقتى یک گزارشى نوشت این گزارش سندیت قانونى دارد و باید آن متهم برود خلافش را ثابت بکند حالا شما این دو ماده را در نظر بگیرید و در مقابل هم قرار بدهید و در نظر هم بگیرید که کى آنها را اجرا خواهد کرد.

نائب رئیس - آقاى دکتر بقایى اجازه بفرمایید وقت شما تمام شده است.

دکتر بقایى - بنده نیم ساعت دیگر وقت می‌خواهم اگر آقایان موافقت بفرمایند.

نائب رئیس - به ساعت 12، هیجده دقیقه دیگر باقى است آقایانی که موافقند هیجده دقیقه دیگر آقاى دکتر بقایى صحبت کنند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد. بفرمایید آقاى دکتر بقایى.

دکتر بقایى - عرض کردم ببینیم این قانون به دست چه اشخاصى اجرا می‌شود مجریان این قانون به طور کلى به سه دسته تقسیم می‌شوند البته آن دو دسته کلى درست یا نادرست را کارى نداریم، یک عده آنهایى هستند که کمونیست هستند یا با کمونیست‌ها زد و بند دارند و یک عده آنهایى هستند که زد و بند ندارند ولى این قدر بى‌شعور هستند که فکر می‌کنند اگر امروز نسبت به کمونیست‌ها ارفاق بکنند آن روزی که کمونیست‌ها سر کار آمدند نسبت به آنها ارفاق خواهند کرد (صحیح است) آنها آن قدر ابله هستند که این چنین فکر را می‌کنند و نمى‌بینند هر روز در کشورهایى که پشت پرده آهنین رفته‌اند خود آن پیشقراول‌ها و فداکارهایى که مملکتشان را تسلیم روسیه کرده‌اند خود آنها پدرشان درمی‌آید (صحیح است) آن وقت چطور وقتى که دستگاهى نسبت به خادمین خودش آن طور رفتار می‌کند نسبت به فلان آقاى مدیر‌کل که فقط  مراعات آنها را کرده مراعات خواهند کرد همین پریروزبود که آنا پوکر که آن همه فداکارى کرد حبس‌ها رفت، زجرها دید تا کمونیسم را آورد در مملکت خودش او را گرفته به عنوان مسامحه در اجراى قانون کشاورزان پدرش را در آوردند. مگر هر روز نیست این وضعیت؟ ولى متأسفانه در هیئت حاکمه ما یک رجال این قدر ابلهى پیدا می‌شوند که این تصور را می‌کنند و یک دسته سوم هم هستند از آنها راحتترند آنها اصلاً قائل به خطر کمونیزم نیستند بنده کراراً مواجه شدم با این جور اشخاص آقایان محترم گمان می‌کنم سابقه داشته باشند که جز در موارد این که یک اجحافى به کسى شده باشد یا احقاق حقى لازم باشد بنده هیچ مراجعه به دستگاه دولتى ندارم هیچ وقت نمی‌روم تقاضا کنم که فلان پسر عموى مرا ناظر هزینه کجا بکنند و این قبیل تقاضاها ولى یک تقاضاى منفى داشته‌ام و کراراً مراجعه کرده‌ام، مراجعه می‌کنم به فلان مقام مسئول می‌گویم آقا این شخصى که در رأس این کار هست براى این کار خوب نیست براى این که از موقعیتش سوء‌استفاده می‌کند و تبلیغ مرام کمونیستى می‌کند و موقعیتش هم طورى است که تماس زیاد با مردم دارد این را از این کار تغییر بدهید یک کار بالاترى به او بدهید کسى را هم به جایش پیشنهاد نمى‌کنم فعلاً می‌گویم یک آدم وطن‌پرستى به جایش بگذارید. کراراً شنیده‌ام که می‌گویند آقا این کارمند بسیار خوبى است می‌گویم قبول داشتم کارمند بسیار خوبى است ولى دارد بر علیه مملکت عمل می‌کند بر‌ علیه مصالح مملکت فعالیت می‌کند شما یک کار دیگرى بهش بدهید کار خوبى بهش بدهید حقوق بیشتر هم بهش بدهید ولى یک کارى ندهید که تماس با سه هزار نفر کارگر داشته باشد و متأسفانه باید این را عرض کنم که در مراجعات بسیارى از این قبیل که بنده کردم خیلى کم مسئولینى دیدم که به عرایض من توجه داشته باشند حالا به آن تقسیم‌بندى دیگران می‌رسیم. از مسئولین امور یک دسته هستند درستکار و بى‌غرض و یک عده هم نادرست و مغرض این قانون به دست همه آنها اجرا خواهد شد یعنى فلان رئیس توده‌اى، فلان کارخانه که مى‌بیند ده هزار نفر کارگر ملى را که با توده‌ای‌ها مبارزه مى‌کنند و مستأصل‌شان می‌کنند دستور می‌دهد آن کارگران را حبس کنند یک گزارشى هم می‌نویسد که این شخص آمده داد و فریاد کرده، آمده توى اطاق من داد و فریاد کرده، یک سال و نیم تبعید می‌شود بدون حقوق، فوراً هم حکم اجرا می‌شود. حالا این کارگر بدبخت، این بازمانده‌اى که در 30 تیر سعادت شهادت پیدا نکرده و به مبارزه‌اش ادامه می‌دهد چطور جناب آقاى وزیر دارایى بیاید ثابت بکند که من در اطاق آقاى مدیر‌کل که بودم داد و فریاد نکردم از مبل‌ها شهادت بگیرند؟ از در و دیوار شهادت بگیرند؟ یا فلان قاضى و رئیس اداره گزارش می‌دهد که ایشان قصد تحت‌تأثیر قرار‌دادن مراجع ادارى را داشته است، قصد تحت‌تأثیر قرار دادن، شما را به خدا یک قدرى فکر بکنید ببینید چه می‌نویسید باورکنید در هیچ حکومتى یک چنین قانونى امضا نشده است (دکتر ملکى - کى نوشته است؟) و بنده ماده را یک دفعه دیگر می‌خوانم (حاج سید‌جوادى - تحت‌تأثیر قرار دادن یعنى چه؟) هر کس کارمندان ادارات دولتى و مؤسسات عمومى را وادار به اعتصاب و یا تحریک به اخلال در نظم و آرامش و یا تمرد و عصیان بنماید و همچنین کسانی که در ادارات و مؤسسات عمومى و دادگاه‌ها و دادسراها

+++

برخلاف نظم و آرامش و انتظامات داخلى رفتار و با جنجال و داد و فریاد و یا به منظور توهین و ارعاب و تحت‌ تأثیر قرار‌ دادن مراجع ادارى و قضایى و یا براى جلوگیرى از اجراى قانون ازدحام یا تحصن و یا هر گونه تظاهرى بنماید، هر‌گونه تظاهر ملاحظه بفرمایید هر که را بخواهند طبق این قانون بگیرند مى‌توانند بگویند سرت را خاراندى تظاهر است، آب خوردى تظاهر است قانونى که به این شدت نوشته شده است من حقیقتاً تعجب می‌کنم آقاى وزیر دارایى قانونى که به این شدت بدون داشتن استیناف و تمیز کسى را می‌گیرند بدون حقوق یک سال تبعید می‌کنند و از حقوق و زندگى او را محروم مى‌کنند آن وقت با این وسعت و با این شمول، من تعجب مى‌کنم کى این قانون را تهیه کرده است خیلى تعجب می‌کنم، من از آقایان نمایندگان محترم سؤال می‌کنم با کدام یک از شماها مشورت شده با هر کسى مشورت شده و موافقت کرده با این قانون بگوید کسى جواب نمی‌دهد (دکتر ملکى - هیچ کس اطلاع ندارد) معلوم می‌شود با هیچ کس مشورت نشده (شمس قنات‌آبادى - بنده یک دفعه این قانون را در یک ماه پیش دیدم و گفتم که خیلى ظالمانه است) بنده گمان نمی‌کنم در هیچ جاى دنیا و در هیچ زمان تاریخ وجود داشته باشد آخر شما بروید یاساى چنگیز را بیاورید ترجمه فارسى هم دارد ترجمه فارسی‌اش را بیاورید با کمال میل ما امضاء مى‌کنیم یاساى چنگیز هم چنین کارى نکرده است که یک نفر گزارش بدهد که گزارش او حتمى‌الاجرا باشد بدون هیچ نوع استینافى‏ آن وقت بگویند تو قصد ارعاب داشتى کسى این گزارش را می‌دهد یا آن کسی که مغرض است دستور می‌دهد پدر مخالفین خودشان را در بیاورند یا آن کمونیست‌هایى که در رأس امور هستند و سال‌ها است که ما داد می‌زنیم که آنها را از کار بر‌کنار کنید و نمی‌کنید تمام ملیون به وسیله این قانون به حبس و تبعید خواهند رفت اولین کسانى که مطابق این قانون باید بروند به تبعید همین بازماندگان مقتولین سى‌ام تیر می‌باشند اینها هر روز براى تعیین تکلیفشان اینجا ازدحام می‌کنند. در کمیته تحقیق یک نفر گزارش مى‌دهد که اینجا آمدند ازدحام کردند همه‌شان را تبعید کنید به جاى این که کمک کنید، به جاى این که تعقیب کنید مسئولین وقایع سى‌ام تیر را و مطابق ماده 5 حکومت نظامى آنها را دستگیر کنید حالا آمده‌اید بعد از سه ماه قانونى گذرانده‌اید که ملیون نابود بشوند بنده صراحتاً اینجا از طرف خودم و از طرف تمام نمایندگان آزادی‌خواه از آقاى دکتر مصدق تقاضا مى‌کنیم، استدعا مى‌کنیم که این قانون را لغو بکنند (صحیح است) براى این که ما نمی‌توانیم تحمل چنین قانونی را بکنیم (صحیح است) اگر دولت راست می‌گوید و می‌خواهد اخلال‌گران را تعقیب بکند ما راه نشان می‌دهیم قانون به اندازه کافى داریم اجرا نمی‌شود (صحیح است) اجرا نمی‌شود براى این که یک قسمت از دستگاه دادگسترى ما و یک عده زیادى از بازپرس‌ها کمونیست هستند آنها را ما مى‌شناسیم و اسامی‌شان را‌ می‌دانیم یک عده از رؤساى کارخانجات و مهندسین کمونیست هستند ما باید اول مملکت خودمان را حفظ کنیم بعد برویم حساب‌هاى دیگر را بکنیم ما انتظار داریم این دستگاه را شما تصفیه کنید، این دزدها، این کمونیست‌ها و این مغرضین را بریزند بیرون، آن وقت به بدتر از این قانون هم می‌توانیم تن بدهیم در صورتی که مجری‌اش درست باشد. و الّا این قانون قابل قبول نیست وقتى که به دست این قبیل مجریان بیفتد شما ببینید از توى این قانون چه فجایعى بیرون خواهد آمد هیچ ممکن نیست آدم تصور بکند با این ماده 2 و 5 اشخاصى ممکن است بدبخت شوند. هر رئیس اداره‌اى از یک کارمندش بدش بیاید اتفاق می‌افتد که یک کارمند گردن شق است، احضارش مى‌کنند توى اطاق فرضاً چند فحش هم می‌دهد نمی‌دهد آن هم بسته به کرم خودش است احضار می‌کند توى اطاقش و بعد هم زنگ مى‌زند که این آقا را توقیف کنید بعد هم گزارش می‌دهد که این آقا آمده داد و فریاد کرده یک سال تبعید می‌کنند در غیر ادارى هم همین طور است یک نفر هست می‌رود براى گرفتن حقش توى همین دادگسترى، چقدر هستند کسانى که می‌روند توى دادگسترى که نگذارند حق‌شان پایمال شود، طبق این قانون او را مى‌گیرند توقیف می‌کنند تنها شمول این قانون کارمندان ادارات نیست براى تمام هست مى‌گوید هر کس کارمندان ادارى را مرعوب کند او را توقیف می‌کنند بعد هم یک گزارش می‌نویسند که این قصد ارعاب داشته شما را به خدا فکر کنید آدم خواب مى‌بیند بعد از این همه مبارزات که براى آزادى کردیم، با این همه جانى که کندیم این همه کشته دادیم آن وقت مى‌آییم به دست شخصى که ممکن است مغرض باشد، ممکن است دشمن مملکت باشد، ممکن است سوء‌استفاده‌چى باشد، این قانون را می‌دهیم که او یک گزارشى بردارد بنویسد که این قصد ارعاب داشته یک سال تبعید کنند می‌گویند عدلیه رسیدگى می‌کند بیاید در عدلیه زیردست این بازپرس‌ها زیر دست این محاکمى که هنوز تصفیه نشده بنده جداً تقاضای خودم را از جناب آقاى دکتر مصدق تجدید می‌کنم از طرف تمام آقایان نمایندگان که به من اجازه بدهند (صحیح است، صحیح است) که این قانون را فوراً لغو کنند که ما به هیچ وجه نمی‌توانیم یک چنین قانونى را تحمل کنیم و حتى تقاضا مى‌کنم در عین حال همان خواهشى که همیشه داشتم آن روح لیبرالیسم و آزادیخواهى را یک قدرى کنار بگذارند همین قوانین موجود را اجرا بکنند من به شما قول می‌دهم وقتی که مردم ببینند دولت حقیقتاً پشتیبانى نمی‌کند از مزدوران سیاست خارجى خود مردم بهتر از هر قانون تکلیف اینها را معلوم می‌کنند در این مملکت ما چندین سال است که شاهد اختلاف کمونیست‌ها بوده‌ایم آقایان هم بوده‌اند در هر موقعى که مردم احساس بکنند دولت پشتیبانى نمی‌کند از آنها خود مردم حساب‌شان را رسیده‌اند همین پریروز در امجدیه مگر قواى انتظامى دخالت کردند، مردم بودند که دهن آنها را خرد کردند، چرا این کار را کردند براى این که مطمئن بودند که دولت نمی‌خواهد پشتیبانى بکند از آنها چون این اطمینان را داشتند دهن آنها را خرد کردند ولى طبق این قانون آنهایى که دهن دشمنان مملکت را خرد کردند دانه دانه خواهند رفت به تبعید، بنده بیش از این ضرورت نمى‌بینم که چیزى عرض کنم و منتظر هستم جناب آقاى دکتر مصدق با آن سابقه و روح آزادیخواهى که خودشان دارند فوراً به این تقاضاى ما ترتیب اثر بدهند (صحیح است)

نائب رئیس - آقاى دکتر فاطمى‏

دکتر فاطمى (وزیر امور خارجه) - درباره فرمایشات جناب آقاى دکتر بقایى بنده می‌خواستم خدمتشان عرض کنم که قانون را دولت براى مملکت می‌نویسد و با نظر آقایان نمایندگان محترم مجلس شوراى ملى است اگر نسبت به قانونى اعتراضى داشته باشد یا درخواست اصلاحى باشد یا همان جور که آقا فرمودند درخواست حذف و الغاى آن قانون را داشته باشند دولت همیشه به نظریات آقایان نمایندگان محترم کمال توجه را داشته است و یقین دارم که در این قانون هم اصلاحاتى که مورد‌نظر آقایان باشد به عمل خواهد آمد (نمایندگان - بسیار خوب) و اما مسئله دیگرى که آقاى دکتر بقایى اینجا فرمودند و یکى از آقایان نمایندگان محترم هم پرسید که این تحت‌تأثیر قرار دادن یعنى چه می‌خواستم عرض کنم که این سه چهار روزه آقایان معنى تحت‌تأثیر قرار دادن را می‌فهمید این ازدحام‌هایى که می‌شود براى این است که اشخاصى که اخلال کردند مأمورین را تحت‌تأثیر قرار بدهند و آنها را از مجازات معاف بدارند (دکتر بقایى - حکومت نظامى که هست) مسئله مجریان را که فرمودید خود حضرتعالى اطلاع دارید که مجرى را دو روزه نمی‌شود ساخت مجرى زمان می‌خواهد دو روزه نمی‌شود ساخت تصفیه مدت می‌خواهد اگر حضرتعالى که خودتان از پیشقدمان این نهضت بودید به این مطلب توجه بفرمایید که این تصفیه این عده‌اى که آقا ملاحظه می‌فرمایید به یک دستگاهى تحمیل شده‌اند آقا این دستگاه را هیچ کس دفاع ازش نمی‌کند اما زمان می‌خواهد که افرادى را تربیت کنند که به مملکت و استقلال و آزادى مملکت مؤمن باشند ایمان را هم در ظرف یک ساعت و دو ساعت در یک کسى نمی‌شود تزریق کرد و بایستى صبر و حوصله در ما به وجود بیاید در تمام اهالى این مملکت به وجود بیاید که ما یک مملکتى از نو می‌خواهیم بسازیم مملکتى را از نو ساختن به فاصله چند ساعت و چند روز میسر نخواهد بود یک قدرى باید صبر و حوصله داشت و همان طوری که  ملت ایران نشان داد که استقامت و بردبارى را هم ادامه بدهد و براى این که یک مملکتى را از نو بسازید وسائل کار و ابزار کار مى‌خواهد و گفتن این که تنها خراب است به عقیده بنده اصلاح نمى‌کند آقایان راهنمایی‌هایى که می‌فرمایید براى دولت بسیار ذى قیمت است و بسیار متشکر هستیم که هر یک از آقایان نمایندگان مراقبت بفرمایند یک گوشه‌اى که خراب است خرابى را اصلاح بفرمایند مطالبى فرمودند بنده اتفاقاً یک موردش را می‌گویم در همان موردى که نفرمودند شخص متمکن از غیر متمکن از کجا فهمیده می‌شود دو سه نفر هم در این چند روزه به اشتباه به بنده مراجعه فرمودند که خوشبختانه آقایان هم آن اشتباه را فرمودید چون این کار کار بنده نیست گزارشاتى که از سفارتخانه‌ها مى‌آید بنده به وزارتخانه‌هاى مربوطه می‌فرستم ولى یک مطلبى را آقا باید توجه بفرمایید آقایان دانشجویان هم باید توجه داشته باشند و آن این است که مملکت براى محصلین نیست محصلین براى مملکت هستند، محصلین ایرانى به هیچ وجه از محصلین فرانسوى و آلمانى و سایر ممالک که چهار سال و پنج سال روى مدرسه را هم ندیدند خون‌شان رنگین‌تر و غلیظ‌تر نیست دولت ایران نمی‌تواند به تمایلات شرکت نفت تسلیم بشود براى این که یک عده در داخله مملکت اتومبیل‌هاى لوکس و آسایش داشته باشند و عده‌اى از بچه‌هاى آنها هم بخواهند در خیابان‌های لندن و پاریس بگردند آن کسانى که غیرت ملیت دارند، غیرت ایرانیت دارند باید امروز تحمل بکنند این مبارزه شوخى نبوده است هستند کسانى که توى این مملکت که خیال مى‌کنند شوخى بوده است ولى حقیقت این بوده است که یک جنگى بوده است که این ملت کرده است این جنگ ممکن است مشکلات ارزى همان طور که ملاحظه می‌فرمایید ایجاد کند از حیث کالا مضیقه به وجود بیاورد قیمت ارز برود بالا بایستى مجال داشت تا با نقشه‌هاى اقتصادى جاى آن را پر کرد آقایان محصلین تنها فداکارى که از آنها می‌خواهند این است که از اولیاى خود این درخواست را بکنند که این ارز را از بازار آزاد تهیه بفرمایند و بهشان بدهند اگر حاضر براى این فداکارى نباشند البته بنده نمی‌دانم چه جور اسم ایرانى روی‌شان می‌گذارند البته در مورد محصلین که فرمودید غیر متمکن هستند و درس مى‌خوانند این منتهاى

+++

علاقه دولت است حتى باید از لقمه مردم داخلى کم بکنیم و به آنها کمک کنیم این کار را دولت خواهد کرد و بنده از آقایان استدعا می‌کنم اگر در مورد تشخیص‌هایى که شده است تبعیضى ملاحظه می‌فرمایند که بنده گمان نمی‌کنم یا اگر اشتباهى هم شده باشد این را تذکر بفرمایند و من یقین دارم که در این مورد هیچ کس میل ندارد که یک فرد یک خانواده متمکن از ارزى که امروز هر دلار و هر لیره‌اش به خون جگر فراهم می‌شود استفاده کند و آن شاگردى که دور از مملکت‌اش با خون جگر درس می‌خواند در گرسنگى و بدبختى باشد (صفایى - بنده عرضم این بود که دستگاه تشخیص را درست بکنید) به آن عرایضى که در جواب آقاى دکتر بقایى عرض کردم توجه بفرمایید و اما راجع به مسئله زوار چند روز پیش هم جناب آقاى گنجه و بعضى از آقایان نمایندگان محترم در کمیسیون خارجه این موضوع را متذکر شدند و دولت هم مشغول است راه‌حلى براى این کار پیدا بکند و البته به هیچ وجه نمی‌خواهد مزاحمتى براى کسى تولید بشود اما آقا توجه بفرمایید که وضع امروز مملکت عادى نیست که هر کس هر کارى دلش بخواهد هر توقعى که دارد یا هر احساساتى که دارد انجام بدهد باید یک قدرى هم در قسمت‌هاى زندگانی‌مان یک جنبه اعتدالى را رعایت بکنیم و توجه کنیم که مملکت از ما چه می‌خواهد و تاریخ ما، گذشته ما، آینده ما، از ما انتظار دارد که یک مقدارى در هر قسمت از زندگانی‌مان مخصوصاً در ؤسایل اقتصادى یک‌ مقدارى فداکارى بکنیم با توجه به این مطلب دولت هم مشغول است راه‌حلى پیدا کند که نه مردم‏ از خانه و زندگی‌شان ویلان بشوند و نه این که مشکلاتى از لحاظ ارز براى مملکت پیدا بشود. بنده امیدوارم در این موضوع هم یک راه‌حلى فراهم بشود که خاطر آقایان نمایندگان محترم از این حیث راحت باشد (صفایى - على اى حال خارج می‌شوند) یک تذکرى هم که گمان می‌کنم جناب آقاى دکتر بقایى در آن جلسه مشورتى که جناب آقاى مهندس رضوى دعوت فرموده بودند براى قانون تقدیمى دولت فرمودند که چرا قوام‌السلطنه را دولت طبق ماده 5 توقیف نکرده بنده می‌خواستم عرض کنم که ماده 5 براى کسانى که مصونیت دارند نیست این مصونیت قابل احترام است و دولت نمی‌توانست مطابق ماده 5 قوام‌السلطنه را توقیف کند و الان هم تشخیص دولت این است که هر وقت مجلس شوراى ملى مصونیت او را برداشت دولت می‌تواند مطابق این قانون عمل کند و ماده 5 حکومت نظامى را هیچ وقت هیچ دولتى و مخصوصاً دولت آقاى دکتر مصدق نمی‌تواند از آن استفاده کند براى کسانى که صاحب مصونیت هستند.

5- تقدیم لایحه تمدید فرماندارى نظامى در هشت نقطه خوزستان‏

نائب رئیس - آقاى معاون وزارت دفاع ملى فرمایشى دارید بفرمایید.

معاون وزارت دفاع ملى (سرتیپ مهنا) - لایحه‌ای است راجع به برقرارى و تمدید فرماندارى نظامى در مناطق نفت‌خیز خوزستان و اهواز که تقدیم مجلس محترم شوراى ملى مى‌کنم.

نائب رئیس - چاپ و توزیع خواهد شد. آقاى وزیر اقتصاد بفرمایید.

6- معرفى آقاى دکتر خسروانى به معاونت وزارت اقتصاد ملى به وسیله آقاى وزیر اقتصاد ملى‏

وزیر اقتصاد ملى (دکتر اخوى) - بنده با اجازه آقایان محترم آقاى دکتر خسرو خسروانى را که از جوانان تحصیل‌کرده و لایق هستند به سمت معاونت وزارت اقتصاد ملى معرفى می‌کنم (مبارک است)

7- طرح و تصویب گزارش کمیسیون بودجه راجع به وظیفه ورثه سرهنگ نوریشاد

نائب رئیس - با اجازه آقایان وارد دستور می‌شویم در دستور امروز طرح مربوط به اجازه تعقیب آقاى احمد قوام و گزارش کمیسیون بودجه مربوط به یک دوازدهم و گزارش دیگر کمیسیون بودجه مربوط به برقرارى وظیفه درباره وراث مرحوم سرهنگ نوریشاد است و حکومت نظامى تهران یک پیشنهادى رسیده است از طرف آقاى دکتر بقایى و آقاى زهرى قرائت می‌شود. (پیشنهاد به شرح ذیل قرائت شد) چون لایحه مربوط به ورثه مرحوم نوریشاد فقط محتاج به یک رأى می‌باشد پیشنهاد می‌کنیم بلافاصله پس از نطق‌هاى قبل از دستور آن را مطرح فرمایید.

دکتر بقایى‌کرمانى - على زهرى‏

بعضى از نمایندگان - مخالفى نیست‏

نائب رئیس - اگر مخالفى نداشته باشد مطرح می‌شود رأى گرفته می‌شود قبلاً براى اطلاع آقایان قرائت می‌شود (به شرح ذیل قرائت شد)

ماده واحده - به دولت اجازه داده می‌شود که براى کمک به خانواده مرحوم سرهنگ دوم صادق نوریشاد که در حادثه چهاردهم آذر در راه انجام وظیفه مجروح و مقتول شده است مبلغ یک صد هزار ریال به وراث قانونى آن مرحوم بلافاصله بپردازند. و به علاوه مادامى که همسر یا دختر او شوهر اختیار نکرده و پسران او مشغول تحصیل می‌باشند تمام حقوق و مزایایى را که در آخرین ایام خدمت مرحوم نوریشاد می‌گرفته به آنها پرداخت شود. مخبر کمیسیون بودجه - دکتر ملکى‏

نائب رئیس - آقاى حائرى‌زاده مخالفید؟

حائرى‌زاده - بنده هیچ مخالفتى ندارم کسانی که در راه مملکت و خدمت به اجتماع آسیبى به آنها رسیده است اجتماع از آنها قدردانى بکند و حتى‌المقدور یک کمکى به بازماندگان آنها و یا خود آنها اگر مجروح باشند بشود ولى من با این لوایح کوچولو و تک‌تک که مى‌آید و کاملاً غیر از تضییع وقت مجلس چیز دیگرى نیست به این ترتیب موافق نیستم من نمی‌توانم شهداى سى‌ام تیر را که براى حفظ آزادى قیام کرده‌اند و کشته شده‌اند و مجروحین آنها را در مریضخانه‌ها دیده‌ام هیچ یادى نکنیم لایحه‌ایى براى آنها نیاوریم در صدر مشروطیت شما نگاه بکنید در قوانین و مجموعه دوره دوم یک کتابى براى کمک به آن اشخاصى است که در راه آزادى فداکارى کرده‌اند ما همه‌اش حرف تحویل می‌دهیم و به این بینواهایى که مورث آنها،‌ نان‌آور آنها، کشته شده است باید بگوییم کمیسیون تحقیق مشغول اصلاحات است حالا این شخص معین را من درست نمی‌شناسم، بد و خوبش را نمیدانم که دولت در نظر داشته است این شخصى را که در راه انجام وظیفه فدا شده است و باید قدردانى از او بشود مگر اشخاص دیگر فداى مملکت نشده‌اند؟ چطور شده دیگران را فراموش کردیم اگر خواسته باشیم براى هر کدام یک لایحه بیاوریم کار مجلس تمامش صرف لوایح کوچک کوچک مى‌شود که به حسن 5 تومان ده تومان دیگرى صد تومان، پانصد تومان هزار تومان کمک بشود من معتقدم یک لایحه کلى دولت بیاورد براى این اشخاصی که در راه انجام وظیفه شهید شده‌اند چه کارمند دولت باشد چه مردمان بیچاره و بینوایى که براى حق و حقیقت قیام کرده‌اند کمکى بشود آقا یک عده غایب مفقودالاثر داریم در این قضایاى سى تیر که معلوم نشده کشته شده‌اند، در چاه انداخته‌اند، قبرشان کجاست هیچ معلوم نیست من معتقد هستم که دولت این لایحه‌اش را پس بگیرد و یک لایحه جامع و حسابى براى کلیه کسانى که در اجتماع در این دو سال اخیر (دکتر بقایى - این مال پارسال است که توده‌ای‌ها کشتندش) فرق نمی‌کند امسال هم کشته‌اند چطور شد حالا به اینجا رسیده است من می‌گویم لایحه براى همه بیاورند نه این که یک نفر را ما در نظر بگیریم اگر براى فرد فرد بخواهند لایحه‌اى بیاورند تمام اوقات مجلس را تضییع می‌کنیم یک لایحه‌اى بیاورند که این آدم در فلان جا کشته شد، این آدم در فلان جا مجروح شد، در فلان فساد به این فداکارى رسید، این خدمت را کرد، یک لایحه‌اى بیاورید، یک ماده واحده‌اى که صد رقم داشته باشد، ما رأى می‌دهیم جماعتى را هم راحت می‌کنید و به وراثشان، بازماندگان، مجروحین و معلولین هم کمکى می‌شود و الّا با تک‌تک لایحه آوردن به مجلس از قدیم هم از دوره چهارم و پنجم بنده همیشه با این جریان اختصاصى که به یک نفر کمک بشود مخالف بودم.

نائب رئیس - آقاى دکتر ملکى مخبر کمیسیون بودجه فرمایشى دارید بفرمایید.

مخبر - جناب آقاى حائرى‌زاده خودشان با اصل موضوع موافقت فرمودند و در اینجا توضیح دادند از اشخاصى که در راه خدمت به مملکت فداکاری‌هایى می‌کنند مخصوصاً شهید می‌شوند بایستى قدردانى بشود منتهى نظر ایشان این بود که باید قانون کلى بیاورند و یک عده‌اى را در آنجا اسم ببرند و هر روز وقت مجلس را با این لوایح کوچک تلف نکنند البته ما هم با این قسمت موافقت داریم و هم‌عقیده شما هستیم ولى در این موقع استدعا می‌کنم موافقت بفرمایید چون این لایحه‌اى بوده است که در دوره گذشته به مجلس آمده است و چون در مجلس مطرح شده بود یک عده‌اى از آقایان یک طرحى تنظیم کردند،‌ امضا کردند و به مجلس تقدیم کردند، به کمیسیون بودجه آمد و آنجا هم تصویب شد. ورثه این شخص حقیقتاً بیچاره شده‌اند و این شخص هم در راه مملکت شهید شد و به اندازه‌اى بی‌چیز بوده است که بنده شنیدم موقعى که مقتول شده است پیراهنش پاره بوده است این است که از آقاى حائرى‌زاده استدعا می‌کنم مخالفت خودشان را پس بگیرند و آقایان هم رأى بدهند.

نائب رئیس - آقاى کهبد بفرمایید.

کهبد - بنده زیاد وقت آقایان را تلف نمی‌کنم و تصویب این لایحه به عقیده بنده بسیار ضرورى است براى اشخاصى که مشغول انجام وظیفه هستند در راه انجام وظیفه شربت شهادت می‌نوشند همین طورى که آقاى ملکى فرمودند بنده این شخص را نمى‌شناسم ولى آنچه که شنیدم این است که موقعى که لباس او را درآورده‌اند پیراهنش به قدرى پاره بوده است که همه متأثر شده‌اند و از طرفى وضع خانواده این شخص خیلى بد است و سزاوار نیست کسى که در راه انجام وظیفه و در راه خدمت به مردم شهید شده است از او قدردانى نکنیم البته همین طور که جناب آقاى حائرى‌زاده هم فرمودند ما باید نسبت به تمام خدمتگزاران ارزشى قائل بشویم (حائرى‌زاده - مخصوصاً شهداى اخیر) بلى مخصوصاً قضیه اخیر یعنى سى‌ام تیر، ما باید براى هم آنها آنچه که باید و شاید مضایقه نکنیم و از هر قسم کمک و مساعدت درباره بازماندگان آنها فرو‌گذار نکنیم بنابراین بنده چون به نام موافق اینجا اسم‌نویسى کرده بودم مى‌خواستم تمنا کنم که آقایان رأى بدهند که این کار بسیار مفید است و ضمناً این قسمت را هم عرض کنم که افسران و خدمتگزاران بسیار صحیحى هم هنوز هستند (صحیح است) که مشغول انجام وظیفه مى‌باشند و باید ما حتماً از آنها قدردانى بکنیم و تشویق بشوند که همه آنها خدمات خود را صمیمانه ادامه بدهند.

نائب رئیس - پیشنهاد کفایت مذاکرات رسیده است قرائت می‌شود (به شرح زیر قرائت شد)

+++

پیشنهاد می‌کنیم پس از یک مخالف و یک موافق مذاکره کافى باشد.

دکتر بقایى. زهرى‏

نائب رئیس - مخالفى نیست؟ (گفته شد - خیر) آقایانى که با کفایت مذاکرات موافقند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد. به اصل لایحه رأى گرفته می‌شود با ورقه ضمناً آقاى وکیل‌پور دو تا سؤال کردند آقاى وزیر دارایى و آقاى وزیر کشور اطلاع دادند که براى جواب حاضرند بعد از طرح یک دوازدهم و طرح قوام مطرح می‌شود (اخگر - بعد از دستور امروز) بنده خواستم آقایان بدانند که آقایان وزرا حاضر هستند دیگر اعتراضى نفرمایند. اسامى آقایان به ترتیب خوانده می‌شود

(اسامى آقایان به ترتیب ذیل به وسیله آقاى ناظرزاده (منشى) اعلام و در محل نطق حاضر و رأى دادند)

آقایان: مهندس زیرک‌زاده - خسرو قشقایى - دکتر سنجابى - دکتر ملکى - انگجى - میلانى - دکتر مصباح‌زاده - دکتر کیان - نبوى - قنات‌آبادى - دکتر بقایى - نریمان - زهرى - دکتر شایگان - امامى‌اهرى - گنجه - پارسا - مجتهدى - ملک‌مدنى - حائرى‌زاده - موسوى - جلیلى - عامرى - کهبد - کریمى - مشار - جلالى - حاج سید‌جوادى - اخگر - احمد فرامرزى -  وکیل‌پور - مصدقى - اورنگ - پور‌سرتیپ - اقبال - دکتر طاهرى - ذکایى - فرزانه - مجد‌زاده - شاپورى - مهندس رضوى -  شوکتى - شادلو - ناصر ذوالفقارى - نجفى - منصف - شبسترى - غروى - شهیدى - مراد ریگى - دکتر فقیهى‌شیرازى -  شهاب خسروانى - صراف‌زاده - رفیع - هدى - افشار‌صادقى - دکتر فاخر - ناظر‌زاده - حمیدیه‏.

(آرای آقایان رأى‌دهندگان شماره شد و نتیجه به قرار ذیل اعلام گردید)

نائب رئیس - با 58 رأى موافق و یک رأى سفید گزارش کمیسیون بودجه مربوط به وظیفه وراث مرحوم سرهنگ صادق‌ نوریشاد تصویب شد.

اسامى موافقین آقایان: ناظرزاده - دکتر فاخر - انگجى - نجفى - هدى - منصف - شهیدى - ریگى - مهندس غروى -  دکتر فقیهى‌شیرازى - صراف‌زاده - شبسترى - مهندس رضوى - شادلو - مجد‌زاده - مشار - پور‌سرتیپ - احمد فرامرزى - اقبال - وکیل‌پور - شاپورى - شوکتى - مصدقى - ذکایى - کریمى - دکتر طاهرى - حمیدیه - حاج سید‌جوادى - اخگر - گنجه -  مهندس زیرک‌زاده - اورنگ - عامرى - میلانى - دکتر کیان - نبوى - جلیلى - پارسا - کهبد - موسوى - جلالى - حائرى‌زاده - مجتهدى - ملک‌مدنى - امامى‌اهرى - دکتر فلسفى - دکتر ملکى - زهرى - دکتر مصباح‌زاده - دکتر شایگان -  دکتر سنجابى - قنات‌آبادى - نریمان - دکتر بقایى - خسرو قشقایى - فرزانه - شهاب‌خسروانى - افشار‌صادقى.

ورقه سفید بى‌اسم یک برگ‏.

8- طرح لایحه دو فورى راجع به اجازه تعقیب آقاى احمد قوام و موکول شدن به جلسه بعد

نائب رئیس - طرح مربوط به اجازه تعقیب آقاى احمد قوام مطرح است دو فوریت‌اش در جلسه قبل تصویب شده است اصل ماده واحده مطرح است قرائت می‌شود. مجلس شوراى ملى در وقایعى که از 27 تیر‌ماه تا سى‌ام تیر‌ماه 1331 در تهران و ولایات اتفاق افتاده تعقیب و تحقیقات از آقاى احمد قوام مورد لزوم و ضرورى است لذا اجازه تعقیب مشارالیه را با تصویب ماده واحده ذیل از مجلس شوراى ملى به قید دو فوریت درخواست می‌نماید.

ماده واحده - مجلس شوراى ملى به وزارت دادگسترى اجازه می‌دهد که نسبت به وقایع 27 تا 30 تیر 1331 آقاى احمد قوام را مورد تعقیب قانونى قرار دهد.

نخست‌وزیر - دکتر محمد مصدق.

وزیر دادگسترى - لطفى‏

نائب رئیس - آقاى شمس قنات‌آبادى بفرمایید.

شمس قنات‌آبادى - البته آقایان نمایندگان محترم استحضار دارند که جلسه گذشته من موافق فوریت بودم و به عنوان موافق هم صحبت کردم اما حال که خود ماده واحده مطرح است به عنوان مخالف نام‌نویسى کردم و علت این که من به عنوان مخالف نام‌نویسى کردم مطالبى است که باید به عرض آقایان نمایندگان محترم برسانم. آقا در این مملکت یک جریانى اتفاق افتاده است، یک وقایعى در گذشته انجام شده است که براى دسته و طبقه ما چشم‌ترسى به وجود آورده است لذا با توجه به این مطلب که هنوز دستگاه دست به ترکیب‌اش نخورده، هنوز تصفیه نشده، هنوز تمام طبقات به خصوص دستگاه قضایى به همان حال است که در گذشته بوده ما ناگزیریم که در این موارد یک توضیحات صریح و روشنى بدهیم که در آینده از او نتیجه‌گیرى بکنیم البته همه آقایان می‌دانند که در مملکت ما، در دستگاه قضایى ما، نخست‌وزیر و وزیر و امثال آنها را محاکمه کرده و در عین حال که آن نخست‌وزیر و آن وزیر از نظر ملت ما با دلایل بسیار بارز و روشنى محکوم تلقى شده بود او را تبرئه کرد و پاک و پاکیزه تحویل اجتماع داد هنوز مردم محاکمات پر‌شور و پر‌جنجال سهیلى و تدین را از یاد نبرده‌اند. من می‌خواهم که این مطلب را اینجا متذکر بشوم که آقایان بدانید که مخصوصاً دستگاه قضایى مملکت ما توجه کند که این احمد قوامى را که مجلس اجازه تعقیب او را می‌دهد، این احمد قوامى که مجلس اجازه مى‌دهد او را بگیرند، محاکمه کنند، قبلاً در معرض افکار عمومى محکوم شده امروز کلمه احمد قوام مرادف با قاتلین کشتار بی‌رحمانه 30 تیر است مبادا این دستگاهى که به قول خود آقایان همان طور که الساعه آقاى دکتر فاطمى فرمودند این دستگاه مدافع ندارد براى خاطر این که خیلى خراب است، خیلى فاسد است همه مى‌بینند کسى هم ازش دفاع نمی‌کند و تصفیه هم باید بشود و تصفیه هم زمان لازم دارد چون این اشخاصى که برداشته می‌شوند باید یک اشخاص پاک و پاکیزه به جای‌شان گذاشته بشود و فعلاً هم به این زودى در این دستگاه عناصرى پیدا نمى‌شود که به جایشان گذاشته بشود معنایش این است که ما باید با این دستگاه بسوزیم و بسازیم اما این دلیل ایجاب نمی‌کند که ما مراقب این دستگاه نباشیم بنابراین این دستگاهى که می‌خواهد احمد قوام را محاکمه کند بایستى این نکته را توجه کند که ملت ایران احمد قوام را محکوم کرده است اگر یک وقتى فکرى، شبهه‌اى، نظرى، چیزى به وجود بیاید که بخواهند نسبت به احمد قوام کوچکترین گذشتى، کوچک‌ترین ارفاقى، کوچک‌ترین بخششى بشود آن دستگاه مطرود است و تمام کسانى که این کار را بکنند ولو این که پنجاه تا از این لایحه امنیت اجتماعى هم باشد آن دستگاه را روى سر صاحبان آن دستگاه خراب خواهد کرد بنابراین این ماده واحده یک خورده باید وسیع‌تر،  روشن‌تر و صریح‌تر با مردم صحبت بکند یعنى آن کسانى که این ماده واحده را طرح کردند و دو فوریت هم رویش گذاشتند و مجلس شوراى ملى هم دو فوریت آن را تصویب کرده است خود ماده واحده را نیز قبول دارد بایستى این مطلب را توجه بفرمایند که این احمد قوام با خودش یک دسته دیگرى هم بوده‌اند که آنها اصلاً احتیاج ندارد مجلس اجازه تعقیب آنها را بدهد آنها که دیروز وزیر نبوده‌اند که به قول آقایان مصونیتى داشته باشند آنها دیگر اشکالى ندارد یا یک تشریفاتى لازم داشته باشد و متأسفانه تا امروز غیر از احمد قوام آن دیگرانى که مصونیت نداشته‌اند و تشریفات نداشتند هیچ کدامشان تعقیب نشده‌اند و علت این که بنده به نام مخالف درباره این ماده واحده اسم نوشتم این بود تذکر این مطلب را لازم دیدم که جناب آقاى لطفى و دستگاه قضایى فعلى بدانند ملت ایران قدم به قدم دنبال این تعقیب است، دنبال این محاکمه است، دنبال این بازخواست است و کاملاً مراقب است و مردم تهران هم قوام را محکوم کردند و هیچ قدرتى هم نمی‌تواند او را تطهیر کند چیزى را که ما می‌خواهیم تعقیب جدى و صریح و محکومیت قطعى این مرد است لاغیر.

نائب رئیس - آقاى کریمى موافقید بفرمایید.

کریمى - این که بنده به عنوان موافق با ماده واحده تقدیمى دولت به مجلس شوراى ملى نام‌نویسى کردم نه از لحاظ تشریفات بود بلکه یک مطلب فوق‌العاده‌اى که آقایان هم اطلاع دارند می‌خواستم حضور آقایان محترم عرض کنم و آن در قسمت اول که عرض کردم از لحاظ تشریفات اسم‌نویسى نبود آن براى این بود که همه آقایان نمایندگان محترم در تعقیب احمد قوام و مسببین واقعه 30 تیر موافق هستند از این جهت احتیاجى نبود فقط چیزى که بنده را وادار کرد از این مورد استفاده کنم آن موادى بود که در مجلس شوراى ملى به تصویب نمایندگان ملت ایران رسیده بود و متأسفانه در مجلس سنا آن را دفع کرده بودند و این دفن لوایح بیشتر بر عصبانیت ملت ایران افزود. بنده اینجا خواستم از هیئت رئیسه مجلس شوراى ملى تقاضا کنم که به دولت امر بکند لوایحى که در مجلس شوراى ملى تصویب شده است اجرا کند. ملت ایران به مناسبت همین بى‌اعتنایى‌هایى که افرادى به خواست‌هاى آنها کردند از نمایندگان‌شان خواستند که وسائل طرد آنها را فراهم بکند و بحمدالله این انگل‌ها کنار رفتند اکنون باید هیئت رئیسه این توجه را بکند و به دولت دستور بدهد که این لوایح را یکى پس از دیگرى اجرا کند و در این لوایح مخصوصاً یک لایحه تقاضاى عفو آقاى خلیل طهماسبى بود و آنچه از همه مهم‌تر بود موضوع احمد قوام است باید قوام‌السلطنه را بگیرید و محاکمه کنید و حبس ابد هم بگویید بشود اگر‌چه این مرد وجدان اصلاً ندارد ولى باز هم یک خاطرات وجدانى ممکن است در او باشد او را اذیت کند همین که در صندوقخانه‌ها پنهان شده و از این سوراخ به آن سوراخ می‌رود این بهترین جرمى است منتها دولت هم اگر او را گرفت ممکن است یک آب تطهیرى به سرش بریزد و پاکش کند ولى بالاخره روح او در عذاب است این مهم نیست اما آن چه که از نظر ملت ایران مهم است موضوع باقى‌ماندگان شهداى 30 تیر است. یک عده‌اى شهید شده‌اند، یک عده‌اى هم مفقود هستند و این مفقودین دردشان بى‌دواتر از مقتولین است و بازماندگان آنها نمی‌دانند که زنده هستند یا شهید شده‌اند و افتخار شهادت را هم براى وراث‌شان باقى نگذاشتند و بلاتکلیف هستند نمایندگان مجلس شوراى ملى هم که مسلمانند و نماینده که یک مملکت اسلامى هستند همیشه باید موافق با قوانین اسلام قدم بردارند در قانون اسلام هم دیه و خونبها از اصول مسلم است

+++

که بنده بارها عرض کرده‌ام اگر کسى کسى را بکشد باید دیه و خونبهاى او را بدهد به ولیش یا صاحبان دم (حاج سید‌جوادى - در صورتى که ولى یا صاحب دم خونبها بخواهد) آن وقت یک عده زیادى از ملت ایران الان نان‌آورهاى خودشان را از دست داده‌اند پدرهاى خودشان را از دست داده‌اند فرزندان بى‌گناهى را از دست داده‌اند و هیچ کس هم از آنها سرپرستى نمى‌کند این اموالى که آقایان خودشان دیدند با فروش جواز چاى با فروش جواز جنگل با فروش دکان نانوایى از راه غیر مشروع این آقا جمع کرده است اینها لااقل به عنوان دیه و خونبهاى آن کسانى که در راه آزادى شهید شده‌اند بگیرید و از مصادره اموال قوام در این راه استفاده بکنید و مطابق موازین شرع هم بگیرید و به صغار و بازماندگان آنها براى مصرف آنها بپردازید این عرض بنده بود.

نائب رئیس - پیشنهاد کفایت مذاکرات رسیده است.

پیشنهاد می‌کنم بعد از بیانات یک موافق و یک مخالف به کفایت مذاکرات رأى گرفته شود. اخگر

نائب رئیس - توضیحى دارید؟

شمس قنات‌آبادى - کسى مخالف نیست‏.

خلخالى - بنده فقط یک نکته را می‌خواستم تذکر بدهم و تذکر هم این است که تا آخر 30 تیر بنویسند بهتر است.

بعضى از نمایندگان - پیشنهاد شده است آقا.

نائب رئیس - آقا بعداً پیشنهاد بفرمایید بنابراین رأى به کفایت مذاکرات گرفته می‌شود. آقایانى که با کفایت مذاکرات موافقند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد. پیشنهادات قرائت می‌شود این جانب پیشنهاد می‌کنم براى این که خواستن سلب مصونیت از طرف دولت‌ها سابقه نشود در ذیل لایحه قید شود این اجازه به مناسبت قیام ملى 30 ام تیر و براى تعقیب احمد قوام داده مى‌شود و نباید سابقه بشود. احمد اخگر

شمس قنات‌آبادى - آقاى اخگر وزرا مصونیت به این کشدارى ندارند مگر قوام‌السلطنه وزیر خودش را نگرفت؟

نائب رئیس - آقاى اخگر بفرمایید.

اخگر - حتى‌المقدور باید کارى کرد که سوابق بد ایجاد نشود (صحیح است) اگر بنا بشود که هر دولتى داراى اکثریت بود بخواهد مخالفین خود را تعقیب کند و بیاید سلب مصونیت بیاورد به این ترتیب این درست نیست این کار براى یک مرتبه باید باشد و آن هم به مناسبت این است که سى‌ام تیر وقایع مشهودى است و همه شاهد و ناظر آن بودند و الّا بایستى این اجازه‌اى که مجلس می‌دهد به دولت براى تعقیب یک نفرى مخصوص و منحصر به همین واقعه فوق‌العاده باشد (حاج سید‌جوادى - قانون محاکمه وزرا هست) آن قانون مربوط به وقتى است مجلس بخواهد از وزیرى یا وکیلى سلب مصونیت بشود و این ربطى به درخواست و تقاضاى دولت ندارد تا حال هم گاهى پیش آمده است که دولت‌ها مثل دوره‌هاى سابق تقاضا کرده است و مجلس هم همین طور کورکورانه رأى داده است خواستیم این سابقه براى بعد نباشد.

نائب رئیس - آقاى حائرى‌زاده بفرمایید.

حائرى‌زاده - در جلسه سابق براى این که خلیفه‌کشى باب نشود (حاج سید‌جوادى - عثمان را کشتند) بنده با دو فوریت‌اش مخالف بودم گفتم جریان عادى را شما از دست ندهید برود به کمیسیون عرایض، برود به کمیسیون دادگسترى،  ادله و مدارکى که براى جرم هست دولت اظهار بکند طبق اصول قانون محاکمه وزرا تعیین تکلیف زودتر می‌شود مى‌آید اینجا و اشکالى هم ندارد ولى حالا که خلیفه‌کشى باب شده است من با پیشنهاد ایشان مخالف هستم یک اصولى که به فرمایش آقاى کریمى پدر این مملکت را در آورده باید ریشه آن اصول را از هر دولتى که مى‌آید عملیات او را با فشار و جدیت تعقیب کنید تا دولت‌ها خود‌سر و آزاد نباشند که هر چه می‌خواهند بکنند بنده با این پیشنهاد مخالفم و معتقدم که باید ما این خلیفه‌کشى را مرسوم و معمول کنیم.

شمس قنات‌آبادى - جناب آقاى حائرى‌زاده باید توجه داشت که ملت‌ها بر دولت‌ها حکومت مى‌کنند.

نائب رئیس - رأى می‌گیریم به پیشنهاد آقاى اخگر آقایانى که موافقند قیام بفرمایند (عده کمى برخاستند) تصویب نشد (بعضى از نمایندگان - پیشنهاد ایشان چیست توجه نشد) موقعى که اعلام رأى شد باید آقایان توجه داشته باشید پیشنهاد اصلاحى آقاى اخگر قرائت می‌شود.

(به شرح ذیل قرائت شد).

پیشنهاد اصلاح عبارتى تا 30 تیر تا 31 تیر را تقاضا دارم که شامل 30 تیر هم بشود. اخگر

نائب رئیس - بفرمایید

اخگر - این یک پیشنهاد دیگرى است در لایحه دولت نوشته شده تا 30 تیر (تا) به معنى اصل است یعنى شامل 30 تیر نمى‌شود شامل 29 است در صورتى که منظور 30 تیر است این است که بنده این اصلاح عبارتى را پیشنهاد کردم که تا 30 تیر تبدیل شود تا 31 تیر که شامل روز سى‌ام تیر هم بشود.

نائب رئیس - مشابه همین پیشنهاد یک پیشنهاد دیگرى هم هست قرائت مى‌شود.

پیشنهاد مى‌کنم که در عبارت ماده واحده به جاى وقایع 7 تا 30 ام تیر وقایع 26 تا 31 تیرماه 1331 نوشته شود. دکتر بقایى‌کرمانى - على زهرى‏.

نائب رئیس - آقاى خلخالى هم همین پیشنهاد را کرده‌اند - آقاى اخگر با این پیشنهاد موافقید؟

اخگر - بنده خودم پیشنهاد دادم‏.

نائب رئیس - چون پیشنهادها مشابه است و پیشنهاد آقاى دکتر بقایى به نظر جامع‌تر است پس رأى گرفته می‌شود به پیشنهاد آقاى دکتر بقایى که مشابه پیشنهاد آقاى اخگر هم مى‌باشد.

دکتر بقایى - اجازه بفرمایید یک تذکرى بدهم.

نائب رئیس - بفرمایید.

دکتر بقایى - عرض کنم در متن قانون نوشته شده است 27 در صورتی که روز 26 عملیاتى شده است دستوراتى که در همان شب 26 نوشته شده است و صادر شده آنها هم باید مشمول رسیدگى قرار گیرد و همین طور که جناب آقاى اخگر فرمودند (تا) ممکن است این جور تفسیر شود که تا صبح 30 تیر است چون محکمه همیشه به نفع متهم تفسیر می‌کند به این جهت تا سى و یک تیر که بگوییم شامل تمام روز سى‌ام خواهد بود بنابراین خواهش می‌کنم به این پیشنهاد رأى گرفته شود که شامل 30 تیر هم بشود و روز 26 تیر هم شامل گردد.

اخگر - بنده هم این پیشنهاد را قبول می‌کنم.

خلخالى - پیشنهاد بنده را هم بخوانید تا این پیشنهاد را قبول کنم.

امامى‌اهرى - بنده می‌خواستم آقاى نائب رئیس را تذکر بدهم وقتى پیشنهادات مشابهى از طرف نمایندگان رسیده باشد تشخیص با رئیس است که کدام را قبول کند و خود حضرت عالى وقتى پیشنهاد آقاى دکتر بقایى را کاملتر تشخیص دادید به همان رأى بگیرید.

(خسرو قشقایى - امضاى آقاى اخگر را هم بگذارید پایش)

نائب رئیس - نسبت به پیشنهاد آقاى دکتر بقایى آقایان نظرى ندارید (اظهارى نشد) رأى مى‌گیریم به پیشنهاد آقاى دکتر بقایى دولت هم نظرى ندارد؟ (وزیر دارایى - خیر) آقایانى که موافقند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد. پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود پیشنهاد می‌کنم تبصره ذیل به ماده واحده پیشنهادى دولت ضمیمه شود.

تبصره - تصویب ماده فوق سابقه براى تعبیر یا تفسیر قانون محاکمه وزرا نخواهد شد و ماده فوق من باب اهمیت وقایع سى و یکم تیر و تشخیص مفسد بودن احمد قوام در مجلس به تصویب می‌رسد و در غیر این مورد به خصوص تعقیب وزرا فقط به ترتیبى به عمل خواهد آمد که در قانون محاکمه وزرا قید شده است. یوسف مشار.

نائب رئیس - نظیرش رد شده است (دکتر سنجابى - حاجتى نیست) پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود.

(به شرح ذیل قرائت شد)

ریاست محترم مجلس شوراى ملى، پیشنهاد می‌کنم تبصره ذیل به ماده واحده افزوده شود.

تبصره - این قانون به هیچ وجه رفع اثر از قانون ضبط و مصادره از اموال احمد قوام مصوب 12- 5- 31 مجلس شوراى ملى نمى‌نماید. دکتر بقایى -  على زهرى‏.

نائب رئیس - آقاى دکتر بقایى بفرمایید.

دکتر بقایى - چون با توجه به ظاهر قانونى که از طرف دولت پیشنهاد شده تقاضاى تعقیب و تحقیقات از آقاى احمد قوام شده است در صورتی که اگر ما توجه کنیم خود مجلس شوراى ملى رأى به محکومیت احمد قوام داده (صحیح است) و یک قانونى هم تصویب شد که در سناى مرحوم دفن کردند و آن قانون مصادره اموال قوام بود و چون این قانون تصویب شد مردم خیر و نیکوکارى که نیت این را داشتند کمکى به بازماندگان شهدا و مجروحین واقعه 30 تیر بکنند وقتى فکر کردند چندین میلیون عاید بازماندگان شهدا و مجروحین خواهد شد از کمک خودشان خوددارى کردند نتیجه این شده که چیزى عاید آن بیچاره‌ها نشده و آن قانون هم هنوز دولت اقدامى نکرده است مجلس شوراى ملى هم هنوز نفرستاده است براى توشیح و از ناحیه ارث قوام چیزى عاید اینها نشده است و از زندگانى خودشان هم افتاده‌اند و از کمک‌هایى هم که ممکن بود مردم بکنند محروم شدند به طوری که الان وضعیت بازماندگان شهدا و وضعیت کسانى که در راه آزادى سلامتى خودشان و یا بعضى از اعضاى خودشان را از دست داده‌اند بى‌اندازه رقت‌بار است و من از این موقع استفاده مى‌کنم و به عرض آقایان نمایندگان محترم و هیئت دولت و تمام مردم نیکوکار این مملکت را به این نکته جلب می‌کنم که الان این خانواده‌ها در منتهاى عسرت به سر مى‌برند و ما هم با تمام نیت خوبى که داریم هیچ نوع کمکى به این اشخاص نمى‌توانیم بکنیم چون مالى در اختیارمان نیست و از ارثیه قوام هم چیزى در دستمان نیست و چون الان ممکن است پس از این که ماده واحده به تصویب رسید بعداً تفسیر کنند که چون این ماده واحده راجع به تعقیب قوام بوده و قبل از صدور حکم محکومیت قوام

+++

نمی‌توان اموالش را گرفت به این جهت مصادره اموالش به چاه ویل بیفتد و به جایى نرسد و اموال او هم مال خودش و بستگانش باشد. به این جهت بنده تقاضا می‌کنم از آقایان محترم که به این موضوع توجه بفرمایند و به این پیشنهاد رأى بدهند که زودتر دولت آن تعقیب را عملى کنند.

نائب رئیس - آقاى شمس قنات‌آبادى بفرمایید.

شمس قنات‌آبادى - بنده از مخالفتم صرف‌نظر می‌کنم.

نائب رئیس - آقاى مهندس رضوى‏.

مهندس رضوى - بنده می‌خواستم براى روشن شدن افکار آقایان تذکرى در این موضوع بدهم چون عبارت تبصره‌اى که آقاى دکتر بقایى پیشنهاد فرمودند سابقه خوبى ایجاد نخواهد کرد و آن این است که در حین انعقاد مجلس سنا طبق اصل قانون اساسى لازمه این که یک مصوبى صورت قانون پیدا کند که تصویب مجلسین است البته حالا مجلس سنا دیگر منعقد نیست و بنابراین آنچه از مجلس گذشته است و به مجلس سنا رفته است باید با مشورت هیئت رئیسه مجلس شوراى ملى ترتیبى براى ابلاغ به دولت و اقدام براى توضیح نسبت به آن داده شود ولى این کار هنوز نشده و بعد از ظهر هم که در هیئت رئیسه دعوت داریم یکى از مطالب مطروحه همین است که به نظر بنده اشاره آقاى دکتر بقایى و توجه آقایان نمایندگان ملت ایران کافى تلقى بشود و دیگر به این جهت که قانون از بین نرود نمی‌توانیم رأى بگیریم و تا حالا و در این ساعت که بنده این صحبت را می‌کنم آنچه در آن تاریخ مصوب است هنوز به عنوان قانون نمی‌تواند باشد و البته در اساس فکر ایشان بنده موافقت دارم‏.

دکتر بقایى - اگر دولت موافقت بکند بنده پس می‌گیرم‏.

نائب رئیس - اگر دولت هم موافقت کند باید رأى بگیریم‏.

دکتر بقایى - مقصود من اجراى قانون است اگر تذکر موافقى بدهند پس می‌گیرم‏.

اخگر - یک تذکر کافى بود.

نائب رئیس - آقاى وزیر دادگسترى نظرى ندارید؟

وزیر دادگسترى - خیر.

نائب نخست‌وزیر - ممکن است بفرمایید یک بار دیگر این پیشنهاد قرائت بشود (به شرح فوق دوباره قرائت شد)

نائب نخست‌وزیر (آقاى کاظمى) - بنده نظرى را که جناب آقاى مهندس رضوى فرمودند تأیید می‌کنم مادامى که مجلس در آن قسمت نظرى اتخاذ نکرده بهتر این است که آقاى دکتر بقایى صرف‌نظر بکنند و پس بگیرند.

شمس قنات‌آبادى - رأى بگیرید آقا.

نائب رئیس - رأى می‌گیریم به پیشنهاد آقاى دکتر بقایى آقایانى که (همهمه نمایندگان)

مهندس رضوى - اگر اجازه بفرمایید بنده یک توضیحى بدهم که آقایان قانع بشوند.

نائب رئیس - اجازه بفرمایید یک نفر مخالف هم صحبت کند آقاى مشار مخالفید بفرمایید.

شمس قنات‌آبادى - بنده موافقم‏.

حاج سید‌جوادى - بپرسید که ایشان موافقند یا مخالف‏؟

مشار - همه اشکال در این است که درکارها اول مطالعه نمی‌شود بدون مطالعه اقدام مى‌شود بعد برمی‌خوریم به محظورات زیاد و هى اشکال روى اشکال اگر از روز اول درباره این شخص اعلام جرم شده بود و یک جرم مشهود که آن همه افراد گرسنه کشته شدند و واضح بود که این جرم را چه شخصى مرتکب شده است درباره او اعلام جرم کرده بودیم مطابق قانون این کار تا حالا تمام شده بود و این شخص هم به جزاى قانونى می‌رسید لکن از اول عجله شد و در موقع انشاى آن قانون مربوط به یک شخصى که این همه جرم کرده که شاید مجازاتش بیشتر از ضبط اموال باشد توجه نکردند حالا مدتى گذشته و بالاخره دولت یک لایحه‌اى آورده است اینجا و تعقیب او را خواسته به عقیده بنده گر چه این هم مقدماتش مطابق با اصول مقرر مملکتى ما نیست براى این که حقاً باز مى‌بایستى درباره این خود دولت یا آن که مأمورین بازرسى و تحقیقات مطالعه کنند و مطابق قانون محاکمه وزرا مى‌گفتند که این شخص به این دلیل و به این سبب مجرم است و مطابق مقررات و قانون معمولى و قانون محاکمه وزرا می‌رفت به کمیسیون عرایض و از آنجا برمى‌گشت به مجلس و بالاخره همه از نمایندگان مجلس شوراى ملى که خودشان شاهد این فجایع بودند حتماً این قانون را تصویب می‌کردند و این شخص هم به جزاى خودش می‌رسید. (امامى اهرى - سه ماه و نیم است که از تیر گذشته) حالا دو مرتبه در اینجا آمدیم باز هم آقاى دکتر بقایى توجه فرمودند به آن ماده، ‌این که نمی‌شود حکومت، حکومت هیچ وقت دو تایى نمی‌شود یکى باید حکومت کند ما در مجلس شوراى ملى (اگر آقاى دکتر شایگان باز حمله نفرمایند) ما اینجا وضع آمریت در پیش گرفته‌ایم ما باید وضع قانونگذارى در پیش بگیریم دولت باید درخواست کند و در مقابل ما مأمور قانونگذارى هستیم ما بایستى که حرف‌هایمان را بزنیم و قانونى را هم که صلاح مملکت می‌دانیم و مطابق مقتضیات زمان اجرایش را لازم می‌دانیم باید آن قانون را بیاوریم و تصویب کنیم اجرایش هم با خود دولت است وزارت دادگسترى هم اینجا نباید مورد معترض باشد یک قضاتى که آنجا نشسته‌اند و مشغول هستند به امور مردم به اصلاحات مردم از حیث حقوق، از حیث جرائم، از حیث براهین رسیدگى مى‌کنند اینها را نبایستى بهشان تعرض کرد که شما باید همچین بکنید شما اگر پشت سر قانون هستید یا نه ربطى به قاضى ندارد و قاضى مقامش مقدس است بایستى از همه این چیزها از همه این تهدیدات و اخافه‌ها به کلى مبرى باشد و اگر غیر از این باشد که به این حرف‌ها ترتیب‌اثر بدهد بنده حتى معتقدم ... (قنات‌آبادى - پس اجازه بفرمایید که به آقاى احمد قوام یک مدال بدهند لازم نیست این قدر براى او چیزى بخواهید در این مملکت دزدها را تبرئه مى‌کنند مردم را بدبخت مى‌کنند شما دارید مدافعه می‌کنید از آنها ...) (زنگ رئیس)

مشار - هر چه شما به من حرف بزنید من می‌گویم که نسبت به من یک حرف‌هاى دروغى می‌گویید حقیقت ندارد و این حرف من بسیار صادقانه است هیچ کس نمى‌تواند به من نسبت بدهد که غرض دارم در تمام عمرم غرضى نداشته‌ام (قنات‌آبادى - شما از طبقه خودتان دفاع می‌کنید) بنده خدا را شاهد می‌گیرم که پشت این تریبون مطابق همان قسمى که خورده‌ام مطابق قانون اساسى عقیده خودم را اظهار کنم و از حقوق این ملت و مملکت دفاع می‌کنم هیچ چیزى مرا از میدان در نمی‌کند همه رفقاى مخصوص من را به خوبى مى‌شناسند من نه نظرى به وزارت داشته‌ام و نه نظرى به وکالت فرضاً که همه مردم بر علیه من بگویند که تو آدم نالایقى هستى مى‌گویم شما راست می‌گویید ولى هیچ وقت از عقیده‌ام صرف‌نظر نمی‌کنم هر چه بخواهم بگویم می‌گویم و خداى بزرگ هم شاهد است که هیچ چیزى در چشم من بزرگ نمى‌آید من هیچ اهمیت نمی‌دهم اگر مردم مرا سر دست بگیرند و به آسمان ببرند هزار مرتبه ستایش بکنند همین که زمین بگذارند براى من فرقى نمی‌کند من باید پیش نفس خودم خجل نباشم و الحمدالله تا امروز خدا را شکر می‌کنم که خجل هم نیستم من هیچ وقت بر‌خلاف عدالت حرفى نزده‌ام، بر‌خلاف قانون هم عمل نکرده‌ام و این تکلیفى هم که قانون اساسى براى ما معین کرده و مردم هم به همان سند ما را به اینجا فرستاده‌اند و ما هم اینجا سوگند یاد کردیم باید مطابق آن عمل کنیم. قوام‌السلطنه مردى است خائن این عقیده من است، امروز هم نگفته‌ام، ده سال است که مى‌گویم همه هم می‌دانند که گفته‌ام همه جا هم بر‌علیه او عمل کرده‌ام اگر عمل نبود شاید امروز رأس کار باقى می‌ماند اشخاصى که با من در این کار همکارى کردند یکى دو تا سه تا نیستند همه هستند بین همین آقایان وزرا آقاى دکتر فاطمى شاهد این قضیه هستند می‌داند که من چه جور عمل کردم همه می‌دانند من همه جا مخالف این شخص بوده‌ام و هیچ وقت هم به او عقیده نداشته‌ام. او را یک آدم متکبر و خودپسندى می‌دیدم که هر وقت مى‌آید در رأس کار به واسطه آن غرور و نفس‌پرستى همه وقت گناه کرده و آن وقتى که نخست‌وزیر بود دیدید که موقعى که قشون اجنبى اینجا بودند چقدر توى خیابان شاه‌آباد آدم کشتند. در زمان او بدون جهت و سبب همه وقت این جور بوده هر زمانى که مصدر کار بوده همین کارها را کرده ستارخان و باقرخان را این کشت و چلاق کرد بدون هیچ سببى اگر ستارخان را می‌رفتند سراغش از توى پارک اتابک مى‌گفتند بیا مى‌آمد ....

نائب رئیس - در اطراف پیشنهاد توضیح بفرمایید.

یوسف مشار -  در اطراف پیشنهاد است که دارم توضیح می‌دهم بنده به هر حال با این شخص مخالفم اما حکومت هم دو نفرى نمى‌شود دو نفر اگر بخواهند در این مملکت حکومت کنند نمى‌شود مجلس بیاید کار قانونگذارى خودش را تعقیب کند دولت هم باید وظیفه خودش را انجام بدهد دادگسترى هم مطابق قانون اساسى که یکى از ارکان مهم است و منفک است از اینجا همیشه باید منفک باشد معنى انفکاک این است که هیچ وقت تحت‌تأثیر قرار نگیرد نه از قوه مجریه نه از قوه مقننه ما مى‌خواهیم این دستگاه قضایى خودمان را به دنیا معرفى کنیم و کارهاى بزرگى به آنجا رجوع کنیم ما به این دادگسترى چرا این قدر اهانت می‌کنیم چه معنى دارد؟ چه دلیلى دارد؟ آقاى لطفى هم باید در اصلاحات دادگسترى از حدود قانون تجاوز نکند درست است که ما به آقاى مصدق‌السلطنه اختیارات داده‌ایم که در این کارها نظر داشته باشد اما از نظر تشکیلات ادارى بود و بالاخره تشخیص صلاحیت نباید چیز دیگرى باشد همین طور هم امیدوارم باشد البته ایشان هم که یک مردى است که تمام دوره عمرش را در دادگسترى گذرانده و همه را مى‌شناسد از آن هم تجاوز نمی‌کند من معتقدم که ایشان هم از میدان در نمی‌روند و کار دادگسترى را باید مطابق قوانین انجام داد اما این پیشنهاد جناب آقاى دکتر بقایى با این لایحه‌اى که دولت آورده است در نتیجه اختلاف پیدا می‌کند (دکتر بقایى - احسنت) براى این که دولت آمده این شخص را در کارش رسیدگى بکند ببیند چه جرمى مرتکب شده است ممکن است مثلاً اتفاقات بوده شاید معلوم شد که قوام‌السلطنه نبوده (قنات‌آبادى - پس بنده بوده‌ام؟) شاید در حین تحقیقات و رسیدگى معلوم شد که قوام‌السلطنه این همه شدت مقصودش نبوده و نگفته باشد که چنین و چنان بکنند و یک اشخاص دیگرى گفته باشند (دکتر بقایى - آن اشخاص

+++

ماجراجو بودند که کشته شدند) اگر معلوم شد که مطلب این جورى نیست اگر روشن شد که مطلب آن طورى است که با آن قانون منافات پیدا مى‌کند و هر دوى این در قانون باید اجرا بشود (دکتر بقایى - مجلس قیام ملى را به رسمیت شناخته است چه حرفى است که می‌زنید) قبول دارم پس این قانون را باید اول ابلاغ کند (دکتر سنجابى - منافاتى هم ندارد) (خلخالى - در این جریان هیچ منافاتى ندارد جنابعالى بد استنباط می‌فرمایید) اگر معلوم شد که مقصود اصلى این نیست ... (خلخالى - این تعلیق به محال است) (دکتر بقایى - ملت رأى داده است) اگر رسیدگى شد و در نتیجه تبرئه شد آن وقت بخواهند اموال او را مطابق قانون ضبط کنند این دو تا با هم به کلى منافات دارد نباید این کار را کرد اگر می‌خواهید قانون دولت را ول کنیم آن قانون جایش را بگیرد و بعد آن قانون را از طرق قانونى اصلاح کنیم و درست کنیم اما اگر می‌خواهیم قانون پیشنهادى دولت را به مرحله عمل بگذاریم بعد آن را اضافه کردن جایز نیست اما آن پیشنهاد بنده که رد شد به نظر بنده درست توضیح نشد (عده‌ای از نمایندگان - رد شد آن) حالا اگر می‌خواهید تعقیب شود تعقیب کنید.

خلخالى اجازه مى‌خواهم توضیح بدهم.

نائب رئیس- یک موافق و یک مخالف صحبت کردند رأى باید گرفته شود.

حاج سید‌جوادى - موافق صحبت نکرد.

قنات‌آبادى - ایشان مخالف بودند بنده موافقم صحبت می‌کنم.

نائب رئیس - طبق نظامنامه نمی‌شود به شما اجازه داد.

قنات‌آبادى - این بر‌خلاف آ‌یین‌نامه است بنده موافقم باید صحبت کنم.

نائب رئیس - آیین‌نامه قرائت می‌شود

(ماده 141 آیین‌نامه به شرح زیر قرائت شد)

در موقع طرح لوایح و طرح‌هایى که دو فوریت آن تصویب شده باشد بدواً در کلیات آن مباحثه می‌شود پس از آن به ورود در شور مواد رأى گرفته می‌شود و راجع به هر یک از مواد جداگانه مذاکره به عمل مى‌آید سپس رأى قطعى گرفته می‌شود در این گونه لوایح و طرح‌هاى دو فورى هر اصلاح یا ماده الحاقیه که ضمن مباحثات پیشنهاد گردد باید دلایل آن به طور اختصار از طرف پیشنهاد‌دهنده بیان شود و اگر مخالفى باشد مخالف نیز نظر خود را به اختصار اظهار کند و پس از اظهار‌نظر مخبر کمیسیون یا وزیر و قائم‌مقام او نسبت به آن اصلاح یا ماده الحاقیه اخذ رأى به عمل می‌آید و در صورت قابل توجه شدن ضمیمه لایحه یا طرح می‌گردد.

نائب رئیس - امیدوارم که قانع بشوید.

دکتر بقایى - من پیشنهاد اصلاحى داده‌ام بفرمایید اصلاحش را هم بخوانند (به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم طرح مربوط به ضبط اموال قوام که یک بار به تصویب آقایان نمایندگان محترم رسیده است ضمیمه ماده واحده تقدیمى دولت گردد. دکتر بقایى - على زهرى‏.

نائب رئیس - بفرمایید آقاى دکتر بقایى‏

دکتر بقایى - پیشنهاد اصلاحى داده‌ایم که از این بغرنج در بیاییم همان را اصلاح کردیم (عده‌ایى از نمایندگان- بفرمایید) عرض کنم جناب آقاى قنات‌آبادى توجه بفرمایید عرض کنم در این گزارش‌هاى رسمى که از طرف دستگاه‌ها رسیده این جمله را تا حالا صدها بار گفته‌ام یک بار دیگر هم تکرار می‌کنم آقایان نمایندگان محترم فراموش نکنند که این دستگاه دولتى ما همان دستگاه رزم‌آرا و قوام است (صحیح است) تغییرى نکرده و این که یک عده‌ایى در رأس دستگاه قرار گرفته‌اند که مورد علاقه هستند ولى دستگاه همان دستگاه است (صحیح است) در گزارشات رسمى که تنظیم شده راجع به وقایع 30 تیر‌ماه وقتى آدم اینها را می‌خواند می‌بیند که اولاً در آن روز در تهران ابداً تیراندازى نشده است براى این که وقتى که تمام سربازها برگشته‌اند سربازخانه‌ها،‌ فانوسقه‌های‌شان مرتب بوده، پاسبان‌ها هم به همین ترتیب پس تیراندازى نشده و این اشخاصى هم که مجروح شده‌اند اینها حمله کرده‌اند به قواى دولتى که سر‌نیزه‌هاى آنها را بگیرند و خودشان را مالیدند به سر‌نیزه‌ها گردن‌شان مالیده شده و از بین رفته‌اند. این از لحاظ دستگاه دولتى است و گزارش رسمى است در کمیته تحقیق هست آقایان باور نمى‌کنند تشریف بیاورند ملاحظه کنند گزارش رسمى است (صحیح است) این که از لحاظ دستگاه، اما از لحاظ دیگر، اشخاص زیادى هستند که در این مملکت با قوام مخالف هستند از خود طبقه حاکمه هم قوام مخالف دارد (قنات‌آبادى - آنهایى را که به بازى نگرفته) ولى یک چیزى است می‌گویند یک کسى مادر‌زنش مرده بود خیلى گریه می‌کرد و بى‌تابى می‌کرد و خودش را می‌زد خیلى معذرت می‌خواهم از خانم‌هاى محترم یک‌ نفر به او گفت مادر‌زن که یک چنین چیزى نیست چرا این قدر بى‌تابى مى‌کنى گفت من از مرگ مادر‌زن اندیشناک نیستم ولى می‌ترسم مرگ راه خانه‌ام را یاد بگیرد. درست است یک عده‌اى با قوام مخالفند ولى می‌ترسند این باب بشود و فردا بیایند املاک آنها را بگیرند (صحیح است) و یا این که بیایند رسیدگى بکنند ببینند این املاک از کجا آمده و این وقتى رسیدگى شد و این یکى درست شد ممکن است سابقه بشود موضوع این است و در بیاناتى که جناب آقاى مشار کردند و من بهشان گفتم احسنت براى یک چیز بود چون فرمودند که این ماده‌اى که دولت آورده با آن چیزى که مجلس بهش رأى داده است مغایرت دارد و طبق این ماده بعداً خواهند گفت آقا مشغول تحقیقات هستیم تا تحقیقات تمام بشود ما نمی‌توانیم مال کسى را بگیریم وانگهى طبق کدام قانون ما بیاییم اموال قوام را بگیریم آقا این حرف‌ها را نزنید اینها را بریزید دور ما الان وضعیت آن کشیشان قسطنطنیه را داریم که وقتى سلطان محمد فاتح قسطنطنیه را محاصره کرده بود یک عده‌اى بودند توى کلیسا توى سر و کله همدیگر می‌زدند یک دسته‌اى می‌گفتند آن تیرى که وقتى حضرت عیسى را -‌ چون به عقیده مسیحى‌ها وقتى عیسى را مصلوب کردند یک تیرى بهش زده بودند - یک عده‌اى از کشیش‌ها معتقد بودند که این تیر به لاهوت عیسى خورده و یک عده دیگر می‌گفتند خیر به ناسوت عیسى خورده توى سر و کله هم می‌زدند در همین موقع بود که گلوله‌هاى سلطان محمد فاتح توى سرشان خورد ما الان داریم آقاى مشار بحث می‌کنیم که تیر به لاهوت عیسى خورد یا به ناسوتش، تا بیاییم این بحث‌ها را بکنیم سلطان محمد فاتح حساب همه ما را می‌رسد اشتباه نکنید این قدر نچسبید این چیزها را من اول کسى هستم که در این مملکت مرد اصولى هستم همه چیز خودم را روى اصول گذاشتم ولى این پیروى از اصول نیست که یک نفرى که آمده یک ملتى را به خاک و خون کشیده ما بیاییم و بچسبیم که آقا این تبصره اگر چطور بشود چه می‌شود تا ما بیاییم خودمان را مشغول این کار بکنیم انقلاب می‌شود در این مملکت شما چه فکر می‌کنید همین طور دلمان را خوش بکنیم که بنده مخالف قوامم ولى این اصول را که نمی‌شود این پیرمرد بیچاره پایش لب گور است و از این قبیل چیزها، مگر این کسانى که در سى تیر شهید شدند طبق کدام اصول بوده (مشار - بنده که این طور نگفته‌ام) معنى حرف‌های‌تان این بود طبق کدام اصول بود که اینها را کشته‌اند به جاى این که رسیدگى کنند، به جاى این که بخواهند تسریع شود آن وقت بیاییم این طور عمل کنیم؟ به این جهت بنده با عرض معذرت از تصدیعى که حضور آقایان محترم دارم و با توجه به اشکال قانونى که از طرف جناب آقاى مهندس رضوى شد این پیشنهاد را با آقاى زهرى به این طریق اصلاح کردیم که آن تبصره تبدیل بشود به این که آن ماده و تبصره‌هایى که به تصویب مجلس شوراى ملى در چند روز پیش رسیده ضمیمه این ماده واحده بشود و از آقایان محترم خواهشمندم که توجه بفرمایند و به آن رأى بدهند.

نائب رئیس - آقاى پارسا.

پارسا - بنده خیلى متأسفم که قیافه مجلس چرا امروز عصبانى است در صورتى که این امر خیلى واضح است این قانون با قانون قبلى که گذشته منافاتى ندارد این که جناب آقاى مهندس رضوى فرمودند یک قانونى است بنا بر اراده ملت از طرف مجلس ملى گذشته منتهى تشریفات قانونی‌اش انجام نشده باید بشود یعنى بعد از ظهر امروز به توشیح شاه هم باید برسد و این لایحه‌اى که دولت آورده منافاتى با آن ندارد باید عمل شود و این که من عرض مى‌کنم از پشت این تریبون یکى از موارد تفسیر اظهار نمایندگان است این که جناب آقاى دکتر بقایى فرمودند و آقایان هم تصدیق فرمودند بنده عرض می‌کنم این جزو تفسیر رسمى آن لایحه‌اى که دولت آورده می‌شود که این لایحه دولت تنافى با آن قانون مصادره اموال قوام ندارد و آن از طرف این مجلس تصویب شده و باید عملى شود این است که بنده از جناب آقاى دکتر بقایى استدعا می‌کنم که این پیشنهادشان را مسترد بفرمایند (دکتر بقایى - چه معنى دارد؟) این تخطئه کردن یک قانون است آن قانون اراده ملت است و از طرف اعلیحضرت همایونى هم توشیح می‌شود (دکتر بقایى - این حرفى که شما می‌زنید الان با آن بیاناتى که آقاى مهندس رضوى فرمودند تناقض دارد اگر عصرى باید برود براى توشیح بنده پس می‌گیرم و الا بنده این طور استشمام می‌کنم که کم‌کم می‌خواهند آن قانون از بین برود)

مهندس رضوى - حالا اگر آقاى رئیس اجازه بفرمایند بنده توضیحى عرض کنم.

نائب رئیس - آقاى کاظمى‏

نائب نخست‌وزیر - چون در ضمن بیانات بعضى از نمایندگان محترم یک کلماتى گفته شد که ممکن است سوء‌تفاهماتى ایجاد بکند بنده اینجا رسماً از طرف دولت اعلام می‌کنم که منظور از پیشنهاد این قانون به قید دو فوریت این نبود که آن قانونى که از طرف مجلس شوراى ملى تصویب شده ضعیف بشود و یا یک طورى بشود که از بین برود هر وقت مجلس شوراى ملى تصمیم خودش را ابلاغ کرد به دولت و قانون به صحه اعلیحضرت رسید البته دولت اجرا خواهد کرد.

دکتر بقایى - پس در این صورت ضمیمه همین قانون بشود چون آن تشریفاتش همان طورى که آقاى مهندس رضوى مى‌گویند قابل گرد و غبار گرفتن است آن ضمیمه همین ماده واحده بشود و اجرا گردد.

نائب رئیس - آقاى مهندس رضوى‏

مهندس رضوى - بنده به طور خلاصه باید خدمت آقایان محترم عرض کنم که پس از آن که مجلس سنا برچیده شده و امیدوارم که دوباره مگر با خواست ملت

+++

ایران تشکیل نشود و فعلاً هم خواست ملت ایران دایر بر عدم انعقاد آن مجلس است یک موضوع قانونى پیش آمد براى مجلس و آن این است که چند نوع طرح و لایحه در دست مطالعه مجلس سنا بود یکى لوایحى است که دولت قبلاً به مجلس سنا داده است که در مجلس سنا تکلیف قطعى‌اش معین نشده و یا از مجلس سنا به مجلس شورا فرستاده شده است دیگر طرح‌هایى است که سناتورهاى سابق طبق قانون انشا کرده‌اند و در مجلس سنا به تصویب رسانده‌اند و به مجلس شوراى ملى فرستاده شده براى تصویب و ما هم لوایحى داریم که دولت به مجلس شوراى ملى داده و از اینجا به مجلس سنا فرستاده شده است و در آنجا خاتمه نیافته همچنین طرح‌هایى از طرف نمایندگان محترم امضاء شده و تصویب شده و صورت قطعى پیدا کرده از آن جمله همین طرحى که مورد‌نظر آقاى دکتر بقایى است رفته است مجلس سنا و همان طور که نمایندگان محترم می‌دانند و ملت ایران می‌داند این طرح هم مدتى در آنجا راکد مانده است بعد از ظهر امروز هیئت رئیسه تشکیل می‌شود براى طرز اقدام این که تمام آنچه از مجلس شوراى ملى به صورت مقطوع در آمده است براى تکمیل تشریفات قانونى آن اقدام بشود و چه راهى باید اختیار کرد بعد از ظهر امروز تصمیم گرفته می‌شود آیا لازم خواهد بود که براى ابلاغ به دولت از مجلس هم اجازه گرفته شود یا نه خود هیئت رئیسه اقدام خواهد کرد، موضوعى است که امروز بعد از ظهر روشن خواهد شد بنابراین هیچ نوع نگرانى راجع به آن چیزى که در مجلس شوراى ملى تصویب شده است نداشته باشید (صحیح است) و حتى ما چون همیشه نظریاتى داشته‌ایم که احترام قانونگذار که در موقع خودش بوده است آن هم محترم باشد هر گاه لوایح و طرح‌هایى در مجلس سنا هم در دوره قانونى خودشان بوده و آنها هم به مرحله نهایى رسیده باشد آن را هم تصمیم می‌گیریم که به چه ترتیب باید در مجلس مطرح بشود بنابراین هیچ جاى نگرانى نیست و هیچ تضعیفى هم در نظریات مجلس نخواهد بود و پس از توضیحى هم که جناب آقاى کاظمى دادند خیال می‌کنم که اصلاً براى آقاى دکتر بقایى جاى نگرانى باقى نخواهد ماند.

نائب رئیس - آقاى دکتر بقایى جنابعالى این پیشنهادى که دارید پس می‌گیرید؟ (دکتر بقایى - خیر) آقاى دکتر بقایى پیشنهاد تنفس داده‌اند بفرمایید.

دکتر بقایى - عرض کنم توضیحاتى که جناب آقاى مهندس رضوى دادند همه صحیح بود ولى یک چیزى هست شعرى هم دارد که متأسفانه یادم رفته خلاصه این که آنچه از سوابق ایام دیده‌ایم باید عبرت بگیریم خیلى چیزها بوده است در این مجلس که مطمئن بوده‌ایم درست می‌شود بعد کم‌کم یواش یواش یک غبار و گرد کمى رویش گرفته شده بعد زیادتر زیادتر، تا مدفون شده، این قدر لوایح و طرح‌ها بوده که فقط یک رأى لازم داشته و بعد پیش آمده روزگار این بوده که نشده بنده راجع به این موضوع همان طور که عرض کردم قدرى مشکوک هستم خدا از گناه من بگذرد و به قول عوام بر شکاکش هم لعنت ولى من مشکوک هستم و شکاک هم هستم به این جهت نمی‌توانم از یک همچو موقعیتى که به دست آمده صرف‌نظر کنم و پیشنهادم را پس نمی‌گیرم به این جهت پیشنهاد تنفس دادم خدمت آقایان در صورتی‌ که تصویب شد ببینیم امروز بعد از ظهر در آنجا چه تصمیمى می‌گیرند اگر تا روز سه‌شنبه آن قانون سیر خودش را طى کرده بود ما هم این پیشنهاد خودمان را پس می‌گیریم و اگر طى نکرده بود از آقایان خواهش می‌کنم که این را تصویب بفرمایند چون این ترس هست که فردا یک پیشامد دیگرى بکند و بگویند قوانین باید این طورى عمل بشود و بیفتد توى تشریفات دادگسترى به این جهت بنده تقاضا می‌کنم که آقایان موافقت بفرمایند با تنفس تا این که ببینیم هیئت رئیسه راجع به این لوایحى که مجلس رأى داده چه تصمیمى می‌گیرد آن وقت روز سه‌شنبه به مناسب آن تصمیم روى این پیشنهاد عمل می‌کنیم‏.

نائب رئیس - آقاى اخگر مخالفید بفرمایید.

اخگر - ساعت یک و نیم بعد از ظهر است این تنفس یعنى تعطیل جلسه و ماندن کار براى جلسه بعد به همان دلایلى که جناب آقاى دکتر بقایى فرمودند و بنده کاملاً تصدیق می‌کنم عقیده دارم به همان توضیحاتى که جناب آقاى وزیر دارایى دادند و جناب آقاى مهندس رضوى هم فرمودند قناعت بفرمایید و پیشنهادتان را پس بگیرید و این لایحه نماند براى بعد براى این که ما نمی‌دانیم چه پیش خواهد آمد و چطور خواهد شد اجازه بفرمایید که تکلیف لایحه معلوم شود.

نائب رئیس - رأى خواهیم گرفت به پیشنهاد تنفس (گفته شد اکثریت براى رأى نیست)

دکتر کیان - آقاى رئیس از اختیارات خودتان براى دادن تنفس استفاده کنید.

نائب رئیس - چون مخالف داشت بنده نمی‌توانم از اختیارات خودم استفاده کنم‏.

دکتر بقایى - آقاى اخگر مخالفت‌شان را پس می‌گیرند.

نائب رئیس - اگر مخالفى نیست تنفس داده می‌شود.

ملک‌مدنى - پس یک دوازدهم چه می‌شود من مخالفم. (رأى - رأى)

یکى از نمایندگان - عده براى رأى کافى نیست‏.

نائب رئیس - آقایان توجه بفرمایند که مجلس تصویب کرد تنفس داده شود ولى حالا یک پیشنهادى رسیده قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم ماده واحده تا جلسه آینده از دستور خارج شود. ناظر‌زاده‏

نائب رئیس - آقاى ناظر‌زاده‏

ناظر‌زاده - چون از یک طرف یک دوازدهم مطرح است و همه آقایان موافقت دارند که این یک دوازدهم تصویب شود و وضع کارمندان دولت هم همه خبر دارند که چه جور است از یک طرف آقاى دکتر بقایى موافقت کردند که عجالتاً امروز وقت داده شود تا در جلسه هیئت رئیسه معلوم شود بنده پیشنهاد کردم که این موضوع موکول شود به جلسه آینده ولى یک دوازدهم امروز مطرح شود که دیگر نگرانى نباشد.

نائب رئیس - آقاى ملک‌مدنى‏

ملک‌مدنى - راه‌حلى که بعد از بیانات آقاى مهندس رضوى پیدا شد همان راه‌حلى است که جناب آقاى دکتر بقایى هم قانع شدند تا وقتى که این جریانش روشن شود بماند براى روز بعد امروز هیئت رئیسه تعیین تکلیف این کار را می‌کند تنها این یک قانون نیست قانون بخشودگى استاد خلیل طهماسب هم هست آن هم مورد‌علاقه مجلس است آن را هم باید روشن کرد ایشان دعوت کردند یک عده‌اى آمدند اینجا به نظر بنده یک لوایحى که مجلس به آنها رأى قطعى داده حالا که سنا منحل شده است تکلیفش قطعاً معلوم نشده فقط باید ریاست مجلس به عقیده بنده در مجلس اعلام کند که این لایحه رأى نهایی‌ا‌ش گرفته می‌شود و آن وقت به دولت ابلاغ شود براى توشیح این یک چیز ساده‌اى است به این جهت بنده موافق نیستم که این از دستور خارج شود و نظر بنده خوب است جزو دستور بماند در جلسه آتیه در اولین فرصت این را به تصویب برسانیم بنده که اجازه خواستم براى این بود که عرض کنم زودتر لایحه یک دوازدهم مطرح شود آقایان از وضع کارمندان دولت مطلع هستند همه پریشان هستند و به بقال و عطار سر گذر بدهکارند حالا که خوشبختانه آقاى وزیر دارایى توانسته‌اند وجهى براى اینها تهیه کنند ما دیگر تأخیر نکنیم تا پول به آنها برسد آقایان یک قدرى تأمل بفرمایند تا این یک دوازدهم تمام بشود یک روز هم ما مثل مأمورین دولت برویم به منزل براى این که آنها هر روز تا ساعت دو مشغول هستند ما هم تا ساعت دو بعد از ظهر بمانیم و این کار را تمام کنیم.

نائب رئیس - پیشنهاد اصلاح شده آقاى ناظر‌زاده مجدداً قرائت می‌شود (به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم رأى به ماده واحده در جلسه آینده گرفته شود.

نائب رئیس - آقایانى که موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد.

9- طرح و تصویب گزارش کمیسیون بودجه راجع به اجازه پرداخت یک دوازدهم مهر‌‌ماه‏

نائب رئیس - گزارش کمیسیون بودجه مجلس شوراى ملى راجع به یک دوازدهم قرائت می‌شود.

(به شرح آتى قرائت شد)

گزارش از کمیسیون بودجه به مجلس شوراى ملى. کمیسیون بودجه لایحه شماره 52041، 3- 8- 31 را با حضور آقاى وزیر دارایى مطرح و پس از مذاکرات مفصلى که مبنى بر لزوم تسریع در تنظیم بودجه کل کشور به عمل آمد و با توضیحات و وعده صریحى که آقاى وزیر دارایى براى تقدیم بودجه کل کشور (حداکثر تا دو هفته دیگر) دادند کمیسیون با عین ماده واحده پیشنهادى موافقت و اینک گزارش آن جهت تصویب مجلس شوراى ملى تقدیم می‌شود.

ماده واحده - به وزارت دارایى اجازه داده می‌شود حقوق و کمک و مزایاى کارمندان و خدمتگزاران و مصارف مستمر و غیر مستمر وزارتخانه‌ها و ادارات و بنگاه‌هاى دولتى و سایر مخارج کشور را از بابت مهر‌‌‌ماه 1331 بر طبق قانون اجازه پرداخت تیر‌ماه سال جارى مصوب دوازدهم امرداد‌ماه 1331 از محل درآمد عمومى کشور پرداخت نمایند.

مخبر کمیسیون بودجه - دکتر ملکى‏.

نائب رئیس - آقاى دکتر فلسفى (گفته شد: توضیحى ندارند. رأى - رأى) مخالفى نیست پیشنهاد کفایت مذاکرات رسیده (نمایندگان - مخالفى نیست) رأى می‌گیریم با ورقه آقایانى که موافقند ورقه سفید می‌دهند.

(اسامى آقایان نمایندگان به ترتیب ذیل توسط آقاى ناظر‌زاده (منشى) اعلام و در محل نطق حاضر و رأى دادند)

آقایان: دکتر فلسفى - مهندس زیرک‌زاده - کهبد - قنات‌آبادى - حائرى‌زاده - اخگر - حاج سید‌جوادى - دکتر بقایى - کریمى -  دکتر سنجابى - دکتر شایگان - زهرى - دکتر ملکى - انگجى - میلانى - خسرو قشقایى - وکیل‌پور - شهیدى - نبوى - دکتر مصباح‌زاده - دکتر کیان -

+++

شهاب خسروانى - امامى‌اهرى - گنجه - پارسا - مجتهدى - موسوى - جلیلى - مشار - جلالى - منصف - احمد فرامرزى -  خلخالى - اقبال - مصدقى - ملک‌مدنى - دکتر طاهرى - ذکایى - مجدزاده - شاپورى - مهندس رضوى - دکتر فاخر - نجفى -  افشار‌صادقى - هدى - شادلو - شوکتى - شبسترى - مهندس غروى - ریگى -  دکتر فقیهى‌شیرازى - ناظر‌زاده - حمیدیه (آرای مأخوذه شماره شد 52 ورقه موافق شماره شد)

نائب رئیس - با 52 رأى موافق از 54 نفر عده حاضر گزارش کمیسیون بودجه راجع به اجازه پرداخت یک دوازدهم مهر‌ماه تصویب شد.

اسامى موافقین - آقایان: مهندس رضوى - حمیدیه - منصف - احمد فرامرزى - مصدقى - دکتر طاهرى - ذکایى - مهندس غروى - خلخالى - جلالى - مشار - پارسا - شهاب خسروانى - گنجه -  دکتر کیان - امامى اهرى - ریگى - دکتر مصباح‌زاده -  مجتهدى - نبوى - انگجى - خسرو قشقایى - میلانى - حاج سید‌جوادى - دکتر ملکى - دکتر بقایى‌کرمانى - کهبد - زهرى -  دکتر سنجابى - مهندس زیرک‌زاده - حائرى‌زاده - دکتر فلسفى - شوکتى - شاپورى - موسوى - اقبال - شادلو - دکتر فقیهى‌شیرازى - کریمى - قنات‌آبادى - شهیدى - وکیل‌پور - اخگر - جلیلى - نجفى - ملک‌مدنى - هدى - افشار‌صادقى -  دکتر شایگان - ناظر‌زاده - مجد‌زاده - دکتر فاخر.

10- تعیین موقع و دستور جلسه بعد ختم جلسه‏

نائب رئیس - جلسه را ختم می‌کنیم جلسه آینده روز سه‌شنبه 13 آبان ماه دستور هم لایحه‌اى که توافق شد براى جلسه بعد بماند.

(مجلس یک ساعت و سه ربع بعد از ظهر ختم شد.)

نائب رئیس مجلس شوراى ملى - محمد ذوالفقارى‏

 

سؤالات و قوانین‏

 

سؤالات نمایندگان‏

سؤال از آقاى وزیر کشور

مقام محترم ریاست مجلس شوراى ملى خواهشمند است به آقاى وزیر کشور ابلاغ فرمایید در مجلس شوراى ملى حاضر شده و پاسخ سؤالات ذیل را بدهند:

1- به چه علت در وزارت کشور نقل و انتقالاتى بر‌خلاف قانون تقسیمات کشور به عمل می‌آید؟

2- علت کناره‌گیرى آقاى خدا‌بنده‌لو را اعلام فرمایند.

با تقدیم احترامات بهاء‌الدین کهبد.

ریاست محترم مجلس شوراى ملى.

خواهشمند است مقرر فرمایید به جناب آقاى وزیر کشور اطلاع دهند در مجلس شوراى ملى حاضر شده و پاسخ سؤال ذیل را بدهند.

البته از جریان ناگوار روز چهارم مهر‌ماه در اصفهان استحضار دارند که با حضور رئیس شهربانى و قواى انتظامى عده‌ای ماجراجو مغازه‌هاى مردم را خراب و نزدیک ده میلیون ریال اموال مردم را به غارت برده‌اند.

علت این که در حضور مأمورین انتظامى مخصوصاً رئیس شهربانى چنین اتفاق ناروایى رخ داده چیست؟

تاکنون نسبت به دستگیر و مجازات مرتکبین و استرداد اموال غارت شده مردم چه اقدامى به عمل آمده‏

نماینده مجلس شوارى ملى - حسن شهیدى‏

سؤال از آقاى وزیر دارایى‏

متمنى است به آقاى وزیر دارایى اطلاع دهند براى جواب سؤال زیر در مجلس حاضر شوند.

به طوری که مستحضرند در دوره پانزدهم قانونگذارى در قانون بودجه سال 1328 کل کشور مصوب 23 تیر ماه 1328 پیشنهادى از طرف اینجانب که ذیلاً مذکور است تقدیم مجلس گردید و به نام تبصره 27 قانون بودجه در همان تاریخ به تصویب مجلس شوراى ملى رسید اکنون سؤال می‌شود چرا دولت‌هاى گذشته قانون مذکور را عملى نکرده‌اند و چرا دولت کنونى این قانون را عمل نمی‌کند؟

تبصره 27: دولت مکلف است به وسیله هیئت تصفیه در مدت چهار ماه کادر لازم وزارتخانه‌ها و بنگاه‌هاى دولتى را تعیین و مستخدمین اضافى را با بودجه آنها براى اجراى تعلیمات عمومى در تمام کشور به اختیار وزارت فرهنگ بگذارد.

دکتر ملکى‏

ریاست محترم مجلس شوراى ملى‏

متمنى است مقرر فرمایند سؤال ذیل مقررات در موعد قانونى براى دادن جواب در مجلس شوراى ملى حاضر شوند.

بانک صنعتى سابق مبلغى بیش از ده میلیون ریال در نتیجه تشبثات و توصیه‌هایى به آقاى نصرتیان وام داده و تاکنون نسبت به وصول آن اقدام جدى به عمل نیامده است معلوم فرمایند.

1- مجوز پرداخت وام چه بوده‏.

2- چه اقدامى براى وصل مطالبات دولت به عمل آمده است.

دکتر سنجابى‏

ریاست محترم مجلس شوراى ملى‏

مدتى است که بنابر پیشنهاد شوراى امنیت درگز شوراى امنیت شهرستان مشهد چند نفر از افراد حزب ایران درگز را تبعید و از محل خدمت خود به نقاط دیگر انتقال داده‌اند خواهشمند است دستور فرمایند جناب آقاى وزیر کشور در مجلس حاضر شده و علت این اقدام را به اطلاع مجلس برسانند.

پارسا - دکتر کریم سنجابى - احمد زیرک‌زاده‏

مقام محترم ریاست مجلس شوراى ملى خواهشمند است مقرر فرمایید به وزیر دفاع ملى اطلاع داده شود براى پاسخ زیر در مجلس حاضر شوند.

سؤال - تقریباً در دو ماه قبل به طور محرمانه شبانه بر‌خلاف مقررات و بدون اجازه محاکم سرگرد و رضایى و همکار دیگر او را که از عاملین جنایت سى‌ام تیر در کرمانشاه هستند از کرمانشاه خارج نموده‌اند.

تعیین فرمایند که آیا آنها را با اجازه چه مقامى از حوزه محاکم مربوطه خارج نموده‌اند و آیا به کجا برده‌اند و فعلاً در کجا هستند.

نماینده کرمانشاه - کریمى‏

مقام محترم ریاست مجلس شوراى ملى‏

تمنا دارم مقرر فرمایید سؤال زیر را به وزیر راه ارسال و تقاضا شود براى اداى جواب در مجلس حاضر شوند.

سؤال: دستمزد کارگران راه‌آهن تبریز از دستمزد سایر همکاران خود مأمور در سایر نقاط ایران کمتر است علت این تفاوت را توضیح نمایند.

جواد گنجه‏

مقام محترم ریاست مجلس شوراى ملى‏

متمنى است دستور فرمایند آقاى وزیر دارایى در مجلس شوراى ملى حضور رسانیده به سؤال زیر جواب دهند.

علت این که نفت را شرکت ملى نفت در آذربایجان هر لیترى ده دینار گران‌تر از سایر نقاط کشور به فروش می‌رساند چیست و جمع مبلغ این اضافه فروش از نرخ عمومى کشور در سال ماضى 1330 و سال جارى به چه میزان بالغ شده است.

جواد گنجه‏

ریاست محترم مجلس شوراى ملى‏

نامه شکایتى که از طرف آقاى رحیم شریفى عضو حزب ایران شعبه بجنورد به عنوان جناب آقاى وزیر دادگسترى رسیده تقدیم می‌دارد متمنى است مقرر فرمایید عین شکایت و این سؤال را به وزارت دادگسترى ابلاغ نمایند که در موعد مقرر براى دادن جواب در مجلس شوراى ملى حاضر شوند و تعیین فرمایند که براى احقاق حق و رفع ظلم چه اقدامى به عمل آورده‌اند.

دکتر سنجابى - احمد زیرک‌زاده‏

قوانین‏

لایحه قانونى شهردارى‏

فصل اول - در کلیات‏

ماده 1- در هر شهر یا قصبه که جمعیت آن حداقل به پنج هزار نفر بالغ باشد آنجا شهردارى تأسیس می‌گردد و انجمن شهر یا قصبه مطابق مقررات این لایحه قانونى تشکیل می‌شود.

تبصره - در نقاطى که از نظر موقعیت و اهمیت تشکیل شهردارى ضرورت داشته باشد ولو جمعیت آن به پنج هزار نفر بالغ نشود وزارت کشور مى‌تواند در آن محل‌ها دستور تشکیل انجمن و شهردارى بدهد.

ماده 2- شهردارى داراى شخصیت حقوقى است.

ماده 3- هر شهر و قصبه انجمنى خواهد داشت به نام انجمن شهر یا انجمن قصبه که اعضای آن از طرف اهالى مستقیماً با انتخاب جمعى و رأى مخفى به اکثریت نسبى براى مدت چهار سال انتخاب مى‌شوند و هر شهر یا قصبه براى انتخاب نمایندگان انجمن به نسبت تقریبى جمعیت به حوزه‌ها تقسیم می‌شود و ساکنین هر حوزه 3 تن نماینده براى تشکیل انجمن شهر انتخاب می‌کنند.

ماده 4- نقشه تقریبى حوزه‌هاى انتخابى هر شهر یا قصبه به وسیله کمیسیونى مرکب از رؤساى دوایر دولتى محل به ریاست نماینده اول وزارت کشور تهیه می‌گردد. عده اعضاى انجمن در شهرها و قصبات از نه تا سى تن به شرح ذیل خواهد بود:

1- تهران 30 نفر (ده حوزه)

2- تبریز و اصفهان و مشهد و همدان و شیراز و رشت و کرمانشاه بیست و هفت نفر (9 حوزه)

3- اردبیل و قم و قزوین و اراک و یزد و اهواز و کاشان و آبادان و زنجان و کرمان و رضاییه و دزفول و بندر پهلوى 21 نفر (7 حوزه)

4- بروجرد و خرمشهر و بابل و خوى و مراغه و سبزوار و سنندج و سمنان و نجف‌آباد و قوچان و سارى پانزده نفر (پنج حوزه)

+++

5- سایر شهرها و قصبات نه نفر (3 حوزه)

تبصره 1- هر گاه در تقسیم حوزه‌هاى انتخابى اختلاف حاصل شود باید به وزارت کشور مراجعه شود و نظر وزارت کشور قاطع خواهد بود.

تبصره 2- براى محلاتى که خارج از محوطه شهر باشد هر گاه وزارت کشور لازم بداند شهردارى جداگانه تشکیل خواهد شد. ‏

تبصره 3- جمعیتى که ملاک تعیین عده نمایندگان هر شهر یا قصبه است تا سه دوره مأخذ عمل خواهد بود پس از آن اگر اضافه یا نقصانى حاصل کند آن اضافه یا نقصان در انتخابات دوره چهارم رعایت خواهد شد.

ماده 5- انتخاب‌کننده باید واجد شرایط زیر باشد:

1- تابعیت ایران‏

2- داشتن لااقل هیجده سال تمام شمسى‏

3- داشتن سواد فارسى به قدرى که بتواند بنویسد

4- توطن در محل انتخاب و یا لااقل سکونت در آن از شش ماه قبل از انتخابات و یا آن که شخصاً در آن حوزه به کسب و یا حرفه معینى اشتغال داشته باشد و در صورتى که محل سکنى و محل کسب یا حرفه مختلف باشد فقط محل سکنى معتبر است‏.

5- عدم محکومیت به جنایت یا جنحه‌اى که موجب محرومیت از حقوق اجتماعى است.

6- محجور نبودن و عدم محکومیت به ورشکستى به تقصیر

ماده 6- انتخاب شونده باید داراى شرایط زیر باشد:

1- تابعیت ایران‏

2- داشتن سى سال تمام شمسى‏

3- داشتن حسن شهرت در محل‏

4- توانایى خواندن و نوشتن فارسى به اندازه کافى.

5- لااقل سه سال ساکن شهر یا قصبه محل انتخاب باشد.

6- عدم محرومیت از حقوق اجتماعى‏

7- محجور نبودن و عدم محکومیت به ورشکستگى به تقصیر

ماده 7- اشخاص زیر از انتخاب شدن محرومند:

1- نخست‌وزیر و وزیران و معاونین آنها در تمام کشور و استانداران و فرمانداران و شهرداران و بخشداران و معاونین آنها و رؤساى دادگاه‌ها و دادستانان و بازپرسان و رؤساى ادارات در حوزه مأموریت خود.

2- افسران و نفرات شهربانى و ژاندارمرى و ارتش و هم‌ردیفان آنها از هر دسته تا موقعى که در خدمت هستند از انتخاب کردن و انتخاب شدن محرومند.

3- نمایندگان مجلسین در تمام کشور.

4- اعضاى انجمن‌هاى ایالتى و ولایتى و اعضاى انجمن نظارت انتخابات انجمن شهر و قصبه در دوره‌اى که داراى این سمت هستند و کلیه کارمندان ادارات شهردارى و بنگاه‌هاى وابسته به دولت در حوزه مأموریت خود که نمی‌توانند انتخاب شوند مگر این که قبل از اعلان انتخابات منتظر خدمت شده یا استعفا داده باشند که در این صورت انتخاب آنان مانعى ندارد.

5- رؤسا و اعضاى هیئت مدیره و مدیران عامل شرکت‌ها در شهر یا قصبه‌اى که مرکز یا شعبه شرکت در آن واقع است حق انتخاب شدن ندارند.

تبصره 1- چنانچه یکى از کارمندان پایه‌دار دولت یا شهردارى به عضویت انجمن انتخاب شود مدت نمایندگى جزو سابقه خدمت او محسوب می‌شود.

تبصره 2- منظور از شرکت‌هاى مذکور در ماده فوق شرکت‌هایى است که مربوط به یکى از حوائج شهر از قبیل خواروبار و وسایل نقلیه و برق و آب و دارو و امثال آن باشد.

ماده 8- از اشخاصی که با یکدیگر قرابت نسبى یا سببى تا درجه سوم دارند فقط آن کسى که رأى او بیشتر است می‌تواند عضویت یک انجمن را دارا باشد و در صورت تساوى آرا یکى از آنها به حکم قرعه معین خواهد شد و اگر قرابت پس از اتمام انتخابات و صدور اعتبار‌‌نامه معلوم گردد در نخستین جلسه انجمن شهر به حکم قرعه یک نفر ابقا می‌شود و به جاى شخص یا اشخاصی که بعد از آنها رأی‌شان بیشتر است دعوت خواهد شد.

ماده 9- براى تعیین داوطلب ده روز قبل از دعوت اعضاى انجمن انتخابات اعلانى از طرف فرماندار یا بخشدار در حوزه انتخابیه منتشر می‌شود به این مضمون:

داوطلبان عضویت انجمن شهردارى باید داوطلبى خود را براى حوزه انتخابیه شخصاً یا به وسیله اشخاص دیگر به فرماندارى یا بخشدارى کتباً اطلاع دهند و براى این که داوطلب حوزه شناخته شوند باید پنجاه نفر در شهرهایى که متجاوز از یک صد هزار نفر جمعیت دارد و بیست و پنج نفر در شهرهایى که متجاوز از پنجاه هزار نفر جمعیت دارد و پانزده نفر در نقاطى که متجاوز از پانزده هزار نفر جمعیت دارد و ده نفر در نقاطى که از پانزده هزار نفر کمتر جمعیت دارد آنها را معرفى نمایند. معرفى باید کتبى بوده و معرفى‌کنندگان واجد شرایط انتخاب‌کنندگان باشند و با ذکر شماره شناسنامه و محل صدور آن معرفى‌نامه را امضا نمایند فرماندار یا بخشدار به وسیله کمیسیون پنج نفرى مقرر در ماده (11) به وضع داوطلبان نمایندگى رسیدگى و پس از آن اسامى آنها را در حوزه انتخابیه اعلان می‌کند و رأى‌دهندگان در موقع رأى دادن فقط می‌توانند به آنها رأى بدهند.

ماده 10- قبول مشاغل دولتى از طرف رئیس و اعضاى انجمن در حکم استعفاى آنان از عضویت انجمن خواهد بود همچنین رئیس یا اعضاى انجمن نمی‌توانند ریاست و مدیریت عامل و عضویت هیئت مدیره شرکت‌ها و بنگاه‌هایى که مربوط به حوزه شهر یا قصبه و شهردارى است قبول نمایند و نیز یک نفر نمی‌تواند در آن واحد در انجمن شهر و انجمن ایالتى و یا ولایتى ریاست یا عضویت داشته باشد.

فصل دوم - در تشکیل انجمن نظارت‏

ماده 11- در شهر فرماندار و در قصبه بخشدار بلافاصله پس از انتشار اعلان داوطلبان نمایندگى کمیسیونى مرکب از خود و مأمور اول دادگسترى و رئیس دارایى و رئیس فرهنگ و یک نفر از معاریف تشکیل داده و براى هر حوزه انتخابیه 21 نفر از طبقات هفت‌گانه علما و رسته‌هاى علمى (از قبیل استادان و پزشکان و مهندسین و وکلاى دادگسترى و امثال آن) مالکین و بازرگانان و کشاورزان و پیشه‌وران و کارگران از هر طبقه سه نفر و سه نفر از معتمدین حوزه که واجد شرایط انتخاب شدن باشند تعیین و دعوت می‌کند تا آن هفت نفر از بین خود یا خارج به عنوان عضو اصلى و هفت نفر از بین خود یا خارج به عنوان عضو على‌البدل فى‌المجلس براى تشکیل انجمن نظارت انتخابات به اکثریت نسبى و با رأى مخفى انتخاب کنند در انتخاب مذکور حضور دو ثلث از مدعوین کافى خواهد بود. در صورتی که یک یا چند طبقه از طبقات هفت‌گانه وجود نداشته باشد کسر عده هر طبقه از سایر طبقات تکمیل خواهد شد و چنانچه در بخش مأمور دادگسترى نباشد یکى از مأمورین قضایى از طرف رئیس دادگسترى شهرستان به مرکز بخش یا قصبه اعزام مى‌شود و نماینده مزبور تا خاتمه کار انتخابات در محل خواهد ماند و کمیسیون پنج نفرى براى نظارت در حسن جریان انتخابات جهت هر حوزه انتخابیه یک نفر نماینده طرف اعتماد تعیین خواهد کرد که در جلسات انجمن نظارت حضور داشته باشد.

در محلى که انجمن ایالتى یا ولایتى باشد دو نفر از اعضاى انجمن به انتخاب انجمن ایالتى یا ولایتى جزو انجمن نظارت خواهند بود و بنابراین مدعوین فقط پنج نفر را انتخاب می‌کنند و هفت نفر هم براى عضویت على‌البدل انتخاب می‌شوند.

ماده 12- کسانى که داوطلب نمایندگى هستند نمی‌توانند جزو مدعوین طبقات هفت‌گانه و معتمدین محل و انجمن نظارت و شعب آن باشند.

ماده 13- کسانى که براى عضویت انجمن نظارت انتخاب می‌شوند بلافاصله تحت ریاست مسن‌ترین اعضا تشکیل جلسه داده از بین خود با رأى مخفى و به اکثریت انتخاب می‌نمایند نظم جلسات انجمن با رئیس و در غیاب رئیس با نائب رئیس خواهد بود نوشتن صورت جلسات به عهده منشى‌ها است.

ماده 14- انتخاب رئیس و نائب رئیس فردى است و به اکثریت تام خواهد بود و در صورت عدم حصول اکثریت تام دفعه دوم انتخاب به اکثریت نسبى صورت می‌گیرد انتخاب سه نفر منشى جمعى و به اکثریت نسبى است.

ماده 15- براى تسهیل و تسریع در امر انتخابات انجمن‌هاى نظارت حوزه انتخابیه مکلف‌اند به تعداد لازم شعب فرعى جداگانه مرکب از پنج نفر از اهالى همان محل که واجد شرایط انتخاب شدن باشندتشکیل داده انتخاب حوزه هاى فرعى را انجام دهند.

تبصره - ترتیب شعب انجمن باید طورى داده شودکه براى هرپنج هزارنفرجمعیت یک شعبه تشکیل شود.

ماده 16- ورود در محوطه انتخابات با هر نوع اسلحه سرد و گرم جز براى مأمورین انتظامى ممنوع است کسانى که بر‌خلاف نظم و مقررات رفتار نمایند به امر رئیس به وسیله مأمورین انتظامى از انجمن خارج و در صورت لزوم به مراجع قانونى تسلیم خواهند شد.

ماده 17- انجمن نظارت و شعب آن غیر قابل انحلال است مگر آن که اسباب تعطیل و تعویق انتخابات را فراهم کنند و یا بر‌خلاف وظایفى که بر‌طبق این لایحه قانونى به عهده انجمن گذاشته شده عمل نمایند. در این صورت اگر اخلال از طرف شعبه باشد بنابر نظر اکثریت انجمن با موافقت فرماندار یا بخشدار شعبه مزبور را منحل مى‌نمایند و اگر از طرف انجمن باشد فرماندار یا بخشدار با موافقت کمیسیون 5 نفرى و در ضمن صورت مجلس که حاکى از دلایل انحلال و کیفیت اخلال در انجمن باشد اعضاى على‌البدل را براى ادامه امر انتخابات دعوت می‌نماید و در صورتى که آن اقدام نیز نتیجه حاصل نشود به ترتیب مقرر در ماده 11 اعضاى جدیدى براى تشکیل انجمن نظارت معین خواهد شد.

ماده 18- هر گاه در اثناى جریان انتخابات یک یا چند نفر از اعضاى انجمن در آمدن به جلسات تعلل و یا از حضور استنکاف نمایند مادام که اکثریت باقى است جریان امر تعقیب و به عضو یا اعضاى مذکور اخطار می‌شود که حضور یابند. چنانچه عضوى تا دو جلسه پس از اخطار در استنکاف و تعلل خود باقى باشد انجمن با اطلاع فرماندار یا بخشدار یک یا چند نفر از اعضاى انجمن در آمدن به جلسات تعلل و یا از حضور استنکاف نمایند مادام که اکثریت باقى است جریان امر تعقیب و به عضو یا اعضاى مذکور اخطار می‌شود که حضور یابند.

چنانچه عضوى تا دو جلسه پس از اخطار در استنکاف و تعلل خود باقى باشد انجمن با اطلاع فرماندار یا بخشدار یک یا چند

+++

نفر از اعضاى على‌البدل را به حکم قرعه براى عضویت انجمن دعوت مى‌نماید اگر اکثریت اعضاى انجمن نظارت از حضور در انجمن استنکاف نمایند یا پس از ختم انتخابات از دادن اعتبار‌نامه خوددارى کنند فرماندار یا بخشدار علل و موجبات آن را تحقیق و در رفع محظور اهتمام مى‌نماید و در صورتى که اهتمام فرماندار مؤثر نشود و اکثریت اعضاى انجمن یا تمام اعضاى انجمن اعم از اصلى و على‌البدل همچنان استنکاف و استعفا نمایند و یا به واسطه فقدان اکثریت انجمن منجر به انحلال شود کمیسیون مقرر در ماده 11 در تجدید اعضاى انجمن نظارت اقدام می‌نمایند و اشخاصى که موجبات تعطیل و تعویق و انحلال انجمن را فراهم کرده باشند بر طبق ماده 84 این لایحه قانونى مورد تعقیب قرار خواهند گرفت.

ماده 19- همین که انجمن نظارت تشکیل شد و در صورت لزوم شعب انجمن را تعیین نمود انجمن اعلانى ترتیب می‌دهد و نسبت به اهمیت محل از 3 تا 5 روز قبل از شروع به اخذ رأى آن را در تمام حوزه انتخابیه منتشر مى‌سازد و اعلان مزبور حاوى مطالب ذیل خواهد بود:

1- محل انعقاد انجمن و شعب آن و ساعات اخذ رأى که باید در یک روز جمعه و کمتر از شش ساعت و بیش از 8 ساعت نباشد (ساعات اخذ آراء از ساعت 8 صبح الى دوازده و بقیه از ساعت چهارده تا خاتمه مدت خواهد بود)

2- شرایط انتخاب‌کنندگان و انتخاب‌شوندگان‏

3- عده نمایندگان که باید در آن حوزه انتخاب شوند.

4- اسامى داوطلبان معرفى شده براى عضویت انجمن شهر.

ماده 20- رأى باید مخفى باشد و همین که رأى‌دهندگان به اطاق انجمن یا شعبه وارد و وجود شرایط رأى دادن در او تشخیص داده شد باید رأى خود را شخصاً روى یک برق از اوراقى که براى این کار تهیه شده و در انجمن به او تسلیم مى‌شود بنویسد و در حضور انجمن در صندوق انداخته خارج شود. شناسنامه رأى دهنده‌ که باید داراى عکس باشد پس از ثبت در دفتر انجمن مهر و به وى پس داده می‌شود.

ماده 21- در پایان آخرین ساعتى که براى اخذ رأى معین گردیده است در ورودى انجمن یا شعبه بسته می‌شود اگر عده‌اى از آنان که حق رأى‌ دادن دارند در داخل محل حاضر باشند رأى خود را به ترتیب مذکور در صندوق انداخته و انجمن یا شعبه به رأى گرفتن خاتمه می‌دهد و بعد از آن دیگر از کسى رأى قبول نمى‌شود.

ماده 22- اگر از انتخاب‌کنندگان و انتخاب‌شوندگان کسى در حین جریان انتخاب شکایت داشته باشد این امر مانع انجام در انتخابات نخواهند شد ولى شرح آن باید در صورت مجلس نوشته شود.

ماده 23- پس از ختم اخذ آراء انجمن مکلف است بلافاصله آرا را شماره و قرائت کند و مادام که نتیجه استقرار آراء معلوم نشود حق تعطیل ندارد منشى مکلف است صورت مجلسى از نتیجه آرای قرائت شده تنظیم کند و پس از آن که صورت مجلس به امضاى رئیس و اعضاى انجمن رسید نتیجه بلافاصله باید به وسیله فرماندار یا بخشدار اعلام شود.

ماده 24- اوراق رأى را باید یک ‌یک یکى از اعضاء به صوت بلند خوانده به یک نفر دیگر از اعضا بدهد که علامت قرائت گذاشته شود و 3 نفر دیگر از اعضا اسامى را به ترتیبى که خوانده می‌شود در دفترى که براى این کار تخصیص داده شده ثبت مى‌نماید. از اوراق رأى آنچه سفید و یا داراى اسامى لایقرا باشد یا این که انتخاب شده در آن درست معرفى نشده باشد یا اسم کسى که معرفى نشده در آن نوشته شده باشد و یا نام انتخاب‌کننده را داشته باشد باطل و عیناً ضمیمه صورت مجلس می‌شود. هر‌گاه در اوراق رأى علاوه بر عده‌اى که باید انتخاب شوند اسامى اضافه نوشته شده باشد عده زائد از آخر ورقه خوانده نمی‌شود.

ماده 25- در حوزه‌هایى که بر طبق ماده 15 براى تسریع اخذ رأى شعب انجمن در آن حوزه‌ها تشکیل می‌گردد صورت مجلس استخراج آرای هر شعبه در ورقه مخصوص با ذکر اسامى و عده آرای هر یک از اشخاص که رأى دارند نوشته شده و اعضاى شعبه آن را امضاء مى‌نمایند و به انضمام اوراق لازمه در پاکتى که لاک شده و به مهر شعبه رسیده باشد به انجمن نظارت فرستاده می‌شود و اسامى مندرج در صورت مجلس شعب با آرایى که انجمن نظارت استخراج کرده در ورقه جداگانه جمع و کسی‌ که از مجموع آرا حائز اکثریت باشد معلوم می‌گردد. اوراق رأى هر حوزه تا گذشتن مدت اعتراض و خاتمه رسیدگى در صندوق انجمن که لاک می‌شود و به مهر اعضا می‌رسد باقى مى‌ماند و پس از گذشتن مدت اعتراض با حضور عده‌ایى از رأى‌دهندگان آنها را معدوم می‌سازند (به استثناى آنچه در مواد قبل ذکر شده و باید ضمیمه صورت مجلس باشد) انجمن نظارت حق معدوم کردن و سوزاندن آرا را قبل از گذشتن مدت اعتراض و پایان رسیدگى به امر انتخابات ندارد.

ماده 26- در ضمن انتشار صورت منتخبین انجمن نظارت تاریخ قبول شکایات را که باید از فرداى همان روز شروع شود تعیین و اگر از انتخاب‌کنندگان یا انتخاب‌شوندگان کسى از جریان انتخابات شکایت داشته باشد در ظرف یک هفته به اطلاع انجمن نظارت می‌رساند و انجمن نظارت بعد از انقضاى یک هفته دیگر شکایتى نمى‌پذیرد و منتها در ظرف یک هفته به شکایات واصله با حضور کمیسیون 5 نفرى رسیدگى می‌کند در صورتی که شکایت وارد باشد و ثابت شود که در انتخابات اعمالى بر‌خلاف قانون صورت گرفته و یا منتخب داراى شرایط مقرر در ماده 6 نیست مراتب را در صورت مجلس ذکر مى‌کند و آن را به وسیله فرماندار یا بخشدار به وزارت کشور اعلام می‌نماید و آن وزارتخانه بلافاصله ترتیب تجدید انتخابات را مى‌دهد. شاکیان از انتخابات در صورتى که با رسیدگى انجمن نظارت رفع شکایت‌شان نشده باشد مى‌توانند در ظرف یک هفته پس از تشکیل انجمن شهر شکایت خود را به انجمن مزبور تسلیم نمایند و انجمن شهر نسبت به پرونده مورد شکایت بدون حضور نماینده که انتخاب او مورد شکایت است به موضوع رسیدگى و تصمیم لازم اتخاذ خواهد کرد.

ماده 27- کسانى که به عضویت انجمن شهر انتخاب مى‌شوند باید اعتبار‌نامه به امضاى اعضاى انجمن نظارت و اعضاى کمیسیون 5 نفرى در دست داشته باشند و آن را به دفتر شهردارى و در صورت نبودن شهردارى به دفتر فرماندارى یا بخشدارى بدهند و رونوشت آن را بگیرند کمیسیون مزبور همچنین اعضاى انجمن نظارت نباید بدون عذر موجه در صدور اعتبار‌نامه تأخیر کند و الّا با آنها بر طبق ماده 84 رفتار خواهد شد.

ماده 28- منشى انجمن نظارت صورت مجلس انتخابات را در سه نسخه آماده کرده به امضاى فرماندار یا بخشدار و اعضاى انجمن نظارت می‌رساند یک نسخه در فرماندارى یا بخشدارى ضبط می‌شود و یک نسخه به وسیله فرماندار یا بخشدار به وزارت کشور ارسال می‌شود نسخه سوم با کتابچه ثبت اسامى در انجمن ولایتى و در صورت نبودن انجمن ولایتى در انجمن شهر ضبط می‌گردد.

فصل سوم - در تشکیل انجمن‏

ماده 29- همین که انتخابات خاتمه یافت و اعتبار‌نامه دو ثلث از عده نمایندگان صادر و به آنها داده شد فرماندار یا بخشدار مکلف است در ظرف مدت یک هفته وسایل تشکیل انجمن را فراهم سازد اولین جلسه تحت ریاست مسن‌ترین اعضاى انجمن تشکیل و یک رئیس و یک نائب رئیس و دو منشى با رأى مخفى و به اکثریت تام و هر گاه اکثریت تام حاصل نشد دفعه دوم به اکثریت نسبى براى یک سال انتخاب مى‌شوند. هر گاه در مورد انتخاب رئیس تساوى آراء حاصل شود مسن‌ترین آنها به ریاست انتخاب خواهد شد و در مورد سایرین انتخاب تجدید خواهد شد.

تبصره - تجدید انتخاب رئیس و نائب رئیس و منشى‌ها در انقضاى مدت یک سال بلامانع است.

ماده 30- نظم جلسات با رئیس و در غیاب او با نائب رئیس است و کسانی که مخل نظم باشند به امر رئیس اخراج می‌شوند و در صورت وقوع جرم مرتکب با صورت مجلس به مراجع قانونى تسلیم می‌گردد.

ماده 31- براى رسمیت جلسات لااقل حضور دو ثلث از کلیه اعضا لازم است و تصمیماتشان به اکثریت بیش از نصف حاضرین معتبر است و در صورت تساوى آرا رأى طرفى که رئیس با آن موافقت دارد مناط اعتبار است هر گاه براى مذاکره و اخذ رأى در مطلبى عده لازم در جلسه حاضر نشدند در جلسه بعد براى طرح همان مطلب حضور نصف به علاوه یک کلیه اعضاء کافى خواهد بود ولى در مسائل مهم از قبیل تصویب بودجه و تغییر نقشه شهر و احداث خیابان و لوله‌کشى آب و ساختن زیر‌آب‌ها و وضع عوارض و امور متشابه به آن لااقل حضور دو ثلث لازم است عده دو ثلث و نصف به علاوه یک از عده‌اى است که به موجب ماده 4 این قانون بایستى انتخاب شده باشد.

ماده 32- عضویت انجمن افتخارى و بدون حقوق است چنانچه عضوى بدون عذر موجه در جلسه متوالى یا سه جلسه متناوب در سه ماه غیبت نمود مستعفى محسوب می‌شود و از شخصى که در فهرست منتخبین حائز اکثریت و واجد شرایط باشد دعوت به عمل مى‌آید و در صورت تساوى آراء عضو منظور به قید قرعه تعیین خواهد شد و در مورد فوت یا استعفا تعیین جانشین به طریق فوق به عمل مى‌آید و در صورتی که بعد از عضو متوفى یا مستعفى شخص دیگرى صاحب رأى نباشد از همان حوزه تجدید انتخاب صورت می‌گیرد.

ماده 33- بعد از تعیین هیئت رئیسه در جلسه رسمى و علنى رئیس و اعضاى انجمن قسم یاد خواهند کرد که وظایف خود را مطابق قانون با کمال راستى و درستى انجام دهند همچنین در هر موقع که عضو جدیدى وارد انجمن شود آن عضو در اولین جلسه انجمن قسم یاد خواهد نمود.

متن قسم نامه:

امضاءکنندگان زیر خداوند را به شهادت مى‌طلبیم که به قرآن مجید قسم یاد می‌کنیم که در انجمن وظایف قانونى خود ساعى بوده مادام که در انجمن شهر عضویت داریم با نهایت جد و جهد و رعایت صرفه و صلاح در پیشرفت امور شهر و شهردارى اهتمام نماییم.

ماده 34- انجمن شهر ماهى دو بار در محل شهردارى تشکیل می‌شود مگر این که

+++

تشکیل جلسه بیش از ماهى دو دفعه ضرورت داشته باشد تشکیل جلسه فوق‌العاده موکول به نظر رئیس انجمن یا تقاضاى کتبى شهردار یا فرماندار یا بخشدار خواهد بود. جلسات انجمن در غیر محل و موعد مقرر رسمیت نداشته و تصمیماتش معتبر نخواهد بود.

ماده 35- شهردارى موظف است تا آخر دی ماه هر سال بودجه سال بعد را به انجمن پیشنهاد نموده و انجمن قبل از اسفند هر سال باید آن را رسیدگى کند و به تصویب برساند و همچنین شهردار موظف است تفریق بودجه هر سال را تا آخر اردیبهشت سال بعد به انجمن تقدیم کند و انجمن نیز باید تا آخر خرداد ماه سال بعد آن را رسیدگى نموده به تصویب برساند و نسخه‌اى از بودجه مصوب را به وسیله فرماندار یا بخشدار به وزارت کشور ارسال دارد و وزارت کشور می‌تواند هر گاه مقتضى بداند شخص یا هیئتى را براى ممیزى حساب شهردارى مأمور کند و شهردار موظف است مساعدت کامل نموده اطلاعات و مدارک لازمه را به اختیار آنان بگذارد.

ماده 36- جلسات انجمن علنى و حضور مستمع مجاز خواهد بود ولى به تقاضاى شهردار یا فرماندار یا بخشدار و موافقت ثلث اعضاى حاضر ممکن است جلسه سرى تشکیل شود رأى در جلسات انجمن علنى است و با بلند‌کردن دست یا ورقه اخذ می‌شود ولى به تقاضاى ثلث اعضاى حاضره ممکن است رأى مخفى گرفته شود مکرر در امور مالى لیکن در انتخابات حتماً باید رأى مخفى گرفته شود.

ماده 37- نسبت به بودجه پرسنلى و هزینه ادارى که از طرف شهردارى به انجمن پیشنهاد می‌گردد اعضاى انجمن حق پیشنهاد اضافه هزینه ادارى و پرسنلى ندارند.

ماده 38- صورت مذاکرات و تصمیمات هر جلسه انجمن با تاریخ در دفتر مخصوصى که صفحات آن داراى شماره ترتیب باشد ثبت می‌شود و در موقع رسمیت یافتن جلسات بدواً منشى انجمن صورت حاضرین و غایبین را در دفتر قید و بعداً سایر تصمیمات انجمن نوشته می‌شود. هر یک از اعضاى حاضر انجمن که در آن جلسه غایب محسوب است از طرف رئیس انجمن به عضو غایب اخطار خواهد شد تا در صورت تکرار غیبت بر طبق ماده 32 با او رفتار شود.

فصل چهارم - در تشکیل شهردارى‏

ماده 39- انجمن شهر پس از رسمیت یافتن بلافاصله یک نفر از بین اعضاى خود یا از خارج از انجمن با رأى مخفى و اکثریت تام و در صورتی که در دفعه اول اکثریت تام حاصل نشود دفعه دوم به اکثریت نسبى براى ریاست شهردارى به مدت دو سال انتخاب و به وسیله فرماندار به وزارت کشور معرفى می‌کند. انجمن قبل از انتخاب شهردار به هیچ امرى نمی‌تواند مداخله نماید. در قصبات شهردار از طریق بخشدارى به وسیله فرماندارى به وزارت کشور معرفى می‌شود چنانچه از اعضاى انجمن کسى به عنوان شهردار انتخاب شد و قبول نمود از عضویت انجمن شهر مستعفى شناخته می‌شود و نفر بعد از همان حوزه‌اى که او در آن حائز اکثریت بوده به جاى او عضو انجمن شهر خواهد شد و در صورتى که بعد از او شخص دیگرى صاحب رأى نباشد براى تعیین جانشین او از همان حوزه تجدید انتخاب به عمل مى‌آید.

ماده 40- هر گاه یکى از کارمندان ادارات از طرف انجمن براى تصدى شهردارى پیشنهاد شود و خود او راضى باشد اداره متبوع او مکلف است که با انتقال او موافقت کند.

ماده 41- شهرداران پس از پیشنهاد شدن از طرف انجمن به معرفى فرمانداران و حکم وزارت کشور منصوب می‌شوند براى شهردار تهران و شهردارى‌هاى مراکز استان و شهرهایى که بیش از یک صد هزار نفر جمعیت دارد به پیشنهاد وزارت کشور فرمان همایونى صادر خواهد شد.

ماده 42- در صورتی‌ که شهردار از بین مستخدمین رسمى انتخاب شده باشد و کسور بازنشستگى خود را به صندوق تقاعد بپردازد مدت خدمت او در شهردارى جزو سابقه خدمت او محسوب خواهد شد همچنین سایر مستخدمین رسمى که در شهردارى مشغول خدمت هستند در صورتى که کسور تقاعد خود را مطابق مقررات قوانین بازنشستگى و استخدام کشورى بپردازند مشمول قوانین استخدام کشورى خواهند بود.

ماده 43- نسبت به شهردارها و اعضاى شهردارى که سابقه خدمت رسمى ندارند در صورتی که از خدمت شهردارى معاف شوند وزارت کشور هیچ گونه تعهدى نخواهد داشت.

ماده 44- حقوق سالیانه شهرداران در شهرداری‌هایى که درآمد سالیانه آن تا یک میلیون ریال باشد نباید حداکثر از هفت درصد تجاوز نماید. شهرداری‌هایى که تا دو میلیون ریال علاوه بر مبلغ مذکور درآمد دارند دو درصد نسبت به مازاد و از دو میلیون ریال تا 5 میلیون ریال علاوه بر مبلغ مذکور یک درصد نسبت به مازاد و به همین نحو از 5 میلیون ریال به بالا نیم درصد نسبت به مازاد خواهد بود و به هر صورت جمع حقوق و مزایاى شهرداران نباید از حقوق یک وزیر تجاوز کند.

ماده 45- حقوق شهردار و کارمندان شهردارى اعم از پزشکان و مستخدمین با پایه جزو غیره و منتظرین خدمت به جز مأمورین رفت و روب و آتش‌نشانى و مأمورین جزو بهدارى و مأمورین جزو آبیارى در موقع تنظیم بودجه سالیانه نسبت به شهرداری‌هایى که درآمد وصولى آنها تا یک میلیون ریال است نباید از بیست و پنج درصد تجاوز نماید و حداکثر بودجه کارگزینى از یک میلیون ریال تا ده میلیون ریال صدى بیست نسبت به مازاد دوازده میلیون ریال به بالا صدى 15 نسبت به مازاد خواهد بود.

تبصره - شهرداری‌ها موظفند معادل 5 درصد از اعتبارات کارگزینى را براى پرداخت حقوق منتظرین خدمت منظور نمایند.

ماده 46- در صورتی که انجمن شهر نیاز به استخدام متخصصین خارجى داشته باشد به وزارت کشور مراجعه خواهد کرد تا بر طبق مقررات مربوطه اقدام شود.

ماده 47- چنانچه یک یا چند نفر از اعضاى انجمن شهر به عملیات شهردار اعتراض یا ایرادى داشته باشند باید مطالب را در نامه‌اى به صورت استیضاح به رئیس انجمن برسانند رئیس آن را در جلسه فوق‌العاده انجمن قرائت مى‌نماید شهردار موظف است در جلسه علنى یا فوق‌العاده که انجمن تعیین خواهد کرد و حداکثر آن از ده روز تجاوز نمى‌کند براى جواب استیضاح حضور به هم رساند و پس از طرح استیضاح و جواب شهردار انجمن رأى مثبت یا منفى خواهد داد. در صورتی که انجمن به اکثریت تام رأى منفى بدهد شهردار به حکم وزیر کشور از شغل خود برکنار و بلافاصله اقدام به تعیین شهردار می‌شود.

ماده 48- در شهرداری‌هایى که بودجه آن اقتضا کند یک معاون که در امور ادارى و شهردارى بصیر باشد به پیشنهاد شهردار و تصویب انجمن معین می‌شود و اگر بودجه شهردارى تکافو نکند عضوى که از لحاظ مشاغل ادارى مقدم باشد سمت معاونت شهردار را خواهد داشت. حکم معاونت شهرداری‌هایى که شهردار آن به فرمان همایونى منصوب می‌شود به امضاى وزیر کشور صادر و در نقاطى که شهردار به حکم وزارت کشور منصوب می‌شود حکم معاونت از طرف فرماندار محل صادر مى‌شود.

ماده 49- در صورتی که تصمیم انجمن با قوانین موضوعه و تصمیمات دولت تناقض پیدا کند و یا خارج از حدود وظایف انجمن باشد و یا آن که بعضى از اعضاى انجمن شخصاً یا به نمایندگى در آن تصمیم ذینفع باشند و در رأى شرکت کرده باشند و یا آن که انجمن در غیر موعد و یا در غیر محل رسمى تشکیل شده باشد فرماندار یا بخشدار به انجمن تذکر خواهد داد که در تصمیم متخذه تجدید‌نظر شود چنانچه در نتیجه رسیدگى رفع اعتراض نشد به انجمن ولایتى در صورت نبودن انجمن ولایتى به وزارت کشور مراجعه می‌شود و اتخاذ تصمیم قاطع با انجمن ولایتى یا با وزارت کشور خواهد بود.

ماده 50- استاندار یا فرماندار حق بازرسى و رسیدگى به شهردارى و ادارات تابعه را دارد. استاندار و فرماندار هر گاه در اعمال شهردارى تخلف یا عمل قابل اعتراضى مشاهده کنند مکلفند به شهردارى کتباً تذکر دهند و در صورتى که شهردارى متقاعد نشود موضوع باید به انجمن شهر اظهار شود چنانچه انجمن شهر با شهردارى هم رأى شد و دلایل آنها استاندار یا فرماندار را قانع نکرد موضوع به وزارت کشور گزارش خواهد شد نظر وزارت کشور براى شهردارى لازم‌الاجرا است لیکن انجمن شهر می‌تواند به وسیله وزارت کشور به کمیسیونى مرکب از اعضاى مجلس شوراى ملى و سنا به عده متساوى شکایت کند و رأى آنها را خواستار شود.

فصل پنجم‏ - در وظایف انجمن‏

ماده 51- وظایف انجمن به قرار ذیل است:

1- نظارت در حسن اداره و حفظ سرمایه و دارایى منقول متعلق به شهر یا قصبه و همچنین نظارت در حساب درآمد و هزینه آنها. براى این که نظارت انجمن دقیقاً به عمل آید بنابر احتیاج یک یا دو نفر از اعضاى انجمن براى نظارت در امور مالى به اکثریت تام انتخاب می‌شوند و حق‌الزحمه متناسبى به پیشنهاد شهردار و تصویب انجمن براى آنها تعیین خواهد شد.

2- تصویب بودجه سالیانه و اصلاح بودجه و متمم بودجه شهردارى و بنگاه‌هاى وابسته به شهردارى و تصویب برنامه ساختمانى که از طرف شهردارى پیشنهاد مى‌شود و تصویب لایحه تفریغ بودجه.

3- تصویب معاملات و نظارت در آنها اعم از خرید و فروش و مقاطعه و اجاره و استیجار به نام شهر با در نظر گرفتن صرفه صلاح و با رعایت اصول مناقصه و مزایده.

4- مراقبت در اقامه و جریان کلیه دعاوى مربوطه به شهردارى‏.

5- رفع اختلافات صنفى در صورت مراجعه از طرف شهردارى یا اصناف جز در موردی که موضوع جنبه حقوقى نداشته باشد.

6- مراقبت در اجراى وظایف شهردارى در امور بهداشت حوزه شهر و نظارت در امور بیمارستان‌ها و پرورشگاه‌ها و سایر مؤسساتى که از طرف شهردارى ایجاد می‌شود.

7- اظهار‌نظر براى تشریک مساعى شهردارى در دایر کردن نمایشگاه‌هاى کشاورزى و هنرى و بازرگانى و غیره با ادارات و بنگاه‌هاى مربوط.

8- تصویب لوایح برقرارى یا الغاى

+++

عوارض شهر و همچنین تغییر نوع و میزان آن‏.

9- تصویب آیین‌نامه‌هاى پیشنهادى شهردارى پس از رسیدگى به آنها.

10- مراقبت براى ایجاد رخشویخانه‌هاى عمومى و آبریزها و گورستان و مرده‌شویخانه و حمل اموات مطابق اصول بهداشت.

11- نظارت در امور تماشاخانه و سینما و امثال آن و همچنین تدوین مقررات مخصوص براى حسن ترتیب و نظافت و بهداشت این قبیل مؤسسات بر طبق پیشنهاد شهردارى و اتخاذ تدابیر احتیاطى براى جلوگیرى از مخاطرات حریق و امثال آن‏.

12- وضع مقررات و نظارت در حفر مجرا براى فاضلاب شهر یا لوله آب یا برق و تصویب قراردادهاى مربوط به آنها.

13- ایجاد یا اجازه تهیه وسایل اتوبوسرانى و برق براى شهر از طریق تأسیس شرکت‌ها و مؤسسات و سایر نیازمندى‌هاى عمومى با رعایت قوانین کشور.

14- مراقبت در فراوانى و ارزانى خواربار و اقدام در تأمین و توزیع مواد غذایى در مواقع لازم مخصوصاً به هنگام قحطى و پیش‌بینى و جلوگیرى از کمیابى خواربار و تهیه میدان‌هاى عمومى براى خرید و فروش خواربار و همچنین نظارت در صحت اوزان و مقادیر و مقیاس‌ها و ملزم ساختن اصناف به الصاق برگه قیمت بر روى اجناس.

15- تصویب نرخ کرایه وسائط نقلیه در شهر با جلب‌نظر شهربانى.

16- تصویب مقررات براى تنظیم آب‌هاى شهرى و اجازه و استجاره آب‌هایى که براى مصرف شهر ضروری‌ است با رعایت قوانین و مقررات و جلوگیرى از تجاوز نسبت به قنوات شهرى.

17- موافقت با ایجاد و توسعه معابر خیابان و میدان‌ها و باغ‌هاى عمومى بر طبق مقررات قانون توسعه معابر.

18- اظهار‌نظر نسبت به موضوع‌هایى که از طرف مقامات دولتى ارجاع می‌شود.

19- تصویب مقررات لازم براى اراضى غیر محصور شهر از نظر بهداشت و آسایش عمومى و عمران و زیبایى شهر.

20- تشریک مساعى در نظارت در بیمارستان‌ها و دبستان‌ها و کلاس‌هاى اکابر و کودکستان و باغ‌هاى کودکان و سایر مؤسسات عام‌المنفعه با شهردارى و اظهار‌نظر در تأسیس مؤسسات مزبور از طرف شهردارى در حدود توانایى مالى و همچنین وضع مقررات بهداشتى و فنى براى بنگاه‌هاى خیره‌اى که از طرف شرکت‌ها یا افراد تأسیس مى‌گردد.

21- تصویب پرداخت یا قبول اعانه از طرف شهردارى.

ماده 52- انجمن شهر یا هر یک از اعضاى آن حق ندارند در نصب و عزل اعضاى شهردارى مداخله کنند یا به کارمندان شهردارى مستقیماً دستور بدهند هر گاه رسیدگى به امرى ضرورت حاصل کند انجمن شهر یا اعضاى آن به وسیله شهردار اقدام خواهند کرد.

ماده 53- در صورتی که عضو انجمن به ارتکاب اعمال زیر متهم گردد مورد تعقیب دادسرا قرار گیرد پس از صدور ادعانامه دادستان از عضویت انجمن معلق و در صورت ثبوت جرم علاوه بر مجازاتى که در قانون براى این گونه اعمال مقرر است مرتکب براى دو دوره از حق عضویت انجمن محروم می‌گردد.

1- در مورد تبانى با مقاطعه‌کاران و اشخاص طرف معامله با شهردارى اعم از این که تبانى مستقیم باشد یا مع‌الواسطه‏

2- در مورد اعمال اغراض شخصى در کارهاى شهردارى که بالنتیجه باعث اختلال امور و موجب زیان شهر و شهردار شود.

تبصره رسیدگى در این قبیل امور در دادگاه‌هاى خارج از نوبت و فورى به عمل خواهد آمد.

ماده 54- شهردار مکلف است مصوبات انجمن را بلافاصله اعلان نماید چنانچه استاندار یا فرماندار یا بخشدار نسبت به مصوبات انجمن اعتراض داشته باشد مى‌توانند در ظرف ده روز از تاریخ اعلان نظر خود را به انجمن اظهار و تقاضاى تجدید‌نظر نمایند و در صورتى که انجمن در رأى خود باقى بماند معترض مى‌تواند به انجمن ایالتى یا ولایتى و یا در صورت نبودن انجمن‌هاى مزبور به وزارت کشور مراجعه کند و رفع اختلافات را بخواهد. انجمن ایالتى یا ولایتى و یا وزارت کشور منتهى در ظرف پانزده روز نظر خود را اعلام مى‌نماید. اجراى مصوبات انجمن که مورد اعتراض واقع شده تا صدور رأى نهایى متوقف می‌ماند.

تبصره 1- هر گاه فرماندار یا بخشدار اعتراض به مصوبات انجمن نداشته باشند باید فوراً موافقت خود را به انجمن اعلام دارند.

تبصره 2- تصمیمات انجمن شهر باید به وسیله شهردار به فرماندار یا بخشدار اعلام و آنچه که ضرورت داشته باشد در جراید محلى یا به وسیله انتشار و الصاق آگهى به اطلاع عموم برسد.

ماده 55- در صورتی که در وزارت کشور به جهاتى بقاى انجمنى را مقتضى نداند مراتب را در هیئت وزیران مطرح و در صورت تصویب دستور انحلال انجمن را صادر و مطابق ماده 11 در تجدید انتخاب اعضاى انجمن اقدام خواهد نمود.

فصل ششم - در وظایف شهردارى‏

ماده 56- وظایف شهردارى به شرح ذیل است:

1- ایجاد خیابان‌ها و کوچه و میدان‌ها و باغ‌هاى عمومى و مجارى آب و توسعه معابر در حدود قوانین موضوعه.

2- تنظیف و نگاهدارى و تسطیح معابر و انهار عمومى و مجارى آب‌ها و فاضلاب و تنقیه قنوات مربوط به شهر و تأمین روشنایى شهر به وسائل ممکنه.

3- مراقبت و اهتمام کامل در تعیین نرخ و نصب برگه قیمت بر روى اجناس و اجراى تصمیمات انجمن نسبت به ارزانى و فراوانى خواربار و مواد مورد احتیاج عمومى و جلوگیرى از فروش اجناس فاسد و معدوم نمودن آنها.

4- مراقبت در امور بهداشت ساکنین شهر و تشریک مساعى با مؤسسات وزارت بهدارى در آبله‌کوبى و تلقیح واکسن و غیره براى جلوگیرى از امراض ساریه‏.

5- جلوگیرى از گدایى و واداشتن گدایان به کار و توسعه آموزش عمومى و غیره‏.

6- اجراى تبصره (1) ماده 8 قانون تعلیمات اجبارى و تأسیس مؤسسات بهداشتى و تعاونى و فرهنگى مانند نوانخانه و پرورشگاه یتیمان و درمانگاه و بیمارستان امراض ساریه و شیرخوارگاه و تیمارستان و کتابخانه و کلاس‌هاى اکابر و کودکستان و باغ کودکان و امثال آن در حدود اعتبارات مصوبه و توانایى شهردارى و همچنین کمک به این قبیل مؤسسات و مساعدت مالى انجمن تربیت بدنى و انجمن‌هاى خانه و مدرسه شهردارى در این قبیل موارد با تصویب انجمن شهر می‌تواند از اراضى متعلق به خود با حفظ حق مالکیت شهر مجانى و با شرایط معین به اختیار مؤسسات مزبور براى ساختمان بگذارد.

7- حفظ و اداره کردن دارایى منقول و غیر منقول متعلق به شهر و اقامه دعوى بر اشخاص و دفاع از دعاوى اشخاص علیه شهردارى.

8- تعیین میزان درآمد شهردارى و هزینه آن.

9- برآورد و تنظیم بودجه درآمد و هزینه شهردارى و تنظیم پیشنهاد برنامه ساختمانى و اجراى آن پس از تصویب انجمن شهر و ارسال نسخه‌اى از بودجه مصوب و برنامه ساختمانى به وسیله فرماندار یا بخشدار به وزارت کشور.

10- خرید و فروش اموال منقول و غیر منقول پس از تصویب انجمن شهر با رعایت صلاح و صرفه و اصول مزایده و مناقصه.

11- قبول و دادن اعانه به نام شهر (اعانات پرداختى به شهردارى یا مؤسسات خیریه باید از طرف وزارت دارایى جزو هزینه قابل قبول اعانه‌دهندگان پذیرفته شود و اعانه‌دهنده نسبت به مبلغ اعانه‌اى که داده است از مالیات بر درآمد معاف باشد).

12- نظارت در صحت اوزان و مقیاس‌ها

13- تهیه آمار مربوطه به امور شهر

14- مراقبت در انتظام امور غسالخانه‌ها و گورستان‌ها و مراقبت در نظافت آنها و تنظیم آمار مربوط به موالید و متوفیات.

15- اتخاذ تدابیر و مؤثر و لازم براى حفظ شهر از سیل و حریق همچنین رفع خطر از بناها و دیوارهاى شکسته و خطرناک و پوشاندن چاه‌ها و چاله‌هاى واقع در معابر عمومى و جلوگیرى از گذاشتن هر نوع اشیا در بالکن‌ها و جلوى اتاق‌هاى ساختمان‌هاى مجاور معابر عمومى که افتادن آنها موجب خطر براى عابرین است و همچنین جلوگیرى از شیوع امراض ساریه انسانى و حیوانى و اعلام این گونه بیماری‌ها به وزارت بهدارى و دامپزشکى و شهرداری‌هاى مجاور هنگام بروز آنها و دور نگاه داشتن بیماران مبتلا به امراض ساریه معالجه و دفع حیواناتى که مبتلا به امراض ساریه بوده و یا در شهر بلا‌صاحب و مضر هستند.

16- تهیه و تکمیل مقررات صنفى پیشنهاد آن به انجمن شهر و مراقبت در امور صحى آنها.

17- پیشنهاد تغییر نقشه شهر و تعیین قیمت عادله اراضى و ابنیه متعلق به اشخاصى که مورد احتیاج شهر باشد بر طبق قانون توسعه معابر و تأمین محل پرداخت آن و ایجاد و توسعه معابر و تأمین محل پرداخت آن و ایجاد و توسعه معابر و خیابان‌ها و میدان‌ها و باغ‌هاى عمومى و اراضى مورد‌احتیاج براى لوله‌کشى و فاضلاب اعم از داخل یا خارج شهر و همچنین اراضى لازم براى ساختمان مخزن و نصب دستگاه تصفیه و آبگیرى و متعلقات آنها بر طبق قانون توسعه معابر.

18- تهیه و تعیین میدان‌هاى عمومى براى خرید و فروش ارزاق و توقف وسایط نقلیه و غیره‏.

19- تصدى در جمع‌آورى عایدات و صرف هزینه در حدود بودجه مصوب‏.

20- تهیه و تدوین آیین‌نامه براى فراوانى و مرغوبیت و احسن اداره فروش گوشت و نان شهر و اجراى آن پس از تصویب انجمن شهر و تعیین و تعدیل نرخ نان و گوشت و مصالح ساختمانى‏.

21- جلوگیرى از افتتاح و دایر نگاهداشتن دکان‌ها و مراکزى که مواد محترقه می‌سازند در داخل شهر و همچنین ممانعت از دایر نگاهداشتن کوره‌پزخانه و دباغى و نظایر آن در داخل شهر یا نقاطى که انجمن شهر مخالف بهداشت و رفاه اهالى تشخیص دهد و همچنین جلوگیرى از افتتاح و دایر نگاهداشتن کارخانه‌هایى که مزاحم اهالى شهر باشد در داخل شهر یا مجاور آن.‏

22- ساختن رختشویخانه و مستراح و حمام عمومى و میدان‌ها و باغ کودکان و ورزشگاه مطابق اصول صحى و فنى و اتخاذ تدابیر لازم براى ساختمان خانه‌هاى ارزان قیمت براى اشخاص بى‌بضاعت ساکن شهر و همچنین تشریک مساعى در ساختن کشتارگاه‏.

23- تهیه لایحه برقرارى یا الغا یا تغییر عوارض شهردارى با در نظر گرفتن سیاست عمومى و اقتصادى دولت که از طریق

+++

وزارت کشور به شهرداری‌ها اعلام می‌گردد.

24- تشریک مساعى با وزارت فرهنگ در حفظ ابنیه و آثار باستانى شهر و ساختمان‌هاى عمومى و مساجد و غیره.

25- اهتمام در مراعات شرایط بهداشت در کارخانه‌ها و مراقبت در پاکیزگى گرمابه‌ها و نگهدارى اطفال بى‌صاحب و سر‌راهى.

ماده 57- شهردارى مکلف است تأمین اعتبارات مربوط به نظافت و آب و روشنایى و بهداشت را بر سایر اعتبارات مقدم داشته در صرف اعتبارات با رعایت الاهم فالاهم اقدام نماید.

ماده 58- شهردارى در خارج از حوزه مصوب شهر تعهد تهیه و توزیع آب و برق و سایر تأسیسات شهردارى را ندارد و اگر وضع ساکنین خارج شهر اقتضا کند بر طبق تبصره ماده (1) رفتار خواهد شد.

ماده 59- کلیه پرداخت‌هاى شهردارى در حدود بودجه مصوب با اسناد مثبته به عمل خواهد آمد و این اسناد باید به امضای  رئیس حسابدارى و شهردار که در مقابل انجمن ذیحساب است و یکى از اعضاى انجمن که براى نظارت در مخارج از طرف انجمن تعیین می‌شود رسیده باشد.

ماده 60- در صورتی که براى رسیدگى به حساب شهردارى‌ها لازم شود انجمن شهر یا شهردارى یا فرماندارى یا بخشدارى می‌توانند از وزارت کشور به هزینه شهردارى محل درخواست اعزام بازرس یا حسابدار متخصص بنمایند.

ماده 61- براى بررسى امور مهم فنى و ساختمانى از قبیل تماشاخانه و سینما و حمام و لوله‌کشى و کارخانه برق و غیره هر موقع لازم باشد باید از متخصص فنى و مهندسین امور شهرداری‌ها استفاده شود و هزینه ایاب و ذهاب آنها را در اداره امور شهرداری‌ها پرداخت خواهد نمود.

ماده 62- اجراى مقررات شهردارى که جنبه عمومى دارد و به تصویب انجمن رسیده پس از اعلام براى کلیه ساکنین شهر لازم‌الرعایه است و اگر تصمیمى در حدود قوانین و وظایف مربوط به انجمن شهر راجع به شخص یا اشخاص یا مؤسسات معین اتخاذ شده باشد پس از ابلاغ در صورتی که آنها به تصمیم متخذ تسلیم نباشند مى‌توانند ابتدا به انجمن شهر و در ثانى به انجمن ولایتى و در صورت نبودن انجمن ولایتى به وزارت کشور شکایت نمایند و نظر انجمن ولایتى یا وزارت کشور قاطع است و چنانچه قبل از انجام تشریفات فوق اقدامى از طرف شهردارى شده باشد و پس از رسیدگى محقق شود که ضرورت نداشته و متضمن خسارتى باشد شهردارى باید خسارت ناشیه از آن اقدام را جبران کند.

ماده 63- مأمورین ثبت اسناد مکلفند در مورد تقسیم اراضى داخل شهر اعم از مشجر یا غیر‌مشجر نظر شهردارى را که مبتنى بر آیین‌نامه مخصوص شهرسازى است جلب و در نقشه تقسیمات آن را رعایت نمایند.

ماده 64- شهرداری‌ها مکلفند ده درصد از کلیه درآمد سالیانه خود را به وزارت بهدارى و پنج درصد درآمد مذکور را به وزارت فرهنگ تسلیم کنند وزارت بهدارى و فرهنگ باید آن وجوه را به مصرف امور بهداشت و فرهنگ رسانیده و هر سال یک مرتبه براى اطلاع و استحضار اهل محل حساب آن را منتشر کند.

ماده 65- کلیه عوارض و درآمد شهردارى شهر یا قصبه منحصراً به مصرف همان شهر یا قصبه یا قسمتى از حومه شهر که شهردارى مستقلى دارد خواهد رسید و به وسیله مأمورین مخصوصى که از طرف شهردارى به نام مأمور وصول تعیین می‌شوند دریافت خواهد شد و تعیین مأمور وصول مستلزم تضمین کافى بر طبق مقررات امور مالى خواهد بود عوارضى که توأم با مالیات‌هاى دولتى اخذ می‌شود به وسیله دارایى وصول و همچنین عوارض کالاهایى که باید شرکت‌ها و مؤسسات بپردازند بر طبق دفاتر رسمى آنها به وسیله همان مؤسسات دریافت می‌گردد کلیه وجوهى که جمع آورى می‌شود باید در صورت وجود بانک در بانک متمرکز و در صورت نبودن بانک در محل با نظارت انجمن و اطلاع فرماندار یا بخشدار در صندوق شهردارى متمرکز شود. اداره دارایى موظف است هر پانزده روز یک بار صورت درآمد شهردارى را که به بانک یا صندوق شهردارى تودیع کرده است به شهردارى ارسال دارد.

ماده 66- مادام که بودجه اداره امور شهردارى‌ها از طرف دولت تأمین نشده شهرداری‌هایى که درآمد سالیانه آنها از پانصد هزار ریال متجاوز باشد صدى دوازده درآمد خود را به مرکز ارسال مى‌دارند تا به مصرف احتیاجات فنى و ادارى شهردارى‌ها برسد. آیین‌نامه وظایف و اختیارات اداره امور شهرداری‌ها باید در مدت یک ماه پس از تصویب این لایحه قانونى از طرف وزارت کشور تهیه و به تصویب هیئت وزیران برسد و تجدید‌نظر در آیین‌نامه مذکور با پیشنهاد وزارت کشور و تصویب هیئت‌وزیران صورت‌پذیر است.

ماده 67- در نقاطى که تاکنون شهردارى تشکیل نشده و بر طبق مقررات این لایحه قانونى باید تشکیل شود هزینه انتخابات انجمن شهر از صندوق مرکزى اداره امور شهردارى‌ها به طور وام پرداخت خواهد شد و پس از تشکیل شهردارى وام مزبور جزو دیون در بودجه شهردارى منظور و مسترد خواهد شد.

ماده 68- شهردارى‌هایى که اشخاص جذامى و مسلول و دیوانه و هار‌گزیده براى نگاهدارى یا معالجه به تهران یا سایر شهرها می‌فرستند مطابق معمول باید هزینه نگاهدارى و مداوا بازگشت آنها را از اعتبارات شهردارى همان محل پرداخت نمایند و این مخارج باید از حدود متعارف تجاوز نکند و در صورت تعلل اداره امور شهردارى‌ها می‌تواند مستقیماً یا به وسیله ادارات دارایى از محل عوارض توأم با مالیات برداشت و به شهردارى مربوط اطلاع دهد.

ماده 69- شهردارى هر سه ماه یک بار منتها تا پانزدهم ماه بعد صورت جامعى از درآمد و هزینه شهردارى را که به تصویب انجمن شهر رسیده براى اطلاع عموم باید منتشر و 3 نسخه از آن را به وزارت کشور ارسال دارد و همچنین شهردارى مکلف است هر شش ماه یک دفعه آمار کلیه عملیات انجام شده از قبیل خیابان‌سازى و پل‌سازى و ساختمان عمارات و سایر امور اجتماعى و بهداشتى و امثال آن را براى اطلاع عموم منتشر نموده نسخه‌اى از آن را به وزارت کشور بفرستد.

ماده 70- کارکنان شهردارى حتى‌المقدور از بین کارمندان رسمى و مستخدمین دون پایه و جزو مأمورین تنظیف و رانندگان وسایط نقلیه شهردارى و غیره مطابق پیشنهاد شهردار با تصویب انجمن شهر تعیین مى‌شوند. شهرداری‌ها رونوشت ابلاغ کارمندان رسمى و دون‌پایه و جزو را به وسیله وزارت کشور براى اداره بازنشستگى ارسال می‌دارند تا از حقوق کارمندان مزبور که مشمول مقررات قانون استخدام مى‌باشند کسور بازنشستگى دریافت و به وسیله دارایى محل به صندوق بازنشستگى فرستاده شود و در خدمت آنها در شهرداری‌ها جزو ایام خدمت محسوب خواهد شد.

تبصره - در مورد پزشکان و مهندسین و داروسازان و قابله‌ها می‌توان با پیشنهاد شهردار و تأیید فرماندار و تصویب انجمن و حکم وزارت کشور حداکثر تا میزان معادل حقوق پایه قانونى و مزایاى آنها به تناسب اهمیت و موقعیت محل مبلغى علاوه به عنوان فوق‌العاده مخصوص پرداخت نمود مشروط بر این که مجموع حقوق و مزایا و فوق‌العاده آنها از میزان حقوق و مزایایى که دولت به امثال آنها می‌پردازد تجاوز نکند.

فصل هفتم - در امور متفرقه‏

ماده 71- در مواقع رسمى و تشریفاتى شهردار و در غیاب او معاون شهردارى نماینده شهر خواهد بود.

ماده 72- در قصباتى که فقط در بعضى از فصول برقرارى شهردارى لازم باشد براى فصل مزبور و همچنین براى چند قصبه که به یکدیگر نزدیک باشند می‌توان یک شهردارى تأسیس کرد. در صورت اخیر تقسیم هزینه به نسبت درآمد هر یک از قصبات می‌باشد.

ماده 73- انجمن شهر در هر محل می‌تواند بر ذبایح و مستغلات نیز عوارضى به نفع شهر تصویب کند. حداقل و اکثر از طرف وزارت کشور پیشنهاد و در کمیسیون کشور مجلسین باید تصویب گردد.

ماده 74- براى تکمیل عده اعضاى انجمن‌هایى که به موجب قانون شهرداری‌ها مصوب 4- 5- 1328 تشکیل شده‌اند از حائزین اکثریت انتخابات سابق دعوت خواهد شد و در صورتى که به شخص دیگرى جز اعضاى فعلى رأى داده نشده باشد براى همان عده کسرى مطابق این لایحه قانونى در محل منظور بدون تقسیم به حوزه‌ها انتخاب به عمل خواهد آمد.

ماده 75- وزارت کشور براى راهنمایى شهرداری‌ها نقشه‌هاى ساختمانى و آیین‌نامه‌هاى لازم را در هر قسمت تهیه و شهردارى‌ها را آگاه خواهد ساخت وظایف انجمن شهر و چگونگى ارتباط با وزارت کشور و جزئیات دیگر ضمن آیین‌نامه از طرف وزارت کشور تهیه و به تصویب هیئت وزیران خواهد رسید.

ماده 76- شهردارى باید با تصویب انجمن شهر آیین‌نامه اجرایى وصول عوارض شهردارى و آب‌بها و بهاى برق و امثال آن را که از اهالى دریافت می‌نماید تدوین و تنظیم نماید.

ماده 77- وزارت کشور می‌تواند در صورت لزوم مجمع عمومى با حضور نمایندگان در مورد کارهاى عمومى شهر و ارتباطات لازمه آنها مذاکره و تصمیمات مقتضى اتخاذ نمایند. دوره اجلاسیه این مجمع یک هفته و هزینه مسافرت نماینده هر انجمن به عهده شهردارى مربوطه خواهد بود.

ماده 78- حوزه شهردارى عبارت از محوطه شهر است و اگر اختلافى حاصل شد کمیسیونى مرکب از فرماندار و شهردار و رئیس دارایى و رئیس اداره ثبت اسناد و نماینده انجمن شهر (در صورت وجود) تشکیل می‌شود و به اختلافات رسیدگى و حدود شهر را معین می‌کند و صورتمجلس را براى تصویب به وزارت کشور ارسال مى‌دارد.

ماده 79- نوشتن هر نوع مطلبى یا الصاق هر نوشته‌اى بر روى دیوارهاى شهر ممنوع است مگر در محل‌هایى که شهردارى براى نصب و الصاق اعلانات معین مى‌کند و در این محل‌ها فقط باید به نصب و الصاق آگهى اکتفا کرد و نوشتن بر آن نیز ممنوع است متخلف علاوه بر تأدیه خسارت مالکین بر طبق آیین‌نامه امور خلافى تعقیب می‌شود.

ماده 80- چنانچه به عللى شهرها و یا قصبات فاقد انجمن قانونى باشند اعم از این که انجمن مطلقاً وجود نداشته باشد یا آن که عده اعضاى آن به حد نصاب مقرر در این لایحه قانونى نرسد تا تشکیل انجمن وزارت

+++

کشور جانشین آن خواهد بود.

ماده 81- فرمانداران و بخشداران موظفند دو ماه قبل از انقضای دوره چهار ساله انجمن شهر یا قصبه وسائل انتخابات دوره بعد را از هر جهت فراهم نمایند به نحوى که قبل از پایان دوره انجمن انتخابات دوره بعد در محل خاتمه پذیرد.

ماده 82- وزارت کشور موظف است پس از تصویب این لایحه قانونى در ظرف سه ماه آیین‌نامه‌اى به منظور تثبیت و رسمى شدن خدمت کاردان‌هاى فنى و آتش‌نشانى و سایر مأمورین فنى و درجه‌بندى آنها تهیه و براى اجرا به شهرداری‌ها ابلاغ نمایند.

فصل هشتم - در مقررات جزایى‏

ماده 83- هر یک از اعضاى انجمن نظارت از مرکزى و شعب و متصدیان صندوق در اوراق آرا تقلب نمایند از قبیل آن که آنها را کم یا زیاد کنند یا در اوراق تغییر اسم دهند و یا هنگام استخراج آرا اسم داوطلبان را عوضى خوانده یا در دفاتر عوضى ثبت نمایند یا به دفاتر چیزى الحاق کنند یا آنها را به قصد تقلب بتراشند و جعل و تزویر کنند در مراجع قضایى مورد تعقیب واقع و از شش ماه تا سه سال زندانى و به پنج هزار تا پنجاه هزار ریال جزاى نقدى محکوم خواهند شد. در مورد تعویض تمام یا قسمتى از آرای صندوق و یا از بین بردن صندوق و دستبرد به آرا مرتکب به حداکثر مجازات محکوم خواهد شد. این حکم شامل شرکا و معاونین جرم نیز خواهد بود.

ماده 84- هر یک از اعضاى انجمن نظارت از مرکزى و شعب که بدون علت موجه باعث تعطیل یا تعویق جریان انتخابات را در مدت مقرر قانونى به انجمن نظارت مرکزى نفرستند و یا معلوم شود که موجبات انجام نشدن انتخابات را در قلمرو خود به هر نحو که بوده باشد فراهم کرده باشند در مراجع قضایى مورد تعقیب واقع و به شش‌ماه تا سه سال زندان و به پنج هزار ریال تا پنجاه هزار ریال جزاى نقدى محکوم می‌شوند.

ماده 85- انتخاباتى که مبنى بر تطمیع یا تهدید (جانى - مالى - شرفى) باشد از درجه اعتبار ساقط است تهدید یا تطمیع کننده اگر از مأمورین دولتى یا از اعضاى انجمن اعم از مرکزى یا شعب یا از دواطلبان نمایندگى باشد به شش‌ماه تا سه سال زندانى و به تأدیه پنج هزار تا پنجاه هزار ریال محکوم خواهد شد. هر گاه تهدید یا تطمیع‌کننده غیر از اشخاص مذکور باشد به زندانى تأدیبى از 3 ماه تا یک سال و جزاى نقدى از یک‌ هزار ریال تا ده هزار ریال محکوم می‌شود. همین مجازات‌ها به کسانی که آرای انتخابیه را خرید و فروش نمایند تعلق می‌گیرد و قبول‌کنندگان تطمیع نیز شریک جرم محسوب مى‌شوند.

ماده 86- هر کس با شناسنامه‌اى که متعلق به او نباشد و یا با شناسنامه مجعول رأى بدهد و یا از شناسنامه خود بیش از یک نسخه داشته باشد و به استناد آن بیش از یک دفعه رأى بدهد از یک ماه تا شش ماه زندانى و به جزاى نقدى از پانصد ریال تا پنجاه هزار ریال محکوم خواهد شد مجازات فوق درباره هر کس که به نحوى از انحا در یک دوره انتخابیه بیش از یک مرتبه رأى بدهد نیز مقرر است. تبصره در موارد مذکوره فوق انجمن نظارت مرکزى و شعب باید صورت مجلس تهیه و فوراً نزد مقامات صالحه بفرستند.

ماده 87- کسانی که به موجب مقررات این لایحه قانونى محکومیت قطعى پیدا کنند از حق انتخاب کردن و انتخاب شدن در دو دوره محروم خواهند شد.

ماده 88- در نقاطى که انجمن قانونى وجود ندارد و یا تشکیل آن به عللى متوقف مانده وزارت کشور مکلف است که تاریخ شروع انتخابات جدید را پس از فراهم شدن وسایل اعلان کند.

ماده 89- از تاریخ تصویب این لایحه قانونى کلیه قوانینى که با این لایحه قانونى مغایرت دارد ملغی است.

ماده 90- وزارت کشور و دادگسترى و بهدارى و فرهنگ مأمور اجراى این لایحه قانونى مى‌باشند.

بر طبق قانون اعطاى اختیارات مصوب 20 مرداد 1331 لایحه قانونى شهردارى مشتمل بر (90) ماده و (14) تبصره تصویب می‌شود.

به تاریخ 11 آبان ماه 1331

نخست‌وزیر - دکتر محمد مصدق.

شماره 13758 14- 8- 31

لایحه قانونى اصلاح ماده 43 قانون مجازات مرتکبین قاچاق‏

ماده 1- ماده 43 قانون مجازات مرتکبین قاچاق اصلاحى اسفند ماه 1315 به طریق ذیل اصلاح می‌گردد:

ماده 43- وارد و خارج کردن اسلحه ناریه و مهمات جنگى و فشنگ و مواد محترقه و اسلحه شکارى و اسلحه سرد جنگى ممنوع است مگر با اجازه دولت ساختن و حمل و نقل او اشتغال به کسب و خرید و فروش و تعمیر و نگاهدارى و کلیه امور مربوطه به هر نوع اسلحه ناریه و مهمات جنگى و فشنگ و مواد محترقه و باروت و اسلحه شکارى و اسلحه سرد جنگى ممنوع است مگر با اجازه قبلى وزارت دفاع ملى متخلفین از مقررات فوق به سه ماه تا سه سال حبس تأدیبى یا به سیصد تا ده هزار ریال جزاى نقدى با بهر دو مجازات محکوم می‌شوند.

ماده 2- وزارت دادگسترى - وزارت دفاع ملى - وزارت کشور - وزارت دارایى مأمور اجراى این لایحه قانونى می‌باشند.

بر طبق قانون اعطاى اختیارات مصوب بیستم مرداد ماه 1331 لایحه قانونى اصلاح ماده (43) قانون مجازات مرتکبین قاچاق مشتمل بر دو ماده تصویب می‌شود.

به تاریخ چهاردهم آبان ماه 1331.

نخست‌وزیر - دکتر محمد مصدق

+++‏

Parameter:294772!model&5137!print -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)