29 مرداد 1396 14:32:14
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏17

جلسه: 33 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه هشتم آبان ماه 1331  

فهرست مطالب:

1- طرح صورت مجلس

2- بیانات قبل از دستور - آقایان: ‌وکیل‌پور - دکتر فقیهی - پارسا

3- سؤال آقای دکتر سنجابی راجع به وقایع غرب و جواب آقایان وزیر کشور و وزیر امور خارجه

4- تقدیم دو فقره سؤال از وزارت راه و وزارت دارایی به وسیله آقای گنجه

5- تقدیم لایحه دو فوری دایر به اجازه تعقیب آقای قوام به وسیله آقای وزیر دادگستری

6- طرح و تصویب دو فوریت لایحه اجازه تعقیب آقای احمد قوام

7- اعلام تصویب صورت مجلس

8- تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه


مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏17 

 

 

جلسه: 33

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز پنجشنبه هشتم آبان ماه 1331

 

فهرست مطالب:

1- طرح صورت مجلس

2- بیانات قبل از دستور - آقایان: ‌وکیل‌پور - دکتر فقیهی - پارسا

3- سؤال آقای دکتر سنجابی راجع به وقایع غرب و جواب آقایان وزیر کشور و وزیر امور خارجه

4- تقدیم دو فقره سؤال از وزارت راه و وزارت دارایی به وسیله آقای گنجه

5- تقدیم لایحه دو فوری دایر به اجازه تعقیب آقای قوام به وسیله آقای وزیر دادگستری

6- طرح و تصویب دو فوریت لایحه اجازه تعقیب آقای احمد قوام

7- اعلام تصویب صورت مجلس

8- تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

 

مجلس سه ربع قبل از ظهر به ریاست آقاى مهندس رضوى (نائب رئیس) تشکیل گردید.

1- طرح صورت مجلس‏

نائب رئیس - صورت غائبین قرائت می‌‌شود.

(به شرح ذیل قرائت شد)

غائبین با‌ اجازه آقایان: مکى - مهندس حسیبى - مدرس - شوکتى - افشار‌صادقى - احمد فرامرزى.

غائبین بى‌اجازه آقایان: دکتر امامى - بهادرى - محمد‌حسین قشقایى - فتحعلى افشار - دادور - معتمد‌دماوندى - امیر‌افشار - راشد - تولیت.

دیر‌آمدگان با‌اجازه آقایان: شبسترى یک ساعت - اورنگ یک ساعت‏.

نائب رئیس- نسبت به صورت مجلس مورخ سه‌شنبه 6 آبان 31 اگر نظرى هست آقایان بفرمایند. آقاى خلخالى نسبت به صورت جلسه نظرى دارید؟ بفرمایید.

خلخالى - در عرایض جلسه گذشته اشتباهاتى شده تصحیح می‌کنم و تقدیم مى‌کنم.

نائب رئیس - بسیار خوب آقاى قنات‌آبادى نسبت به صورت جلسه است؟

قنات‌آبادى - بله، بنده عرایضى که نسبت به صورت جلسه گذشته دارم همان مطلبى بود که آقایان نمایندگان در جلسه گذشته عنوان کردند و آن راجع به پخش جریانات و مذاکراتى که در مجلس می‌‌شود در رادیو است اساساً یا روى اصل این که قدرت ندارند ضبط بکنند، درک بکنند مطالبى را که اینجا گفته می‌‌شود یا روى جهات دیگرى که من مصلحت نمی‌دانم توضیح بدهم آن طوری که باید برسانند سخنان آقایان نمایندگان از رادیو تهران منعکس نمی‌‌شود و حتى بعضى وقت‌ها با انداختن بعضى کلمات به قدرى معانى جمله و عبارت را تغییر می‌دهند که یک معنایى غیر از آن معنایى که ناطق مقصود داشته است منعکس می‌‌شود ضمناً اجازه می‌خواهم این طومارى است که از مجمع مسلمانان مجاهد در سارى راجع به تأیید عمل دولت در مورد قطع رابطه با انگلستان و تأیید نظر آقایان نمایندگان محترم مجلس شوراى ملى راجع به تعطیل مجلس سنا و تلگرافاتى است از مشهد رسیده در همین زمینه ابراز خوشنودى کرده‌اند راجع به تعطیلى مجلس سنا و یک نامه‌ای است از نمایندگان سندیکاى کارگران کارخانه چیت‌سازى راجع به تأیید آقایان نمایندگان راجع به قطع رابطه با انگلستان و تعطیل مجلس سنا و این نامه هم مال حزب ایران است که جناب اقاى دکتر سنجابى داده‌اند راجع به همین موضوع از رشت رسیده تقدیم مقام ریاست می‌‌شود.

نائب رئیس - البته تذکر جنابعالى مربوط به صورت جلسه نبود (قنات‌آبادى - راجع به خود مجلس بود) و چون فعلاً عده براى رأى کافى نیست تصویب صورت مجلس می‌ماند براى وقتى که عده کافى شد.

2- بیانات قبل از دستور آقایان: وکیل‌پور - دکتر فقیهى‌شیرازى - پارسا

نائب رئیس - از نظر کارى که در مجلس داشتیم لازم بود از نطق قبل از دستور صرف‌نظر شود و یا لااقل به بعد از دستور موکول شود از طرفى هم جمعى از آقایان نمایندگان در کمیسیون بودجه تشریف دارند و شاید با شروع نطق قبل از دستور موفق شدیم که آقایان هم بیایند و در رأى مجلس شرکت کنند آقاى وکیل‌پور از وقت‌شان استفاده می‌کنند.

وکیل‌پور - در این سنوات اخیر به قدرى صحبت از اصلاحات شده است و به قدرى دولت‌ها برنامه‌هاى وسیع اصلاحى به مردم عرض کرده‌اند ولى به نظر من از این همه صحبت‌ها کم‌ترین عملى بر آن مترتب نبوده و جز یأس براى مردم چیزى باقى نمانده (یکى از نمایندگان - بلندتر) حالا البته این مقدمه است عرض کنم بنده غرضم انتقاد از این دولت نیست بگذارید به آخرش برسد عرض می‌کنم که من مقصودم این نیست که مى‌گویم در مملکت ایران مردم خواهان اصلاحات نبودند البته بودند کسانى که سوء‌نیت داشتند و بودند کسانى که خواهان اصلاحات بودند ولى مطلب در این است که من بر‌خلاف عقیده مشهور که مى‌گویند خواستن توانستن است معتقدم که صرف خواستن کافى نیست آنچه که محرک خواستن است نمی‌تواند علت براى توانستن باشد. بسیارى هستند از پدران که کمال علاقه را دارند که فرزندشان را خوب تربیت کنند شاید روش تربیت خوب را مى‌دانند ولى به واسطه ضعف اراده یا شدت احساسات پدرى قادر به تربیت صحیح فرزند خود نیستند خلاصه می‌خواهم عرض کنم شما مى‌بینید بسیارى از اشخاص هستند مسلح به اسلحه سرد و گرم هستند ولى در عین حال در برابر یک دشمن، در برابر یک حیوان درنده قرار مى‌گیرند با آن که غریزه دفاعى حکم می‌کند

+++

که از خودشان دفاع کنند به واسطه ضعف اراده نمى‌توانند بکنند. خلاصه می‌خواهم عرض کنم که یک فاکتور مهم که مانع از اجراى اصلاحات بوده است ضعف اراده بوده است حالا این سؤال پیش مى‌آید که جواب آقاى اقبال را عرض کنم که چرا دولت جناب آقاى دکتر مصدق یعنى شخص شخیص ایشان که خودشان قافله سالار نهضت عظیم ملى بوده‌اند و در تمام این جریان عزم راسخ و نیروى همت خودشان را به ثبوت رسانده‌اند و در همین حال هم در حسن نیت ایشان هم هیچ شبهه و تردیدى نمى‌تواند کسى داشته باشد چرا ایشان آن طوری که مطلوب ملت ایران است موفق به اصلاحات نشدند به نظر من یکى از علل اصلى این است که در حقیقت خواسته تمام طبقات ملت ایران است (یکى از نمایندگان - الّا یک طبقه) به دست بسیارى یا برخى کسانى افتاده است، مجریانى افتاده است که آنها متأسفانه ضعف اراده نشان داده‌اند من معتقدم که اگر ضعف اراده مجریان نبود امروز باید بیش از آن که پیشرفت کرده باشند موفق به برداشتن قدم‌هاى اصلاحى شده باشند من خیلى متأسفم مى‌بینم در موقعى که بایستى وزارتخانه‌ها و دستگاه‌هاى دولتى با انتخاب افراد خوب جلوى هرج و مرج و آشفتگى را بگیرند و سر و سامانى به دستگاه خودشان بدهند، فقط و فقط سرگرم و مشغول وضع قوانین هستند و من بسیار متأسفم که عرض کنم که بسیارى از این روش به روش مستضعفین من الرجال مى‌ماند که این آقایان براى این که در حقیقت قادر به انجام کارى نیستند می‌روند و بهانه و مستمسکى پیدا مى‌کنند که مثلاً قانون ناقص است در حالی که به نظر من در مملکت ایران مشکل در مقررات موجود نیست بلکه مشکل در نحوه اجرا است شما ملاحظه بفرمایید در مورد همین استقرار امنیت که مورد علاقه تمام افراد ملت ایران است یک روز به عنوان این که امنیت نمى‌توان برقرار کرد مگر این که مقررات حکومت نظامى را اجرا کرد. تازه این را هم جارى می‌کنند باز مى‌بینند کفایت نمى‌کند این لایحه عجیب و غریب امنیت اجتماعى را به امضاى رئیس محبوب دولت می‌رسانند. به نظر من اگر در حقیقت آن قدر به عقب برمى‌گشتیم و به زمانى می‌رسیدیم که بشر از علوم تربیتى، از علوم سیاسى، از علوم اجتماعى، هیچ گونه بهره‌اى نداشت، در حقیقت فرمول اعمال قهر و غضب یعنى فرمول اعمال شدت شاید احتراز‌ناپذیر بود. ولى امروز در یک مملکتى در دنیایى که تمام مملکت مترقى دنیا جاى ترس را به احترام داده‌اند به نظر من وجود چنین لوایحى بسیار بسیار خطرناک و مضر است و صد در صد عکس‌العمل‌هاى بسیار خطرناک براى مملکت به وجود خواهد آورد. خلاصه عرض بنده این است که قدم اول براى موفقیت این است که افراد خوب، افراد خوب به تمام معنى از هر جهت حسابى که مخصوصاً داراى اراده قوى باشند در تمام دستگاه‌ها بگذارند و در قدم دوم یک روش صحیحى اتخاذ کنند آنچه که به نظر می‌رسد روشن صحیح امروز در مملکت ما باید این باشد که در دنباله این نهضت بزرگ ملى و این افتخار عظیمى که ملت ایران به دست آورده است یک نهضت بزرگ تولیدى در مملکت ایجاد شود من با بسیارى از همکاران که گاهى در این باب صحبت کرده‌ام معتقد هستند که نهضت تولیدى و یا افزایش تولید بدون استقرار امنیت و بدون تعمیم فرهنگ و بدون توسعه بهداشت میسر نیست. اما من معتقدم است که طرز استدلال آقایان یک قدرى خالى از مبالغه و اشتباه نیست. به دلیل آن که اگر استدلال این بود که چون در مملکت امنیت نیست، فرهنگ نیست، بهداشت نیست، هیچ کار نمى‌شود کرد، ممکن بود قانع شویم. اما با این همه مقدمه‌اى که مى‌چینیم صحیح نیست امروز هم که می‌گوییم امنیت نیست در حقیقت امر از امنیت نسبى برخوردار هستیم. اگر امنیت نبود لازم بود که روزى ده‌ها نفر کشته بشوند، روزى صدها مزرعه به تاراج و غارت برود. فرهنگ هم بحمدالله باز تا آن مقدارى که قدرت مالى دولت وجود دارد ترقى کرده است. البته باید در موازات کار تولیدى قدم‌هاى بسیار مؤثرى در راه تعمیم فرهنگ و توسعه بهداشت برداشته شود. و همچنین در استقرار امنیت کمال جهد و مراقبت به عمل بیاید و مخصوصاً این نکته را هم ذکر می‌کنم که وضع فعلى فرهنگ بسیار خراب است و این خرابى بسیار قابل ملاحظه است. معذلک معتقدم که همین وضع فعلى هم کافى است که ما یک نهضت تولیدى را شروع کنیم یک مثل خیلى بارز، یک نمونه خیلى بارز براى این که می‌‌شود در وضع فعلى مملکت هم وضع تولید را زیاد کرد این است که در تمام محصولاتى که دولت کمک کرده است و از آن مورد حمایت کرده است یعنى مساعده داده است به آن تولید، بازار فروش هم برایش تهیه کرده است یک‏ افزایش معتنى به و قابل ملاحظه‌اى پیدا شده است. مثلاً محصول چغندر قند، محصول پنبه، محصول کنف و از این قبیل محصولاتى که دولت به زارع مساعده داده است و محصول او را هم خریدارى کرده است و مى‌بینیم که این محصولات به مراتب به قیمت خوب فروش رفته است و افزایش پیدا کرده است (پور‌سرتیپ - پنبه در بعضى جاها) آمار پنبه را ببینید در تمام نقاط این طور نشان می‌دهد و من معتقدم که اگر به برنج‌کار، به جوکار، به کنف‌کار، و حتى بخاطر آقاى مهندس غروى به چاى‌کار (خنده نمایندگان) (مهندس غروى - حرف از چایى نزنید آقا دل ما خون است) به تمام این طبقه کمک بشود و مساعدت بشود و همچنین به تمام کارفرمایان وسایل تولید داده شود و بعد از آن که محصولات‌شان بیرون آمد بازار فروش به آنها عرضه شود. من صد در صد اطمینان دارم که دیرى نخواهد گذشت که بازار ما پر از لیره و دلار خواهد شد (صحیح است) من اعتقادم این است که امروز مملکت ایران می‌تواند با همین وضع موجود، این نهضت تولیدى را تا آنجا جلو ببرد که به حداکثر استفاده ممکنه برسد. و من بسیار خوشوقتم که بسیارى از آقایان وزرا در اینجا تشریف دارند و تقاضا می‌کنم که در این باب فکرى بفرمایند و یک تصمیم عاجلى اتخاذ فرمایند که تا وقت نگذشته است این نهضت شروع شود. اما ممکن است بعضى بگویند که براى این کار هم در ابتداى امر پول می‌خواهیم من هم اعتقادم این است که براى این کار دولت در ابتدا احتیاج به پول دارد. با این که معتقدم دولت پول کافى در اختیار دارد و دولت خروارها طلا در ذخیره دارد ولى روش دیگرى که عقل سلیم حکم می‌کند این است که دولت از یک طرف منابع عایدى خودش را افزایش بدهد و از طرفى مخارج غیر لازم را تقلیل بدهد و این هر دو کار از کارهایى است که شدنى است و شاید به عبارت دیگر می‌توانم عرض کنم که سهل و ممتنع است سهل براى این که اگر مجریان خوبى باشند دولت می‌تواند اجرا کند. ممتنع است براى این که اگر مردمان بدى باشند هرگز اجرا نخواهند کرد. بنده فکر می‌کنم براى ازدیاد درآمد دولت طرق فراوانى موجود است. یکى از این طرق به نظر من افزایش مالیات املاک مزروعى است (کریمى - احسنت به طور تصاعدى) چه مانعى دارد که از املاک مزروعى مالیات بیشترى گرفته شود و به مصرف عمران مملکت برسد. این کار هم سهل است هم شدنى. وقتی که شما مالیات را گرفتید از متمول و از متمکن همان آموزگار را بیشتر مى‌توانید بهش حقوق بدهید. مطلب دیگر این است که از این مستغلات به جاى نه در صدى که امروز مى‌گیرید سى درصد بگیرید. چه مانعى دارد که براى یک همچو موقع فوق‌العاده و غیرعادى براى یک سال، دو سال، سه سال، چهار سال این مالیات‌ها را افزایش بدهند (پور‌سرتیپ - یک قدرى هم راجع به خانه‌ها و اجاره‌ها بفرمایید) (قنات‌آبادى - افزایش بدهند اماسراغ پولدارها بروند نه فقرا) موضوع دیگرى که به نظر من قابل تجدید‌نظر است مالیات بر ارث است. مالیات بر ارث باید بیش از آنچه امروز مى‌گیرند باید بگیرند براى این که آنهایى که امروز از میراث و ترکه برخوردار می‌‌شوند جز مفت‌خورى چیزى نخواهند داشت بهتر است که از این راه هم به عواید دولت اضافه شود (امامى‌اهرى - متمولین پیش پیش ارث‌شان را صلح می‌کنند) و باز براى جلوگیرى از مفت‌خورى من پیشنهاد می‌کنم مالیات بیشترى از معاملات بیع شرطى و معاملات ذمه‌اى بگیرند کسانى که پول می‌دهند و ربح می‌گیرند و در حقیقت حکم رباخوار را دارند چرا از اینها مالیات بیشترى گرفته نشود؟ امروز کار ربح گرفتن منحصراً باید در دست بانک‌ها باشد. مطلب دیگر تقسیم اراضى بایر و مسلوب المنفعه بین زارعین است بسیارى از جاها هست که در حقیقت صدها هکتار زمین است و بایر و مسلوب‌المنفعه مانده ولى زارع هیچ ندارد (پور‌سرتیپ - زارع هم وسایل می‌خواهد) هر یک از این مطالب در حقیقت توضیحات بیشترى لازم دارد ولى اگر فهرست‌وار عرض نکنم می‌ترسم عرضم تمام نشود. یک موضوع دیگر که باید خدمت جناب آقاى وزیر پست و تلگراف عرض کنم موضوع افزایش نرخ مرسولات پستى است (صحیح است) در حقیقت و واقع این نرخى که شما می‌گیرید هیچ قابل مقایسه با نرخى که در ممالک دیگر دنیا می‌گیرند نیست، به اضافه پنجاه سال پیش سیصد دینار مى‌گرفتند امروز ده‌شاهى می‌گیرند (وزیر پست و تلگراف - این اقدام می‌‌شود) از این راه هم می‌‌شود پول بیشترى گرفت از طرف دیگر حالا می‌خواهم عرض کنم که براى تقلیل مخارج هم راه‌هایى هست یکى از طرق تقلیل مخارج کم کردن مستخدمین است آن هم نه مستخدمین بى‌بضاعت، اول می‌‌شود آنها را به طبقات مختلف تقسیم کرد یک دسته از این مستخدمین هستند که در عداد متمکنین هستند ....

نائب رئیس - دو دقیقه بیشتر از وقت شما باقى نمانده است‏.

مهندس غروى - بین صحبتشان خیلى صحبت کردند وقت‌شان گرفته شد.

وکیل‌پور - چهار و پنج دقیقه دیگر تمام می‌کنم. عرض می‌کنم که یک طبقه از این مستخدمین هستند که داراى تمکن هستند داراى مکنت و ثروت هستند این طبقه براى این که بروند در کار تولیدى کار بکنند، بهترین طریقش این است که خودشان صرف‌نظر کنند و از خدمت برکنار شوند ممکن است این مشکل پیش بیاید که یک کسانى داراى کمال تخصصى باشند و از وجود آنها بخواهند استفاده کنند در این صورت هم راهش این است که به این طور کسان به طور افتخارى هدیه‌اى بدهند نه حقوق (قنات‌آبادى - اگر خود آنها نرفتند دولت خودش آنها را خارج کند) یک طبقه دیگر طبقاتى هستند که اینها به سن تقاعد رسیده‌اند من می‌شنوم یک دسته کثیرى در این دستگاه دولت هستند که به سن تقاعد هستند و در سن مبارک جوانی‌شان هم مرغ تخم طلایى نبودند حالا در ایام پیری‌شان چه توقعى می‌توان داشت آنها را هم نمی‌گویم معاف از حقوق کنند ولى عرض می‌کنم براى اینها هم راهى موجود است اینها هم ممکن است از خدمت خارج شوند و از خالصه چیزى به آنها بدهید البته یک کسانى

+++

هستند که آنها وجودشان ذی‌قیمت هستند آنها را هم می‌‌شود مستثنى کرد و مثل جناب آقاى لطفى (نمایندگان - ایشان جوان هستند) چون ایشان وجودشان البته مثمرثمر است و همیشه از کسانى بوده‌اند که مورد استفاده بوده‌اند این طور اشخاص را البته مستثنى بکنید. یکى دیگر از موضوعاتى که براى تقلیل مخارج به عقیده بنده مهم است، آقا چه مانعى دارد که خدمت نظام وظیفه از دو سال به یک سال تقلیل پیدا کند؟ (صحیح است) در حقیقت ما امروز در مملکت افراد کم داریم در جاهاى دیگر شاید باشند جاهایى که وسیله کار کم داشته باشند و افراد زیاد ولى در مملکت ما نسبت معکوس است. ما فرد کم داریم وسیله کار زیاد داریم یک عده کثیرى را از این زارعین و کشاورزان مى‌گیرند و وقت‌شان را بیهوده تلف مى‌کنند.

نائب رئیس - وقتتان تمام شده است‏.

وکیل‌پور - به هر صورت این هم یکى از پیشنهادات. پیشنهاد دیگرى که باید به طور خلاصه عرض کنم این است که یک قانونى از مجلس گذشت که ده میلیون تومان به بانک ملى از سرمایه تقاعد بدهند که با این شرکت تعاونى درست کند و به عقیده بنده یکى از قدم‌هاى مهمى که باید در این مملکت برداشت ایجاد شرکت‌هاى تعاونی است و این کار بایستى و تحت نظر یک عده از افراد شرافتمند مصلح اداره شود و تردید ندارم که فواید بسیارى بر این کار مترتب خواهد بود بسیار دیگرى از پیشنهادات هست که چون وقت نیست و احتیاج به توضیح دارد ناچارم کوتاه بیایم. (احسنت)

نائب رئیس - آقاى دکتر فقیهى‌شیرازى‏

دکتر فقیهى - سخن امروز با این که جنبه فنى دارد ولى از نظر این که این موضوع اقتصاد کشور را به خطر انداخته و همچنین در موضوع بهداشت فوق‌العاده مؤثر است استدعاى توجه می‌کنم.

بعد از جنگ جهانى دوم کشور ایران متأسفانه بازار خرید داروهاى بسیارى از کارخانه‌جات سازنده دارو شد به قسمى که اکنون می‌توانم عرض کنم در حدود هزار و پانصد قلم دارو به نام اسپسیالیته در این کشور به فروش می‌رسد و حال آن که اغلب و اکثر این داروها دواهایى است که منشا اثر و ثمر نیست بلکه تحت‌تأثیر پروپاکاند و رکلان و تبلیغات گوناگونى که مى‌کنند به فروش می‌رسد. کار فروش داروهاى اسپسیالیته در کشور به آنجا رسیده است که اخیراً از فلسطین داروهایى تحت عنوان ضد انعقاد نطفه و براى جلوگیرى از حمل و ریزش موى سر به کشور ما وارد می‌‌شود (حاج سید‌جوادى - اگر ریزش موى صورت بود بهتر بود) از جمله داروهایى که انصافاً باید گفت بى‌اثر است و وضع تهیه‌اش در کشور بسیار ساده و آسان است شربت‌هاى سینه است یا شربت‌هایى است که تحت عنوان تونیک و شربت‌هاى مقوى تهیه مى‌شود و با قرص‌هاى سولفامید یا قرص‌هاى ویتامین است و اکثر این داروها مواد اولیه‌اش بسیار ارزان قیمت است و با یک بهاى نازلى می‌‌شود تهیه کرد. دو مؤسسه است که براى تهیه دارو در کشور ما فعلاً قدرت کامل دارد یکى بنگاه رازى حصارک است. اغلب آقایان مطلع هستند که سرم‌هاى ضد دیفترى و ضد تنانوز و انواع و اقسام واکسن‌ها را قادر به تهیه است بنابراین با وارد کردن مواد اولیه این داروها اغلب و اکثر این آمپول‌هایى که به صورت لوکس و فانتزى وارد این کشور مى‌شود مى‌توان در بنگاه رازى و همچنین در مؤسسه پاستور تهیه کرد (صحیح است) وضعیت وارد کردن دوا کارش به جایى رسیده است که بدون مبالغه می‌‌شود گفت دانشکده داروسازى در حقیقت دیگر کارى انجام نمى‌دهد. بعد از چندین سال که شاگرد تحصیل می‌کند و به اصطلاح دکتر در داروسازى می‌‌شود اگر آقایان مختصر توجهى بکنند اصولاً دواخانه به این صورت فعلى محتاج به دکتر داروساز نیست براى این که کار به جایى رسیده است که حتى براى مسهل هم انواع و اقسام قرص‌هاى ملین از کشورهاى خارج وارد شده است و بنابراین محتاج به دکترهاى داروساز نیستیم به این کیفیت افتضاح در هیچ کشورى فروش داروهاى اسپسیالیته به این صورت ابتذالى که در کشور ماست وجود خارجى ندارد (صحیح است) حتى بالاتر عرض کنم دانشکده پزشکى هم در این صورت شاید لزومى ندارد براى این که در اغلب و اکثر از جراید ملاحظه فرموده‌اید که متأسفانه حتى به وسیله رادیو هم رکلام می‌‌شود که فلان شربت یا فلان آمپول چهار قسم، پنج قسم، شش قسم بیمارى را شرح می‌دهند که به درد این بیماری‌ها می‌خورد. بنابراین اگر قرار باشد که به این صورت اسپسیالیته‌هایى که منشا اثر و ثمر نیست وارد کشور بشود محتاج به دانشکده داروسازى و دانشکده پزشکى نیستیم در عین حال البته بایستى اذعان و اعتراف کرد که هر یک از این کارخانه‌جات سازنده دوا چند قلم داروهاى مؤثرى دارند که تهیه آن داروها در اینجا مشکل است مثلاً از قبیل هورمون‌ها که آقاى ذوالفقارى اینجا تذکر دادند منظور جنابعالى همان هورمون‌ها بود در این باب استدعا دارم وزارت بهدارى و همچنین وزارت اقتصاد فکر عاجلى بکنند. چندى قبل خدمت آقاى وزیر اقتصاد بودم نکاتى را درباره وارد کردن این داروهاى اسپسیالیته به عرض‌تان رساندم و عده‌اى هم فرمودند که کمیسیونى در این باب تشکیل شود ولى مى‌خواهم عرض کنم که این امر بسیارمهمى است و اگر جمع بزنیم در هر سال میلیون ها دلار و پوند و ارز کشور بلکه ارز کشور و آبروى کشور بیرون می‌رود و خیلى ساده است جلوگیرى از داروهایى که مؤثر نیست (کریمى - بازار اطبا را هم بفرمایید که کساد می‌‌شود) بلى به عقیده جنابعالى این طور است طریق آن هم این است که از اساتید دانشکده پزشکى و عده‌اى از اطباى تحصیل کرده و مجرب و مطلع و مخصوصاً کمیسیون بهدارى مجلس دواهاى زائد را از اسپسیالیته‌هاى غیر زائد جدا کنند و بعد از آن دواهایى که واقعاً مؤثر نیست یا تهیه‌اش در کشور بدون اشکال است ممنوع بشود (صحیح است) موضوع دیگر که می‌خواستم به عرض آقایان برسانم موضوع بودجه وزارت بهدارى است که در این باب هم لازم بود که مطالبى به عرض برسانم ولى چون همکار محترم جناب آقاى پارسا از مسافرت تشریف آورده‌اند و تقاضا کردند که بقیه وقتم را به ایشان بدهم اجازه مى‌خواهم که در مورد تقسیم و توزیع بودجه وزارت بهدارى عرایضم را به یک جلسه دیگر موکول کنم و بقیه وقتم را به ایشان می‌دهم.

نائب رئیس - آقاى پارسا

پارسا - بنده از جناب آقاى دکتر فقیهى‌شیرازى که مرحمت فرمودند و فرصتى دادند و بقیه وقت‌شان را به بنده لطف فرمودند تشکر می‌کنم و براى این که سوء‌تفاهمى نشود با این که خودم قاعدتاً میل ندارم از روى نوشته بخوانم این عرایضم را از روى نوشته می‌خوانم:

به طوری که خاطر آقایان نمایندگان محترم مستحضر است اینجانب چندى قبل در معیت جناب آقاى مکى نماینده رشید و مبارز تهران به اروپا و آمریکا عزیمت کردیم و چون کسالت آقاى مکى به طور کامل رفع نشده بود در موقع مراجعت از آمریکا براى ادامه معالجه به بیمارستان رفتند. امیدوارم به فضل الهى شفاى عاجل حاصل و در آتیه نزدیکى جهت ادامه خدمات ملى به میهن عزیز بازگردند.

چون گمان کردم ممکن است اطلاع از نتیجه مشاهدات براى همکاران محترم و هم‌وطنان عزیز مفید باشد به عرض چند کلمه مبادرت کرده و مصدع می‌شوم.

مجاهدتى که ملت آلمان براى ترمیم خرابی‌هاى حاصله از جنگ و توفیقى که در این راه یافته‌اند مایه اعجاب و تحسین بوده و سرمشق خوبى است براى سایر ملل که اگر ملتى زنده به مصائب گوناگون گرفتار گردد با مختصر همت و فعالیت می‌تواند سر و سامانى به اساس درهم ریخته خود بدهد و شاهد بارزى است از این که یک ملت زنده را نمی‌توان اسیر و برده ساخت و اگر تمام اساس اقتصادى و قدرت صنعتى کشور خراب گردد ولى نیروى فعاله و شوق استقلال و ارتقا در وى باشد در اندک مدتى می‌تواند به ترمیم خرابی‌ها پرداخته و با افتخار و سربلندى در ترقى و پیشرفت تمدن بشرى شرکت نماید.

ملت آلمان از گذشته پر دردى که شاید در نتیجه خبط و اشتباه زمامداران و یا عوامل دیگر برایش حاصل شده بود یادى نکرده و مأیوس نشده و با اتکا به نیروى فعاله خود در راه ترمیم خرابی‌ها و اصلاح وضع اقتصادى و بالا بردن سطح زندگى مردم پیش می‌رود.

این که مخصوصاً این نکته را متذکر می‌شوم براى این است که متأسفانه در نتیجه تعلیم و تربیت استعمارى که سال‌هاى سال از طرف بیگانگان بر ملت بزرگ و رشید ایران تحمیل گردیده شکایت از حال و تأسف بر گذشته و عدم امید به آتیه  در عروق عده‌اى از افراد این سرزمین پر برکت ریشه دوانده و تبلیغات دستگاه استعمارى چنان این موضوع را در ذهن بعضى گنجانده که نقل هر مجلس و محفلى هجوم اسکندر و عرب و مغول و خرابى رى و نیشابور است و گویا از آن ازمنه الى یومنا هذا فرصتى براى ترمیم آن ویرانی‌ها دست نداده و یا فقط شکایت از ماضى دردى را دوا می‌کند امیدوارم که اکنون به فضل و عنایت خداوند متعال و همت بلند ملت ایران و رهبرى بزرگان سیاست و دیانت قید اسارت و استعمار از گردن این ملت برداشته شده، نسل کنونى با اتکا به خصایص نژادى که یقیناً نژادى فعال و باهوش و استعداد مى‌باشد به امید آتیه درخشان به فعالیت پرداخته و در راه عظمت و سربلندى این سرزمین پنهاور و رفاه و ترقى برادران و خواهران خود از بذل هیچ گونه کوششى دریغ نکرده و بدانند که عظمت و رفاه هر ملتى بسته به نیروى فعالیت و کار اوست. امریکایى که در عرض صد و هفتاد و اندى سال نه تنها خود را به صف کشورهاى بزرگ جهان رسانده بلکه به صورت یکى از مراکز حل و عقد اقتصادى و سیاسى دنیا در آمده فقط در نتیجه انرژى و فعالیت افراد آن ملت بوده و لا‌غیر. سرزمین گهر‌خیز و مردم‌پرور ایران به تصدیق دوست و دشمن و بیگانه و خویش سرشار از منابع طبیعى و واجد کلیه عوامل ترقى اقتصادى و سیاسى است و فقط کمى همت و فعالیت لازم است که از این ذخائر و منابع و عوامل ترقى اقتصادى و سیاسى استفاده شده و مردم این سرزمین از مرفه‌ترین

+++

و خوشبخت‌ترین مردم جهان گردند.

اجازه می‌خواهم کلمه‌ایى چند در باب مسئله نفت که مورد توجه عامه است نظریات و افکارى که در این سفر برایم حاصل گردیده عرض کنم‏.

نائب رئیس - آقاى پارسا چقدر وقت می‌خواهید؟

پارسا - اگر اجازه بفرمایید آقایان هم اجازه می‌فرمایند بنده عرایضم را بکنم‏.

جمعى از نمایندگان - بفرمایید آقا.

نائب رئیس - چون عده فعلاً براى رأى کافى نیست بنده فعلاً از وقت آقایان بعدى به ایشان می‌دهم تا بعداً رأى بگیریم بفرمایید.

پارسا - قبل از ورود در مطلب و مقدمتاً و به طور کلى باید اظهار نمایم تا ملت رشید ایران و دولت ملى جناب آقاى دکتر مصدق همان طور که تاکنون فقط با عنایت ربانى و به اتکای وطن‌پرستى ملت رشید و غیور در مبارزه نفت توفیق حاصل نموده و دست استعمارگران بیگانه را از دامن وطن کوتاه کرده‌اند نباید در ادامه این مبارزه زیاد امیدوار به کمک بیگانگان اعم از شمال و جنوب و شرق و غرب باشند بلکه اتکا باید به قدرت مقاومت و فعالیت ملت بوده و این گره را به سرپنجه تواناى خود بگشایند و کلام استاد سخن نظامى را متذکر گردند که‏:

چون شیر به خود سپه شکن باش‏ / فرزند خصال خویشتن باش‏

منظور بنده از عرایض فوق نه این است که بعضى از ملل دیگر حسن نیت نداشته و یا تلاش و کوشش در حل معضل ندارند بلکه می‌خواستم هموطنان عزیز را متوجه مثل معروف سازم که هر کس فقط به امید همسایه ننشینند شب گرسنه می‌خوابد. هموطنان عزیز با تمام تظاهراتى که از طرف بعضى از خارجیان به عنوان مساعدت در حل این معضل می‌‌شود نباید به امید دیگران نشسته و تصور کرد ملل ستمدیده جهان در دنیایى که زور زر جاى انصاف و عدالت را گرفته مشفقى غمخوار خواهند داشت و همان طور که جناب آقاى دکتر مصدق طى نطقى که در تاریخ 27 اسفند‌ماه 1330 براى هیئت مخبرین آمریکایى اظهار فرمودند یقین داشته باشند که ملل بزرگ جانب یک ملت ضعیف را در برابر یک کشور نیرومند نخواهند گرفت (صحیح است) خود آقایان ملاحظه می‌فرمایند با تمام تظاهرات دوستانه و غمخوارى‌هایى که از اطراف و جوانب و از بلوک‌هاى به اصطلاح غربى و شرقى در این باب شده کوچک‌ترین مساعدتى به ملت رشید ایران نشده و فقط به تعارفات لفظى اکتفا گردیده است (صحیح است) ملت ایران باید بداند دست به جهاد مقدسى زده است که شاید در تاریخ پر افتخار و پر حادثه وى نظیر نداشته و از لحاظ سیاسى به فتحى نائل آمده که نه تنها گردن خود را از زیر یوغ استعمار بیرون کشیده بلکه موجد و مشوق نهضت‌هاى استقلال‌طلبى ملل رنجدیده دیگر گشته و پایه استعمار را در سرزمین‌هاى پهناور متزلزل کرده است. البته جهادى به این بزرگى از خود‌گذشتگى‌ها و فداکاری‌هایى می‌خواهد که متناسب با عظمت و اهمیتى باشد و گمان نمی‌کنم هیچ مطلعى انتظار نتایج آنى و فورى از این گونه مجاهدت‌ها را داشته باشد. ملت مکزیک که به مبارزه‌اى نظیر مبارزه ما پرداخت با آن که مشکلاتش به مراتب کمتر بود دوازده سال پاى مردانگى فشرد تا شاهد مقصود را در آغوش کشید (حاج سید‌جوادى - صد سال خرابى اقلاً ده سال رنج لازم دارد) نابرده رنج گنج میسر نمی‌‌شود - ما باید اساس زندگى ملى و اقتصادى خود را طورى بنا کنیم که بتوانیم بدون انتظار کمک از بیگانگان به مبارزه ادامه دهیم و مردانه دست اتحاد به یکدیگر داده فعالیت و استقامت و صبر را پیشه ساخته و مؤمن و معتقد باشیم که صبر و ظفر هر دو دوستان قدیمند. و به دنیا نشان دهیم که این کنام شیران از دلیران و مردان تهى نگشته و هیچ‌گونه محاصره اقتصادى و تضییقات گوناگون دیگر بر بنیان قویم اراده‌اش خللى وارد نیاورده و آن قدر به این مبارزه و جهاد عظیم ادامه خواهد داد تا به هدف مقدس خود نائل گردد (صحیح است). (خلخالى - ولى این مسافرت آقایان هم به آمریکا خوب نبود)

آقایان نمایندگان محترم به طوری که استحضار دارند مسئله نفت دو جنبه دارد یکى جنبه سیاسى و دیگرى جنبه اقتصادى. از لحاظ سیاسى به عقیده اینجانب با مقاومتى که ملت ایران نشان داد و پس از مجاهدت عظیمى که به رهبرى پیشوایان سیاسى و دینى خود به عمل آورد توانست دستگاه استعمار را از این سرزمین مقدس ریشه‌کن کند. تهدیدات کشتى‌هاى جنگى و دژهاى پرنده و چتربازان و اعزام قوا در عزم ملت خللى وارد نیاورد و ملت ایران رهبر محبوب خود را با تنى رنجور دوبار زحمت سفر داد و این فرزند مجاهد ایران براى مدافعه از حقوق حقه ملتى مستقل و آزاد با وجود کهولت و بیمارى رنج سفر را بر خود هموار کرد تا نداى حق را به گوش جهانیان فرو خواند و به یارى پروردگار بزرگ از هر دو سفر موفق و منصور برگشت و تمام خواسته‌هاى ملت ایران را از لحاظ سیاسى برآورد. با این توفیق عظیم که حقاً باید ملت ایران و پیشوایانش را به مناسبت این پیروزى بزرگ تاریخى تبریک و تهنیت گفت وعده‌ای که جناب آقاى دکتر مصدق در باب ریشه‌کن کردن دستگاه استعمار و تحکیم بنیان استقلال ایران و قبولاندن خواسته‌هاى ملت داده بودند به نحو اتم و اکمل ایفا کردند. اهمیت این موفقیت نه به حدی است که بنده بتوانم با این وقت محدود وصف نمایم. این پیروزى نه تنها تاریخ ایران را تغییر داد بلکه تاریخ جهان این پیروزى را به عنوان نابود‌کننده امپریالیزم در سراسر دنیا ثبت خواهد کرد و منشا و مبدا تحولات عظیم در زندگى ملل و مخصوصاً ملت‌هاى خاور زمین خواهد شناخت. بنده مدت‌هاى مدید به اقتضاى مشاغلى که داشتم در خارج از میهن عزیز به سر برده‌ام هیچ‌ وقت ایران و ایرانى را به قدرى که در این سفر سرافراز و سربلند و مورد احترام دیگران دیدم ندیده بودم. امروز در سراسر گیتى نام ایران با احترام و بزرگى برده شده و همت و استقامش ستوده می‌گردد. بارى همچنان که عرض کردم به عقیده اینجانب جنبه سیاسى نفت با پیروزى قابل تحسین ملت ایران خاتمه یافته ولى از جنبه اقتصادى به این مبارزه باید ادامه داده شود و باید عرض کنم که مبارزه از لحاظ اقتصادى مشکل‌تر و دامنه‌دارتر خواهد بود و ناچار در این قسمت از مبارزه باید ملت رشید ایران به مشکلات و موانعى که در سر راه دارد پى برد و با علم و اطلاع این مبارزه را ادامه داده و مطمئن باشد که به حول و قوه الهى در این قسمت نیز پیروزى با وى خواهد بود.

در مبارزه اقتصادى، ملت ایران تنها با دولت انگلستان طرف نیست بلکه باید با کارتل نفت که مرکب از هفت کمپانى آمریکایى و انگلیسى می‌باشد نیز مبارزه کند و مطمئناً این دستگاه خون‌آشام اقتصادى تمام مساعى خود را براى به زانو در‌آوردن ملت ایران به کار خواهد برد ولى اطمینان ایمان دارم که تلاش و تضییقات این دستگاه نیز مثل مساعى انگلستان در عزم و اراده مردم این سرزمین خللى وارد نخواهد آورد. شکر خداى را که به قدرى به این کشور منابع طبیعى و اقتصادى عطا فرموده که ملت ایران می‌تواند سال‌هاى متمادى بدون عایدات نفت نه تنها زندگى کنونى را ادامه داده و مقاومت نمایند بلکه در صورتى که اصلاحاتى در دستگاه‌هاى اقتصادى دولت به عمل آید روز به روز زندگى مردم را مرفه‌تر نماید. کارتل که تجارت نفت دنیا را در انحصار خود در آورده تمام مساعى خود را به کار برده و مى‌برد تا مانع از فروش نفت ایران گردد و علت این که شرکت ملى نفت تا حال نتوانسته محصولات نفتى خود را بفروشد همین قدرت اهریمنى کارتل است ملت و دولت باید براى مبارزه با کارتل از هر حیث مجهز شود. کارتل معتقد است ایران نمی‌تواند بدون عواید نفت به اوضاع اقتصادى خود سر و صورتى دهد و مزدوران بیگانه هم که هنوز به امید مراجعت اربابان خود در گوشه و کنار به انتظار نشسته‌اند به تبلیغات ناجوانمردانه‌اى دست زده و می‌خواهند به ملت تلقین کنند که حقیقتاً ایران نمی‌تواند بدون عواید نفت زنده بماند. ایادى بیگانه با انتشار شایعات مبالغه‌آمیزى درباره خرابى وضع اقتصادى مى‌خواهند روحیه مردم را متزلزل کنند در صورتى که مطلعین اقتصادى اظهار می‌دارند که عواید نفت جنوب هیچ‌ گاه در بودجه کشور ما کم‌ترین اثرى به خیر و صلاح کشور نداشته و جزو بودجه نیز محسوب نمی‌شده است و فقط در سال 1321 است که ملاحظه مى‌کنیم مبلغ 347200000 ریال که کم‌تر از یک نهم و در سال 1322 مبلغ 439210000 ریال که تقریباً معادل یک هفدهم درآمدهاى عمومى بوده ضمن بودجه درآمد قید شده و بالاخره در سال 1328 ضمن ارقام درآمد دولت در بودجه مبلغ 910000000 ریال بابت درآمد نفت جنوب قلمداد گردیده که این مبلغ حد اعلاى درآمد نفت جنوب هم کم‌تر از یک هشتم درآمدهاى دولت بوده است. پس آنها که ایران را بدون درآمد نفت کشورى از پا در‌آمده مى‌دانند یا جاهل‌اند یا مغرض. در مذاکراتى که با آقاى دکتر شاخت در آلمان به عمل آمد اظهار مى‌کردند هو و جنجال و مبالغه‌ای که درباره خرابى اوضاع اقتصادى ایران می‌‌شود بیش از حقیقت امر است و تعجب می‌‌کردند چطور این تبلیغات گمراه‌کننده حتى در بعضى از دستگاه‌هاى دولتى هم نفوذ کرده و عقیده داشتند با اتخاذ یک سیاست اقتصادى روشن می‌توان اقتصاد کشور را بر اساسی متین استوار ساخت. گمان می‌کنم آقایان نمایندگان محترم با اینجانب هم عقیده باشند که با مراتب معروضه و نظریات مطلعین اقتصادى وسایل مبارزه با کارتل در اختیار ملت ایران هست و امید کارتل یا دولت انگلستان به این که ملت در نتیجه فشار اقتصادى سر تسلیم فرود خواهد آورد واهى و بى‌اساس است و مطمئناً در این مبارزه پیروزى با ما خواهد بود اما به شرطها.

شرط اصلى تصفیه دستگاه اداره از اعمال بیگانه که متعمداً سعى در تخریب اوضاع کشور دارند می‌باشد دو روز قبل با جمعى از همکاران حزب ایران که اینجانب نیز افتخار عضویت آن را دارم مذاکره مى‌کردیم و اکثر از این که تصفیه دستگاه‌هاى دولتى یاشروع نشده و یا اگر هم در دستگاه‌هاى خیلى معدودى شروع شده به قدرى به کندى پیشرفت می‌کند که در حکم عدم شروع است گله داشتند و شواهدى ذکر می‌‌کردند که چون بر همه عیان است محتاج بیان نیست. بنده می‌خواهم از پشت این تریبون تقاضاى ملت را درباره اصلاح و تصفیه دستگاه‌هاى دولتى به سمع جناب آقاى نخست‌وزیر برسانم.

جناب آقاى دکتر مصدق؛ ملت از این که تحت رهبرى و مجاهدت شبانه‌روزى و فعالیت خستگى‌ناپذیر جنابعالى پیروزى سیاسى عظیمى در مبارزه با بیگانگان نایل آمده قدر دانست و شما را به عنوان یک قهرمان بزرگ ملى تقدیر می‌کند و انتظار دارد این

+++

رهبر بزرگ به مبارزه عظیم دیگرى که مبارزه با فساد و رشاء و ارتشاء و تصفیه دستگاه‌هاى ادارى و طرد ایادى استعمار و نوکران بیگانه از آن دستگاه‌ها است دست بزنید.

جناب آقاى نخست‌وزیر، ملت پشت سر شماست و این که اصلاحات داخلى به کندى پیش می‌رود و مبارزه با فساد در ادارات و وزاتخانه‌هاشروع نشده نگران است.

جناب آقاى نخست‌وزیر، ملت در سایه ارشاد جنابعالى و حضرت آیت‌الله کاشانى و سایر همکاران محترم‌تان توانست با دادن قربانی‌هاى زیادى در سى‌ام تیر مشروطیت ایران را تکمیل نماید و به حقیقت انقلاب مشروطه در سى‌ام تیر ماه به کمال خود رسید. رژیم قبل از سى‌ام تیر تلفیقى از استبداد و مشروطیت بود ولى ملت در آن روز با خون خود حق خود را تثبیت کرد و گمان نمود که این روز باید منشا تحولات بزرگ اجتماعى و ادارى گردد ولى اکنون با کمال تأسف مشاهده می‌کند همان ایادى اختناق ملت در پشت میز ادارات نشسته و چون حاکمان در زمان معزولى به ظاهر بایزید شده‌اند در صورتی که در خفا تیشه به ریشه ملت می‌زنند.

بنده در این باب پیش از این حرفى نمی‌زنم زیرا در خانه کس است و یک اشاره بس.

خلخالى - نطق جنابعالى خیلى خوب بود ولى مسافرت آقایان به آمریکا خوب نبود.

مهندس غروى - بنده طبق ماده 167 عرض دارم.

نائب رئیس - بفرمایید ولى خیلى مختصر.

مهندس غروى - بنده چند کلمه بیشتر عرض ندارم. این روزها سعى می‌‌شود بعضى مطالبى گفته شود که به نظر بنده به صلاح نیست این مطالب درباره قضات مملکت و دادگسترى است این سست کردن مبانى دادگسترى مملکت در چنین موقعى که ما باید بگوییم که دادگاه‌هاى ما کاملاً پا بر‌جا و محکم است زیاد خوب نیست. اینجا نسبت به آقاى لطفى یک مطالبى گفته شد که به طور شوخى هم به نظر بنده صلاح نبود بنده خواستم عرض کنم که نسبت به شخصیت‌هاى مثل ایشان نباید این صحبت‌ها بشود. در دادگسترى ما شخصیت‌هایى امثال جناب آقاى لطفى بسیار لازمند و شما بایستى ایشان را تجلیل کنید و اجازه بفرمایید در تجلیل مقام ایشان یک شعر بخوانم. اجازه می‌فرمایید؟

نائب رئیس - نخیر بنده اجازه نمى‌دهم.

امامى اهرى - این قدر مسخره شده است که می‌خواهى براى تجلیل وزیر دادگسترى شعر بخوانى!!

مهندس غروى - آقا بنده طبق ماده 90 اخطار دارم سوء تعبیر شد ...

حاج سید‌جوادى - بنده میل داشتم صحبت بکنم ولى نتیجه مسافرت آقاى پارسا این شد که وقت من استعمار و استثمار شد این که نمی‌‌شود من بیایم و صبح زود وقت بگیرم و بهره‌اش را دیگرى ببرد.

مهندس غروى - اجازه بفرمایید بنده توضیح عرض کنم که رفع سوء‌تفاهم بشود.

3- سؤال آقاى دکتر سنجابى راجع به وقایع غرب و جواب آقایان وزیر کشور و وزیر امور خارجه‏

نائب رئیس - آقاى دکتر سنجابى سؤال‌تان را بفرمایید.

دکتر سنجابى - عرض کنم در چندى قبل سؤالى تقدیم مقام ریاست مجلس شد که به وزارت کشور و وزارت دفاع ملى بفرستند و براى جواب در مجلس حاضر شوند این سؤال راجع به بعض جریاناتى بود که در صفحه غرب اتفاق افتاده است (صحیح است) و میل داشتم که آقایان محترم تشریف بیاورند در اینجا و توضیح بدهند سؤالى که بنده از آقایان کردم این بود که از چندى پیش به طور صحیح از اردیبهشت امسال بر طبق اطلاعاتى که به بنده رسیده در صفحه کرمانشاه و کردستان در چند مورد یک دستگاه‌هاى مرموزى به وسیله چتر نجات در بعض نقاط عشایرى پایین افتاده که بعضى از آنها خراب شده و بعضى از آنها سالم پیدا شده به دست مأمورین دولت هم رسیده است بنده میل داشتم در این باب یقین کنم که اولاً آیا این موضوع صحیح است یا نیست؟ دوم این که این دستگاه‌ها چه بوده؟ از کجا فرستاده شده؟ و به چه منظورى بوده و چه اقداماتى دولت در قبال آن کرده است؟ این سؤال اول بنده بود سؤال دیگر این بود بر طبق اطلاعاتى که به ما رسیده و نمایندگان محترم کرمانشاه اطلاع دارند از چندى پیش در بین ایلات و عشایر کرمانشاه و کردستان تحریکاتى می‌‌شود اشخاص خارجى از خارج مرز آمد و شدهایى در بین این ایلات و عشایر می‌کنند. یک بند و بست‌هایى در بین سران بعضى از سران این ایلات و عشایر می‌‌شود و اشتهاراتى هست مخصوصاً بنده شنیده و می‌شنوم و گزارش‌هایى مرتب رسیده است که حتى اسلحه‌اى از خارج به آنها رسیده و از داخل هم کم و بیش اسلحه خریدارى می‌‌شود و به دست آنها می‌رسد. سؤال بنده این بود که آیا این جریانات صحیح است؟ آیا این مأمورین و عمال جاسوس بیگانه بین عشایر آمد و شد مى‌کنند یا خیر؟ آیا این اتحاد و ائتلافى که می‌گویند بعضى از این ایلات و عشایر با هم کرده‌اند راست است یا نیست؟ دولت این اطلاعات را دارد یا ندارد؟ آیا این اسلحه‌اى که می‌گویند از خارج و داخل به آنها می‌رسد حقیقت دارد یا خیر؟ دولت در قبال این امر چه عملى انجام داده است؟ و مخصوصاً سؤال کردم براى ایلات و عشایر وطنخواه و وطن‌پرستى که خوشبختانه در این صفحات و در تمام صفحات ایران اکثریت قاطع دارند براى دفاع از این ایلات و عشایر اگر یک پیش‌آمدهایى شود دولت چه اقداماتى به عمل آورده است؟ مخصوصاً بنده به طور مخصوص اطلاع دارم که در حوالى اورامان یک شخصى به نام محمد‌امین بیک اورامان لهونى که سوابق بسیار سوئى دارد و مردم از او فوق‌العاده شاکى هستند و به دست او قتل‌ها و جنایت‌هایى هم اتفاق افتاده است (کریمى - بنده ده مرتبه به دولت تذکر دادم) و مردم مکرر از او شکایت کرده‌اند این شخص کسى است که علاقه‌جات و املاکى در عراق دارد بچه‌هاى او در عراق تحصیل می‌کنند ولى اهلاً و طایفه و مکان و قدرت او در ایران است و این شخص مستقیماً با مأمورین عراق و عمال خارجى ارتباط دارد و این شخص واسطه تحریکات بوده است می‌خواهم ببینم دولت در مقابل این چه اقدامى کرده است؟ به بنده اطلاع دادند یک تشکیلاتى در عراق داده شده براى ارتباط با این ایلات و عشایر از آن جمله بنده می‌شنوم که این تشکیلات با نورى سعید معروف در عراق ارتباط دارد و عمالى با ارتباط او بین ایلات و عشایر ما وارد می‌‌شوند. دولت در مقابل جلوگیرى از این امور هست؟ اطلاع دارد یا ندارد؟ بنده می‌خواهم استفاده کنم از این موقع و عرض کنم که از زمان جنگ بین‌الملل اخیر به بعد (آقاى وزیر کشور - با آقاى وزیر امور خارجه صحبت مى‌نمودند) (جناب آقاى وزیرکشور توجه بفرمایید، هم عرایض بنده را نمى‌شنوید که جواب بفرمایید و هم حواس بنده را پرت می‌فرمایید این است که استدعا می‌کنم توجه بفرمایید) عرض مى‌کنم که در این جنگ بین‌الملل اخیر سیاست بیگانه به دست مأمورین خود ما به دست عمال کشورى و لشگرى خود ما بعضى از سران و رؤساى جنایتکار براى ما ساختند (صحیح است) محمد رشید معروف که یکى از یاغیان و خیانتکاران و خائنان هست در دوران اول این جنگ بین‌الملل که متفقین وارد شدند به دست مأمورین انگلیسى تحت حمایت قرار گرفتند بنده از شما تقاضا می‌کنم و از آقایان تقاضا می‌کنم مراجعه کنید به آرشیو وزارت جنگ و ببینید چه مبلغى به نام حفظ امنیت از طرف دولت به این یاغى متمرد جاسوس بیگانه‌پرست داده می‌شد (کریمى - رزم‌آرا درجه افتخارى به او داد) ببینید به آرشیو وزارت جنگ مراجعه کنید ببینید به همین محمد‌امین بیگ و برادرش و به بعضى از سران جوانرود که اولاً درجه سروانى افتخارى به آنان دادند (حاج سید‌جوادى - یک سروان افتخارى هم در قزوین هست به نام هدایت‌الله یمینى) اجازه بفرمایید آن طورى که بنده اطلاع دارم به همین محمد رشید معروف حقوقى داده شده است که در ایران کسى نگرفته است و گویا معادل حقوق شاه مملکت بوده، ماهى 25 هزار تومان حقوق به او مى‌دادند اینها اشخاصى بوده‌اند که خود ما ساختیم و هر موقعى که این جنایت‌پیشه‌گان خواستند مورد تعقیب قرار بگیرند سیاست‌هاى بیگانه نگذاشته‌اند. همین محمد‌امین بیک الان یک اشخاصى شاید در داخل مملکت باشند که اینها را تحت حمایت قرار مى‌دهند (نریمان - ما نساختیم بیگانه‌ها ساختند) بنده می‌خواهم عرض کنم که توجه بکنید که ایلات و عشایر وطن‌پرست نباید مأیوس بشوند و یاغى‌ها و خائنین نباید در کارشان تشویق بشوند (صحیح است) امروز، آقایان باید توجه بفرمایید که سیاست بیگانه به انواع و اقسام مختلف سیاست‌هاى شمالى و غیر شمالى و جنوبى و غیره و غیره در مناطق کرد‌نشین ایران تحریکاتى می‌کنند (صحیح است) مردمى، اقوامى، قومى که 3 هزار سال تاریخ که ما تاریخ مدون داریم هیچ وقت عنصر غیر ایرانى نبوده است هیچ وقت تاریخى غیر ایران نداشته است زبانش، دینش، ملیتش، تاریخش، جغرافی‌اش، اقتصادش سراپا ایرانى بوده، دستگاه تبلیغات اجنبى به وسیله یک مشت خائن می‌خواهند در بین آنها تبلیغاتى بکنند و آنها را عنصر غیر ایرانى بدانند مسئله کرد که باید یک مسئله ایرانى و به دست ایرانى به وجود بیاید سیاست‌هاى بیگانه می‌خواهند علیه ما به وجودش بیاورند (صحیح است) این است که بنده می‌گویم دولت به این امور توجه داشته باشند و براى این کار باید اولاً امنیت ایجاد کند، دوم وطن‌پرستان را تقویت کند،‌سوم عمال بیگانه را منکوب کند و علاوه بر این آقایان این اسلحه‌اى که امروز در دست ایلات و عشایر هست به چه منظور است؟ بنده عرض مى‌کنم که این اسلحه یا نتیجه‌اش این است که یک وقتى این ایلات و عشایر به جان هم بیفتند عدم امنیت ایجاد کنند یا یک وقتى به دست بیگانه بیفتد و بر علیه مملکت از آنها استفاده شود (صحیح است) این است که یکى از نقشه‌هاى ما حالا که در یک مبارزه ملى هستیم باید این باشد که هر چه زودتر عشایر در سر تا سر مملکت خلع سلاح بشوند. بنده خودم، طایفه‌اى به نام من هست ولى عرض می‌کنم آنهایى که وطن‌پرست هستند این فکر را تقویت می‌کنند. امروز همین آقایان، اینجا صحبت که شد آقاى قشقایى، آقاى خسرو قشقایى این صحبت را که می‌‌کردم این فکر را تأیید می‌‌کردند و می‌گفتند حتماً لازم است دولت این کار را بکند. این است که استدعا مى‌کنم (پور‌سرتیپ - جناب آقاى دکتر سنجابى بدون تبعیض بفرمایید) البته بدون تبعیض، استدعا مى‌کنم که اولاً این سؤالاتى که در ابتداى مذاکراتم

+++

کردم جواب بفرمایید و ثانیاً به این مسائل توجه بفرمایید.

نائب رئیس - آقاى وزیر کشور

وزیر کشور - در تاریخ 18 فروردین ماه سال جارى گزارشى از ژاندارمرى کل رسید که یک دستگاهى که فرستنده تعبیر شده بود، در مرز پیدا شده است. بلافاصله به مأمورین محلى ... (شمس قنات‌آبادى - آقاى دکتر صدیق ببخشید این فرستنده بود، یا فرستنده تعبیر شده بود؟) حالا عرض می‌کنم به مأمورین محلى دستور داده شد که این دستگاه را مورد رسیدگى و دقت قرار بدهند و کسانى که این دستگاه را پیدا کرده‌اند از آنها هم تحقیقات لازم بکنند و نتیجه را اعلام بدارند. بعد از مطالعاتى که وزارت دفاع ملى کرد به این نتیجه رسید که این دستگاه یک دستگاه هواسنج بود و بار دیگر خبر رسید که 3 دستگاه پیدا شده است. در این باب هم گزارشى از ژاندارمرى بود و وزارت کشور از وزارت دفاع ملى سؤال کرد آنها هم تحقیقاتى کردند و مطابق آنچه که شهربانى و ژاندارمرى تشخیص داده‌اند دستگاه فرستنده است فعلاً ضبط شده است و وزارت دفاع ملى در این باب مشغول مطالعه است نتیجه را ممکن است بعداً به عرض آقایان برسانم که این دستگاه‌ها چیست؟ راجع به سؤال دوم جناب آقاى دکتر سنجابى عرض کنم که (کریمى - از کجا آمده را نفرمودید؟) (شمس قنات‌آبادى - البته از هوا دیگر معلوم است) (خنده نمایندگان) عرض کردم که دستگاه‌ها را پیدا کرده‌اند (دکتر سنجابى - محققاً مال ایران نبوده) بنده وقتى می‌توانم بگویم که از هوا آمده است و یا کسانى آنها را به آنجا آورده‌اند که عینى باشد ولى چون موقعی که کسان معینى یا از هوا یا در زمین اینها را آنجا گذارده‌اند کسى مشهود نشده است نتیجه این است که بنده نمی‌توانم صراحتاً به آقا عرض کنم که از کجا به آنجا رسیده (مهندس زیرک‌زاده - اگر با چتر باشد چترش باید در آنجا باشد) مطابق علمى که ما داریم بنده مجاز نیستم به آقایان عرض کنم که این با چترباز است یا با وسایل هوایى ولى این شایعاتى است و در این شایعات با نظر تحقیق و بدون آن که حقیقتاً بخواهیم خارج از قاعده اظهار‌نظر بکنیم مطالعه کرده و خبر مى‌دهیم به هر حال نتیجه مطالعات وزارت دفاع ملى را راجع به دستگاه‌هایى که اخیراً پیدا شده است بنده بعداً ممکن است به عرض آقایان محترم برسانم. سؤال دوم جناب آقاى دکتر مربوط به اوضاع کردستان و اخبارى بوده است که به ایشان راجع به آنچه رسیده است محتاج به توضیح نیست که تحریکات خارج صد و پنجاه سال است که در این کشور هست و محتاج به تذکار هم نیست که این تحریکات در سال‌هاى اخیر شدت داشته و بعد از وقوع جنگ اخیر عوامل و ایادى بیگانه فرصت بیشترى پیدا کرده‌اند که موجبات اضطراب و اخلال افکار را فراهم کنند و بنده تردید نمى‌کنم در آنچه جناب آقاى دکتر فرمودند راجع به این که این ایادى گاه از بیگانگان بوده است و گاه بدبختانه از عده معدودى از کسانى که اغوا شده بودند (کریمى - مأمورین دولتند) و دست به خرابى و فساد دستگاه زده‌اند و این تباه‌کاری‌هاى آنها نتیجه‌اش گرفتاری‌هایى است که براى این مملکت در اوقات مختلف ایجاد شده اوضاع کردستان قبل از دولت جناب آقاى دکتر مصدق یک جریانات خاصى پیدا کرده است و همان طور که فرمودند افراد و اشخاصى در آنجا بوده‌اند که از جانب خارج و داخل تقویت می‌شده‌اند و بدبختانه شاید قسمت مهمى از سیاست بیگانگان به وسیله همین افراد در آنجا اجرا می‌شده ولى یک امر مسلم است بنده خیلى مسرور و مفتخر هستم که بیانات جناب آقاى دکتر سنجابى را که خود فرد ممتاز و وطن‌دوست و مطلع به تاریخ و اوضاع و احوال این مملکت و سیاست بین‌المللى هستند (بعضى از نمایندگان - صحیح است) در اینجا شنیدم و آن این است که جناب آقاى دکتر سنجابى که گذشته از مقام نمایندگى یک فرزند برومند سرزمین تاریخى ایران کردستان هستند در این جا مطالبشان از دو جهت براى بنده حجت است یکى این که یک ایرانى واقف به مواقف و مآثر و افتخارات مملکت صحبت کرده است و دیگر این که یک فردى از آن سرزمین مطالبى در وطن‌پرستى مردم کردستان بیان کرده است و به حکم اهل البیت ادرى بما فى ا‌لبیت ایشان البته مطالب‌شان درباره فداکارى مردم کردستان و وطن‌دوستى آنها و آن مراتب نادر آن سرزمین براى این که از اقوام تاریخى نه قبل از تاریخ از اقوام تاریخى که مفاخرشان زیب صفحات تاریخ است مادها هستند و مادها همه از سرزمین کردستان پیدا شدند و مردم کرد یک علاقه و بستگى و فداکارى همیشه نسبت به سرزمین خودشان و مملکت باستانى خودشان ایران داشته‌اند (نریمان - آن سرزمین همین سرزمین ایران است) وطن‌پرستى افراد ایل چه در کردستان و چه در عشایر و ایلات دیگر مورد اختلاف نیست حساب چند تن معدود را نباید حکمى قرار داد براى عامه مردم و کافه مردم عشیره‌اى (پور‌سرتیپ - آن چند تن نه عشیره‌اى هستند نه ایرانى) به ظاهر ایرانى هستند و خود این افراد شک نیست همان طور که اشاره می‌فرمودند و نام بعضى از آنها را بردند در میان ایلات هست مورد اختلاف نیست ولى دولت اولاً از اعمال آنها بى‌خبر نیست و ثانیاً از اوضاع کردستان به قدر کافى اطلاع دارد و بنده به طور خصوصى خدمت جناب آقاى دکتر چند بار مطالبى عرض کردم و از خود ایشان هم که واقف به اوضاع آنجا هستند سؤالاتى کردم و حتى در مقام مشورت از ایشان براى چاره‌جویى سؤالاتى کردم تحریکات انفرادى را به هر حال آقایان باید مطمئن باشند که از سیاست عمومى و اوضاع عمومى محل باید جدا کرد (صحیح است) بنده با وزارت دفاع ملى و ستاد ارتش در این باب چند بار با اطلاع جناب آقاى نخست‌وزیر کمیسیونى در وزارت کشور کرده‌ام و از جناب آقاى دکتر سنجابى خواهش خواهم کرد که در این کمیسیون‌ها تشریف بیاورند و نظر خود را به ما اعلام کنند و در چاره‌جویى با ما شرکت کنند براى این که چگونه این‏ افراد را نه جماعت را چون خطرى از جانب جماعات ایل و عشیره یعنى ایرانى‌ها به هیچ وجه نیست افراد را باید با آمرشان زیر‌نظر بگیریم، محدود کنیم و بعد از به دست آوردن مدارک لازم آنها را تحت‌ تعقیب قرار بدهیم و اقداماتى شدید به موجب مقررات قانون درباره آنها اجرا و اعمال کنیم راجع به خلع سلاح در قسمت کردستان و سایر ایلات با کمال تأسف باید عرض کنم که اگر اسلحه به افراد ایل داده شده براى مقاصد و منظورهاى معینى بود که اجمالاً جناب آقاى دکتر به آنها اشاره کردند (پور‌سرتیپ - براى ایجاد نا‌امنى) و مورد قبول بنده است ولى البته خلع سلاح باید با تدبیر و مطالعه و به موقع خود صورت بگیرد و این کار منظور نظر دولت جناب آقاى دکتر مصدق هست و امیدوار هستیم که در این مسئله هم به موقع خود از نظر آقایانى که در این مسائل وقوف دارند و در مجلس شوراى ملى تشریف دارند استفاده کنیم و راجع به آنچه که درباره وقایع در مرز عراق و ایران بود باید عرض کنم که شایعاتى وجود داشته است ولى تا آنجا که بنده اطلاع دارم وزارت دفاع ملى هم اطلاع دارد باید عرض کنم که از جانب مردم عراق و دولت عراق که دولت دوست و برادر و همسایه ماست تاکنون مدرکى و خبر موثقى که دلالت بر اخلال افکار و زحمت آنها در میان ایلات باشد به هیچ وجه به ما نرسیده است و در این باب شاید جناب آقاى وزیر امور خارجه هم اگر مقتضى بدانند مطالبى اگر باشد با اطلاعاتى که دارند البته به عرض آقایان محترم خواهند رسانید.

نائب رئیس - آقاى وزیر امور خارجه فرمایشى دارید بفرمایید.

وزیر امور خارجه - بنده از این فرصت استفاده می‌کنم چون جناب آقاى دکتر سنجابى با کمال علاقمندى و وطن‌پرستى که دارند اشاره به وضع و اوضاع مرزى ایران کردند. بنده لازم می‌دانم که چند کلمه‌اى به عرض آقایان برسانم که اتفاقاً دیروز هم در جلسه مصاحبه مطبوعاتى توضیحاتى به مطبوعات داده‌ام. آقاى وزیر مختار و کاردار عراق که دیروز آمده بودند درباره بعضى مسائل صحبت بکنند بنده ضمن صحبت به ایشان عرض کردم که ملت و دولت ایران در این موقع حساس به روش همسایگان خود کمال اهمیت را می‌دهد و امروز ما خوب می‌توانیم بفهمیم که همسایه‌هاى ما در این الفاظ و عبارات دیپلماسى که به کار مى‌برند تا چه حد صدق می‌کند (صحیح است) دولت و ملت ایران همیشه یک روابط بسیار صمیمانه‌اى با دولت و ملت عراق داشته است و آن را حفظ کرده است و حتى این را بنده به ایشان تذکر دادم که در بسیارى موارد افکار عمومى نسبت به مسائل مورد توجه از ما جداً خواسته است که مطالب معوقه را روشن بکنیم و هر چه زودتر تکلیف اینها را روشن کنیم (پارسا - ولى این دوستى همیشه یک‌جانبه بوده این دوستى از جانب ما بوده است) ولى دولت ایران از نظر مصالحى که در پیش داشته همیشه سعى کرده که طورى عمل بکند که به این روابط صمیمانه و قدیمى ما هیچ گونه خللى وارد نشود مخصوصاً به طورى که جناب آقاى دکتر سنجابى هم تذکر دادند گزارش‌هایى به دولت رسیده بود که تحریکاتى در مرز ایران و عراق اتفاق افتاد و حتى بعضى از خبرگزارى‌ها گفتند که نیروهایى در مرز ایران و عراق متمرکز شده است البته در این موقع حساس افکار عمومى ایران کمال علاقه را دارد که دولت به این مطلب با مراقبت مخصوص توجه کند ولى این نکته را هم نباید فراموش کرد که همان عواملى که نمی‌خواهند ممالک شرقى رشد پیدا کنند همیشه سعى کرده‌اند که از تشتت و اختلاف این ممالک استفاده کنند و هر چیز کوچکى را بزرگ کرده‌اند که این ممالک به روى هم پنجه بزنند ما با همسایگان مخصوصاً ممالک هم‌کیش و ممالکى که با ما روابط دیرینه دارند هیچ وقت احساس این که اینها بیگانه هستند اینها در سر حد ایران قرار گرفته‌اند هیچ وقت همچو احساسى در بین ملت ایران نبوده است خاصه نسبت به عراق که ملت مسلمان ایران همیشه آنجا را یک سرزمین مقدسى براى خودش تلقى کرده است و تلقى مى‌کند بنده به آقاى وزیر مختار عراق عرض کردم که این مطالبى را که به جنابعالى می‌گویم بدانید که این از نظر صحبت‌هاى معمولى که مى‌نشینند دیپلمات‌ها با هم مى‌کنند نیست این حقیقتى است که امروز ملت ایران انتظار دارد که دولت شما با کمال توجه به مرزهاى ایران نگاه کند و مخصوصاً توجه داشته باشد که اگر خداى ناکرده حادثه‌اى در آنجا اتفاق بیافتد این یکى از زخم‌هایى است که ملت ایران هیچ وقت فراموش نخواهد کرد (صحیح است) و بنده به جناب آقاى دکتر سنجابى هم عرض می‌کنم که دولت کمال توجه به این مسئله را دارد و در قسمت‌هایى که جناب آقاى وزیر کشور توضیح دادند البته مسائل داخلى آن مورد توجه است و اما در مسائل خارجى نظر دولت این است که با حفظ رعایت کمال دوستى همسایگان کوچکترین نقطه‌اى که در مرزهاى ایران پیش بیاید و گمان می‌کنم که همسایگان ایران چه در شمال و چه در سایر قسمت‌ها بدانند که سیاست بی‌طرفى کامل سیاستى که صمیمانه و صادقانه تعقیب می‌‌شود وجهه

+++

نظر حکومت ملى دکتر مصدق است و امیدوارم که این رویه متقابل را همسایگان ما هم در مورد ایران به کار برند (صحیح است - احسنت)

نائب رئیس - آقاى دکتر سنجابى فرمایشى دارید؟ (دکتر سنجابى - بلى خیلى مختصر) بفرمایید.

دکتر سنجابى - عرایض بنده مختصراست وبراى این که شایدآقایان بهترتوجه بفرماینددرمحل تریبون عرض می‌کنم درنتیجه این سؤال وجواب معلوم شدکه عرایضى که بنده عرض کردم واقعیت وحقیقت داشته است البته منظورم به هیچ وجه اعتراضى نسبت به دولت نبود بنده کمال علاقه و اعتماد را به دولت جناب آقاى دکتر مصدق دارم و خود بنده یکى از فداییان ثابت و پا‌ بر‌جاى ایشان بوده و هستم و در وطن‌پرستى و فعالیت ایشان و دولت ایشان به هیچ وجه تردیدى ندارم ولى بیان این مطالب در حضور نمایندگان محترم مجلس شوراى ملى براى این بود که بدانند یک جریاناتى هست و جلب توجه رسمى دولت در این مقام مجلس شده باشد لازم دانستم که متوجه باشند یک چنین تحریکاتى در سرحدات ما هست و باید دولت کمال مراقبت و مواظبت را داشته باشد جناب آقاى وزیر کشور تصدیق کردند که یک دستگاه‌هایى بوده است چند نکته در اینجا مسلم است یکى این که اینها محققاً از داخل ایران نبوده است بر فرض هم دستگاه هوا‌‌سنجى هم فکر کنیم بوده مسلماً از داخل ایران نیامده و در خود آن محل هم مسلماً سبز نشده کارخانه دستگاه هواسنج‌سازى در توى ایلات و عشایر نیست (پور‌سرتیپ - احتیاجى هم ندارند) و احتیاجى هم ندارند، پس محققاً اینها از خارج آمده است و تا آنجا هم که بنده اطلاع دارم بعضى از آنها دستگاه‌هایى بوده‌اند که با پاراشوت همراه بوده‌اند و این طور براى بنده مسلم است که از خارج به وسیله یک طیاره‌هایى فرستاده شده و یا از هوا رفته‌اند و بالاخره در یک نقطه‌هاى معینى پایین آمده‌اند اما آنها چه بوده است بنده اهل فن نیستم و آنها را ندیده‌ام ولى می‌دانم خالى از غرابت نیست که یک دستگاه‌هاى هوا‌سنجى از خارج بنده نمی‌دانم از کجا فرستاده باشند مخصوصاً در یک نقاط عشایرى معین به خصوصى پایین آمده باشد این نظر بنده کاملاً قابل اطمینان و اعتماد می‌تواند باشد (مهندس زیرک‌زاده - آقاى دکتر سنجابى هر شاگرد مدرسه‌اى می‌تواند بگوید یک دستگاه هواسنج چیست و یک دستگاه رسپتور چیست) در هر حال منظور بنده از این عرایض دولت عراق و ملت عراق نبود، بنده یقین دارم که ملت عراق احساسات دوستانه و صمیمى نسبت به ملت ایران دارد و یقین دارم دولتى هم که نماینده آن ملت باشد همین سیاست را نسبت به ما خواهد داشت اما بنده که نماینده مجلس هستم باید عرض کنم مبارزه‌اى که ملت ایران در این چند سال با سیاست استعمارى کرده است هنوز در بسیارى از کشورهاى خاورمیانه انجام نشده و در بعضى از این کشورها دستگاه‌هاى استعمارى به وسائل مختلف قدرت دارند و وسائل دارند آقایان می‌دانند که در عراق سیاست استعمارى حق داشتن نیروى هوایى دارد و فرودگاه‌هایى در اختیار آنهاست از این وسائل و قدرتى که دارد ممکن است سوء‌‌استفاده کند عمال جاسوسى که در داخل مملکت ما داشته‌اند و هنوز هم دارند در آنجا هم دارند و این تحریکات که در داخل مملکت ما روز به روز وسائل‌شان براى آنها محدود می‌‌شود ممکن است از خارج مملکت ما،‌ از خارج مرزهاى ما استفاده کنند و این تحریکات را بخواهند ایجاد کنند این است که هر قدر ما این وسائل را در داخله محدود کنیم باید توجه‌مان به مرزها بیشتر باشد نکته دیگرى که باز بنده باید عرض کنم خدمت آقایان و استدعا مى‌کنم توجه بفرمایند.

نائب رئیس - خیلى مختصر بفرمایید.

دکتر سنجابى - البته خیلى مختصر عرض مى‌کنم بعضى از مأمورین سابق وزارت دفاع ملى را بنده باید عرض کنم که مورد اعتماد مردم نبوده‌اند و تصور می‌شد که به یک صورت‌هایى انتخاب مى‌شوند براى این که یک سیاست‌ها و یک نقشه‌هایى در بعضى از نقاط در دست داشته باشند. این مطلبى را که بنده عرض می‌کنم نباید به افسران وطن‌پرست و ملى و با شهامت ایران بر بخورد مجلس شوراى ملى نمایندگان ملت به سرباز خودش، به افسر وطن‌پرست خودش کمال اعتماد و اطمینان و احترام را دارد (صحیح است) ما میل داریم که در بین آنها اشخاص مظنون و یا ضعیف نباشد که بشود یک وقتى از آنها بر علیه مصالح مملکت استفاده کنند. بنده به خاطر دارم که یک وقتى در استاندارى غرب چندین نفر از رؤساى ادارات بودند بنده اعتراض کردم که به چه مناسبت مأمورین دولت به تحریک و به دستور صریح یک مأمور بیگانه باید یک قسمت بزرگى از مملکت را به یک نفر قاچاقچى تسلیم کنند که منافع آن را ببرد. بنده الان جایش نیست که دقیق‌تر بگویم ولى پرونده‌اش هست و در موقع‌اش خواهم گفت وقتى من موضوع را گفتم فرمانده تیپ تحمل این موضوع را نکرد که من به یک بیگانه‌ای اعتراض کنم پا شد قهر کرد رفت بیرون این طور اشخاص نباید مأموریت داشته باشند به خصوص در این نقطه‌هاى حساس مؤثر مملکت (صحیح است) هنوز ممکن است این جور افسرها یا جزو یا ارشد در این نقطه‌ها باشند و نخواهند حقایق را بگویند و نخواهند آن مأموریت ملى را که به آنها ارجاع شده است و به آنها سپرده شده است به خوبى انجام دهند و بخواهند حقایق را لوث کنند دولت باید مراقب این جماعت باشد هر قدر مراقبت در این بابت شدیدتر باشد ایلات و عشایر و مردم وطن‌پرست امیدوارتر می‌‌شوند و آن افراد معدود خدمتگذار بیگانه که جنابعالى در اینجا فرمودید محدودتر خواهند شد و تذکر این عرایض فقط به این منظور بود.

نائب رئیس - به آقایان اعضاى کمیسیون بودجه اطلاع دهید که فوراً به مجلس بیایند آقاى گنجه‌اى‏

4- تقدیم دو فقره سؤال از وزارت راه و دارایى به وسیله آقاى گنجه‏

گنجه‌اى - بنده دو سؤال داشتم از وزارت راه و دارایى تقدیم مقام ریاست مى‌کنم که به جریان بیفتد.

5- تقدیم لایحه دو فورى دائر به اجازه تعقیب آقاى احمد قوام به وسیله آقاى وزیر دادگسترى‏

نائب رئیس - به دولت ابلاغ می‌‌شود چون به واسطه اهمیتى که موضوع پرداخت حقوق کارمندان دولت داشته است و کمیسیون بودجه مایل نبوده که این کار معوق بماند این است که با اجازه مجلس شوراى ملى کمیسیون بودجه را امروز صبح تشکیل داده‌اند و توضیحاتى از وزیر دارایى در این باب خواسته‌اند البته این اجازه استثنایى بوده است و عموماً کمیسیون‌هاى مجلس باید در ساعاتى غیر از ساعات جلسه علنى مجلس منعقد بشود حالا هم مجدداً از بنده اجازه گرفته‌اند و دیدم چون موضوع مربوط به کارکنان دولت است موافقت کردم که کمیسیون بودجه به کار خودش ادامه بدهد از طرف دیگر جناب آقاى لطفى اطلاع دارند که لایحه‌اى تقدیم به مجلس دادند اگر فوریت ندارد مرحمت کنند و اگر فوریت دارد بهتر است جلسه آینده مرحمت بفرمایند.

وزیر دادگسترى - دو فوریت دارد اجازه بفرمایید همین امروز تقدیم کنم‏.

نائب رئیس - بسته به تشخیص خود دولت است حالا یا جلسه بعد بفرمایید.

وزیر دادگسترى (آقاى لطفى) - لایحه‌اى است با قید دو فوریت که تقدیم می‌کنم چون من صدایم رسا نیست می‌دهم آقاى معاون بخوانند

(آقاى دکتر ملک‌اسمعیلى معاون وزارت دادگسترى لایحه را به شرح ذیل قرائت نمودند)

مجلس شوراى ملى: در وقایعى که از 27 تیر تا سى‌ام تیر 1331 در تهران و ولایات اتفاق افتاده تعقیب و تحقیقات از آقاى احمد قوام مورد لزوم و ضرورى است لذا اجازه تعقیب مشارالیه را با تصویب ماده واحده ذیل از مجلس شوراى ملى به قید دو فوریت درخواست مى‌نماید.

ماده واحده - مجلس شوراى ملى به وزارت دادگسترى اجازه می‌دهد که نسبت به وقایع 27 تا سى‌ام تیر 1331 آقاى احمد قوام را مورد تعقیب قانونى قرار دهد.

نخست‌وزیر - دکتر محمد مصدق.

وزیر دادگسترى - لطفى‏.

نائب رئیس - فوریت اول لایحه مطرح است ولى چون موضوع عادى نیست و چیز بى‌سابقه‌اى است که به مجلس آمده باید با قوانین تطبیق کند و به نظر بنده برای طرح این ماده واحده لازم است که قبلاً در اطاق هیئت رئیسه هم دولت و هم چند نفر از آقایان تشریف بیاورند براى مشورت چون اشکالى بین ماده پیشنهادى دولت و مواد مربوط به قانون محاکمه وزراء در ظاهر دیده می‌‌شود و ممکن است که این جور نباشد براى همین کار فعلاً ده دقیقه تنفس اعلام مى‌کنیم‏.

(یک ساعت بعد از ظهر جلسه به عنوان تنفس تعطیل و یک ساعت و سه ربع بعد از ظهر مجدداً تشکیل گردید)

6- طرح و تصویب دو فوریت لایحه اجازه تعقیب آقاى احمد قوام‏

نائب رئیس - ماده واحده قرائت می‌‌شود (به شرح زیر قرائت شد).

در وقایعى که از 27 تیر تا سى‌ام تیر 1331 در تهران و ولایات اتفاق افتاده تعقیب و تحقیقات از آقاى احمد قوام مورد لزوم و ضرورى است لذا اجازه تعقیب مشارالیه با ماده واحده ذیل از مجلس شوراى ملى به قید دو فوریت درخواست مى‌نماید.

ماده واحده - مجلس شوراى ملى به وزارت دادگسترى اجازه می‌دهد که نسبت به وقایع 27 تا سى‌ام تیر ماه 1331 آقاى احمد قوام را مورد تعقیب قانونى قرار دهد.

نخست‌وزیر - دکتر محمد مصدق.

وزیر دادگسترى - لطفى‏.

نائب رئیس - فوریت اول ماده واحده تقدیمى دولت مطرح است مخالفى نیست آقاى حائرى زاده.

حائرى‌زاده - مجلس جایى است که باید اصول را همیشه آنجا محترم شمرد خواه به نفع زید باشد خواه به نفع عمرو باشد فرق نمی‌کند صلب مصونیت یک وکیل یا اجازه تعقیب یک وزیر یک تشریفاتى در قانون براى آن پیش‌بینى شده اینها هم در دنیا روى فلسفه‌اى بوده وزیر دشمن زیاد پیدا مى‌کند وکیل براى این که مطلبى را مدلل بکند مجبور است که استدلال بکند ممکن است به زلف یار بر بخورد اگر یک تشریفاتى براى تعقیب آنها نباشد و همین طور با قید دو فوریت و فى‌المجلس روى احساسات یک تصمیمى گرفته شود این یک سابقه‌اى خواهد بود که براى بعدهاى مملکت خوب نیست (صحیح است) من در مجلس نبودم آن وقت‌هایى که شاه سابق بود و سلب مصونیت در مجلس از وکلا و اجازه تعقیب براى وزرا مى‌گرفتند ولى خیال مى‌کنم و آنچه شنیدم در آن موقع تشریفات ظاهرى رعایت می‌شد این آقایان وکلا عوض نمى‌شوند مسلک و فکر و رویه‌شان تا دو روز دیگر عوض نخواهد شد اگر یک حسن ظنى دارند و اگر سوء‌ظنى دارند چرا ما تشریفات را از بین ببریم (کریمى - فرار مى‌کند) اگر بنا بود فرار کند این سه ماه فرار مى‌کرد (کریمى - مصونیت داشته است) اگر بنا بود فرار کند این سه ماه فرار مى‌کرد خودش فرار نمى‌کند اگر کسى بخواهد فرار کند دولت فرارش می‌دهد

+++

اگر دولت نخواهد نمى‌تواند فرار کند (کریمى - رفقایش فرارش می‌دهند) این است که من معتقدم که فوریت اولش را اگر آقایان رأى می‌دهند مانعى ندارد ولى برود به کمیسیون دادگسترى بعد بیاید اینجا که ما تشریفاتش را انجام داده باشیم و کارى بر‌خلاف اصول نکرده باشیم این عقیده بنده است (کریمى - این اصول پدر مملکت را در‌آورد) اگر اصول نباشد ما و شما هم نمى‌توانیم اینجا زندگى بکینم.

نائب رئیس - آقاى اخگر موافقید بفرمایید.

اخگر - این مطالب خیلى روشن است قیامى واقع شد و مجلس شوراى ملى آن را قیام ملى تشخیص داد مسبب وقوع این قیام آقاى احمد قوام بود در همین مجلس به همین عنوان با قید فوریت رأى داده شد که اموال آقاى قوام را توقیف کنند (حاج سید‌جوادى - چون مفسد فى‌الارض است) چون مفسد فى‌الارض است حالا دولت پیشنهاد می‌کند که چون وزیر و وکیل مصونیت دارند مجلس اجازه بدهد که این شخص را تعقیب کنند و اگر نظرى و اشکالى باشد راجع به قانون محاکمه وزرا آن هم با دقت که ملاحظه شد آن قانون براى موقعى که است که یکى از مجلسین بخواهند وزیرى را تعقیب کنند ولى راجع به این که دولت بخواهد چنین پیشنهادى بکند قانونى وجود ندارد، منعى وجود ندارد و همان طورى که همیشه در لوایح وقتى دو فوریت تقاضا می‌‌شود موجب سلب تشریفات می‌‌شود همین طور هم وقتى دولت یک لایحه‌اى با دو فوریت مى‌آورد باید موجب سلب همان تشریفات بشود این خیلى عجیب است که ما طرح مى‌کنیم مأمورینى که امر یک آمرى را اجرا کرده‌اند تحت تعقیب قرار گیرند ولى وقتى گفته مى‌شود که همان آمر تحت تعقیب قرار بگیرد بگوییم که نه این تشریفات لازم دارد و باید برود به کمیسیون عرایض و اینها همان طورى که راجع به مسببین در همان لایحه طرح شده است و همه مى‌دانند و به حد اشباع هم رسیده است که این شخص مسبب بوده است و مجلس هم 3 فوریت آن را تصویب کرد که به جاى او حالا یک طرح دیگرى تقدیم شده و هیچ اشکالى در این نیست که این لایحه دولت دو فوریتش تصویب شود و بلکه ما یک پیشنهادى کردیم که فى‌المجلس مطرح شود.

نائب رئیس - بنابراین نسبت به فوریت اول ماده واحده پیشنهادى دولت رأى مى‌گیریم آقایانى که موافقند قیام کنند (اغلب برخاستند) تصویب شد. فوریت دوم مطرح است، آقاى امامى اهرى.

امامى اهرى - وقت گذشته و بنده نمی‌خواهم زیاد وقت آقایان را اشغال کنم ولى آقایانى که دوره 15 تشریف داشتند در نظر دارند بنده در یک فراکسیونى بودم که حداکثر مخالفت را هم آن فراکسیون و هم خود بنده با آقاى قوام انجام دادیم اما چون علاقه‌مند به اصول هستم اینجا امروز وظیفه اخلاقى و وجدانى خودم می‌دانم که نظر خود را به صورت مخالفت با فوریت عرض کنم همان‌ طور که جناب آقاى حائرى‌زاده فرمودند تا اصول مراعات نشود از طرف مجلس، نمى‌شود مردم را وادار کرد که احترام قائل بشوند به قانون و مقررات و تصمیمات متخذه از طرف مجلس و فلسفه و منطق این که تعقیب وزیر با نخست‌وزیر را موکول به اجازه مجلس کرده همان طوری که فرمودند موضوعات جنبه سیاسى پیدا می‌کند و نخست‌وزیر یا وزیر دشمنانى در خلال عمل دارند حالا ما وارد این بحث نمی‌‌شویم من و رفقاى بنده جداً معتقدیم که مسببین واقعه سى‌ام تیر تعقیب شوند اما آقایان اجازه بفرمایید که رعایت اصول به عمل بیاید اعلام جرم بشود دلایل اعلام بشود مطابق مقررات کمیسیون مربوط ارجاع بشود و کورکورانه بدون تحقیق عمل نشود این اجازه‌اى که از طرف آقایان داده می‌‌شود مبنى بر تعقیب نخست‌وزیر یا احمد قوام من کارى ندارم ولى باید روى دلایل و مدارک باشد (حاج سید‌جوادى - دلایل کافى است) بنده هم قبول دارم ولى محکمه قبل از رسیدگى درباره یک قاتل با این که جرم مشهود بوده حکم صادر نمى‌کند.

(اخگر - این اجازه تعقیب است نگفتیم مجازاتش کنند)

اجازه بدهید آقا سلب مصونیت است همان طوری که از یک وکیلى سلب مصونیت می‌‌شود شما از یک نخست‌وزیرى سلب مصونیت می‌کنید و حقوقى دارد مطابق قانون که آن حقوق را از او سلب می‌کنید این امر باید مستند به یک دلایل و مدارک و انجام یک تشریفات باشد (اخگر - جرم مشهود است و دلیل نمی‌خواهد) جنابعالى وارد در مراحل قضایى بوده‌اید جرم مشهود را هم می‌برند در محکمه و به او اعلام جرم مى‌کنند اگر انکار کرد دلایلش را مى‌گویند چه بسا ممکن است باز قلب ماهیت بشود. در هر حال آقا رأى بدهید بنده فقط تقاضایم این است اصول را رعایت بفرمایید و تشریفات را انجام بدهید ولو با کمال سرعت، با کمال فوریت انجام بشود والا ممکن است بعداً مجلس مورد طعن قرار بگیرد.

نریمان - این اصول براى حفظ هیئت حاکمه فاسد است اینها اصول نیست‏.

حاج سید‌جوادى - براى ضعفا اصول رعایت نمی‌‌شود براى گردن کلفت‌ها باید رعایت شود.

نائب رئیس - آقاى شمس قنات‌آبادى‏

شمس قنات‌آبادى - خوشبختانه آقایان مخالف و موافق با فوریت دلایل مخالفتشان مراعات اصول است یعنى جناب آقاى حائرى‌زاده و جناب آقاى امامى اهرى که مخالف بودند با فوریت این لایحه پیشنهادى هر دو متکى به اصول شدند البته احترام به اصل و حفظ اصل خودش هم یک اصلى است که مورد تصدیق همه عقلا و منصفین دنیاست اما باید دید چه اصلى مهم‌تر از اصل دیگر است این مطلبى است که باید رویش صحبت بشود که چه اصلى بیشتر سعادت و حق اجتماع را حفظ می‌کند باید بهش توجه بشود آن وقت اصول اهم در مقابل اصول مهم معین و مشخص می‌‌شود این که آقایان فرمودند وزراء داراى یک مصونیت‌هایى هستند که تعقیب آنها باید از یک مجراى خاصى باشد اتفاقاً در جلسه‌اى که بعد از تنفس شد و قانون محاکمه وزرا مطالعه شد نتیجه به این جا رسید که اگر وزرا بخواهند از طریق مجلس تعقیب شوند باید آن طریق و راه طى شود و در آن قانونى که معروف به قانون محاکمه وزرا است دلیل و بینه و برهان و حتى اصلى وجود نداشت که اگر بخواهد دولت یک لایحه‌اى بیاورد به مجلس براى تعقیب یک وزیر و یک نخست‌وزیر سابق منع باشد علاوه قانون دیگرى هم پیدا نشد که دولت حق ندارد که یک لایحه بیاورد به مجلس براى تعقیب یک وزیر و یک نخست‌وزیر با قید دو فوریت علاوه بر این آقایان نمایندگان دولت یک لایحه‌اى آورده با قید دو فوریت براى این که یک کسى که یک وقتى وزیر بوده، نخست‌وزیربوده و یک جنایات مسلمى کرده این را تعقیبش بکند، تحقیق ازش بکند، سؤال ازش بکند، این جنایاتى که شده است چرا شده ما توى همین مملکت با وجود همین مجلس و با وجود همین آقایانى که اغلب اینجا تشریف دارند اینجا وزرا را گرفتند حبس‌شان هم کردند پدر صاحب‌شان را هم در‌آوردند، هیچ کس هم هیچ چیز نگفت. این مصونیت یک وزیر آن قدر کش‌دار نیست که اگر بخواهند تحت تعقیب‌اش قرار بدهند و بگیرندش به جایى بر‌بخورد. خود قوام‌السلطنه به حق یا نا‌حق - من وارد این مطلب نمی‌شوم که حق بوده یا ناحق بوده - وزراى سابق را گرفت و حتى وزیر کابینه خودش را هم گرفت این بحث‌ها و این مصونیت‌ها و این اصل‌ها اصلاً عنوان نشد. این از نظر قانون و صورت قانونى اما یک اصلى است که بر تمام اصول حکومت می‌کند و آن اصل اراده و خواست ملت است مگر ما در مقابل یک قضیه بغرنج قرار گرفته‌ایم، مگر ما در مقابل یک معما قرار گرفته‌ایم این یک مطلبى است خیلى ساده من یکى از تأسفاتم این است که چرا تازه بعد از این مدت امروز دولت به این فکر افتاده است امروز لایحه آورده است که احمد قوام را تعقیب کند. چرا این کار نباید زودتر از هر کارى شروع بشود حالا هم که آورده دستش درد نکند این عمل باید دو ماه پیشتر صورت گرفته می‌شد، دو ماه پیشتر باید مسببین واقعه جانگذار سى‌ام تیر محاکمه بشوند، مجازات بشوند، آقا اصل سعادت و حقوق ملت از نظر وجدان و فطرت و عقل بشریت بر تمام اصول حکومت می‌کند. به حکم این اصل است که یک وقتى محاکم انقلابى تشکیل مى‌شود و عناصرى که این قانون‌ها مخلوق فکر من و شماست و راهى براى مجازات آنها معین نکرده است مردمان باوجدان و با انصاف عناصرى را می‌گیرند دارشان می‌زنند این اصل اسمش اصل سعادت بشر است، اصل حفظ حقوق جامعه انسانیت است نسبت به این اصل غیر از این که ما منع قانون نداریم علاوه بر این این اصل هم بر تمام اصول حکومت می‌کند. امروز قوام و سایر مسببین سى‌ام تیر را بگیرند بهتر از فردا است علاوه ما دیدیم خیلى وزرا را گرفتند نه مجلس حرف زد نه نمایندگان مجلس به اتکاى اصل آمد دولت تازه آمد یک طرحى آورده و پیشنهادى کرده و می‌گوید که به اتکاى این طرح شما تصویب کنید من می‌روم این وزیر را می‌گیرم فقط یک چیزش را حذف کرده که نرود به کمیسیون و امروز و فردا نشود و بالاخره اجرا بشود. مطلب دیگرى نبوده است نگفته است مجلس حق ندارد اظهار‌نظر بکند یا مجلس حق ندارد سلب مصونیت از احمد قوام بکند گفته است اجازه بدهید من این را تعقیب کنم علاوه بر این من براى اطلاع ملت ایران عرض می‌کنم که ما ده نفر از رفقا امضا کرده‌ایم که این لایحه همین امروز و فى‌المجلس مطرح بشود آیین‌نامه را هم مطالعه کردیم و دیدیم که حق داریم یک همچو پیشنهادى بکنیم پیشنهاد این است: مقام محترم ریاست مجلس شوراى ملى ما امضا‌کنندگان زیر پیشنهاد می‌کنیم که لایحه دولت درباره تعقیب احمد قوام فى‌المجلس تصویب شود، بنده امضا کردم، آقاى نریمان امضا کردند، آقاى کریمى، آقاى حاج سیدجوادى، آقاى سید باقر جلالى، آقاى دکتر سنجابى، آقاى زیرک‌زاده، آقاى زهرى، آقاى اخگر، آقاى بقایى. خواستم عرض کنم که آقایان رفقا 5 نفر دیگر که امضاء کنند این مطلب امروز کارش تمام می‌‌شود و انشاء‌الله دولت اقدام می‌کند و امروز هم قوام را مى‌گیرد.

نائب رئیس - رأى می‌گیریم به فوریت دوم آقایانى که با فوریت دوم این لایحه موافقت دارند قیام فرمایند (اغلب برخاستند) تصویب شد بنابراین ماده واحده چاپ می‌‌شود و توزیع خواهد شد در جلسه بعد مطرح می‌‌شود.

قنات‌آبادى - پیشنهاد فى‌المجلس شد.

نائب رئیس - آن پیشنهاد هنوز به بنده نرسیده و به علاوه امضاى آن کافى نیست‏.

7- اعلام تصویب صورت مجلس‏

نائب رئیس - توجه بفرمایید چون در موقعى که صورت جلسه قبل مطرح بود عده براى رأى کافى نبود حالا بنده از موقع استفاده می‌کنم و اعلام می‌کنم که صورت جلسه قبل تصویب شد.

8- تعیین موقع و دستور جلسه بعد ختم جلسه‏

نائب رئیس - جلسه را ختم می‌کنیم جلسه آینده روز یکشنبه سه ساعت قبل از ظهر خواهد بود. دستور هم همین طرح‏

(مجلس دو ساعت و ده دقیقه بعد از ظهر ختم شد)

نائب رئیس مجلس شوراى ملى - احمد رضوى‏

+++                       

Parameter:294771!model&5137!print -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)