29 مرداد 1396 11:38:26
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16

جلسه: 150 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز یکشنبه پنجم خرداد ماه 1330  

فهرست مطالب:

1 - تصویب صورت مجلس

2 - بیانات قبل از دستور - آقایان: امینی - موقر - حمیدیه .

3 -طرح و خاتمه مذاکره در لایحه اعتبار ادامه مبارزه با ملخ

4 - تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقای معاون نخست وزیر

5 - معرفی آقای مهندس زیرک‌زاده به معاونت وزارت اقتصاد ملی به وسیله آقای وزیر اقتصاد ملی .

6 - اخذ رأی و تصویب لایحه اجازه پرداخت حقوق و هزینه کل کشور بابت اردیبهشت 1330

7 -تقدیم لایحه انتخابات مستشاران دیوان محاسبات به وسیله آقای معاون وزارت دارایی

8 - تقدیم یک فقره لایحه مستمری به وسیله آقای معاون نخست وزیر

9 - طرح لایحه تمدید حکومت نظامی در چند نقطه خوزستان

10 - تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه.


مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏16

 

 

جلسه: 150

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز یکشنبه پنجم خرداد ماه 1330

 

فهرست مطالب:

1 - تصویب صورت مجلس

2 - بیانات قبل از دستور - آقایان: امینی - موقر - حمیدیه .

3 -طرح و خاتمه مذاکره در لایحه اعتبار ادامه مبارزه با ملخ

4 - تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقای معاون نخست وزیر

5 - معرفی آقای مهندس زیرک‌زاده به معاونت وزارت اقتصاد ملی به وسیله آقای وزیر اقتصاد ملی .

6 - اخذ رأی و تصویب لایحه اجازه پرداخت حقوق و هزینه کل کشور بابت اردیبهشت 1330

7 -تقدیم لایحه انتخابات مستشاران دیوان محاسبات به وسیله آقای معاون وزارت دارایی

8 - تقدیم یک فقره لایحه مستمری به وسیله آقای معاون نخست وزیر

9 - طرح لایحه تمدید حکومت نظامی در چند نقطه خوزستان

10 - تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه.

 

مجلس دو ساعت و ربع قبل از ظهر به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید.

1 - تصویب صورت مجلس‏

رئیس - صورت غایبین جلسه گذشته قرائت مى‌شود.

(به شرح ذیل قرائت شد)

غایبین با اجازه - آقایان: پالیزى- شکرایى، صفوى، دکتر علوى، بهادرى، مرتضى حکمت، ملک‌مدنى، فقیه‌زاده، دکتر طبا، شهاب خسروانى، عباس اسلامى، عماد تربتى، دکتر شایگان، خزیمه علم‏

غایبین بى‌اجازه - آقایان: خاکباز:، محمود محمودى، قبادیان، منصف، نصرتیان، قهرمان، سالار سنندجى، تولیت، ابتهاج، اقبال، رضوى، پیراسته، شیبانى، طباطبایى، جواد مسعودى، شوشترى‏

دیر‌آمدگان با اجازه - آقایان: حسین مکى یک ساعت، اردلان یک ساعت، اللهیارصالح یک ساعت و نیم، دکتر معظمى یک ساعت، اسکندرى یک ساعت و نیم، دکتر طاهرى دو ساعت، دکتر امامى 30 دقیقه‏

دیر‌آمدگان بى‌اجازه - آقایان: هراتى یک ساعت، حسن اکبر یک ساعت، ابریشم‌کار یک ساعت و نیم، محمدعلى مسعودى 30 دقیقه، زنگنه 30 دقیقه، دکتر مصباح‌زاده یک ساعت برومند یک ساعت.

رئیس - آقاى نورالدین امامى بفرمایید.

نورالدین امامى - عرض بنده راجع به ساعت جلسات است، چند جلسه ساعت 9 مرتب زنگ زده شد ولى این جلسه به علت این که عده آقایان کم بود زنگ را نیم ساعت دیر‌تر زدند استدعا می‌کنم مقام ریاست تأکید بفرمایند که از جلسه بعد ساعت 9 زنگ زده خواهد شد و آیین‌نامه اجرا خواهد شد.

رئیس - این مربوط به صورت مجلس نبود آقاى صدرزاده نسبت به صورت مجلس نظرى دارید بفرمایید.

صدرزاده - در بیانات جلسه گذشته بنده اشتباهات چاپى هست اصلاح مى‌کنم می‌دهم به تندنویسى.

رئیس - بسیار خوب دیگر نظرى نیست (اظهارى نشد) صورت مجلس تصویب شد.

2 - بیانات قبل از دستور - آقایان: امینى - موقر - حمیدیه

رئیس - چند نفر از آقایان تقاضاى نطق قبل از دستور کرده‌اند. آقاى شیبانى‏

شیبانى - بنده وقتم را به آقاى امینى می‌دهم.

رئیس - آقاى امینى بفرمایید.

امینى - بنده از جناب آقاى شیبانى متشکرم که اظهار لطف فرمودند و اجازه دادند که بنده به جاى ایشان چند کلمه صحبت کنم، مطلبى که مى‌خواستم به عرض آقایان برسانم باز مربوط به کنفرانس بین‌المجالس است که دعو‌تنامه این کنفرانس براى ماه سپتامبر در اسلامبول در کاخ پلدیز براى مجلس رسیده است چندى قبل جناب آقاى تدین سناتور محترم در جلسه سنا اشاره کردند که در مسافرت‌شان به لندن اعضاى مجلس شورای ملى و مجلس سناى لندن تقاضا کرده بودند که ایران هم در آن کنفرانس شرکت کند آقاى لرد استانس کیت شخصاً شرحى نوشته بودند به آقاى تقى‌زاده و تصدیق کرده بودند براى این که عرض کنم که انجمن یا اتحادیه بین‌المجالس یک اتحادیه آزادى است که به هیچ دسته و یا هیچ بلوک یا هیچ باندى بستگى ندارد اتحادیه‌اى است صد در صد آزاد که کلیه نمایندگان مجالس دنیا مى‌توانند اعم از این که از هر حزب و دسته‌اى باشند در آنجا شرکت کنند کما این که در جلسه اخیر دوبلن از 30 مجلس در آنجا شرکت کردند و جایى است که از هر کشورى مى‌توانند در آنجا شرکت کنند بنده می‌خواستم مخصوصاً از آقایان استدعا کنم اشخاصی که داوطلب باشند داوطلبى خودشان را به هیئت رئیسه اطلاع دهند که با توافق هیئت رئیسه چند نفرى البته با خرج خودشان مى‌توانند بروند چون نه مجلس اعتبارى دارد و نه این که مى‌توان به دولت تحمیل کرد و البته نمایندگان محترمى ‌که به زبان‌هاى انگلیسى و فرانسه آشنایى داشته باشند تسهیل بزرگى خواهد بود چون به این دو زبان صحبت می‌شود دعوت‌نامه و موضوع کنفرانس و جزئیات آن چاپ شده از دفتر کنفرانس در ژنو براى بنده رسیده است که در هیئت رئیسه مى‌گذارم یا در کمیسیون خارجه و یا در کارپردازى که هر یک از آقایان مى‌توانند مراجعه کنند و به میزان کافى هست که در اختیار آقایان گذاشته شود بنده در این قسمت تأکید مى‌کنم که لطفاً هر یک از آقایان که فرصت دارند و این کنفرانس بیش از 6 روز در استانبول نخواهد بود قدم رنجه فرمایند و شرکت بکنند موضوع دیگرى که خواستم عرض کنم راجع به موضوعات داخلى است

+++

این سؤال‌هایى که از دولت می‌شود و نظامنامه مى‌گوید دولت موظف است در ظرف هفت روز جواب بدهند این براى این است که مطالب روز از بین نرود یعنى آن روز وقتى که از دولت سؤال کردیم که چرا گرد « د. د. ت » فقط براى تهران و حومه مصرف می‌شود (صحیح است) و سؤال کردیم از جناب آقاى دکتر مصدق که آیا این مربوط به این است که اهالى تهران افتخار نمایندگى اول تهران را به ایشان داده‌اند در دولت ایشان این عمل بشود و آیا توجه نفرمودند که ایران تنها تهران نیست و مخصوصاً به نقاط مالاریا‌خیز که در درجه اول شمال است توجه مى‌فرمایند؟ (صدرزاده- و جنوب) و جنوب منظور ما این بود که فوراً باید توجه بشود جواب این سؤالات از طرف دولت داده بشود و جلوگیرى بشود از بى‌عدالتى و بى‌انصافى نسبت به کلیه امور مملکت و فعلاً هم بنده این سؤال را تکرار مى‌کنم خواهش می‌کنم که آقاى معاون نخست وزیر که اینجا تشریف دارند جواب بدهند سؤال براى این است که مطالب مورد ابتلا را متذکر بشویم پس سؤالات آقایان نمایندگان باید در اسرع وقت جواب داده شود و البته این جواب خیلى مختصر و کوتاه خواهد بود همان طورى که سؤال کوتاه خواهد بوداعم از این که ما یک جلسه‌اى قرار بدهیم براى این کار یا ندهیم به نظر بنده باید به دولت بگویید که آقایان خارج از نوبت مى‌آیند اجازه بگیرند و جواب سؤالات را بدهند این جواب و سؤال براى اشاره نیست و در جراید هم ثبت نمی‌شود شاید متجاوز از 200 سؤال در مجلس هست وقتى که وقت این سؤالات گذشت بنده چه احتیاجى دارم که در ماه پائیز آقاى نخست وزیر یا آقاى معاون نخست وزیر بیایند جواب بدهند که در فلان جا « د. د. ت » پاشیده شده یا نشده (صحیح است) یا در کجا ما مشغولیم این دیگر به درد من نمى‌خورد (فرامرزى - گرد « د. د. ت » که مالک نیست از تهران به همه جا برسد) بلى مثلاً مطلب از دست رفت عرض کنم مطالب دیگرى که بنده سؤال کردم و هنوز اقدامات کافى راجع به آن نشده است اگر چه در بانک کشاورزى نمایندگان گیلان مشغول هستند که یک کمک‌هایى به رودبار بشود و نسبت به صدماتى که به درخت‌هاى زیتون ‏

خورده است در این قسمت اقدام خواهند کرد نظر بنده این است که آقاى معاون نخست وزیر مخصوصاً دستور مؤکدى بدهند که در این مسائل بانک کشاورزى طبق مقررات و آیین‌نامه خودش اقدام کند موضوع ملخ که این ایام زیاد مورد بحث هست و باید البته عموم نمایندگان توجه کنند این امر باعث شده است که یادداشتى آقاى ناظرزاده داده‌اند که مى‌خواهم آن را به اطلاع آقایان برسانم، « طبق اطلاعات واصله از کرمان در هفته گذشته دسته‌هاى ملخ فراوانى به کرمان هجوم آورده ولى خوشبختانه در اثر وزیدن بادهاى شدید متفرق شده اما اهالى نگرانند و اگر مثل چند ماه پیش در مبارزه با هم تأخیر و تعلل شود ممکن است محصول اغلب نقاط استان هشتم از بین برود و خسارات و صدمه جبران‌ناپذیر به کشاورزان تهیدست آن حدود که پس از سال‌ها خشک‌سالى امسال به واسطه باران‌هاى نافع محصول‌شان نسبتاً خوب است وارد آید.

بنابراین در عین حال که باید دقیقاً به حساب چهار میلیون اعتبار سابق رسیدگى شود و اگر مأمورینى در کار خود تعلل و سهل‌انگارى یا حیف و میل کرده‌اند شدیداً تعقیب و مجازات شوند شایسته نیست که در موقع مبارزه از تصویب اعتبارى که وزارت کشاورزى درخواست کرده براى رسیدگى به حساب سابق خوددارى شود زیرا موقع مبارزه مى‌گذرد و میلیون‌ها به مردم بدبخت زیان می‌رسد و بهانه‌اى هم به دست مأمورین می‌افتد که در موقع ضرورى اعتبار لازم تصویب نشده بود که بتوان مبارزه کرد.

به این جهت بنده معتقدم که با در نظر گرفتن محصولى که در معرض خطر قرار دارد و لزوم مبارزه فورى و رفع نگرانى مردم اعتبارى که وزارت کشاورزى تقاضا دارد تصویب گردد منتها براى رسیدگى به حساب اعتبارات سابق و دقت در صرف اعتبار جدید نیز اقدامات و پیش‌بینی‌هاى لازم منظور گردد.

از طرفى قسمتى هم هجوم ملخ به عمارلو باعث نگرانى نماینده محترم قزوین شده است عمارلو اسماً در حومه گیلان واقع شده و در قسمتى به لاهیجان مربوط است ولى عملاً گویا براى مبارزه با ملخ در حومه شهرستان قزوین است و به هر صورت باید به عمارلو هم توجه بفرمایید آقاى هدایتى هم تقاضا فرموده‌اند که سن در بلوک غر خسارت زیادى وارد کرده است و شایسته است که آقاى وزیر کشاورزى توجه بفرمایند (مهدى ارباب - خواهش می‌کنم راجع به خاش هم بفرمایید) (فرامرزى - در این قسمت ما راضى هستیم خیلى خوب کار کرده‌اند) بنده می‌ترسم که در اینجا فقط مأمور خواندن یادداشت آقایان باشم‏.

رئیس - آقاى موقر بفرمایید.

موقر - بنده خوش‌وقتم به اطلاع نمایندگان محترم برسانم که پس از جلب موافقت دانشگاه تهران در تأسیس آموزشگاه عالى بهدارى در اهواز که انشاء‌الله مقدمه تأسیس دانشگاه خوزستان است جناب آقاى وزیر راه نیز موافقت نمود که چند اطاق از بیمارستان مجلل و باشکوه راه‌آهن اهواز را فعلاً به منظور تسریع و تسهیل در تأسیس آموزشگاه عالى بهدارى به اختیار دانشگاه بگذارند.

بنابراین بودجه آموزشگاه از طرف دانشگاه تأمین است و وزارت راه نیز اطاق‌هاى لازم به اختیار آموزشگاه مى‌گذارد همچنین وزارت بهدارى مکلف است که در صورت تأسیس آموزشگاه بیمارستان‌هاى تابعه خود در اهواز به اختیار آموزشگاه واگذار کند می‌ماند وسایل آن هم چون شرکت سابق نفت متقبل شده در صورت تأسیس آموزشگاه یا دانشکده پزشکى در اهواز لوازم آزمایشگاه آن را تأمین کند دراین موقع که به حمدالله صنعت نفت ملى شده است و الحمدلله این توفیق بزرگ حاصل شده است به طریق اولى دولت باید با طیب خاطر در تهیه لوازم آموزشگاه تسریع کند و هر چه زودتر این امر انجام شود دراینجا بنده لازم می‌دانم با عرض تشکر از مساعدت آقاى بوشهرى وزیر راه که چند اطاق به اختیار آموزشگاه مى‌گذارد تذکر دهم که احیاى شهر قدیمى اهواز ساخته و پرداخته مرحوم حاجى معین بوشهرى پدر آقاى بوشهرى است که خدمات بزرگى کرده‌اند در حقیقت اهواز در این اواخر وجود نداشت اهواز که قبل از ادوار اسلامى از بلاد معظم ایران باستان بود در ادوار اسلامى نیز عظمت خود را حفظ کرده بود ولى در این اواخر به طورى رو به اضمحلال رفته بود که بیش از چند کپر بوریایى اثرى از آن باقى نمانده بود مرحوم حاجى معین بوشهرى و مرحوم نظام‌السلطنه مافى در زمان ناصرالدین شاه در صدد احیاى این شهر فراموش شده برآمدند و به همین مناسبت نام آن را ناصرى گذاشتند و در زمان رضا شاه کبیر بود که مجدداً اهواز نام باستانى خود را به دست آورد.

پس همین طور که مرحوم حاجى معین بوشهرى سهم بزرگى در احیا شهر اهواز دارند انشاء‌الله آقاى بوشهرى نیز کمک مؤثرى در احیاى دانشگاه عظیم باستانى جندى‌شاپور در خوزستان مبذول خواهند داشت و این موضوع را تعقیب می‌فرمایند حتماً دانشجویان خوزستان از مژده تأسیس آموزشگاه عالى بهدارى فوق‌العاده خوشحال هستند و نامه‌ها و تلگرافات تشکرآمیزى از توجهات دانشگاه مخابره کرده و می‌کنند و امیدوارم وزارت فرهنگ که بیش از دیگران باید علاقمند به تأسیس دانشگاه در خوزستان باشد بذل توجه بیشترى بنماید و موجبات کار را فراهم بیاورند که در سال تحصیلى امسال آموزشگاه آنجا تأسیس بشود همچنین لازم می‌دانم از موقع استفاده نموده شکایات و مشکلات دبیران و آموزگاران خوزستان را به عرض نمایندگان محترم برسانم که معلوم مى‌شود نسبت به آنها یک قدرى بی‌عدالتى مى‌شود به این معنى که آموزگاران معمولاً مزایایى دارند اگر غیر محاى باشند ولى آموزگاران غیر محلى که در خود اهواز استخدام می‌شوند از این مزایا محروم هستند و می‌شود گفت یک بام و دو هوا است به این ترتیب که آموزگاران غیر محلى که از تهران به آنجا می‌روند و در اهواز استخدام شده‌اند و امتیازاتى براى آنها قایل می‌شوند اما اگر در اهواز استخدام بشوند آن مزایا را درباره آنها قایل نمی‌شوند و محروم می‌مانند به علاوه کسانى که داراى گواهینامه متوسطه نیستند در ماه 1500 ریال حقوق مى‌دهند و به دانشجوى دانشسرا ماهى 1470 ریال حقوق مى‌دهند و از طرف دیگر شرکت‌هاى بازرگانى این دیپلمه‌هاى دانشسرا را با ماهى 4800 ریال استخدام مى‌کنند یعنى بیش از 3 برابر حقوقى که فرهنگ به آموزگاران مى‌دهند و این موجب مى‌شود که آنها حتى‌الامکان وارد کار فرهنگ نشوند و کار فرهنگ خوزستان ناقص می‌ماند، آموزگاران انتظار دارند ماده 14 آیین‌نامه مربوط به قانون تعلیمات عمومى به این طریق اصلاح شود آقاى دکتر فاطمى توجه بفرمایید « کلیه آموزگاران غیر محلى که در محل استخدام می‌شوند باید مشمول دریافت مزایا باشند » به طورى که آقایان می‌دانید چندى است که براى تأمین رفاهیت کارمندان و کارگران وسایل تهیه خانه آنها فراهم شده و به همین مناسبت کوى کارگران، کوى کارمندان، کوى افسران تأسیس شده است ولى تا به حال به نام فرهنگیان کویى تأسیس نشده است در اهواز که اراضى اطراف شهر خالصه بود مثل تمام اراضى از بین رفت و لوطی‌خور شد رئیس فرهنگ اهواز که مرد بسیار لایقى بود 51 هزار متر از اراضى اطراف اهواز را براى فرهنگیان در نظر گرفت و مى‌خواهند آنجا را بشکل کوى فرهنگیان در بیاورند و انتظار دارند که شرکت بیمه همین طور که در تهران اقدام کرده براى تسهیل این امر به آنها نیز مساعدت کند ضمناً آقاى مرتضویان به نمایندگى کارگران مسجد‌سلیمان، هفت‌گل و لالى و نفت سفید که عده آنها بالغ بر بیست هزار نفر است به تهران آمده براى این که وعده هایى که دولت براى آسایش آنها داده بود عملى کند این مرد به اعتماد قول دولت و موقعیتى که در محل دارد موجب شد که در مسجد سلیمان آرامش برقرار بشور با این که کارگران خیلى عصبانى بودند و نتیجه آن عصبانیت بود که در آبادان منجر به قتل و جرح شد ولى این مرد کارى کرد و اقدامى‌کرد که آنها را تشویق به سکوت و آرامش نموده و اعتصاب را شکستند و به کار

+++

خود مشغول شدند ( دکتر راجى - اسم آن نماینده را مى‌دانید؟) عرض کردم. مرتضوى این مرد امروز به تهران آمده است و از دولت می‌خواهد آن وعده‌هایى که داده شده است به عمل بیاید مثلاً یکی از تقاضاهایى که که خیلى مهم است این است که اداره کار خوزستان در این موقع حساس رئیس ندارد انتظار دارند رئیس آنجا زودتر انتخاب شود تا حقوق آنها را حفظ کند ( دکتر راجى - رئیس کار دارد ولى عوضش نکردند) کیست؟ (دکتر راجى- رامتین) بنا بود مأمورین خودشان عوض بشوند این سیاست کلى دولت است بنده نسبت به آن حرفى ندارم این موضوع چون دولت تصمیم گرفته است کلیه مأمورین اعم از لشگرى و کشورى عالى و دانى را مى‌خواهند استثنایى قائل نشود و آن امر موجب شده که فعلاً آن پست هم بلامتصدى شده است و تقاضا مى‌کنم هر چه زودتر دولت در این موضوع اقدام کند و سرپرستى براى اداره کار خوزستان معین نمایند ضمناً بنده مى‌خواهم از شهردارى تهران تشکر کنم که اقدام بسیار عالى به عمل آورده‌اند در نصب مجسمه مرحوم ملک‌المتکلمین که از شهداى صدر مشروطیت ایران بودند که خدمات بزرگى به ایران ‏کردند و می‌خواهم پیشنهاد کنم براى یادگارى باقى شهداى مشروطیت یک سرى تمبر چاپ بکند که در روز جشن مشروطیت به این وسیله از سایر شهداى مشروطیت قدردانى بشود در خاتمه مى‌خواستم به عرض آقایان برسانم که به منظور اصلاح و بهبود خوزستان جمعیتى به نام جمعیت عمران تشکیل شده است که این جمعیت با همکارى خوزستانیان کارهایى که در خوزستان می‌بایستى بشود و نشده تعقیب کنند مثلاً با این که خوزستان درآمدى که از لحاظ مالیات به دولت و مرکز مى‌دهد بیش‌تر از تمام استان‌ها است با این وصف از کمک سازمان برنامه مستفیض نشده ( سالار بهزادى - کجا شده؟) و مى‌شود گفت که خوزستان محروم مانده خوزستان از سازمان برنامه هیچ کمک نگرفته در صورتی که خوزستان با آن وضعیتى که شما مى‌دانید درآمدى که از آنجا حاصل مى‌شود و مقتضى است ده یک آن را به مردم آنجا بدهند (دکتر راجى - ده دو) ده دو بدهند هر چه بدهند حاضریم راجع به عمران و آبادى خوزستان اول باید دست ظلم را کوتاه کرد چون لازمه اصلاح و عمران اول بسط عدل و عدالت در عین حال این جمعیت درصدد هستند اکنون کارى که مى‌شود ریشه این ظلم و تعدى کنده شود و عدالت جایگزین آن باشد به طورى که موجبات رفاه حال مردم آنجا فراهم شود (انشاء‌الله)

رئیس - آقاى حمیدیه بفرمایید.

حمیدیه - بنده خیلى متأسفم از این که پشت این تریبون یک واقعه اسفناکى را به عرض نمایندگان محترم برسانم.‏

طبق تلگراف مورخ سوم خرداد ماه آقاى اکبر فرماندار شهرستان مراغه در شب دوم خرداد بازار بناب که از بخش‌هاى مهم شهرستان مراغه است دچار حریق گشته و در حدود دو میلیون تومان خسارت به اصناف و کسبه وارد شده است اهالى بناب عموماً مردمان متدین و شاه‌دوست و میهن‌پرست می‌باشند و اکثراً وضع مالى ایشان خوب نبوده و وقوع این حادثه غیر مترقبه موجب کمال تأسف و تأثر است مى‌خواهم به عرض نمایندگان محترم برسانم که اگر کمک و مساعدت‌هاى فورى درباره حریق‌زدگان به عمل نیاید سالیان دراز وضع اقتصادى این بخش مهم دچار فلاکت خواهد بود به این وسیله توجهات ذات ملوکانه و دولت جناب آقاى دکتر مصدق و شیر و خورشید سرخ و سازمان خدمات شاهنشاهى را به وضع رقت‌بار حریق‌زدگان بناب جلب و تقاضا نمایم هر چه زودتر با اقدامات فورى و پرداخت وام‌هاى طویل‌المدت و کمک‌هاى ممکنه خسارت وارده اهالى را ترمیم کنند (صحیح است) از فرصت استفاده نموده نظر جناب آقاى وزیر بهدارى و جناب آقاى وزیر فرهنگ را به نواقص بهداشت و فرهنگ شهرستان مراغه معطوف و تمنا کنم بپیشنهادات و گزارشات مأمورین مربوطه توجه بیش‌ترى مبذول و با رفع احتیاجات ضرورى اهالى شهرستان مزبور را امیدوار فرمایند در ضمن کشت توتون که در سال‌هاى پیش در دهات مراغه معمول بوده و کمک مؤثرى به اقتصادیات شهرستان مزبور و بالا رفتن سطح زندگى زارعین مى‌کرد متأسفانه در سال‌هاى اخیر روى چه اصلى از طرف اداره کل دخانیات کشت آن قدغن شده با مراجعات مکرر به آقاى کاتوزیان نتوانستیم موافقت ایشان را به مستدعیات زارعین جلب نمایم از جناب آقاى وزیر دارایى تقاضا دارم به این موضوع حیاتى نیز توجه و اجازه کشت توتون را صادر نمایند در خاتمه عین تلگراف را جهت اقدام لازم تقدیم مقام ریاست می‌نمایم.

یادداشتى آقاى کشاورز‌صدر فرستاده‌اند که می‌خوانم،

« در این موقع که شهردارى به جبران فداکارى‌هاى مرحوم ملک‌المتکلمین در راه آزادى مشروطیت مجسمه آن مرحوم را نصب نموده است اقتضاء دارد نمایندگان محترم جان‌فشانى آن مرحوم را به یاد بیاورند و از شهردارى قدردانى نمایند و شنیده‌ام نمایندگان محترم آذربایجان به قراری که جناب آقاى گنجه فرمودند در مقام این هستند که به نام قدردانى مجسمه مرحوم سردارین را تهیه و در پارک تهران نصب نمایند و این اقدام شایسته تقدیر خواهد بود و همگى وظیفه داریم کمک نماییم.

3 - طرح و خاتمه مذاکره در لایحه اعتبار ادامه ملخ

رئیس - وارد دستور مى‌شویم در جلسه پیش پیشنهاد کفایت مذاکرات راجع به اعتبار دفع ملخ داده شده است مخالف هم صحبت کرده حالا باید رأى گرفت رأى گرفته می‌شود.

پیشنهاد کفایت مذاکرات آقایانى که موافقند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد پیشنهادات قرائت می‌شود. پیشنهاد مى‌کنم تبصره ذیل به ماده واحده اضافه شود.

تبصره - از اعتبار فوق خرید وسایل نقلیه و اتومبیل ممنوع است، نورالدین امامى.

رئیس - آقاى امامى.

نورالدین امامى - یکى از معایب بزرگ مملکت ما زیادى قانون و عدم اجراى قانون است، وقتى که آن لایحه چهار میلیون تومان را براى دفع ملخ دولت‌هاى سابق آوردند بنده آن موقع هم عین این پیشنهاد را اینجا کردم و گفتم که مقدار کثیرى از آن چهار میلیون کادیلاک خریدارى خواهد شد و آقایان در خیابان‌هاى تهران سوار خواهند شد، آقاى وزیر دارایى وقت آمد پشت تریبون و گفت که ما وسایل نقلیه غیر از چند تا جیپ چیز دیگرى نخواهیم خرید و من اینجا قول مى‌دهم و این موضوع در صورت مجلس هست و مذاکرات مجلس شاهد این عمل است چند روز قبل جناب آقاى وزیر کشاورزى این لایحه را که آورده بودند مطابق صورت مخارج معلوم شد در حدود چهارصد و چند هزار تومان وسایل نقلیه خریدارى شده این وسایل نقلیه چهارصد و چند هزار تومان جیپ خریدارى نشده اگر جیپ خریده بودند، ده تا جیپ هم خریده بودند هر کدام بیش از ده هزار تومان نمی‌شد اگر هشت تا جیپ هم مى‌خریدند این قدر پولش نمى‌شد آن موقع چون آقاى وزیر دارایى قول دادند پیشنهاد خودم را پس گرفتم حالا هم من به آقایان قول می‌دهم این سه میلیون تومان اقلاً یک میلیون تومان صرف وسایل نقلیه خواهد شد و ضمناً خواستم آقاى وزیر کشاورزى تشریف بیاورند اینجا و بگویند که این اشخاصى که رفته‌اند براى دفع ملخ‌ها همه این اشخاص فنى بوده‌اند؟ اگر چنین مطلبى را بفرمایند من اشخاصى را حاضر هستم اینجا اسم ببرم که یکیش فنى نیست همه اش مدیر کل و رئیس بودند که رفته‌اند آنجا فقط براى این که فوق‌العاده بگیرند (یک نفر از نمایندگان - آقا کار کرده‌اند) فنى باید کار کند، مهندس باید کار کند، متخصص باید کار کند نه امثال من و آقاى تیمورتاش استدعا مى‌کنم این را آقایان توجه بفرمایند این سه میلیون هم باز نصفش صرف فوق‌العاده و وسایل نقلیه خواهد شد و نصفش هم وسط راه حیف و میل خواهد شد و براى منظور کشاورزى و دفع ملخ خرج نخواهد شد.

رئیس - آقاى وزیر کشاورزى بفرمایید.

وزیر کشاورزى - عرض کنم حضور آقا مبارزه با ملخ لازمه‌اش این اتومبیل جیپ و کامیونت و این چیزها است براى حمل سم گنجاله سبوس و این که می‌فرمایید چهارصد هزار تومان یا بیشتر و اینها خریدند اتومبیل‌هاى بارى و جیپ بوده براى حمل و نقل ( نورالدین امامى - سوارى نخریدند؟) اجازه بفرمایید توضیح عرض کنم اینها را هم وسط زمستان در آن موقع خریدند و با وجود این که در آن موقع خریدند، جناب آقاى وزیر جنگ حاضرند مى‌دانند که صد کامیون و کامیونت و اتومبیل‌هاى بار ارتش به ما کمک کرد به اضافه سازمان برنامه هم اتومبیل و جیپ و کامیونت به ما دادند تا ما توانستیم با این وسایل حمل و نقل لوازم مبارزه را به محل ببریم و مبارزه کنیم و آقایان مطلع باشید که کار وزارت کشاورزى یک کار خاصى است یعنى مأمورین وزارت کشاورزى باید همیشه در صحرا باشند وسایل نقلیه کافى در اختیار داشته باشند اگر وسایل نقلیه امروز ما کافى نیست از وزارت جنگ به ما کمک کردند و در آتیه باید آقایان این نکته را در نظر داشته باشید که اگر بخواهید در ایران تمام مأمورین وزارت کشاورزى شما مشغول فعالیت باشند باید وسیله نقلیه به آنها بدهید که حتى چند طیاره تخصیص بدهید براى وزارت کشاورزى که مأمورین ما بتوانند با سرعت کار کنند و عمل کنند و گزارش بدهند و سرعت عمل داشته باشد و این که آقا فرمودید یک مقدارى از این پول‌ها صرف هزینه سفر و فوق‌العاده مى‌شود ( نورالدین امامى - فوق‌العاده مأمورین غیر فنى) این را هم عرض می‌کنم، مأموریتى که قبل از عید یعنى قبل از وزارت بنده مأمور بودم در ولایات بنده آن روز خدمت آقایان عرض کردم (در حدود صد و شصت و چند نفر بودند از مهندس و بر مهندس همه رقم بنده که آمدند) یک مأمورین فوق‌العاده با اختیار تام به شیراز فرستادم و از آقاى مهندس زاهدى و آقاى دکتر اسفندیارى را فرستادم به کرمان سه نفر چرا این سه نفر را فرستادند؟ براى این که یک تشنجى در اداره آنجا بود و

+++

اخلال کرده بودند چهار نفر به کرمان فرستادم چون اعضاى آنجا خیلى کم بود یک نفر فرستادم به سیستان به خوزستان یک نفر هم نفرستادیم یک نفر هم فرستادیم به سیستان یعنى به بیرجند من از وقتى که آمدم در حدود چهار پنج نفر از اینجا فرستادم آقاى دواچى را فرستادیم رفت به خوزستان براى پذیرایى طیارات آمریکایى با دو نفر مترجم انگلیسى‌دان ملاحظه فرمودید در حدود ده دوازده نفر از تهران از مأمورین خوب و صاحب‌منصبان ارشد وزارت کشاورزى را فرستادیم اما دیگر بنده مأمورى نفرستادم و این را هم عرض مى‌کنم که مأمورینى که در ولایات بوده‌اند خیلى خوب انجام وظیفه کرده‌اند این که گفته مى‌شود فوق‌العاده زیاد داده شده است این به واسطه تردد مأمورین بوده است هى باید از این نقطه به آن نقطه بروند و در این حرکت باید فوق‌العاده بگیرند و این فوق‌العاده‌ها هم آن قدر زائد نشده که به نظر آقایان می‌رسد اما در خصوص این سه میلیون که فرمودید که کادیلاک ممکن است خریدارى شود بنده قول مى‌دهم که نگذارم در وزارت کشاورزى از این گونه ولخرجی‌ها بشود و الان هم که اینجا هستم مشغول جلوگیرى از هر گونه ولخرجى و تفریط‌کارى هستیم (صحیح است) حالا از این اعتبار مى‌فرمایند اتومبیل نخریم ابداً اتومبیل نمى‌خریم (نورالدین امامى - پیشنهاد را قبول بفرمایید) وزارت جنگ الان هر چه اتومبیل بخواهیم مى‌دهد، صد کامیون داده‌اند و باز هر چه اتومبیل بخواهیم می‌دهند چه داعى داریم که اتومبیل بخریم.‏

رئیس - پیشنهادتان را پس گرفتید؟

نورالدین امامى - خیر خود آقاى وزیر کشاورزى پیشنهاد را قبول کردند و گفتند نمى‌خرند حالا رأى بگیرید.

رئیس - آقاى ملک‌مدنى‏

ملک‌مدنى - اصولاً نظر آقاى نورالدین امامى صحیح است و این اعتبارى که داده مى‌شود براى مبارزه دفع آفات نباید حیف و میل شود این اصل کلى است و به نظر بنده مورد نظر آقاى وزیر کشاورزى هم هست و خود آقاى وزیر کشاورزى اینجا تأیید کردند بنده که خواستم اینجا به نام مخالف پیشنهاد جنابعالى عرض بکنم نظرم این نبود که مخالفت با پیشنهاد جنابعالى کرده باشم بلکه خواستم یک توضیحى بدهم که یک قدرى این موضوع به نظر بنده اهمیت دارد مجلس شوراى ملى باید توجه به این کار کشاورزى داشته باشد توجه بفرمایید که سال پیش بود که ما صد میلیون تومان غله از خارج خریدارى کردیم آوردیم براى مملکت، در امور کشاورزى اگر از موضوع آفات جلوگیرى نشود باز همان سرنوشت سابق را پیدا مى‌کنیم امسال هم یک سالى است که آقایان مى‌دانند در اغلب نقاط کشور خشکسالى است این مطلبى است که گمان نمی‌کنم مورد تردید باشد چون بنده خودم در این کار کشاورزى وارد هستم لازم است که توضیج بدهم که ما بایستى به این مطلب کشاورزى و زراعت و بهبود اوضاع و احوال کشاورزان توجه بکنیم و خوشبختانه آقاى فرمند وزیر کشاورزى را همه مى‌شناسیم که مرد پاک و درست و جدى هستند باید هم وظیفه‌شان را انجام بدهند، چند روز پیش آقاى معدل تلگراف‌هایى از فارس نشان دادند که همه اظهار تشکر و رضایت کرده بودند از مبارزه‌ای که برای دفع ملخ در آنجا شده بود بنده امیدوارم که آقاى وزیر کشاورزى به این تذکرات آقاى نورالدین امامى‌ که همیشه تذکرات ایشان از نظر خیر و صلاح بوده است توجه بفرمایند و البته سعى کنند که این خرج‌هاى بیهوده نشود شما که خودتان وکیل بودید مثل ما و از پشت این تریبون مطالبى فرمودید و یک بیانات خیلى حاد و تند هم مى‌کردید خوب خودتان امروز وزیر هستید این کار را بکنید که از یک حیف و میل‌هایی که می‌شود جلوگیرى بفرمایید و یقیناً هم مجلس امثال جنابعالى را که نظر خیر و صلاح دارید همیشه تقویت می‌کند.

رئیس - رأى گرفته می‌شود به پیشنهاد آقاى نورالدین امامى‏

نمایندگان - پیشنهاد را بخوانید.

( مجدداً به شرح زیر قرائت شد)

تبصره - از اعتبار فوق خرید وسایل نقلیه و اتومبیل ممنوع است.‏

نورالدین امامى‏

رئیس - رأى گرفته می‌شود به آن پیشنهاد آقایانی که موافقند قیام فرمایند (اغلب برخاستند) تصویب شد پیشنهاد دیگرى قرائت مى‌شود.

( به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد مى‌کنم پرداخت هزینه و اعتبار هیئت مأمور دفع ملخ بلوچستان مقدم و فورى قرار گیرد.

مهدى ارباب‏

رئیس - آقاى مهدى ارباب‏

مهدى ارباب - پیشنهادى که بنده تقدیم کردم خواستم براى یک مرتبه اقلاً بیست درصد تعدیل در یک کارى از کارهاى مملکت به عمل آمده باشد بلوچستان که فکر نمى‌شود در آتیه کانون تولید ملخ براى ایران خواهدبود تقریباً می‌توان گفت امور دفع ملخ آنجا در مرحله آخر در نظر وزارت کشاورزى قرار گرفته است الان تلگرافات زیادى می‌رسد که در خاش حتى درخت‌ها را ملخ‌ها دارند از بین می‌برند و وسایل نیست اما در سایر جاها وسایل به حد کافى هست با اهتمامى‌ که مردم آنجا می‌کنند خود و عائله‌شان همه در همکارى با مأمورین دفع ملخ هیچ مضایقه ندارند در آنجا وسایل نیست پول نیست دستگاه‌ها همه معطل و معوق عمل دفع ملخ هم بایستى فورى انجام بگیرد این بود که بنده تقاضا کردم و انشاء‌الله آقاى وزیر کشاورزى موافقت بفرمایند از این اعتبار اقلاً سهم این را زودتر از سایر جاها حواله بدهند بلکه سایر قسمت‌هاى کشور هم از خطر در آتیه مصون بمانند.

رئیس - آقاى وزیر کشاورزى‏

وزیر کشاورزى - لازم نیست که رأى گرفته بشود بنده قول می‌دهم به آقا که بلوچستان و خراسان زودتر حواله بشود.

کشاورز‌ صدر - همه جا آقا

مهدى ارباب - بنده قبول کردم چون قولتان خیلى درست است قبول کردم و پس مى‌گیرم.‏

وزیر کشاورزى - دو کلمه عرض می‌کنم این که بنده به آقا قول دادم براى این است که سابقه به کار آنجا دارم الان هجوم سخت ملخ به همین ناحیه است که به طرف خراسان می‌اید ما هم باید قواى خود را متوجه کنیم به طرفى که هجوم بیش‌تر است این است که آقایان نگرانى نداشته باشند (احسنت)

مهدى ارباب - بسیار خوب‏

رئیس - پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود:

( به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم مجلس شورای ملى‏

چون در چند بلوک قزوین ملخ بروز کرده و به محصول زیان وارد می‌کند پیشنهاد می‌کنم از اعتبار مزبور مبلغى صرف مبارزه با دفع ملخ در بلوکات قزوین شود.

فقیه‌زاده.

رئیس - آقاى فقیه‌زاده‏

فقیه‌زاده - استدعا می‌کنم یک قدرى توجه کنید آقایان در فروردین ماه که بنده از تعطیل استفاده کرده بودم و به حوزه انتخابیه خود، قزوین رفته بودم تلگرافى از جناب آقاى فرمند وزیر کشاورزى دریافت کردم که عین آن تلگراف را جناب آقاى صاحب‌جمع هم دریافت کرده بودند، ایشان تلگراف کرده بودند که مى‌گویند ملخ در عمارلو بروز کرده تحقیق کنید و اطلاع بدهید نظر مبارکتان هست؟ (وزیر کشاورزى - صحیح است حتى تقاضاى تحقیق کافى هم کردم) بنده هم تحقیقات کافى کردم به جناب آقاى فرمند تلگرافاً اطلاع دادم که آنچه که به عرض عالى رسانیده‌اند صحیح است و بایستى با این ملخ مبارزه بشود متأسفانه پریروز که قزوین بودم دیدم این ملخ عیناً سرایت کرده به بلوک قاقازان قزوین که سر راه رشت است نامه‌اى که به بنده نوشته‌اند براى اطلاع جنابعالى می‌خوانم اصل نامه را به کشاورزى قزوین و به اداره دارایى قزوین نوشته‌اند می‌نویسد:

« اداره کشاورزى قزوین ملاحظه خواهد فرمود هجوم ملخ سیل‌آسا، ملخ بومى در بلوکات قاقازان نه تنها اثری از محصول بلکه از علف چمنزار آن باقى نگذاشته است و نخواهد گذاشت »

این را عیناً می‌دهم خدمت حضرتعالى، این بود که بنده پیشنهاد کردم مبلغى از این اعتبار در قزوین صرف مبارزه بشود البته آقا قبول خواهید فرمود که رفع نگرانى از مالکین و زارعین قزوین بشود.

وزیر کشاورزى - اجازه می‌فرمایید به آقا شفاهاً قول می‌دهم که براى آنجا هم اقدامى بشود.

فقیه‌زاده – به اعتماد این قول آقاى وزیر کشاورزى پس مى‌گیرم.‏

رئیس - بسیار خوب پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود:

( به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد مى‌کنم تبصره زیر اضافه شود.

وزارت کشاورزى موظف است که صورت جزء مخارج چهار میلیون مصوب سابق را در ظرف یک ماه و سه میلیون فعلى را در ظرف دو ماه به کمیسیون بودجه مجلس شوراى ملى تقدیم نماید- دکتر کاسمى.

رئیس - آقاى دکتر کاسمى‏

دکتر کاسمى - این پیشنهاد را با موافقت خود جناب آقاى وزیر کشاورزى تقدیم کرده‌ام براى این که مجلس شوراى ملى از دادن اعتبار وحشت ندارد تنها نگرانى و وحشت از این است که پولى که تصویب می‌کند به مصرف حقیقى خودش نرسد تمام نگرانى این است، آن چهار میلیون که خرج شد ما نمی‌دانیم چه جور خرج شد این سه میلیون هم می‌دهیم نمی‌دانیم چه جور خرج می‌شود در صورتى که این صورت را بدهند کمیسیون بودجه مجلس شورای ملى مطلع خواهد شد که آیا پول به مصرف دفع ملخ رسیده است یا به مصرف خرید وسایط نقلیه و امثال اینها بنده چهار میلیون اول را یک ماه و سه میلیون فعلى را در ظرف دو ماه نوشته‌ام (عده‌اى از نمایندگان - کم است) حالا اگر موافقت می‌فرمایید این را سه ماه می‌کنم (صفایى - نسبت به اعتبار گذشته که وقت نمى‌خواهد صورت را از حسابدارى مى‌گیرند می‌دهند) چهار میلیون اول را در ظرف یک ماه گذاشتم براى این که تنها باید صورت بدهند (وزیر کشاورزى- اولى را دوماه و دومى را سه ماه بکنید) خیلى خوب آن چهار میلیون را دو ماه و این سه میلیون فعلى را در ظرف 3 ماه صورتش را بدهید.

+++

وزیر کشاورزى - مانعى ندارد.

رئیس - آقاى وزیر کشاورزى‏

وزیر کشاورزى - البته وکلا باید نظارت در اعمال وزارتخانه‌ها داشته باشند که بدانند در وزارتخانه‌ها چه جور عمل می‌شود.

امینى - این بر‌خلاف اصل است وقتى خرجى مى‌شود به دیوان محاسبات باید برود چرا قبول می‌کند آقاى وزیر کشاورزى آنچه خرج می‌کند به دیوان محاسبات باید صورت بدهید این بر‌خلاف اصل است.‏

فرامرزى - صحیح است بر‌خلاف اصل است‏.

رئیس - این چه خلافى دارد که اگر به کمیسیون صورتى از خرج بدهند چه عیبى دارد؟

امینى - مخارجى که در کشور می‌شود براى تفریغ بودجه کشور باید به دیوان محاسبات برود که نمایندگانش هم از مجلس انتخاب شده‌اند.

رئیس - صورت خرج مى‌گویند بدهند.

فرامرزى - پس مال فرهنگ هم همین طور است مال وزارت جنگ هم همین طور است.

رئیس - مخالف اصل نیست هر وقت صورت مخارجى را کمیسیون و مجلس خواست باید بدهند هیچ تردیدى هم ندارد شما مخالفید آقاى مهدوى بفرمایید.

فرامرزى - من هم مخالف هستم.

مهدوى - بنده اصولاً مخالف این هستم که در مجلس آقایان نمایندگان یک تنقیداتى بفرمایند بدون مدرک و دلیل در این مملکت آنچه قضیه پولى و مالى پیش می‌آمد نظر بر این است که بیاییم اینجا تنقید بکنیم به عقیده بنده نماینده صحبت و مذاکره‌اش غیر از اشخاص عادى است ما نظارت داریم در کلیه دخل و خرج مملکت هر موقع که نماینده‌اى بخواهد در درخرج یک وزارتخانه‌اى نظارت کند تصور نمى‌کنم که هیچ وزیرى مانع کنترل او در خرج بشود ولى به نظر بنده بهتر این است که نماینده قبلاً دقت‌هاى لازم، مطالعات کافى را در امر خرج بکند و بعد بیاید دستش را بگذارد روى یک خرج‌هایى که بر‌خلاف مقررات شده آن وقت نماینده اختیار دارد که اعلام جرم هم بکند (صحیح است) آن وقت اگر کمیسیون هم تشخیص داد که اعلام جرم وارد است می‌آید به مجلس و بعد هم قابل تعقیب مى‌شود این عیب کار ما است در موقعى که آن چهار میلیون تومان تصویب شد آقاى وزیر کشاورزى و هم آقاى وزیر دارایى قبول کردند که از مصرف مبارزه با ملخ در کار دیگر خرج بکنند بنده اینجا مخالفت کردم که با توضیحاتى که آقاى وزیر دارایى و وزیر کشاورزى دادند این مبلغ مکفى براى مبارزه با ملخ نیست و بهتر این است که ما در وهله اول قرار بگذاریم که اگر در این مبارزه کسر نیاوردند آن وقت دست کشاورزى باز گذاشته شود براى مبارزات دیگرى و اگر وزارت کشاورزى را ما مى‌بستیم این چه مبارزه‌اى می‌شد؟ که از چهار میلیون تومان حق داشته باشند آقایان نمایندگان براى مخارج دیگرى تقاضا بکنند چون خرج‌هاى دیگر بیهوده مى‌شد و مبارزه به خوبى انجام نمی‌شد اما خوشبختانه آنچه که بنده اطلاع دارم در آن قسمت‌هایى که مبارزه شده است اهالى شکایتى ندارند اهالى در همه جا استقبال کرده‌اند اهالى کمک کرده‌اند وزارت جنگ هم کمک کرده است وزارت کشاورزى هم انصافاً کار خودشان را انجام داده‌اند این که آقاى نورالدین امامى فرمودند راجع به خرید اتومبیل این طور نیست ما وقتى دست وزارتخانه‌اى را باز مى‌گذاریم که کارى بکند در عین حال هم نباید مقید بکنیم که چه بکند و چه نکند.

فقط وزارتخانه بایستى از این بترسند که اگر خطایى کردند و قبل اعلام جرم خواهد کرد و محاکم هست اعلام جرم مى‌شود و اگر دزدى شد قابل تعقیب است نه این که ما هم اعتبار بدهیم و هم دست دولت را به کلى ببندیم که چى بخرد و چى نخرد آنجا متخصصین فنى هستند و آنها تشخیص مى‌دهند که چه لازم است و چه لازم نیست هر وکیلى هر نماینده‌اى ممکن است برود و نظارت بکند .(صفایى - این چه ضرر دارد) ضرر هم ندارد صورت خواستن با مجلس نیست.

رئیس - آقایانى که موافقند با این پیشنهاد قیام فرمایند (عده کم‌ترى برخاستند) تصویب نشد یک پیشنهاد دیگر قرائت مى‌شود:

پیشنهاد می‌کنم جمله زیر به آخر ماده اضافه شود.

این اعتبار براى ملخ یومى و سن جنوب هم خواهد بود.

معدل‏

رئیس - آقاى معدل‏

معدل - خاطر آقایان را بنده مستحضر می‌دارم که غیر از ملخ دریایى که به مملکت ما هجوم آورده در قسمت‌هایى از مملکت ما ملخ بومى وجود دارد که ضرر و زیانش دائمى است و همان قسمت‌هایى را که جناب آقاى فقیه‌زاده تذکر داده‌اند جزء همین ملخ‌هاى بومى است.

این ملخ‌هاى بومى در نقاطى که هست خسارتش فوق‌العاده می‌باشد و تشکیلات وزارت کشاورزى در گذشته مبارزه می‌کرده با آفت ملخ بومى و سن، ولى به واسطه وسعت مملکت و زیادى آفت و نبودن بودجه کافى این توفیق به طور کامل برایشان حاصل نمی‌شد.

بنده پیشنهاد کردم که با ملخ بومى و سن هم که در جنوب هست از این بودجه اختصاص داده شود.

حالا علت این که جنوب را نوشته‌ام نه از این جهت است که جنوبى هستم بلکه سبب این است که دستگاه و وسایل مبارزه و متخصصینى که به آنجا فرستاده می‌شوند در یک بلوکات و یک نقاطى آنها همین کار را هم مى‌توانند بکنند.

فرض بفرمایید در یک منطقه‌اى ملخ دریایى آمده با هواپیما یا اتومبیل سم و سبوس و وسایل و متخصص فرستاده‌اند به آنجا این فرصت خوبى است که حالا با هر دو آفت در آنجا مبارزه می‌کند دیگر یک خرج دومى براى دولت ندارد به این جهت بنده این پیشنهاد را کردم و الّا نه براى این بود که وکیل جنوب هستم بگویم این نعمت اختصاص به جنوب پیدا بکند بنده ضمناً از فرصت استفاده می‌کنم و یک جمله را به حضور آقایان عرض می‌کنم مذاکراتى که در این لوایح مى‌شود هر قدر این لایحه جنبه خاصى داشته باشد نمایندگان جنبه عمومى را باید در مذاکرات‌شان رعایت بکنند اگر بخواهند یک تذکرات شدیدترى به دولت بدهند یا اگر از وزیرى به جهت دیگرى عدم رضایت داشته باشند اینها را هم خواه و ناخواه ضمن صحبت‌شان و بحثشان وارد کنند بنده در این باب نگران هستم از حیث مأموریتى که در تمام ولایات الان مشغول مبارزه هستند و مذاکرات مجلس را می‌شنوند و اینها خداى نکرده موجب تکدر خاطرشان می‌شود براى این که ما اگر بخواهیم به وزیرى یک مطلب را حالى بکنیم وسیله دیگرى هم داریم یک مردمى‌که آنها هم از ما عزیزتر هستند و همه درس‌خوانده هستند و با کمال فداکارى بلند شده‌اند رفته‌اند در دشت و کوه دارند مى‌گردند و در دهات ما که وسایل آسایش نیست زندگى می‌کنند و مبارزه می‌کنند موجبات دماغ‌سوختگى آنها را نبایستى فراهم آورد به این جهت بنده از آقایان همکارانم تمنا دارم که با روى گشاده‌اى این اعتبار را تصویب بکنید و از زحمات و خدمات آن مأمورین هم در اینجا حقاً اظهار امتنان و تشکر بکنیم و خود این تشکر ما موجب می‌شود که آنها بر خدمتشان و فداکاریشان اضافه بکنند همان طور که بنده یک دفعه هم اینجا صحبت کردم که اگر نقص و کسرى هست در تهران است و مربوط به حساب‌هاى سیاسى ما است مربوط به مأمورین خود ولایات نیست مأمورى که می‌رود به نقاط بى‌آب و علف جدیت می‌کند (فرامرزى - در نقاط بى‌آب و علف اگر ملخ باشد چه عیبى دارد خودش می‌میرد) انتظار دارد که ما در موقع طرح کار ملخ از آنها قدردانى بکنیم (صحیح است)

رئیس - آقاى وزیر کشاورزى.

وزیر کشاورزى - پیشنهاد را دوباره قرائت بفرمایند.

( مجدداً قرائت شد)

وزیر کشاورزى - آقاى معدل تشریف بردند؟ (معدل - نخیر بنده هستم) سن جنوب موضوع ندارد اگر جنوب را بردارند بنده قبول می‌کنم چون سن در همه جا هست در تمام ولایات غرب در حدود ششصد و هفتصد و هشتصد پارچه آبادى سن هست ورامین الان تمام سن دارد فارس و زنجان سن آمده این است که اگر به فارس اختصاص داده شود به نظر بنده غیر عادلانه است اگر چنانچه فارسش را بردارند بنده قبول می‌کنم که به مصرف سن هم برسد اما خاطر آقایان را مستحضر می‌دارم که این سه میلیون براى دفع سن خیلى کم است (صحیح است) بلکه بایستى یک مبلغ گزافى داده شود که جداً سن ورامین و خوار و در نقاط دیگر دفع بشود باید یک مبلغ گزافى بدهید و مخصوصاً یک اسباب‌هایى اختراع کرده‌اند که این اسباب‌ها را باید بخریم و خودمان را حاضر بکنیم براى مبارزه با سن از وسط تابستان تا اوایل پاییز عمل بکنیم و این پول زیادترى از این مبالغ فعلى می‌خواهد.

رئیس - این اعتبار براى ملخ است اگر سن هم باشد و به تمام آنها بخواهید عمومیت بدهید نمی‌شود.

معدل - بنده موافقت دارم که کلمه سن را بردارید.

رئیس - یک پیشنهاد دیگر قرائت مى‌شود:

(به شرح زیر قرائت شد)

بنده پیشنهاد می‌کنم ماده واحده به شرح زیر اصلاح شود: براى ادامه مبارزه با انواع ملخ و سن الى آخر- موقر

رئیس - این اعتبار براى مبارزه با انواع ملخ است و پیشنهاد شما وارد نیست.

معدل - آقاى رئیس به پیشنهاد بنده رأى نگرفتید بنده عرض کردم که سن‌اش را بردارید.

رئیس- بقیه‌اش همان چیزى است که در لایحه هست و نوشته است با انواع ملخ الآن دارند عمل می‌کنند.

موقر - بنده می‌خواهم توضیح مختصرى بدهم.

+++

رئیس - اعتبار براى همین ملخ است.

موقر - ملخ بومى را هم پیشنهاد کرده‌ام.

رئیس - چه فرق می‌کند ملخ بومى و غیر بومى منظور مبارزه با ملخ است لازم به گفتن نیست در لایحه انواع ملخ نوشته شده است.‏

موقر - اشکال ما تنها همین ملخ نیست سن هم بى‌اندازه در بعضى نقاط اذیت کرده و ضرر رسانیده مخصوصاً در همدان که محل آقاى فرمند است باید فوراً جلویش گرفته بشود ضمناً مى‌خواستم از موقع استفاده کنم از زحمات مأمورین خوزستان تشکر کنم که در مبارزه با ملخ بسیار مؤثر بوده‌اند و خیلى خوب کار کرده‌اند از رئیس ادار ه کشاورزى آنجا که الان تغییر مأموریت دارد و در خوزستان نیست تقدیر مى‌کنم و در یک ماه و در یک ماه پیش بنده آنجا بودم و فوق‌العاده اهالى از وضع ملخ نگران بودند و وحشت‌زده بودند این دفعه که رفتم آرامش خاطرى براى آنها فراهم بود و همان مبارزه مؤثر بود و این را هم می‌خواهم عرض کنم که این اعتبار دو میلیون و سه میلیون کافى نیست اگر جلوگیرى نشود صدها میلیون ضرر هم بیشتر وارد می‌آید.

رئیس - این اعتبار به طوری که در لایحه ذکر شده براى انواع ملخ است اگر براى سن لازم بشود دولت باید پیشنهاد بکند پیشنهاد دیگرى قرائت مى‌شود.

( به شرح زیر خوانده شد)

پیشنهاد مى‌نمایم وسایل مبارزه با پور ملخ از قبیل طیاره و غیره سریعاً مأمور بلوچستان نمایند.

حائرى‌زاده‏

رئیس - این را قبول کردند و قول هم دادند که این کار را بکنند.

حائرى‌زاده - من فرقى بین پور ملخ و خود ملخ نگذاشتم که مبارزه با پور ملخ عنوان شده ولى معتقد هستم که باید علاج واقعه را قبل از وقوع بکنند سال گذشته یک مهندس انگلیسى را براى همین کار ملخ فرستادند و در قسمت جنوب و او رفت گفت چیز مهمى نیست و ما گرفتار اینها شدیم این قضیه منحصر به خوزستان و فارس و کرمان نیست یک تلگرافى است که یکى از مأمورین بلوچستان کرده که در آن جلگه فشار ملخ خیلى زیاد شد و او مى‌گوید که وزارت کشاورزى تحت عنوان تمام شدن سم مخصوص از فرستادن طیاره خوددارى. پور ملخ زیادى از ایرانشهر و از خاش و زاهدان و بین زابل و زاهدان و اطراف هجوم آورده‌اند اینجا زیاد شده است این است که طیاراتى از همسایه‌ها براى کمک ما رسید به عقیده من براى جلوگیرى از حمله ملخ باید به نقاطى که فعلاً هجوم آورده‌اند فرستاده شوند اگر یک قدرى مسامحه بشود تمام خراسان در خطر خواهد بود حالا ملخ‌هاى محلى هستند فعلاً در حدود بجنورد و بعضى نقاط خراسان آن خطرش به قدر آن ملخ دریایى که هجوم آورده نیست این است که بیش‌تر مبارزه باید کرد در نقاطى باید باشد که براى آتیه خطرناک هستند این قسمت بلوچستان هیچ طرف توجه دولت ایران نیست یک نفر براى من نقل می‌کرد که پول ایران در آنجا چندان رواج ندارد پول روپیه بیش‌تر رواج دارد و شعبه بانک تأسیس نکرده‌اند در آن جلگه وسیع که ملخ‌ها هجوم آورده‌اند و تخم‌ریزى مى‌کنند براى تمام ایران خطرناک است و این طیاره‌هایى که از طرف روس‌ها و آمریکایی‌ها کمک رسیده است به عقیده من باید مجهزتر و زودتر بروند آنجا جلوگیرى بکنند که در آتیه ما راحت باشیم این تلگرافى که رسیده است مى‌دهم به جناب آقاى وزیر کشاورزى که دقت بفرمایند مأمور رسمى است تلگراف کرده و ما باید نقاطى که فعلاً هجوم زیاد است نیز اهمیت بدهیم ما اگر صرفه‌جویى خواسته باشیم بکنیم در این خرج، خسارت آن میلیاردها وارد می‌شود چند میلیون پول اهمیت ندارد که در این راه خرج شود ولى با این اعتبار محدود اگر ما بخواهیم این مبارزه را ادامه بدهیم و یکى خواسته باشد قزوین را درست بکند و یکى دیگر بخواهد سرخس را درست بکند این بار به منزل نمی‌رسد آنجایى که هجوم ملخ زیادتر است باید دولت آنجا مداخله بکند و مبارزه بکند این تلگراف را تقدیم می‌کنم خدمت آقاى وزیر خودشان زودتر اقدام بفرمایند.

رئیس - آقاى فرامرزى‏

فرامرزى - بنده عرضى ندارم‏

حائرى‌زاده - بنده استرداد کردم پیشنهادم را می‌خواستم آقاى وزیر متوجه باشند

رئیس - پیشنهاد آقاى مخبر فرهمند قرائت می‌شود

( پیشنهاد آقاى مخبر فرهمند به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد مى‌کنم براى مبارزه با انواع سن و ملخ در نقاط آلوده الى آخر

رئیس - این اعتبار براى سن نیست بفرمایید.

مخبر فرهمند - عرض کنم هر آفتى که هجوم بیاورد بایستى جلوگیرى کرد سن یا ملخ سن اخوى کوچک‌تر ملخ است در صفحه غرب مخصوصاً در همدان که محصول آنجا منحصراً جو و گندم است و چیز دیگرى نیست و هواى آنجا چیز دیگرى به وجود نمى‌آورد متأسفانه دو سه سال است با این که هواى آنجا سرد است دو سه سال است سن پیدا شده (فقیه‌زاده - سردى تأثیر ندارد) بلى تغییر می‌کند که در جاهاى گرمسیر بیش‌تر است و زیادتر است پارسال یک اقداماتى شد و از طرف وزارت کشاورزى اعتبارى دادند در حدود یک میلیون ریال و جلوگیرى کردند ولى کافى نبود گفتند که تابستان و بایستى از سن جلوگیرى بشود امثال با زارعین و مالکین شکایت کرده‌اند که بایستى از این سن جلوگیرى بشود اینجا آقاى وزیر کشاورزى چون خودشان بیش‌تر علاقه دارند به همدان به ایشان گزارش داده شد فرمودند به واسطه این که محل نداریم خوب است که زمین زارعین و مالکین اقداماتى را که لازم می‌دانند خودشان انجام بدهند تا در موقع تابستان ما تعطیل اعتبار بکنیم و وسایل کار را فراهم بکنیم آقایان البته تصدیق می‌فرمایید که هر آفتى را اگر جلوگیرى نکنند و در صدد دفعش بر نیاید اسباب زحمت خواهد شد اگر همدان آن محصولی را هم که دارد به واسطه سن از بین برود، پانصد هزار جمعیت همدان که شهر سوم ایران است و پانصد و دو هزار نفر جمعیت دارد و معلوم نیست که به کجا بروند و چه بخورند و از کجا بیاورند خوب آقاى وزیر کشاورزى از نقطه نظر اهمیت موضوع البته حالا توجه‌شان را معطوف کرده‌اند به ملخ ولى کافى نیست بایستى در عین حال جنابعالى اگر احتیاج بیش‌ترى دارید براى دفع سن و ملخ بایستى تقاضا بفرمایید جواب مردم را نمى‌شود گفت که آقا پول نداریم و اعتبارمان کم مى‌شود اعتبار لازم را بایستى تقاضا بفرمایید بنده از نقطه نظر وظیفه‌اى که داشتم عرض کردم حالا از طرف دولت این کار انجام شود یا نشود آن دیگر مسئولش دولت است‏.

رئیس - آقاى ارباب‏

مهدى ارباب - بنده عرضى ندارم‏.

رئیس - آقاى ناظر‌زاده‏

ناظرزاده - بنده تصور مى‌کنم که تقدیم این لایحه از طرف وزارت کشاورزى براى این است که از این خطر هجوم ملخ که در جنوب و در خراسان باعث نگرانى مردم شده است جلوگیرى به عمل بیاید مقصود این است و اگر خواسته باشیم که این موضوع سن هم داخل موضوع ملخ بشود مطمئن باشید نه با ملخ مبارزه مى‌شود و نه با آفت سن مبارزه مى‌شود و نه با آفت سن مبارزه خواهد شد (صحیح است) بلکه این اعتبار تقسیم می‌شود و مخصوصاً قسمت عمده‌اش هم اطراف تهران صرف خواهد شد باز هم در جنوب همان اوضاع مى‌ماند و با این ملخى که در جنوب آمده و مردم را نگران کرده است لازم است که مبارزه فورى بشود این تقسیم کردن اعتبارى براى سن و براى همه جا مطمن باشید که به هیچ جا نمی‌رسد این است که بنده خواستم از آقاى مخبر فرهمند تقاضا بکنم که موافقت بفرمایند که این اعتبار صرف مبارزه با ملخ بشود زیرا در لایحه هم وزارت کشاورزى براى مبارزه با ملخ اعتبار خواسته است و صحبت سن در بین نبوده است حالا اگر واقعاً براى مبارزه با آفت سن هم اعتبار لازم دارد وزارت کشاورزى لایحه‌اش را بیاورد با موافقتى که آقایان دارند تصویب خواهد شد (صحیح است)

رئیس - رأى گرفته می‌شود به پیشنهاد آقاى مخبر فرهمند آقایانى که موافقند قیام کنند (عده کمى برخاستند) تصویب نشد پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود.

( پیشنهاد آقاى صدر میرحسینى به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌نمایم وزارت کشاورزى صورت هزینه چهار میلیون تومان اعتبار قبلى را در ظرف بیست روز به مجلس تقدیم دارند که در کمیسیون‌هاى مربوطه مورد رسیدگى قرار گیرد.

رئیس - این پیشنهاد قبلاً رد شده است پیشنهاد دیگر قرائت می‌شود

( پیشنهاد آقاى قاسم فولادوند به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد مى‌کنم از همین اعتبار وزارت کشاورزى طبق وظیفه‌اى که دارد با آفت سن که در بروجرد و جابلق و بربرود چند سال است آمده هر چه زودتر مشغول مبارزه شوند.

رئیس - این هم رد شد براى این که انواع نقاط آلوده را پیشنهاد کردند رد شد.

قاسم فولادوند - شاید این رد نشود.

رئیس - پیشنهاد آقاى مخبر فرهمند که رد شده است قرائت می‌شود:

( به شرح سابق قرائت شد)

قاسم فولادوند - بنده نمى‌خواستم تصویب بشود می‌خواستم یک تذکرى به آقاى وزیر کشاورزى بدهم.‏

رئیس - خودشان که مکرر گفته‌اند حاضرند اقدام بکنند پیشنهاد دیگر قرائت می‌شود

( پیشنهاد آقاى ملک‌مدنى به شرح زیر قرائت شد)

تبصره زیر را پیشنهاد می‌نمایم‌

تبصره - هر مبلغ از این اعتبار سى میلیون ریال براى مبارزه با ملخ باقى بماند و مصرف نشود براى مبارزه با سن در قسمت غرب اختصاص داده شود.

رئیس - آقاى ملک‌مدنى در غرب هم همین حال را دارد موضوع سن رد شد.

ملک‌مدنى - پیشنهاد بنده غیر از

+++

آن پیشنهاد است بنده خودم 27 سال است در این مجلس هستم بنده کسى نیستم که خلاف آیین‌نامه پیشنهاد بکنم بنده پیشنهاد کرده‌ام که هر مبلغ از این اعتبار باقى بماند آن مبلغ براى دفع سن در غرب اختصاص داده شود این ربطى به پیشنهاد آقاى مخبر فرهمند ندارد جناب آقاى رئیس هم اگر توجه بفرمایند پیشنهاد بنده وارد است‏.

رئیس - اگر بماند بسیار خوب ولى نمی‌ماند.

ملک‌مدنى - اگر نماند که هیچ مشابه پیشنهاد بنده هم سابقه دارد بنده هم می‌خواستم یک مطلبى را عرض کنم که آقاى وزیر کشاورزى باید توجه داشته باشند هیئت دولت هم اینجا نشسته‌اند سابق سن اختصاص داشته به تهران و خوار و ورامین حالا تمام غرب را آلوده کرده است کردستان هست لرستان هست زنجان هست ملایر و نهاوند و تویسرکان هست اراک هست همدان هست شما باید براى اینجاها یک فکرى بکنید دولت که امروز در مقام اصلاح بر آمده است مبارزه با ملخ می‌کند براى این است که محصول را از بین نبرد اگر غرب که بفرمایید انبار غله کشور است از بین نرفت شما محتاج می‌شوید که فردا از خارج جنس تهیه کنید و بخرید بنده خواستم یک توضیحى بدهم که وقتى در هیئت دولت مطرح شد یک اعتبارى بیاورند براى همه جا که به سن آلوده شده است این اعتبار را بیاورند به مجلس و همه ما هم موافق هستیم (صحیح است)

وزیر کشاورزى - بنده عرض می‌کنم حضور آقایان اگر مبلغى از این سه میلیون باقى ماند همان طور که فرمودند ممکن است که بنده آن وقت بیایم اینجا وعرض کنم که باقى مانده است و از مجلس شوراى ملى تقاضا کنم که براى سن اختصاص داده شود بنده می‌خواستم عرض کنم که با این بودجه نه می‌شود در غرب مبارزه کرد و نه این که می‌شود در این نقاط مبارزه کرد و نه در فارس سن هم یک بلایى است که از این بلاى ملخ اهمیتش بیش‌تر است و همیشه بوده و بنده به آقاى ملک‌مدنى عرض می‌کنم همان طوری که آقایان براى ملخ حسن نیت نشان دادند بنده قول می‌دهم که براى سن هم همین کار را بکنیم.‏

ملک‌مدنى - بنده پس مى‌گیرم‏.

رئیس - دیگر پیشنهادى نیست لایحه براى اظهار نظر مشورتى مجلس سنا فرستاده می‌شود آقاى معاون نخست وزیر

4 - تقدیم یک فقره لایحه به وسیله آقاى معاون نخست وزیر

معاون نخست وزیر (آقاى دکتر فاطمى)- چون جناب آقاى هیئت وزیر دادگسترى کسالت دارند یک لایحه‌اى راجع به بخشودگى زندانیان است که سابقاً هم صحبت شده بود درخواست کردند تقدیم بشود و براى این کار بایستى توضیحى خدمت آقایان عرض کنم روزى که در خدمت آقاى نخست وزیر رفتیم به بازدید زندان دیدم حقیقتاً وضع زندان بسیار رقت‌آور است به جاى این که براى تأدیب به کار رود و جاى مجازات باشد یک کانون فسادى است و علت اساسیش هم این است در گزارشى که به موجب دستور آقاى نخست وزیر خواستیم که وضعیت زندان در چه حال است شهربانى گزارش داده است هشتصد و شصت و نه نفر بلاتکلیف در زندان وجود دارند که تکلیف در زندان وجود دارند که تکلیف آنها روشن نیست و حقیقتاً بسیار اسباب تأسف است که یک چنین وضعیت رقت‌آورى وجود داشته باشد و بلافاصله دیروز یک نامه به آقاى حائرى شده به آقای دادستان نوشته شد که بایستى هر چه زودتر تکلیف این اشخاص معین بشود براى این که قریب نهصد نفر اشخاص را در زندان بدون این که معلوم باشد چه تقصیرى دارند و جرم‌شان چیست نگاه داشتن برخلاف تمام اصول دنیا است و در قسمت این لایحه مخصوصاً جناب آقاى نخست وزیر استدعای‌شان این بود که آقایان هر چه زودتر تصمیمى اتخاذ بفرمایند که تکلیف یک عده‌اى که از این لایحه که از بخشودگى استفاده مى‌کنند روشن بشود آقایان مجلس شوراى ملى معتقد بوده است که قدرت حکومت در پر کردن زندان‌ها نیست قدرت حکومت در اجراى عدالت و قانون است و البته این قانون پس از تصویب مجلس شوراى ملى سبب خواهد شد یک عده‌اى که جرایمى مرتکب شده‌اند و انشاء‌الله متنبه شده‌اند و در آتیه مرتکب جرم نخواهند شد و به مراحم و کمک و معاضدت آقایان مستظهر خواهند بود بنده لایحه را تقدیم می‌کنم.

رئیس - یک فوریت دارد فوریت آن در جلسه بعد مطرح مى‌شود آقاى وزیر اقتصاد ملى‏

5 - معرفى آقاى مهندس زیرک‌زاده به معاونت وزارت اقتصاد ملى

وزیر اقتصاد ملى - بنده خواستم خدمت آقایان جناب آقاى مهندس زیرک‌زاده را به معاونت وزارت ملى اقتصاد معرفى کنم امیدوارم که با کمک و نظارت مؤثر ایشان چرخ‌هاى زنگ زده اقتصادى را بتوانیم به جریان بیندازیم مخصوصاً با اجراى ملى شدن صنعت نفت امیدوارى هست که بتوانیم چرخ‌هاى اقتصاد کشور را به راه بیندازیم و کارهاى خوبى انجام بدهیم (نمایندگان - مبارک است)

6 - اخذ رأى و تصویب اضافه پرداخت حقوق و هزینه کل کشور بابت اردیبهشت 1330

رئیس - نامه مجلس سنا راجع به یک دوازدهم قرائت می‌شود.

ریاست محترم مجلس شوراى ملى در جواب مراسله شماره 13221 ر 2- 3- 30 راجع به لایحه یک دوازدهم حقوق و هزینه کل کشور در اردیبهشت ماه 1330 که براى اظهار نظر به مجلس سنا ارسال شده بود لایحه مزبور در جلسه روز شنبه چهارم خرداد ماه 330 مطرح و با اظهار نظر موافق عیناً به تصویب رسید.

رئیس- مجلس سنا- سید حسن تقى‌زاده‏

رئیس - اخذ رأى نهایى با ورقه مى‌شود.

( در این موقع آقاى رئیس محل ریاست را ترک و آقاى گنجه (نایب رئیس) جلسه را اداره نمودند)

( اسامى آقایان به شرح ذیل اعلام و در محل نطق اخذ رأى به عمل آمد)

آقایان مجتهدى، افشار صادقى، سنندجى، بوداغیان، مهدى ارباب، دکتر مجتهدى، پناهى، محمد ذوالفقارى، آزاد کشاورز‌صدر، دکتر کیان، فرهودى، فرامرزى امینى، جمال امامى، مخبر فرهمند، آشتیانى‌زاده، عزیز‌اعظم زنگنه، موقر، سرتیپ‌زاده، امامى‌اهرى، گنجه گودرزى، حکیمى، صدرزاده، حمیدیه، عامرى، اورنگ، گرگانى، دکتر راجى، وهاب‌زاده، دکتر علوى، موسوى، افشار، ابریشم‌کار، بهبهانى، دکتر جلالى، فقیه‌زاده، محمدعلى مسعودى، سلطان‌العلما، نبوى، دکتر نبوى، ملک‌مدنى، حائرى‌زاده، سود‌آور، سعید مهدوى، عباسى صدر میرحسینى و عاصف، صاحب‌جمع، بزرگ‌نیا، قریشى، ظفرى، تیمورتاش، ثقة‌الاسلامى، دکتر هدایتى، غضنفرى، اکبر، عرب‌شیبانى، سلطانى، معدل، قراگوزلو، سالار بهزادى، دولت‌آبادى، برومند، دکتر طاهرى، کهبد شیبانى، رفیع، امیر‌نصرت اسکندرى، طاهرى، شادلو، آبکار، ارباب گیو، کوراوغلى، هراتى، امیر افشارى، على‌محمد دهقان، دکتر برال، معین‌زاده، دکتر سید‌ امامى، ناصر ذوالفقارى، ناظرزاده، غلامرضا فولادوند، دکتر بقایى،

نایب رئیس - لایحه یک دوازهم با هفتاد رأى موافق از هشتاد و سه نفر عده حاضر تصویب شد.

اسامى موافقین- آقایان: عرب شیبانى، سنندجى، امینى، اکبر، غضنفرى، گودرزى، معدل، اسکندرى، شادلو، بوداغیان، آبکار. گیو، حکیمى، مخبر فرهمند، محمد ذوالفقارى، ارباب، شیبانى، ناظرزاده، فرهودى، اورنگ، سالار بهزادى، قراگوزلو، معین‌زاده، امیر افشارى، دکتر برال، هراتى، کوراوغلى، دکتر سید ‌امامى، ناصر ذوالفقارى، محسن طاهرى، برومند، علی‌محمد دهقان، صاحب‌جمع، دکتر بقایى، گنجه، طاهرى، دکتر علوى گرگانى، حمیدیه، محمدعلى مسعودى، حمید موسوى، وهاب‌زاده، ابریشم‌کار، افشار فقیه‌زاده، دکتر جلالى، بزرگ‌نیا، صدر میرحسینى، مهدوى، سودآور، نبوى، ملک‌مدنى، ظفرى، دکتر هدایتى، قریشى، حائرى‌زاده، فرامرزى، صدرزاده، کشاورز ‌صدر، موقر پناهى، دکتر نبوى، افشار صادقى، دولت‌آبادى، مجتهدى، دکتر کیان، دکتر مجتهدى، ثقة‌الاسلامى، تیمورتاش، سلطانى‏

مخالف - آقاى عبدالغدیر آزاد، ورقه سفید بى‌اسم- ده ورقه‏

7 - تقدیم لایحه انتخاب مستشاران دیوان محاسبات به وسیله آقاى معاون وزارت دارایى

نایب رئیس - آقاى معاون وزارت دارایى‏

فروزان- (معاون وزارت دارایى)- به طوری که آقایان مستحضر است مستشاران دیوان محاسبات با رأى مجلس تعیین مى‌شوند و چون مدت‌شان منقضى شده است و چند روز به انتهاى مدت بیش‌تر باقى نمانده است لایحه تجدید انتخابات آقایان را به مجلس شوراى ملى تقدیم مى‌کنم.‏

نایب رئیس - آقاى رفیع‏

رفیع - مى‌خواستم به دولت تذکر بدهم که اگر فقط فرمالیته است و اشخاص را مى‌خواهند بیاورند بگمارند به طوری که حالا هستند خواهش مى‌کنم که همچون لایحه‌اى را بیاورند اگر می‌خواند که دیوان محاسبات کار داشته باشد یک پیشنهادى بکنند به مجلس براى این که قبل از این که پول‌هایى خرج می‌شود یک چاره اى باید بیندیشیم که به کار دولت برسد پول‌ها را می‌برند خرج می‌کنند تمام حیف و میل می‌شود بعد به کار می‌پردازند مثل تمام نقاط دنیا باید اول تمام این پول‌ها جمع شود در خزانه دولت و بعد آنچه که آنها تصویب کردند خرج شود و فعلاً تمام اینها بیکاره نشسته‌اند و خرج‌ها هم می‌شود این چه فایده دارد (صحیح است.)

8 - تقدیم یک فقره لایحه مستمرى به وسیله آقایان معاون نخست وزیر

معاون نخست وزیر - لایحه‌اى راجع به مستمرى مرحوم مهرداد که از صاحب‌منصبان عالی‌رتبه دولت بوده است و دولت در نظر دارد مستمرى برایش وضع شود (بعضى از نمایندگان - خیلى هستند)

تیمورتاش - مرحوم دکتر شهید نورایى را هم توجه بفرمایید.

معاون نخست وزیر - هر لایحه‌اى را باید جداگانه آورد

+++

9 - طرح لایحه تمدید حکومت نظامى در چند نقطه خوزستان

نایب رئیس- در دستور جلسه امروز لایحه تمدید حکومت نظامى است یک عده‌اى از آقایان هم تقاضا دارند که سؤالات طرح بشود حالا هر طور که آقایان موافقت کنند (یک نفر از نمایندگان - فورى است) لایحه هم یک اشکالى پیدا کرده و آن این است که در جلسه گذشته این را مشمول مقررات آن لایحه نکردیم گفتیم این تمدید است و بایستى مطابق لوایح عادى تلقى بشود ولى وقتی که طبع و نشر شده به قید یک فوریت نوشته شده است در صورتی که حالا باید یک فوریتش را طرح بکنیم و بعد باید برود در جلسه دیگر مطرح شود حالا هر طور آقایان نظر دارند عمل شود.

امینى - فوریتش را طرح کنید.

معدل - دولت فوریتش را تقاضا بکند.

نایب رئیس - آقاى وزیر جنگ.‏

وزیر جنگ - دولت اصرارى ندارد رفع مسئولیت از خودش می‌کند اگر حالا آقایان نمایندگان محترم اصرار دارند که این کار بعد انجام بشود بنده عرضى ندارم.‏

نورالدین امامى - این چه فرمایشى است؟ دولت تا مصدر کار است مسئولیت دارد.

نایب رئیس - آقاى دکتر فاطمى‏

معاون نخست وزیر (دکتر فاطمى) - گویا براى آقاى امامى یک سوء‌تفاهمى حاصل شد جناب آقاى وزیر جنگ نظرشان این است که در این لایحه یک فوریت یا دو فوریتش بسته به نظر مجلس شوراى ملى است و مجلس شوراى ملى هر طور مقتضى می‌داند عمل خواهد کرد ولى بنده خواستم این را حضور آقایان عرض کنم که مدت قانونى حکومت نظامى خوزستان در روز پنجم خرداد ماه تمام می‌شود و بایستى بنده این مطلب را صراحتاً اینجا عرض کنم که این لایحه حکومت نظامى براى کارگر نیست بعضى این را عنوان کرده‌اند که دولت می‌خواهد با این لایحه حکومت نظامى فشارى به کارگر وارد بیاورد باید این مطلب عرض بشود که این لایحه براى جلوگیرى از تحریکاتى است که در آن مناطق بر علیه منافع کارگر انجام می‌شود (صحیح است) (یک نفر از نمایندگان - تقاضاى دو فوریت بکنند)

یک نفر از نمایندگان - جناب آقاى رئیس اگر امروز هم تصویب بشود تمام نمی‌شود و قانونى نیست زیرا باید برود به مجلس سنا

نایب رئیس - آقاى دکتر فاطمى فوریتش را اگر پس بگیرید مثل اصل تقاضاى حکومت نظامى می‌توانیم مطرح کنیم.‏

وزیر جنگ - بنده فوریتش را پس مى‌گیرم‏.

جمال امامى - بنده پیشنهادى تقدیم کرده‌ام.‏

نایب رئیس - اول لایحه قرائت می‌شود بعد پیشنهاد‌ها مطرح خواهد شد.

مجلس شوراى ملى‏

در تاریخ پنجم فروردین ماه 1330 نظر پیشامدهاى غیر عادى و لزوم اعاده فورى امنیت حکومت نظامى براى دو ماه در نقاط:

آبادان، گچساران، آغاجارى، بندر معشور، هفت‌گل، مسجد‌سلیمان، لالى اعلام و در جلسه 25 فروردین ماه 1330 به تصویب مجلسین سنا و شوراى ملى رسیده است‏.

اینک مدت مقرره حکومت نظامى صبح پنجم خرداد ماه جارى پایان می‌آید در محل وجود اعاده امنیت عوامل مختلفه‌اى در محل وجو دارند که به بروز اغتشاش و تجدید تشنج افکار متمایل تشخیص داده می‌شوند و مادام که مقررات قانون ملى شدن نفت به موقع اجرا گذارده نشده موقعیت منطقه نامبرده حساس می‌باشد و دولت خود را ناچار می‌بیند که براى پیش‌بینى و جلوگیرى از هر گونه حوادث غیر مترقبه‌اى که ممکن است به ضرر و به زیان اجراى قانون ملى شدن صنعت نفت در سراسر کشور تمام شود تمدید دو ماه حکومت نظامى هفت نقطه سابق‌الذکر را از مجلس شوراى ملى تقاضا نماید.

لذا ماده واحده زیر به قید یک فوریت تقدیم و تقاضاى تصویب آن را دارد.

ماده واحده- به دولت اجازه داده می‌شود که مقررات قانون حکومت نظامى هفت محل از منطقه خوزستان مصوبه در جلسه شب یکشنبه 25 فروردین ماه 1330 را حداکثر براى مدت دو ماه تا صبح پنجم مرداد ماه 1330 تمدید نماید.

نخست وزیر دکتر مصدق وزیر جنگ سپهبد نقدى‏

نایب رئیس - ماده واحده مطرح است ولى یک تقاضایى شده است و یک پیشنهادى رسیده است راجع به مسکوت گذاشتن آن قبلاً بایستى تکلیف آن معلوم شود.

( پیشنهاد آقاى جمال امامى به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم مجلس شوراى ملى- پیشنهاد می‌کنم طرح تمدید حکومت نظامى خوزستان مسکوت بماند.

نایب رئیس - آقاى جمال امامى‏

جمال امامى - عرض کنم که راست است که ما براى انجام یک امر حیاتى که قضیه نفت باشد تمام اختیارات کشور را تسلیم آقاى دکتر مصدق کرده‌ایم و امیدوارم که ایشان این امر حیاتى را به نحو احسن انجام فرمایند (نمایندگان- انشاء‌الله) و ما هم تا این امیدوارى را داریم از ایشان پشتیبانى خواهیم کرد (صحیح است) ولى این نباید مانع از این بشود که تذکرات لازم داده بشود عرض کنم نمى‌دانم کجا خوانده‌ام یکى از رجال فرانسه، حافظه من خوب نیست یادم نمى‌ماند گمان مى‌کنم آقاى دکتر فاطمى‌که کارش این کارها است بهتر از من می‌دانند لئون بلوم گمان مى‌کنم لیدر سابق سوسیالیست‌هاى فرانسه می‌نویسد یک روز من از موریس تورز لیدر کمونیست‌هاى فرانسه پرسیدم که آقا جان شما که معتقد به دموکراسى و آزادى نیستید چرا همیشه به استناد این آزادى و دموکراسى حمله مى‌کنید؟ خندید و جواب داد گفت که ما معتقد نیستیم و آن روزى هم که دستمان برسد این کلمات بى‌مغز را پاره مى‌کنیم و می‌ریزیم دور ولى حربه تخریب که هست این عمل ما استناد به حربه تخریب است ( امینى - از سیاست دور بوده که تورز چنین جوابى بدهد) حالا الحمدالله ما هیجده میلیون تورز هستیم هیجده میلیون جمعیت این مملکت همه‌اش تورز است یعنى کارشان تخریب است پیشوایان دینى ما به ما توصیه کرده‌اند آن چیزى را که از هم‌نوعت نمى‌پسندى از خودت نپسند ولى ما همیشه مخالف این عمل مى‌کنیم توبه فرمایان ما خود توبه کمتر مى‌کنند، یک ماه پیش بود که این حکومت نظامى خوزستان مطرح شد در موقعى که خوزستان به خاک و خون کشیده شده بود و این داشت در سایر ولایات منعکس مى‌شد و مملکت در آستانه سقوط بود و در این مجلس قانون حکومت نظامى خوزستان مطرح شد و یک عده از آقایان مخالفت کردند رفیق عزیز من آقاى مکى به نمایندگى از جبهه کلى آمد اینجا مخالفت کرد و این هم صورت جلسات است و از خود من هم پرسیدند که شما را که به عنوان حکومت نظامى حبس کردند این خوب است؟ گفتم خوب اگر صلاح می‌دانستند بکنند و آقاى دکتر بقایى را به استناد حکومت نظامى حبس کردند آیا صلاح است؟ و حالا که در خوزستان پیشامدى نشده خود آقایان این لایحه را تمدیدش را تقاضا دارند من شخصاً با تمام این لوایح موافقم و اگر بدانم براى مملکت ضرورت دارد در تمام ایران حکومت نظامى را اعلام بکنند من اولین کسى هستم که رأى می‌دهم به این لایحه هم رأى می‌دهم ولى براى تنبیه آقایان باید این صحبت‌ها بشود تا آقایان که عجالتاً مصدر کارند آنچه را که به خودشان نمى‌پسندیدند به دیگران بپسندید دولت‌ها را دست و پای‌شان را توى پوست گردو نگذارید توى بند نگذارید حالا که خودتان آمدید مشکلات مملکت را مى‌بینید و با آن مواجه هستید انشاء‌الله متنبه می‌شوید انشاء‌الله یک سال دیگر که از رمامدارى افتادید براى دیگران هم این حقى را که براى خودتان قائل هستید قائل شوید نه تنها دراین مورد در تمام موارد، آقا باید آنچه را که تشخیص می‌دهید براى خودمان خوب است براى دیگران خوب بدانیم و آنچه بد است براى دیگران هم بد است و الّا اگر بنا باشد بیاییم و از دیگران تنقید بکنیم و همان اعمال خودمان را بکنیم و همان قضایا را خودمان انجام دهیم قضیه موریس تورز مى‌شود و انشاء‌الله امیدوارم که نکنیم و این مملکت را به آن ترتیبى که داشتیم به این روز ننشانیم این کار را نکنیم این اعمال ما نتیجه‌اش چه شده است؟ نتیجه‌اش این شده که یک عده ماجراجو به اسم حزب توده الان قوى شده‌اند مقدرات شما والله و باالله در دست آنها است این نتیجه‌اش این است که ما توى سر هم زده‌ایم (تیمورتاش - صحیح است) والله به خدا من منظورم تنقید نیست من خودم را در حکومت آقاى دکتر مصدق ذى‌سهم می‌دانم و مکلف هستم که از حکومت ایشان پشتیبانى بکنم تا آنجا که منظور ما عملى شود عرض کردم که این نباید موجب بشود که من یک تذکراتى را به ایشان ندهم این آقایان بالاخص آقایانى که سابقاً اقلیت بودند و الحمدالله حالا اکثریت هستند باید متوجه باشند که رل اکثریت یک لوازمى دارد و شما امروز رل اقلیت را نباید بازى بکنید و دیگر به حربه ارعاب نباید متوسل بشوید همان طورى که دیگران را تنقید مى نمودیم و در حکومت رزم‌آرا چه ‏

قبل از آن و چه بعد از آن که آقا شما به وسیله نامشروع متوسل مى‌شوید وکلا را مرعوب مى‌کنید، شما دیگر نکنید همان طورى که به دیگران مى‌گفتید که آقا در ادارات اعمال نفوذ نکنید والله آقایان وزرا شاهدند که من شخصاً به وزارتخانه‌ها مراجعه نمى‌کنم ولى مى‌شنوم که عمال آقایان در وزارتخانه‌ها رخنه کرده‌اند و آنجاها را قبضه کرده‌اند یکى آمده بود مى‌گفت که از حلب تا کاشغر میدان سلطان سنجر است من باور نمى‌کنم اگر هم باور کنم به نام شما نمى‌کنم نگذارید مردم از همه چیز و همه کسى ناراضى باشند و نا‌امید شوند این خطرناک است آقاى دکتر بقایى متوجه باشید نگذارید به نام شماها سوء‌استفاده کنند عرض کنم که آقایان سابقاً خودشان مى‌گفتند که رادیو دستگاه تبلیغات دولتى شده در حالی که رادیو یک دستگاه ملى است و براى مردم این مملکت است و الان هم همان تبعیضات مى‌شود و بعضى از وکلا را تحریف مى‌کنند و گفته‌هایى که به نفع خودشان است در رادیو مى‌گویند این شایسته شما نیست منظورم این است شایسته آن کسانى

+++

که این حرف‌ها را مى‌گفتند و آن هیاهو را راه انداختند که رادیو چرا این طور است تکرار آن عمل نیست؟ شما دیگر نباید بکنید این به ضرر شما است والله به نفع شما است والله به نفع شما نمى‌شود آقاى دکتر مصدق تشریف آوردند و گفتند که ما به امیر ‌علایى دستور دادیم که برود در کابینه علاء تشنج ایجاد بکند ولى حالا این فضولى‌ها موقوف در کابینه من نباید این کارها بشود (یک نفر از نمایندگان - این طور نفرمودند خوب مفهومش این بود که حالا صلاح نیست یعنى چه؟ ما ترکیش را مى‌گوییم شما هم آقاى دکتر فاطمى اگر خواستید تنقید بکنید و فحش بدهید به تناسب مقام امروز فحش بده بلى در هر صورت بنده در همان یک ماه پیش هم آمدم اینجا از حکومت نظامى دفاع کردم دیگر لازم نیست آن استدلالى که آن روز کردم امروز هم اینجا تکرار کنم حکومت نظامى را اگر دولت صلاح بداند در سر تا سر مملکت اعلام بکند چون مسئول حفظ امنیت کشور دولت است ما هم حرفى نداریم نمی‌خواهیم سنگى جلو پاى دولت بیندازیم ولى لازم است یک معایبى را که ممکن است دولت خودش متوجه نشود بگوییم عرض کردم خلاصه مطلب این است که نپسندید براى دیگران چیزى را که براى خودتان نمى‌پسندید باید این دستور روش همه ما باشد و متنبه بشویم حالا که آمده‌اید زمامدار شده‌اید متوجه اشکالات هستید یقیناً متوجه هستید که هر چه شما دلتان می‌خواست دولت‌هاى سابق نمى‌توانستند انجام بدهند به همان دلیل که حالا هر چه ما دلمان می‌خواهد. شما نمى‌توانید انجام بدهید بعد از این هم در روش تنقیدى خودتان افراط نکنید معتدل باشید که فردا باز به دست خودتان که ریش و قیچى افتاد من نتوانم تنقید بکنم و این ایرادات را بگیرم این والله از روى دوستى است که عرض می‌کنم وگرنه دیگر عرضى ندارم و پیشنهاد خودم را پس مى‌گیرم (فرامرزى - قربان چرا پس مى‌گیرید مجلس رأى مى داد) بنده خودم مى‌خوانم به حکومت نظامى رأى بدهم.

غلامرضا فولادوند - من این پیشنهاد را قبول می‌کنم.

دکتر بقایى - ایشان نمی‌توانند صحبت کنند چون خلاف نظامنامه است طبق نظامنامه بایستى یک موافق و یک مخالف صحبت کند این یک سابقه غلطى خواهد شد براى مجلس شوراى ملى.

غلامرضا فولادوند - من باید استدلال کنم که آقایان می‌توانند قبول بکنند یا خیر.

معاون نخست وزیر - اجازه مى‌فرمایید بنده باید توضیح بدهم چون مطالبى گفته شد که باید جواب داده شود.

نایب رئیس - بفرمایید.

معاون نخست وزیر - عرض کنم بنده در باب پیشنهاد آقاى جمال امامى چیزى عرض نمی‌کنم براى این که خودشان پیشنهادشان را پس گرفته‌اند و فرمودند که به حکومت نظامى رأى خواهند داد اما جریانى را که باید عرض کنم که دولت اقدام نکرد که بگوید دوماه حکومت نظامى تمدید شود و چهار ماه بشود از استاندار محل پرسیده شد که دولت در نظر دارد نسبت به جاهاى که کاملاً اطمینان به امنیتش هست حکومت نظامى را ملغى کند استاندار آنجا گزارش داد که تمام نقاط نفت‌خیز مثل یک واحد محسوب مى‌شود و اگر در یک نقطه تشنج ایجاد شد در باقى نقاط محلى هم ایجاد مى‌شود.

دولت براى جلوگیرى از سوء‌استفاده‌اى که ممکن است از حکومت نظامى بشود قبل از این که لایحه را تقدیم مجلس شوراى ملى بکند هیئتى از بهترین قضاتش را فرستاد به خوزستان که نسبت به کسانى که بازداشت شده‌اند تمام پرونده‌ها را یک به یک رسیدگى بکنند و اگر اعمال نظرى شده و سوء‌استفاده‌اى شده است در صورت قانونى بلافاصله کسانى را که بی‌گناه دستگیر کرده‌اند آزاد کنند بنابراین جناب آقاى امامى می‌توانند مطمئن باشند که اگر امروز گفته می‌شود حکومت نظامى این حکومت نظامى از آن حکومت نظامی‌ها نیست عرض کنم که خودم یادم می‌آید وقتی که یکى از این حکومت نظامی‌هاى تند تشکیل شده بود پاسبانى جلوى اتومبیلى را گرفت و به آقاى شوفر گفت که وقت گذشته است یک مبلغ ناقابلى بهش داد گفت این حکومت نظامى از آن حکومت نظامی‌ها نیست که با یک تومان بشود رد شد آن که بود گذشت این حکومت نظامى هم آقاى امامى از آن حکومت نظامی‌ها نیست این نوع حکومت نظامى جناب آقاى امامى براى فشار به مردم نیست این حکومت نظامى براى سوء‌استفاده از ماده 8 و 5 نیست این حکومت نظامى براى حفظ استقلال مملکت است براى جلوگیرى از تحریکاتى است که در این موقع بحرانى تمام قواى بیگانه از چپ و راست می‌کنند اگر دولت این تصمیم گرفته است از این نظر نبوده است که کوچک‌ترین فشارى به احدى وارد شود و بنده از خود آقایان استدعا می‌کنم که هر یک از آقایان کوچکترین اطلاعى پیدا کردند که حکومت نظامى از حدود قانون سوء‌استفاده کرده است دولت را متذکر بفرمایند و یقین داشته باشند که مأمور متخلف را شدیداً مجازات خواهد شد و اما قسمتى را که جناب آقاى جمال امامى راجع به حزبى اشاره فرمودند باید به آقاى جلال امامى عرض بکنم وقتى حکومت مملکت روى قانون و عدالت باشد ناراضى پاى علم کسى سینه نخواهد زد تمام این بدبختى‌ها براى این است که ناراضى درست شده است در این مملکت و الا خود جنابعالى بهتر می‌دانید که یک روزى که یک گوشه‌اى از این مملکت درخطر افتاد تمام ملت ایران قیام کرد تمام ملت ایران با این که قسمتى از این مملکت اشغال بود تمام ملت ایران قیام کرد و نگذاشت که در دنیا ملت ایران تجزیه‌طلب معرفى بشود (عده‌اى از نمایندگان - صحیح است) و هیچ دسته‌اى نمى‌تواند مادام که حکومت قانون باقى است و عدالت را می‌خواهند مستقر بکنیم از عدم رضایت مردم سوء‌استفاده بکند و ما امیدواریم دولت بتواند با اجراى وظیفه قانونى امنیت و عدالت را مستقر بکند که اشخاص مشکوک نتوانند از مردم ناراضى سوء‌استفاده بکنند راجع به قسمت رادیو که فرمودند جناب آقاى جمال امامى باید عرض بکنم که یکى دیگر از آقایان وکلا که گمان می‌کنم آقاى فولادوند بودند به بنده فرمودند و بنده همان روز شرحى به اداره رادیو نوشتم و همان روز به رادیو تذکر دادیم که تمام مطالبى که در پشت این تریبون گفته می‌شود باید به سمع ملت ایران برسد مخالف و موافق براى دولت معنى ندارد و تمام آقایان وکلا در نظر ما محترم و شریفند و هر چه بفرمایند باید ملت ایران بشنوند براى این که قاضى نهایى ملت ایران است و اما راجع به قسمتى که جناب آقاى جمال امامى فرمودند ما جناب آقاى امامى منفعتى نداریم منفعتى اگر باشد مربوط به منافع مملکت است که همه آقایان شریکند و همه در آن سهیمند و امیدوار هستم قسمت‌هایى که فرمودید راجع به ادارات ما دسته‌اى نداریم جناب آقاى امامى اگر کسى سوء‌استفاده‌اى بکند مسلم بدانید همین قدر که ما مطلع شدیم یا حضرتعالى خودتان بفرمایید یا کسانى اطلاع پیدا کنند که یک عده سوء‌استفاده می‌کنند ما براى این که یک روز دیرتر بماند و یا زودتر برود و به این مطلب که دسته بسته داشت اهمیت نمی‌دهیم و امیدواریم این مطلبى که به عرضتان رسانیده‌اند خود حضرتعالى تحقیق بفرمایید و. در اینجا اعلام بفرمایید که خلاف به عرضتان رسانیده‌اند مطلب دیگرى که فرمودید این بود که آقاى دکتر مصدق جناب آقاى امیر علایى را به آقاى اعلاء معرفى فرمودند که در کابینه آقاى اعلاء تولید تشنج بکنند استدعا می‌کنم که به همان صورت جلسه مجلس مراجعه بفرمایید (جمال امامى - بنده گفتم مفهومش این طور بود) اصل مطلب را بفرمایید بعد آقایان هر کدام یک مفهومى برایش قائل می‌شود مع‌الوصف در پایان جلسه بنده ناچارم از آقا تشکر بکنم براى این که فرمودند بنده به لایحه رأى می‌دهم (جمال امامى - ولى به شرط این که فحش ندهید) (ناظر‌زاده - ایشان فحش نمى‌دهند)

نایب رئیس - پیشنهاد آقا قرائت مى‌شود

( به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد مى‌کنم لایحه حکومت نظامى موقتاً مسکوت بماند.

غلامرضا فولاوند

نایب رئیس - آقاى فولادوند ( امینى - بفرمایید ماده 147 را بخواند به ماده 147 عمل نمی‌شود باید رعایت اختصار را بفرمایند.

غلامرضا فولاوند - بنده مى‌خواستم قبلاً به عرض آقایان نمایندگان محترم برسانم که حساب جناب آقاى دکتر مصدق‌السلطنه در نزد ما با حساب خیلى‌ها جدا است آقاى دکتر مصدق‌السلطنه یکى از رجال نیک و پاک و مورد احترام ما است (نمایندگان صحیح است) ولى متأسفانه ایشان فعلاً در وضعى زندگى می‌کنند که ممکن است چه بسا اعمال زشتى که می‌شود به عرض ایشان نرسد و یا نتوانند ایشان را زیارت کنند و یا از میان اشخاصى که خدمت ایشان رفت و آمد می‌کنند مردم شکایت داشته باشند علیهذا عرایضى که بنده مى‌کنم مربوط به حساب دکتر مصدق‌السلطنه نیست و بنده مى‌خواهم عرض کنم که حکومت نظامى با این طریق و به این دلایلى که عرض مى‌کنم صحیح نیست در این که جناب دکتر فرمودند که حکومت نظامى ما غیر از حکومت نظامى دیگران است هر کس باشد یک ادعایى دارد هیچ کس نمى‌گوید که حکومت من بد است تمام مردم از لحاظ حب ذاتى و دوستى شخصى امور مربوط به خودشان را تعریف مى‌کنند علیهذا به صرف تعریف و ادعایى نباید نمایندگان محترم قانع بشوند و این که مى‌گویند که هیئتى به خوزستان رفته‌اند این هیئت که قریب دو ماه است که از قتل یک عده بیچاره و مظلوم گذشته تا‌کنون به ما گزارش نداده‌اند و ما هنوز از جریان کار آنها اطلاع نداریم و این که باز آقاى دکتر فرمودند که نطق نمایندگان را ما دستور دادیم که طابق‌النعل بالنعل بگویند بنده عرض نکرده بودم ولى برادرم گویا به ایشان گفته بودند ولى براى این که ما باور کنیم فرمایش ایشان را بایستى بفرمایند نطق آقاى آشتیانى‌زاده را امشب رادیو تهران بخواند تا بدانیم که ایشان در اظهاراتشان صادق هستند (معاون نخست وزیر - وقتش گذشته است و مربوط به امروز نیست) بسیار خوب اما راجع به حکومت نظامى در خوزستان بنده در کابینه آقاى علاء نیز با تشیکل حکومت نظامى مخالفت کردم و عملاً نیز

+++

ملاحظه شد که بر علیه مصالح ایران در مورد نفت از طرف ایرانیان مقیم خوزستان اقدامى‌نشده است و اگر کارگران آنجا اعتصابى هم کرده‌اند اعتصاب و اظهار آنها در تأیید نظر دولت و راجع به ملى شدن نفت و احقاق حق خودشان راجع به حقوقى که مى‌گیرند بوده و براى عده‌اى نیز که در این راه شهید شده‌اند متأسفانه تا کنون از طرف دولت رسیدگى نشده و معلوم نگردیده که علت چه بود و تقصیر کاران چه دسته‌اى بودند و قطعاً بعد از مدتى وقت این رسیدگى هم مى‌گذرد فعلاً نیز عرایض سابق را تکرار می‌کنم و عرض می‌کنم این حکومت نظامى اگر براى تهران شده بود ملاحظه مى‌فرمودید که چه سر و صدایى راه می‌انداختند و حتى هر گونه تهدیدى نیست به نمایندگان نیز مى‌کردند ولى متأسفانه چون عملاً فقط تهران ایران است و ولایات را به حساب نمى‌آورند هر بلایى سر ایالات و ولایات بیاورند تأثرى و تأثیرى ندارد این است استدعا مى‌کنم که به عرایضم توجه بفرمایید مى‌دانید ما براى هر عمل زشتى قوانین مجازاتى شدید داریم اگر دادگسترى خوزستان با اعزام چند نفر (که به ده نفر نمی‌رسد) قاضى درست و قوى تقویت شود از هر عملى جلوگیرى خواهد کرد و نیازى به حکومت نظامى و ایجاد رعب و ترس جهت اهالى آن سامان نیست نمایندگان محترم چرا اجازه می‌دهند که اهالى خوزستان را بدون جهت طبق ماده 5 و 8 بتوانند توقیف و تبعید کنند اگر حکومت نظامى لازم بود بنده از هیچ‌گونه توهینى واهمه نداشته جداً تقاضاى برقرارى آن را می‌نمودم ولى بدانید که این اقدام به هیچ‌وجه لازم نیست و با قوانینى که داریم کوچک‌ترین تحریک یا اقدامى بر علیه امنیت داخلى و خارجى کشور جرم شناخته شده است و مجازات‌هاى شدیدى براى آن اعمال تعیین شده و احتیاجى به برقرارى حکومت نظامى نیست علیهذا از نمایندگان محترم بالخصوص نمایندگان ولایات استدعا دارم به این لایحه رأى ندهید و اهالى یک استان بزرگ را بدبخت و اسیر نفرمایید زیرا اوضاع و احوال هم عدم وجوب حکومت نظامى را روشن و واضح می‌سازد و نکته‌اى را که مى‌خواهم عرض کنم دولت براى استیفاى حقوق ایران از نفت تمام قوانین لازم و کمک‌هاى مفید را از مجلس گرفته است (نمایندگان - صحیح است) و مجلس از چند ماه قبل از هیچ‌گونه کمکى در این راه دریغ نداشته است و پیشقدم دولت‌ها بوده است ولى باز مى‌بینم که دولت براى استیفای حقوق ایران از این میتینگ‌ها و اعتصاب‌هایی که مردم می‌دهند و می‌کنند.

به نفع مملکت عملاً استفاده می‌کنند پس چرا این حق را از اهالى خوزستان مى‌گیرید؟ بگذارید آنها هم آزاد باشند و حقوق ملى خودشان را حفظ کنند می‌دانید چه ظلمى به آنها سال‌ها شده است می‌خواهند حرفى بزنند می‌خواهند مجامعى تشکیل بدهند شما نمی دانید که حکومت نظامى با تشکیل مجامع منافات دارد به موجب پاره‌اى از مواد حکومت نظامى اگر عده‌اى متجاوز از دو نفر دور هم جمع دور هم جمع شوند (یکى از نمایندگان - ده نفر) پنج نفر، پلیس به آنها اخطار تفرقه می‌کند و اگر متفرق نشدند آنها را حبس مى‌کند (دکتر بقایى - استدلال به این خوبى را خوب بود و در حکومت رزم‌آرا مى فرمودید) من حالا به شما مى‌گویم من حکومت رزم‌آرا را به حال این مملکت نه این که خیال کنید که من عصبانى شده‌ام من هم مرحوم رزم‌آرا را تجلیل می‌کنم و حکومت او را مفید مى‌دانم و مثل شماها بوقلمون‌صفت نیستم من وکیل ملتم نه از تو می‌ترسم نه از اعوان تو می‌ترسم و نه از اهل تقیه هستم من حکومت قوام‌السلطنه را تقویت کردم و از حکومت رزم‌آرا هم تقویت کردم و از حکومت مفید دیگرى هم تقویت می‌کنم ولى در اعمال زشت هیچ حکومتى هم شریک نیستم (دکتر بقایى - در تمام اعمال و جنایات رزم‌آرا شریک هستید حساب فامیل من در این مملکت روشن است آقاى دکتر بقایى اگر شما چند صباح است با هو و جنجال و ارعاب و دست خارجى و داخلى توانستید خودنمایى کنید من یک فامیل 700 ساله پاک دارم مردم مرا می‌شناسند من از شما نمى‌ترسم از روزنامه‌هاى شما هم نمی‌ترسم از ترورهاى شما هم نمی‌ترسم (دکتر بقایى - براى این که پشتیبان به کوه احد است) در همان روزى که در کابینه علاء حکومت نظامى را آورد و شماها مخالفت کردید بوقلمون‌صفتى شما روشن شد و مردم دیدند که چه جور براى مردم می‌پسندید و چه جور براى خودتان مى‌پسندید شما به من کوچکترین لکه‌اى نمی‌توانید ببندید من یک مأمور یک قاضى یک وکیل بودم که در تمام ادوار خدمتم پاک از این محک بیرون آمدم و سربلند هستم و در همان استان کرمان شما خدمات بسى بزرگ کردم (دکتر بقایى - آنجا هم همه شما را می‌شناسند هم مرا می‌شناسند هم تو را و هم حزب بازیت را تمام اینها را مردم خوب مى‌دانند گفت (فردا که بر من و تو وزد باد مهرگان آنگه شود پدید که نامرد و مرد کیست شما یک جماعتى را مرعوب و کور کردید اجازه نمی‌دهید ملت قضاوت صحیح بکند ما همه این را می‌دانیم و تا 5 سال دیگر ملت خواهد دید که ما خدمتگزار بوده‌ایم یا خیانتکار (زنگ ممتد نایب رئیس )

نایب رئیس - آقاى فولادوند باید به اختصار صحبت کنید.

فولادوند - به اختصار؟ وقتى که فحش می‌دهند بیاید جواب بدهیم؟ آقاى دکتر بقایى که الان در اکثریت است عمل اقلیت را اجرا مى‌کند آقا یک وکیل بایستى اجازه بدهد همکار او هر حرفى دارد بزند بعد بیاید اینجا و به او پاسخ بدهد مگر من از شما ترس دارم نه توهینى بکنید ( امینى - اگر آقاى رئیس ماده 147 را رعایت کرده بودند مجلس به اینجا نمی‌رسید)

نایب رئیس - آقاى فرامرزى مخالفید؟

دکتر بقایى - من قبلاً اجازه خواسته بودم.‏

نایب رئیس - آقاى فرامرزى قبلاً تقاضا نموده‌اند (دکتر بقایى - بنده طبق ماده 90 اجازه مى‌خواهم) بماند براى بعد.

ملک‌مدنى - تمام این مطالب به ضرر مملکت است موقعى که باید اتحاد برقرار باشد این حرف‌ها چیست موقعی که باید اتحاد باشد این حرف‌ها به ضرر مملکت اول باید کار اساسى که در پیش داریم انجام شود.

نایب رئیس - آقاى فرامرزى‏

فرامرزى - به طور کلى به نظر من راجع به وجود قوانین براى جلوگیرى از هر گونه اغتشاشى فرمایش‌هاى آقاى فولادوند و امامى همه‌اش صحیح است ما هر نوع قانون داریم که ابداً محتاج حکومت نظامى نیستیم (ملک‌مدنى - همه این حرف‌هایى که زده شد به ضرر مملکت است هر کس که مى‌خواهد باشد من با هیچ دسته‌اى موافق و مخالف نیستم ولى تمام این حرف‌ها مضر است به حال مملکت) (زنگ ممتد رئیس)

نایب رئیس - آقاى فرامرزى بفرمایید.

فرامرزى - ما براى جلوگیرى از اغتشاش براى ترس از اغتشاش براى تعقیب کسى که مورد سوء‌ظن است براى تمام اینها قانون داریم منتها عدلیه به وظیفه اش عمل نمی‌کند می‌خواهم سؤال کنم که شماى دولت می‌خواهید عدلیه یک تشکیلات سنگینى پرخرجى باشد فقط براى خودش ولى هیچ کار مملکت را انجام ندهد و در هر ساعتى که شما محتاج بشوید به تعقیب یک مجرم یا به جلوگیرى از یک اغتشاش یک دستگاه اضافى بر این دستگاهى که عمارتش از عمارت لابیرنت زیادتر است به طور موقت ایجاد بکنید عدلیه باید خرجش را ملت ایران بدهد عمارتش را با سنگ مرمر بسازند ولى هر دولت که آمد احساس بکند که این دستگاه دستگاه حافظ نظم نخواهد بود و این یک چیزى است مثل کارخانه کنسرو بندرعباس که باید دولت خرجش را بدهد اما یک بنگاه معاملات باشد براى اعضایى که آن تو هستند قاتل عمد را روز روشن در حضور مأمورین انتظامى با بهانه و لفظ پیدا کردن آزاد مى‌کنید آخوند و ملا و روضه‌خوان قاضى را تحت فشار قرار می‌دهد که قاتل آزاد بکند حقوق یک عده از مردم این مملکت روى بند و بسط خارج از بین می‌رود و خون یک عده از مردم این مملکت را مثل خون سگ و گربه با پیدا کردن الفاظ در پرونده به هدر می‌دهند آن هم سگ و گربه‌اى که صاحب نداشته باشد چون سگ و گربه‌اى که صاحب داشته باشد حتماً صاحبش وارد می‌شود و دعوى مى‌کند و دردسر مى‌کند اما یک قسمت از این مملکت از این ملت توى این عدلیه مثل سگ‌هاى توى کوچه خون‌شان هدر می‌رود و الفاظ پیدا مى‌کنند براى پوشاندن رسوایى خودشان و رسوایى هم پوشیده نمى‌شود و دنیا هم مى فهمد شما می‌خواهید این عدلیه را با این ترتیب نگه بدارید هر وقت محتاج به حفظ نظم شدید آن وقت حکومت نظامى اعلان بکنید البته ایراد آقایان از این بابت به نظر من وارد است عدلیه فعلاً مثل یک عده‌اى است که سابق بر این مستمرى را می‌خوردند و بگویند این دستگاه مخارجش باید بشود حالا وجودشان براى چه خوب است من نمی‌دانم این دستگاه حافظ نظم نیست مجرى قانون نیست دستگاهى است براى پیدا کردن الفاظ که بگوید من توى این کاغذ خواندم نبود اینها یک مطالبى است که من در موقع طرح بودجه کل می‌خواهم پیشنهاد بدهم براى انحلال عدلیه و بعد حرف‌هاى خودم را می‌زنم (بعضى از نمایندگان - بودجه نمى‌آید) حالا زود است وقتى آمد عرض مى‌کنم و آن وقت معاصى و فجایعى و رسوایى‌هایى که توى این عدلیه شده و این مملکت و این ملت را در دنیا رسوا کرده است و موجب اختلال نظم و شلم شوربا شده است یکى یکى شرح خواهم داد اما راجع به حکومت نظامى باید تصدیق بکنیم که وضع غیر عادى است ما فعلاً به یک وضعى دچار هستم که خودمان می‌ببنیم هزار گونه آنتریک و هزار گونه تحریک می‌شود (نمایندگان- صحیح است) و مادامى ‌که این طور است و مواجه هستیم با یک خطراتى که ممکن است پیش بیاید براى ما چه مانعى دارد یک دولتى که طرف اعتماد است ما دستش را باز بگذاریم که از بابت احتیاط نه از براى گرفتن مردم نه از براى اذیت از براى احتیاط نه از براى گرفتن مردم نه از براى اذیت از براى احتیاط از براى پیش‌بینى براى این که ما می‌دانیم علیه حافظ نظم نیست ما می‌دانیم عدلیه حافظ قانون و مجرى قانون نیست دولت دستش باز باشد که خداى نکرده اگر خطرى رخ داد بتواند جلو بگیرد در کابینه علاء هم ما رأى دادیم به این قانون براى این که می‌دیدیم که ممکن است این خطرات پیش بیاید حالا هم باز از آقایان خواهش می‌کنم حتى از آقایان که پیشنهادشان را پس بگیرند و بهتر است به قول آقاى ملک‌مدنى

+++

وحدت ما در امرى که پیش گرفته بودیم حفظ کردیم تا رسیدیم به اینجا در این قسمت هم وحدت ما محفوظ بماند (نمایندگان - صحیح است) (فقیه‌زاده - تا کار نفت تمام نشده است باید تا همه جا رفت) تا جایى که دولت مقتضى بداند.

نائب رئیس - بایستى به پیشنهاد آقاى فولادوند رأى گرفت عده کافى نیست (عده‌اى از نمایندگان - آقاى فولادوند خواهش می‌کنم پیشنهادتان را پس بگیرید)

غلامرضا فولادوند - این عقیده من است عقیده‌ام را نمی‌توانم پس بگیرم.‏

ثقة‌الاسلامى - عقیده خودتان را پس نگیرید پیشنهادتان را پس بگیرید.

ناظرزاده - رفقا خواهش می‌کنند پس بگیرید (فولادوند - عرض کردم این عقیده من است)

( عده براى رأى کافى شد)

نایب رئیس - رأى گرفته می‌شود پیشنهاد آقاى فولادوند مبنى بر سکوت لایحه.‏

دکتر بقایى - آقا توضیح بدهید

نایب رئیس - آقاى فولادوند پیشنهاد کرده‌اند که این لایحه حکومت نظامى مسکوت بماند آقایانی که موافقند قیام بفرمایند (هیچ یک از نمایندگان قیام نکردند) تصویب نشد (در این هنگام به واسطه تظاهرى که از لژ مطبوعات شد نایب رئیس به تظاهر کنندگان اخطار کردند از تظاهر خوددارى کنند)

نایب رئیس - حالا ماده واحده مطرح است آقاى فرهودى مخالفید بفرمایید.

فرهودى - مخالفت بنده با این لایحه از نظر حفظ حقوق اهالى خوزستان است در ظرف چند ماه اخیر این دفعه دوم است که لایحه‌اى براى برقرارى حکومت نظامى درخوزستان می‌آید چون اهالى خوزستان البته انتظار دارند وکلاى آنها در این باب از حقوق آنها دفاع بکنند و مسائل لازم را تذکر بدهند به این جهت بنده از نظر انجام وظیفه نمایندگى از مجلس استجازه کردم که چند کلمه‌اى در مخالفت با این پیشنهاد عرض کنم مخالفت بنده به هیچ‌وجه مربوط به وضعیت دولت نیست براى این که بنده به دولت رأى اعتماد دادم و قصد هم داشتیم که صحبت هم بکنیم در موقعش ولى اعتماد ما على‌الاطلاق نمی‌تواند باشد نسبت به هر لایحه‌اى حق داریم که نظریاتى را که لازم می‌دانیم به عرض مجلس شوراى ملى برسانیم چه بسا باشد که خود دولت هم متوجه بشود در اخذ تصمیم و پیشرفت افکارى که در نظر گرفته تا آنجایى که برایش مقدور است جلوگیرى بکند مقدمه باید بدانیم در این چهل و چند سال زحماتى که کشیده شده است و مرارت‌هایى که آزادی‌خواهان ایران کشیده‌اند و مبارزاتى که از ابتداى مشروطیت بلکه قبل از آن تا به حال در ایران از طرف عناصر ملى و روشنفکر شده است قسمت عمده این مبارزات و این زحمات براى این بوده است که زندگى جامعه ایرانى توافق بکند با زندگى مردم جدید یعنى با مقتضیات عصر آنچه که به نام حکومت مشروطه و آزادى و وضع قوانین و تحصیل قانون اساسى و سایر قوانین در ایران شد یک هدف عمده‌اش بالا بردن تمدن مملکت و رساندن سطح این تمدن به تمدن ممالک مترقى بود وقتى مبارزاتى هم که در این مجلس راجع به مسائل عمده یا حل مسئله نفت شد این هم تا اندازه‌اى به همین منظور بوده بنابراین ما بایستى در قوانینى که پیشنهاد مى‌شود و مى‌خواهیم رأى بدهیم توجه بکنیم که این قوانین از این محور اصلى و مقصد مشروطه‌خواهان و آزادی‌خواهان و روشنفکران بوده منحرف نشود و قانون وضع بکنیم که از آن مجرى انحراف نیابد یکى از اصول تمدن معاصر، یکى از سرفصل‌هاى تمدن امروز آزادی‌هاى فردى است یعنى جامعه متمدن امروز سرفصل تمام زندگانى معاصر را فقط روى آزادی‌هاى فردى قرار داده (آشتیانى‌زاده - فقط در کتاب) ملل بزرگ را مى‌گویم (آشتیانى‌زاده - همان ملل بزرگ دروغ مى‌گویند روى کاغذ است) حالا می‌خواهیم در عمل باشد آزادى‌هاى فردى اساس ترقى جامعه است و در قسمت آزادى افکار و اجتماعات و عقاید و تبلیغات و امثال آنها پس برقرار کردن حکومت نظامى یعنى تعطیل کردن آزادى و با تصویب یعنى تعطیل کردن آزادى و با تصویب حکومت نظامى خداى نکرده بیم این است که انحرافى از آن اصل اولیه که عرض کردم پیدا شود و از آن مقصد اصلى که مشروطه و دموکراسى و قانون اساسى و سایر مبارزات باشد دور شویم گمان نمی‌کنم که هیچ دولتی معتقد به آزادى و هیچ وکیلى که خودش را مقید بداند به حفظ قانون اساسى حاضر باشد در این انحراف شرکت کند حالا مى‌گویند حکومت نظامى را در خوزستان می‌خواهیم برقرار کنیم اولاً تمام نقاط مملکت به نظر بنده مثل هم است و نماینده مجلس شوراى ملى چون مطابق یکى از اصول قانون اساسى نماینده قاطبه اهالى مملکت است به هیچ‌وجه نباید تفاوت بگذارد بین یک ولایت با ولایت دیگر، خوزستان در این دو سه ساله آخر مصداق این شعر شده که (شد ناف معطر سبب کشتن آهو) مردم از آنجا که از رنجبرترین و قدیم‌ترین و زحمتکش‌ترین مردمى هستند که ما در شرق میانه می‌شناسیم دلیلش هم امتحاناتى است که در این مدت به کرات و مرات داده‌اند هر وقت تصمیم به یک عمل سیاسى گرفته مى‌شود خوزستان را دراز می‌کنند و این به نظر دور است از شأن مجلسى که خودش را نماینده قاطبه اهالى مملکت می‌داند و دولتى که خودش را مظهر تام و تمام ملت مى‌داند مثلاً یکى از گرفتارى‌هایى که ما در خوزستان داریم این است که هر وزیرى هر رئیس کلى که آنجا رود فوراً مى‌گوید مأمورین محلى را باید عوض کنیم در صورتى که مأمورینى که در محل پرورش یافته‌اند تحصیلاتى یا در خوزستان یا در خارج خوزستان کرده‌اند و بعد وارد ادارات شده‌اند و طى مدارجى کرده‌اند بدیهى است که آنها به اوضاع و احوال محل و مردم آنجا واردترند و بهتر مى‌توانند انجام وظیفه کنند روح قانون اساسى، هم اگر به آن.‏

دو سه ماده‌اى که راجع به انجمن‌هاى ایالتى ولایتى هست دقت بکنیم این معنى را مى‌دهد که مردم محل در تصدى امور محل حق تقدم طبیعى دارند ولى تابه حال چند مرتبه پیش آمده یک وزرایى مصدر کار شده‌اند مخصوصاً در وزارت دارایى که تصمیم گرفته‌اند که اهل خوزستان در ادارت دارایى خوزستان نباشند و اگر هم یک چند نفرى بوده‌اند آنها را تغییر داده‌اند این یکی از مظاهر عدم توجه به حقوق حقه اهالى آنجا است اخیراً هم باز تصمیم گرفتند که مأمورین آنجا را عوض کنند البته یک عده مأمورینى هستند که از تهران رفته‌اند خوب آنها را ما کارى نداریم اما یک عده‌اى هم هستند که اهل محل هستند در آنجا خانه و زندگى دارند جرمى نکرده و سابقه بدى ندارند و تغییراتى به نام تغییر قاطبه مأمورین این به نظر بنده یک توهین غیر مستقیمى است به اهالى خوزستان که گمان نمى‌کنم هیچ یک از آقایان نمایندگان از جهت این که نماینده تمام ملت هستند بتوانند قبول کنند سالیان دراز است که اهالى خوزستان اقتدار بیش‌ترى را براى سلطنت مشروطه مرکزى آرزو دارند (در این موقع مجلس از اکثریت افتاد و پس چند لحظه مجدداً اکثریت حاصل شد) عرض کردم که اهالى خوزستان آرزو دارند که سلطنت مشروطه مرکزى اقتدارش بیشتر شود براى این که از آن اقتدار بیشتر مى‌توانند استفاده بکنند و خوزستان را از مداخلات و تجاوزات پاره‌اى از متجاوزین حفظ می‌کنند به همین جهت بود که وقتى نداى ملى شدن نفت بلند شد یکی از مراکزى که بیش از همه جا اظهار شادمانى کرد و شرکت در این احساسات ملى کرد اهالى خوزستان و کارگران خوزستان بودند بدیهى است بعد از این که نفت ملى شد انتظار یک ارمغان و یک سوغات خیلى گران‌بهایى را داشته (کشاورز‌ صدر - حالا هم هست) بعد از سال‌ها محرومیت و سال‌ها مرارت و رنج و بعد از ماه‌ها ابتکار از اعلام ملى شدن نفت این سلطنت مرکزى که اقتدار زیادتر آن مورد تقاضاى اهالى خوزستان بود یک ارمغان کافى براى اهالى آنجا بفرستند حالا می‌بینیم این ارمغان عبارت است از ادامه حکومت نظامى در هفت منطقه خوزستان (کشاورز‌ صدر - براى جلوگیرى از تحریک شرکت سابق نفت است) البته در موقعى که اعتصاب بر پا شد و در اوایل سال بود آن اعتصاب را همان طورى که اشاره فرمودند تصور می‌شد که محرکین خارجى درش دست داشتند دولت آمد اجازه گرفت که حکومت نظامى را برقرار بکند بنده هم رأى دادم و حتى پیشنهاد کفایت مذاکراتش را خودم دادم و دلیل من هم این بود که چندین سال است که مذاکرات کافى خوب در اثر همان اقدام آن اعتصابات خاتمه پیدا کرد بعد هم دولت وقت دولت آقاى علاء یک هیئتى فرستاد به خوزستان آن هیئت به شکایات کارگران رسیدگى کردند و خیلى از آن موارد قبول شد و اعتصاب و اغتشاش از ریشه خشک شد و عملیات آن هیئت هم مورد قبول واقع شد دلیلش هم این بود که وقتى آن هیئت مراجعت کرد در دولت جناب آقاى دکتر مصدق بود آن هیئت مورد تقدیر جناب آقاى دکتر مصدق قرار گرفت و رئیس آن هیئت هم شهردار تهران شد پس اینها هم دلیل است بر این که آن هیئت موفق شده است از این که موارد عدم رضایت و موارد اغتشاش و موجبات اعتصاب را برطرف کرده اینها دلیلى عملى بود بنابراین حالا مجدداً بدون این که چنین عواملى باشد بدون این که چنین موجباتى باشد دوباره آمدن و چنین تقاضایى کردن این به نظر بنده زیاده‌روى است و بنده بسیار خوش‌وقت می‌شدم وقتى حاضر بشوم اظهارى بکنم که در مقدمه لایحه شما مى‌گفتید که چه موجبات واقعى و چه موارد حساس و ارزنده و چه نکات جالب توجهى بود که دولت را وادار به این پیشنهاد کرد اگر این نکات را در اول لایحه ذکر می‌کردند و کم و بیش ما قانع می‌شدیم چه بسا که این اظهارات را نمی‌کردیم ولى در حال حاضر مطابق اطلاعى که دارم ضرورت قطعى براى اعلام و ادامه حکومت نظامى نمى‌بینم و بلکه بیم آن دارم که ادامه حکومت نظامى در خوزستان موجب تولید عدم رضایت جدیدى در میان طبقه کارگران بشود کارگران چنین فکر کنند یا لااقل چنین تبلیغى در میان آنان بشود که دولت مرکزى ایران حالا که نفت را در اختیار خودش گرفته و می‌خواهد اداره کند اعتمادى به شما ندارد به این جهت است که با نیروى حکومت نظامى می‌خواهد از شماها کار بگیرد اگر

این فکر خداى نکرده در آنها پیدا شود یا یک عناصر محرک و مفتن این فکر را در میان آنها تبلیغ بکنند و این اعلام حکومت نظامى را یک نوع

+++

عدم اعتماد و توهین نسبت به خودشان تلقى می‌کند آن وقت است که بنده بالصراحه عرض می‌کنم و قول می‌دهم که حکومت نظامى هم نتواند جلوى این اعتصاب را بگیرد و یکی از اصولى که ما می‌توانیم اجتماعات را دعوت بکنیم با سلامت نفس و با ملایمت قبول نظم و نظامات را کرده و کار بکنند این است که به افراد آن اجتماع نشان بدهیم که به آنها اعتماد داریم نشان بدهیم که افراد آن اجتماع مورد اعتماد ما هستند با این اصل بهتر می‌شود یک طبقه را راحت و آزاد نگه داشت و از بعضى اغتشاشات احتمالى جلوگیرى نماییم تا این که بیاییم به عکس احساسات آنها را تحریک بکنیم و خداى نکرده ایجاد این معنى را بکنیم که دولت مرکزى به آنها اعتماد کافى ندارد تنها مطلبى که ممکن است در آنجا پیش بیاید این است که یک مرتبه که تحریک جدیدى یا از طرف عناصر چپ و یا از طرف عناصر راست یا هر دو طرف براى اعتصاب خواهد شد بنده یقین دارم چنین تحریکى نمی‌شود و اگر هم بشود مؤثر نخواهد شد براى این که اعتصاب اسلحه هر روزى نیست آن کارگرى که اعتصاب می‌کند چون اعتصاب خودش یک قدر و یک ارزشى دارد اگر بنا باشد هر روز اعتصاب بکنند نیروى آن اعتصاب از بین می‌رود همان طور که مطابق مقررات قانون کار مواردى براى اعتصاب ایجاد کرده‌اند در مقررات حرفه‌اى کارگران هم مقرراتى هست که هر روز اعتصاب شود تا این که نیروى کارگرى براى اعتصاب محفوظ بماند یعنى اگر بعد از چهار سال یک دفعه پنج سال در یک امر عظیمى اعتصاب کردند آن اعتصاب مؤثر واقع شود اما اعتصابى که در فروردین ماه بود از یک طرف حکومت نظامى اعلام کردند و از طرف دیگر هیئتى از طرف دولت رفت علل و موجبات اعتصاب را برطرف کردند بنده یقین دارم که دیگر در این نواحى اعتصاب نخواهد شد و این احتیاط بی‌موردى است و بدون برقرارى حکومت نظامى هم اعتصابى نخواهد شد یک قانونى ما چند ماه پیش با این کار جناب آقاى حائرى‌زاده گذراندیم آن قانون این بود که هر وقت دولت خواست حکومت نظامى اعلام بکند استجازه از مجلسین مى‌کند و روى همان قانون هم هست که این لایحه را حالا آورده‌اند بنده که رأى دادم به این طرح و تصور می‌کنم که خود پیشنهاد کننده هم همین نظر را داشت ما با این قانون خواستیم محترمانه و مؤدبانه قانون حکومت نظامى را لغو بکنیم نخواستیم که هر روز مجلس مرجع تصویب قانون حکومت نظامى‌شود و تصویب هم بکند شأن مجلس نیست که قانون حکومت نظامى تصویب بکند مرکز آزادى است مجلس باید آزادی‌هاى فردى مردم را اگر کم دارند بهشان بدهد (صحیح است) اگر ما گفتیم که هر وقت خواستند حکومت نظامى اعلام بکنند بایستى از مجلس اجازه بگیرند یعنى که هیچ وقت اجازه نگیرند یعنى ما خواستیم که با یک عبارت کوتاهى آن قانون را لغو کرده باشیم متأسفانه مى‌بینیم که اولیای امور توجهى به معنى حقیقى آن طرح آقاى حائرى‌زاده ندارند و هر دو سه ماه یک مرتبه لایحه‌اى براى حکومت نظامى می‌آورند این است که بنده بیش‌تر از لحاظ نمایندگى خوزستان این کار را نه لازم می‌دانم و بلکه مضر هم می‌دانم و این را یک تعدى و تجاوزى به اهالى خوزستان می‌دانم ولى معذالک اگر دلایل قانع کننده‌اى گفتید که حقیقتاً بنده متقاعد بشوم ممکن است موافقت بکنم.

آشتیانى‌زاده - پس موافقید آقاى فرهودى‏

نایب رئیس - آقاى نبوى.

ابریشم‌کار - بنده اجازه خواسته بودم.‏

نایب رئیس - در تابلو اسم‌نویسى شده بفرمایید آقاى نبوى‏

نبوى - فرمایشات جناب آقاى فرهودى اصولاً صحیح بود قانون حکومت نظامى و اجراى مقررات حکومت نظامى یک مقررات فوق‌العاده است یکى از معایبش این است که لااقل از بعضى اشخاص و افراد سلب آزادى می‌کند پس بالنتیجه هر روز نبایستى چنین اجازه‌اى را بدهیم ولیکن به عقیده بنده همان طور که در بعضى از فرمایشات خودشان هم بود امروز یک روز فوق‌العاده‌اى است اگر قائل باشیم که یک روزى ایجاب مى‌کند حکومت نظامى برقرار شود و آن مقررات اجرا شود آن روز همین امروز است حکومت نظامى براى کارگران نیست براى این نیست که ممکن است بعضى از کارگران یک حقوق مشروعى داشته باشند و بخواهند آن حقوق مشروع را مطالبه کنند حکومت نظامى برقرار شود و نگذارد که به آن حقوق مشروع برسند براى این کار نیبست و قطعاً هم منظور دولت این نیست و حکومت نظامى براى این است که کارى کند که کارگران آلت اجراى مقاصد کسانى واقع نشوند که آن کسان نمى‌خواهند ما به آرزوهاى خودمان برسیم و نمى‌خواهند قوانین که مجلس شورای ملى وضع کرده اجرا شود جناب آقاى فرهودى به خوبى مى‌دانند که ما امروز در یک موقعیت بسیار سختى واقع شده‌ایم ساعاتى که به ما مى‌گذرد ساعات بسیار حساسى است و شاید در کشور ما کمتر پیش آمده که به این وضع باشد ما نباید بگذاریم که با هوا و هوس از بین برود و ما را از مقاصد اصلى باز دارد ما دست به یک اقدامات مهم و خطیرى زده‌ایم و آن اقدام در نهایت ضرورت و فایده است براى مملکت و آن لزوم ملى کردن نفت است براى این کار ما بایستى هر تقاضایى حکومت دارد حکومتى که مورد اعتماد ما است: حکومتى که ما به او مأموریت دادیم این کار را انجام بدهد باید تقاضاى او را انجام بدهیم اگر ما امروز از انجام تقاضاى برقرارى حکومت نظامى سرباز زنیم ممکن است بهانه‌اى دست مخالفین داده شود و وضعیتى براى ما ایجاد کنند که ما به آن منظور نرسیم آن دفعه که حکومت نظامى برقرار شد این نتیجه حاصل شد و اگر حکومت نظامى برقرار نمی‌شد من نمی‌دانم که وضع خوزستان چطور میش‌د ما در خوزستان نفت را ملى کنیم و مى‌خواهیم صنعت نفت را درتصرف خودمان در بیاوریم این کار مخالفت زیاد دارد و مخالفین متشبث مى‌شوند (فرهودى - هیچ کس مخالف نیست) و نمى‌گذارند ما نباید آلت بشویم و مجلس نباید بهانه به دست بدهد (فرهودى - در خوزستان کسى مخالف ملى شدن نفت نیست) و اگر در خوزستان اتفاقى افتاد بعد بگویند مجلس مانع از انجام حکومت نظامى‌شد و به آن جهت این اتفاق افتاد چه باید کرد، از طرف دیگر ما بایستى به مأمورین خوزستان اعتماد داشته باشیم بنده دو روز قبل خدمت آقاى نخست وزیر رسیدم و آقاى صدرزاده هم تشریف داشتند در خدمت ایشان بودم و از ایشان همین سؤال را کردم گفتم با این که حکومت نظامى را مجلس یک دفعه رأى داد و در گذشته مکرر گفته شد که حکومت نظامى نبایستى در چندین روز ادامه پیدا کند حالا دلایل و لزوم ادامه حکومت نظامى چیست ایشان فرمودند من که در آنجا نیستم و وزراى ما آنجا نیستند ولى آن مأمورینى که آنجا هستند به آنها اعتماد داریم گزارشاتى از آن مأمورین همه روزه می‌رسد آن مأمورین که در محل هستند و اطلاعاتشان از ما که نیستیم بیش‌تر است آنها ادامه حکومت نظامى را ضرورى دانسته‌اند (فرهودى - حکومت نظامى براى آنها خوب است) اگر حکومت نظامى نباشد براى ما ایجاد زحمت مى‌کند مدت هم زیاد نیست حداکثر یک دو ماه است تمام این مدت دو ماه هم نبایستى حکومت نظامى ادامه پیدا کند بلکه ممکن است دولت همان روزى که دید لازم نیست حکومت نظامى را لغو بکند و در هر صورت خود جناب آقاى فرهودى که به نام مخالف ولى در معنى موافق صحبت فرمودند تصدیق فرمودند که اگر دلایلى که برقرارى حکومت نظامى را ایجاب می‌کند گفته شد من هم رأى خواهم داد حالا اگر ایشان توجه بفرمایید من قطع دارم که رأى موافق هم خواهند داد چون وضع بسیار حساسى است و ما نبایستى بگذاریم که عناصر آشوب‌طلب که متأسفانه در مملکت ما در نتیجه غفلت دولت‌هاى گذشته زیاد شده‌اند در این امر مهم ملى که هم متفق‌القول هستیم رخنه کنند و ما را از یک منظور مقدسى باز دادند و بنده هم تمنا دارم که ایشان مخالفت ‏خودشان را پس بگیرند یکی موقعیت خیلى خطیر و حساسى است اقل این است که این کاسه و کوزه‌ها را به سر مجلس بشکنند و بگویند که مجلس نگذاشت کار پیشرفت کند حکومت نظامى در آنجا سلب آزادى از کارگران نخواهد کرد و مانع از تجمع آنان نخواهد شد البته حضرتعالى چون از محل بیش‌تر اطلاع دارید به عرضتان رسیده است که الان هم کارگران مجامعى دارند مطابق قانون کار و ممکن است اتحادیه‌اى داشته باشند با بودن حکومت نظامى الان اتحادیه‌ها و تشکیلات کارگران آنجا درست شده است و حال آن که قبلاً که حکومت نظامى نبود این تشکیلات کارگرى نبود پس آن چیزى را که حضرتعالى از آن نگرانى دارید که ممکن است حکومت نظامى تجاوزى به کارگران مظلوم بکند این مرتفع است زیرا در این دو ماه که حکومت نظامى بوده عرض کردم که تشکیلات کارگران در بودن حکومت نظامى داده شده است از این جهت هیچ جاى نگرانى نیست حکومت نظامى براى دفع خطر احتمالى است اگر خطرى رخ داد و اگر عناصر مشکوکى خواستند در کارها رخنه کنند باید حکومت نظامى‌ باشد که آگاه باشد و مقرراتى در کار باشد که بتواند جلوگیرى کند و البته بنده و اغلب آقایان واقف هستیم و به مقررات دادگسترى احترام مى‌گذاریم و معتقد هستیم که مقررات دادگسترى در هر مورد براى کشور کافى است اگر مى‌گوییم امروز باید حکومت نظامى‌باشد این است که سلب اعتماد از عدلیه کرده‌ایم برخلاف فرمایشى که دوست عزیز بنده آقاى فرامرزى فرمودند ما به قضات دادگسترى احترام مى‌گذاریم و هر دفعه کارى که در دادگسترى مطرح می‌شود ممکن است یک نفر ناراضى بشود و بیاید اینجا بگوید و این طور نیست که ایشان مى‌گویند ولى با این وصف با وجود این که تصدیق مى‌کنیم که دادگسترى می‌تواند کارش را اداره کند ولى موقعیت یک موقعیت حساسى است که نمی‌توانیم بگوییم دادگسترى می‌تواند انجام دهد و باید یک مراکز حساس‌ترى مواظب کارها باشد که از اخلال جلوگیرى کنند بنابراین استدعا مى‌کنم که آقایان موافقت بفرمایند که امروز این لایحه تمام بشود براى این که امروز آخرین روزى است که آن اختیار قانونى مقتضى می‌شود و وقتى که به سنا برود سه چهار روز دیگر طول مى‌گشد گر چه همین تقدیم لایحه به مجلس و طرد آن در مجلس خودش اجازه‌ای است که حکومت نظامى ادامه داشته باشد و معذلک بهتر است که آقایان موافقت بکنند که زودتر تمام شود.

10 - تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

نایب رئیس - پیشنهاد کفایت مذاکرات رسیده است و عده براى رأى کافى نیست بنابراین اعلام رأى مى‌شود با موافقت آقایان جلسه را ختم مى‌کنیم جلسه آینده روز سه‌شنبه ساعت 9 صبح (چهل دقیقه بعد از ظهر مجلس ختم شد)

رئیس مجلس شوراى ملى- رضا حکمت‏

+++

 

Parameter:294669!model&5137!print -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)