29 مرداد 1396 14:44:20
مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏17

جلسه: 46 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز یکشنبه 23 آذر ماه 1331  

 

فهرست مطالب:

1- طرح صورت مجلس

2- بیانات قبل از دستور - آقایان: ناصر ذوالفقاری - شهیدی - گنجه

3- بیانات آقای مکی مربوط به جریان مسافرت خود به اروپا و آمریکا

4- اعلام تصویب صورت مجلس

5- قرائت قسمتی از گزارش سه ماهه آقای نخست‌وزیر به وسیله آقای کاظمی

6- معرفی آقای مهندس زاهدی به معاونت وزارت کشاورزی به وسیله آقای وزیر کشاورزی

7- قرائت قسمتی دیگر از گزارش 3 ماهه آقای نخست‌وزیر به وسیله آقایان کاظمی و دکتر فاطمی

8- تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه


مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏17

 

 

جلسه: 46

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز یکشنبه 23 آذر ماه 1331

 

فهرست مطالب:

1- طرح صورت مجلس

2- بیانات قبل از دستور - آقایان: ناصر ذوالفقاری - شهیدی - گنجه

3- بیانات آقای مکی مربوط به جریان مسافرت خود به اروپا و آمریکا

4- اعلام تصویب صورت مجلس

5- قرائت قسمتی از گزارش سه ماهه آقای نخست‌وزیر به وسیله آقای کاظمی

6- معرفی آقای مهندس زاهدی به معاونت وزارت کشاورزی به وسیله آقای وزیر کشاورزی

7- قرائت قسمتی دیگر از گزارش 3 ماهه آقای نخست‌وزیر به وسیله آقایان کاظمی و دکتر فاطمی

8- تعیین موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

 

مجلس ساعت 9 و نیم صبح به ریاست آقاى محمد ذوالفقارى (نایب رئیس) تشکیل گردید.

 1- طرح صورت مجلس

نایب رئیس - جلسه رسمى است صورت غایبین جلسه قبل قرائت مى‌شود. (توسط آقاى وکیل‌پور (منشى) به شرح زیر قرائت شد)

غایبین بااجازه - آقایان: شاپورى - حمیدیه - راشد - اورنگ - بهادرى - حائرى‌زاده‏

عائبین بى‌اجازه - آقایان: دکتر امامى - محمدحسین قشقایى - دادور - دکتر مصباح‌زاده - مشار

دیرآمدگان و زودرفتگان بااجازه - آقایان: زهرى 35 دقیقه - دکتر بقایى 35 دقیقه - دکتر معظمى 45 دقیقه - مکى 2 ساعت - امامى‌اهرى دو ساعت - موسوى 2 ساعت و 20 دقیقه - پارسا دو ساعت و 20 دقیقه - خسرو قشقایى 2 ساعت و نیم.

دیرآمدگان بى‌اجازه - آقایان: کهبد 35 دقیقه - شوکتى 45 دقیقه - دکتر کیان 45 دقیقه - شبسترى 45 دقیقه - منصف یک ساعت - تولیت یک ساعت - امیر‌افشار یک ساعت‏

نایب رئیس - آقاى کهبد در صورت مجلس اعتراضى دارید؟

شبسترى - آقا بنده چقدر غایب بودم؟ (وکیل‌پور- عرض می‌کنم)

کهبد - بنده پیشنهادى داده بودم به عنوان تبصره ماده 13 گفتم وام از مردم اجبارى نیست اینجا (نمی‌شود) نوشته خواهش می‌کنم اصلاح شود.

نایب رئیس - اصلاح مى‌شود آقاى نریمان‏

نریمان - در بیانات بنده یک اشتباهات عبارتى و یک جملات افتاده است که اصلاح می‌کنم و مى‌دهم به تندنویسى‏

نایب رئیس - نسبت به صورت جلسه دیگر اعتراضى نیست؟

شبسترى - عرض کردم براى بنده نوشته بودند 30 دقیقه قبول کردم حالا دیگر نمى‌دانم این 45 دقیقه از کجا پیدا شده؟

نایب رئیس - آقاى رفیع‏

رفیع - آقاى مشار ناخوش هستند من چند دفعه هم عرض کرده‌ام هى مى‌نویسند غایب بى‌اجازه‏

نایب رئیس - تصحیح مى‌شود نسبت به صورت مجلس دیگر اعتراضى نیست؟ (اظهارى نشد) چون فعلاً اکثریت نیست تصویبش را موکول می‌کنیم به بعد

2- بیانات قبل از دستور آقایان: ناصر ذوالفقارى - شهیدى - گنجه

نایب رئیس - چند نفر از آقایان تقاضاى نطق قبل از دستور کرده‌اند. آقاى ناصر ذوالفقارى‏

ناصر ذوالفقارى - اهمیت زمان و موقعیت جغرافیایى مملکت به درجه‌اى حساس است که بنده معتقدم ملت و مجلس و دولت باید با تمام قوا با دسایس و تحریکات سیاست‌هاى استعمارى شمال و جنوب و عوامل و ایادى ایشان مبارزه کنند.

در جلسه گذشته وقتى به دست نیامد تا بنده به تشریح شبکه جاسوسى سیاست استعمارى شمال در ایران بپردازم و چون این امر با استقلال و حاکمیت و حتى با حیات و آسایش ملت ارتباط دارد امروز از این فرصت استفاده خواهم کرد.

در جلسه گذشته بنده عرض کردم که اولین راه مبارزه با نفوذ این سیاست قطع ریشه‌هاى حزب کمونیست توده از طریق اصلاحات است این مبارزه را باید دولت نیز در دستگاه اداره خود شروع کند و مخصوصاً به همکاران و متصدیان دستگاه‌هاى ادارى دستور دهند که فعالیت‌هاى مخرب این تشکیلات را نادیده نگیرند.

آقایان به خاطر دارند که سال گذشته در آلمان شرقى فستیوال صلح بر پا شد یکى از عوامل حزب توده نیز در آن فستیوال شرکت کرد و پس از خاتمه فستیوال مدت 2 ماه در کشورهاى اروپاى شرقى به تحصیل وطن‌فروشى و تحریک و توطئه پرداخت پس از بازگشت به ایران با این که دو ماه از سال تحصیلى گذشته بود اولیاى خواب‌آلود فرهنگ بلافاصله او را به دبیرى دبیرستان‌هاى پایتخت منصوب کردند و حقوق ایام غیبت او را هم به عنوان این که مریض و در منزل بسترى بوده تمام و کمال به وى پرداختند و این مرد هم با کمال گستاخى کارش به جاى تدریس تحریک و تبلیغ دانش‌آموزان است. آن وقت در همین دستگاه وزارت فرهنگ آقاى درخشش رئیس جامعه لیسانسیه‌هاى دانشسراى عالى را فقط به جرم مبارزه با عناصر وطن‌فروش و خائن و عدم موافقت با عضویت آنها در جامعه منتظر خدمت کردند (صحیح است) و حتى اجازه ندادند که جلسه سالیانه لیسانسیه‌هاى دانشسراى عالى حسب‌المعمول در تالار دانشسرا برقرار شود در حالى که عناصر وابسته به حزب توده در دانشسراى مقدماتى جلسات خود را مرتب بر پا کرده و می‌کنند

+++

 بنده آقاى درخشش را نمى‌شناسم و تاکنون ایشان را هم ندیده‌ام (کریمى - بنده خوب مى‌شناسم آدم بسیار خوبى است) و اگر نامى از کسى بردم به عنوان نمونه بود تا دانسته شود که هیچ گونه محدودیتى براى فعالیت‌هاى حزب کمونیست توده وجود ندارد.

به اعتقاد بنده همان طوری که دولت در قطع ریشه نفوذ استعمار سیاه روش قاطعى دارد در مورد استعمار سرخ هم باید سیاست قاطع و روشنى را تعقیب کند به نظر من این سیاست باید در حین انجام برنامه اصلاحاتى سرکوبى و مجازات مزدوران و جاسوسان اجنبى که عالماً و عامداً تحت نام‌ها و عناوین فریبنده طرفدارى از صلح و یا مبارزه با استعمار هر روز توطئه تازه علیه استقلال وطن مى‌چینند و به مذهب و ملیت و سلطنت مشروطه و ارتش و دولت اهانت مى‌کنند باشد.

دومین راه مبارزه با نفوذ سیاست استعمارى شمال قطع ایادى و شاخه‌ها و ریشه‌هاى این سرطان مهلک در کلیه شئون مملکتى است که اساس آن از شرکت سابق شیلات شمال سرچشمه مى‌گیرد.

بنده نمى‌خواهم در اینجا از روابط گذشته شرکت سابق شیلات با دولت و یا ملت ایران گفتگو کنم زیرا اگر بتوان براى ظلم و تعدى و تجاوز به حقوق یک ملت ضعیف حداکثرى قائل شد این شرکت پیرو آن حداکثر تجاوز و عناد و حق‌کشى بوده است.

شرکت سابق شیلات شمال نیز مانند کمپانى سابق نفت جنوب به چیزى که اعتنا نداشت مقررات امتیاز نامه‌اى بود که مثل همه معاهدات میان ضعیف و قوى در دوران بیچارگى و ذلت ملت به ما تحمیل شده بود بنده لازم نمى‌بینم از اینجا به گوش جهانیان برسانم که روابط عمال یک دولت به اصطلاح سوسیالیستى و طرفدار طبقه رنجبر با کارگران و صیادان بدبخت و گرسنه شرکت چگونه و تا چه درجه ظالمانه بوده است بنده نمى‌خواهم بگویم که شرکت سابق شیلات هنوز قانون کار ایران را به رسمیت نشناخته و در مؤسسات خود اجرا نکرده است بنده نمى‌خواهم بگویم که تمام سرمایه و ثروت ماهى ایران همه ساله حواله بانک‌هاى مسکو می‌شد و در کنار شمش‌هاى طلاى متعلق به ایران مى‌خوابید.

این دردها را ما باید در دل خود نگهداریم و از این پس کارى کنیم که ضعیف نباشیم زیرا حاکم واقعى دنیا قدرت است و آنچه که درباره تساوى حقوق ملل گفته شده حرف مفت است (حاج سید جوادى - احسنت)

ما امیدواریم دفترچه گذشته روابط ملت ایران با شیلات شمال در آتیه نزدیک ورق ورق شده و به دور انداخته شود. زیرا دوران امتیاز چندى قبل خاتمه یافت و معلوم نیست به چه علت هنوز اقدامى براى برچیدن این دستگاه جاسوسى و تحریک و سابوتاژ به عمل نیامده است.

اسرارى که بنده امروز پشت این تریبون درباره شبکه جاسوسى و تار عنکبوت خطرناک شرکت سابق شیلات فاش می‌کنم شاید براى اولین بار افشا مى‌شود.

حقیقت این است که قسمت عمده دسایس و تحریکات حزب کمونیست توده و فرقه قلابى دمکرات آذربایجان و سازمان‌هاى ضد استقلال ما در عمارت شرکت سابق شیلات رهبرى شده و می‌شود. این شرکت تبدیل به یکى از بزرگترین و موحش‌ترین شبکه‌هاى جاسوسى یک دولت استعمارى در ایران شده است.

شخصى که مسئولیت اداره این سازمان مذبور را دارد (کاپتین کلوشکوف) مى‌باشد معاون و دستیار او ( الکساندر فئودوریج لاکسین) از جاسوسان چیره دست بین‌المللى است‏.

در دستگاه جاسوسى شیلات عنصر خطرناک دیگرى کار مى‌کندکه نام او هرگز به گوش کسى نرسیده لیکن نتیجه و اثر فعالیت‌هاى مخرب او حوادثى است که پى در پى در سر تا سر ایران روى مى‌دهد این شخص فعالیت‌هاى حزب کمونیست توده را در مملکت ما اداره مى‌کند وى (گریگور عیساکویچ) نام دارد و ظاهراً تبعه ایران است.

این دو تن از معاونین شرکت شیلات از شخص دیگرى دستور مى‌گیرند که‏ (ماپلسوف) نام دارد وى 13 سال است در ایران مقیم مى‌باشد و تمام ساکنین سواحل شمالى و مردم بندر پهلوى از روابط نزدیک او با رضا روستا و کام‌بخش و غلام یحیى و طبرى و رادمنش آگاهند. از بنده نپرسید که طرح این اسامى در مجلس چه حاصلى دارد زیرا این شبکه با حیات یکایک ما ارتباط دارد و قسمت عمده صحنه‌سازى‌هاى حزب کمونیست توده را که همه روزه ناظر آن هستیم این عده مى‌چرخانند.

(لاسکین) معاون شرکت سابق شیلات سازمان فوق‌العاده منظمى در اختیار دارد که با تهران و مقامات سیاسى دولت مطبوع خود در ارتباط دائمى است. نکته‌اى را که دانستن آن لازم است این است که به طور کلى تمام اعضاى خارجى شیلات در خدمت دستگاه جاسوسى هستند (الکوجین) رئیس قسمت کشتیرانى شیلات مأموریت دارد که جاسوسان خارجى را از سر حد وارد ایران نماید. البته انجام این وظیفه چندان مشکل نیست زیرا تمام کشتی‌ها و قایق‌هاى شیلات در اختیار او است وظیفه دیگر وى این است که اخبار و پیام‌هاى محرمانه را به باکو بفرستند براى انجام این منظور رئیس کشتیرانى شیلات فرستنده‌هاى قوى در اختیار دارد که در عمارت مرکزى در بندر پهلوى نصب شده است به علاوه مقامات ایران کوچکترین و کمترین کنترلى بر نواحى حساس سواحل دریاى شمال ندارد. رابط و واسطه مستقیم بین عوامل خارجى شیلات و جاسوسان ایرانى نماى آن شرکت شخصى است که (پول مارودونوف) نام دارد به غیر از اعضاى خارجى عده مهاجر و غیرمهاجر نیز در دستگاه شیلات به جاسوسى مشغولند که فعلاً بنده از آنها نامى نمى‌برم لکن هرگاه بعد از تحویل دستگاه شیلات باز هم این عده به فعالیت خود ادامه دادند آنها را رسوا خواهم ساخت. کسانى که از این پس با شرکت سابق شیلات و حزب کمونیست توده طرف مقابله هستند باید بدانند که مسئول حساب‌هاى حزب توده در شرکت (کلنل کوزینف) مى‌باشد و معاونین او (کالاچین) و (کالودین) نام دارند.

آسانترین راه براى تهیه پول جهت تأمین مخارج این حزب در این حساب‌سازى و جعل سند و تهیه آمار غلط مى‌باشد.

حساب‌هایى که این سه نفر جعل مى‌کنند همیشه مقدار فروش ماهى در ایران و روسیه را کمتر از میزان حقیقى خود نشان مى‌دهد.

بنده باز خاطر نشان مى‌کنم که شرکت سابق شیلات هم اکنون با وسایلى که در دست دارد به وسیله (الکسى پترویچ کوزینوف) مقدار قابل توجهى اسلحه جنگى در جعبه‌هاى مخصوص ماهى وارد ایران مى‌کند و شخصى به نام (ایسکویچ) از حالا که زمزمه تحویل دستگاه شیلات به میان آمده مقدمات آشوب و قیام‌هاى مسلحانه را به دست عوامل خارجى و مهاجر فراهم مى‌سازد.

بنده با افشاى این اسرار شاید جان خود را به خطر بیفکنم لکن براى این که روزى این مملکت روى استقلال و آرامش ببیند ناچار باید کسانى فداکارى کنند بگذار این فدایى راه استقلال وطن من باشم بنده در اینجا با یک تذکر به عرایض خود خاتمه می‌دهم.

هرگاه دولت حاضر هر چه زودتر به تصفیه کار شیلات نپردازد و این لانه جاسوسى را برنچیند و راه وصول کمک و پول به حزب کمونیست توده را قطع نکند متأسفانه مسئولیت سنگین را در مورد حوادثى که ممکن است در اثر این بى‌توجهى پیش آید به گردن گرفته است (احسنت، احسنت)

عبدالرحمن فرامرزى - با این که نفهمیدیم چه بود صحیح است احسنت‏

نایب رئیس - آقاى شهیدى‏

شهیدى - سوء‌تفاهماتى که اخیراً بین مجلس و رئیس محترم دولت (چند نفر از نمایندگان - بلندتر بفرمایید) بله عرض کردم سوء‌تفاهماتى اخیرى که بین بعضى از آقایان نمایندگان محترم و رئیس محترم دولت پیش آمده بود (فرامرزى - چى آقا؟) (مهندس غروى - درباره چى آقا؟) عرض کردم سوء‌تفاهمات اخیرى که بین بعضى از آقایان محترم و رئیس محترم دولت پیش آمده بود متأسفانه در اثر تبلیغات دشمنان مملکت در انظار و افکار جامعه انعکاس نامطلوبى پدید آورده بود ملت ایران دوشادوش آقاى دکتر مصدق با مبارزه قهرمانه خود زنجیرهاى اسارت اقتصادى سلسله‌هاى پولادین استثمار دویست ساله در هم شکست البته دکتر مصدق که خادم حقیقى و خدمتگزار واقعى آزادى ملک ایران است در این جریان سوء‌تفاهم اخیر کمى دچار اضطراب گردید و نگران بود ولى بحمدالله همان طوری که جناب آقاى دکتر شایگان در دو سه جلسه قبل فرمودند چون خداوند همیشه در مواقع خطر و مواقع حساس لطفش شامل حال ملت ایران است این سوء‌تفاهم به کلى مرتفع گردید البته آقایان می‌دانند که یک اختلاف مختصر و یک غفلت کوچک براى حریف کهنه کار که در پشت سنگر گذشت زمان به انتظار فرصت است بسیار پر ارزش است ما باید سعى کنیم در این موقع حساس فرصت به دست حریف کهنه کار ندهیم در کشور مشروطه مجلس و دولت ملازم یکدیگرند و لازم و ملزوم یکدیگر هستند و بایستى با وضع فعلى تشنجاتى که بیگانه در کشور ما به وجود آورده است همکارى صمیمانه داشته باشیم که بحمدالله تا به حال داشته‌ایم و بعد از این هم خواهیم داشت دشمن کهنه کار سعى می‌کند که این وحدت ملى و اتفاقى که براى ملت ایران موجود است این حربه قاطع را از دست بگیرد و البته انشاء‌الله با موافقت آقایان نمایندگان با حسرت و اندوه دست به گریبان خواهد شد و هیچ کس دلش به حال ما نسوخت باید به فکر امروز و به فکر آینده خود باشیم تاریخ اوقات و ساعاتى را حساس‌تر و دقیق‌تر از وضع حاضر براى ما نشان نمی‌دهد دولت بایستى در این موقع از پشتیبانى مجلس نمایندگان ملت از فرصتى که به دست آورده‌اند براى مملکت استفاده کند و سعى کند خواسته‌هاى آقایان نمایندگان را که خواسته‌هاى مردم است اجرا شود اگر این اصل مسلم و غیر قابل تردید باشد که نتیجه مبارزات ایران قریب‌الحصول است بایستى در این موارد با آقاى دکتر مصدق بیش از پیش همکارى صمیمانه بکنیم چون وضع مملکت طورى است که با تشنجاتى که بیگانه در این مملکت به وجود آورده است اگر خداى نخواسته سوء‌تفاهماتى بین ما به وجود بیاید ممکن است هرج و مرج و یا اغتشاشى به وجود

+++

بیاید که به ضرر ما تمام شود و این به منفعت مملکت نیست که خداى نخواسته اختلافاتى در بین باشد (صحیح است) بنده از پشت این تریبون به عمال بیگانه و استعمارگران مى‌گویم که اینجا کشور اسلامى است و به تبعیت از منشور فاعتصموا بحبل‌الله جمیعاً و لاتفرقوا از پادشاه عدالت‌پرور تا آن کشاورز با وحدت و اتفاق عظیم ملى خودمان براى در هم شکستن نقشه‌هاى خائنین خائنانه دشمن مبارزه می‌کنیم و از مشعل‌دار آزادى و مبارز قهرمان خودمان آقاى دکتر مصدق تا حصول پیروزى قطعى پشتیبانى خواهیم کرد (احسنت)

نایب رئیس - آقاى گنجه پنج دقیقه از وقت آقاى ذوالفقارى و پنج دقیقه از وقت آقاى شهیدى جمعاً ده دقیقه وقت دارید.

گنجه - قبل از شروع به بیانات خودم که راجع به سیاست خارجى کشور خواهد بود دو مطلب است که لازم دیدم به استحضار آقایان نمایندگان محترم برسانم یکى اقدامات اخیرى است که دولت راجع به ترفیعات افسران به عمل آورد. و واقعاً بعد از بازنشسته کردن یک عده‌اى که کار کرده بودند و وقت بازنشسته کردنشان هم بود این اقدام یک اقدام صحیح و بسیار به جا و شایسته‌اى بود ولى مثل این که آقایانى که در کمیسیون ترفیعات بوده‌اند و شاید مزه محرومیت‌ها را در سنوات سابق براى توصیه‌ها و پارتى‌بازى‌ها چشیده‌اند امسال هم نتوانستند آن طورى که منظور نظر قانونگذار بود رعایت بی‌طرفى را کرده باشند (صحیح است) از آن جمله یک عده افسران تحصیل کرده نایب سرهنگ‌ها (امامى‌اهرى - و سرهنگ‌ها) عرض می‌کنم آن را هم نمى‌دانم روى چه مصلحتى اینها محروم شده‌اند از ترفیع (کریمى - سروان هم هست) بله همه‌شان صحیح است (فرامرزى - از سرهنگ به بالا که خیلى است از سرهنگ به پایین کم است) من مى‌خواستم از دولت تقاضا کنم که راجع به این قسمت به شکایت این آقایان هم رسیدگى شود و کمیسیون تجدیدنظرى تشکیل شود و دوباره به پرونده‌های‌شان برسند و واقعاً اگر کسى از قلم افتاده جبران شود (صحیح است) منجمله یک چند نفرى هستند در آذربایجان در صورتى که من تصور می‌کردم که دولت در این قسمت پادگان‌هایى که در مرزهاى کشور است و افسرانى که در بیغوله‌هاى مرزبانى می‌کنند مسلماً آنها را مقدم خواهند داشت ولى باز هم در لشکر آذربایجان یکى دو تا سرهنگ هستند که اینها مدت مدیدى است در آنجا اقامت دارند در پارسال و پیارسال هم تشویق و تمجید شدند و حالا بعد از 10 سال ترفیع آنها داده نشده است این است که توجه آقاى وزیر خارجه را جلب می‌کنم که با همکاران‌شان صحبت کنند که این قسمت جبران بشود (ناظرزاده - در لشگر کرمان هم همین طور است) مسلماً هست ولى بنده اطلاع ندارم عرایض امروز من که راجع به سیاست خارجى کشور خودمان است البته مثل سایر ناطقین اینها نظرى است که مربوط به شخص اینجانب است نه مجلس و اگر خوب است یا بد است خوبى یا بدیش مربوط به خود من است و من لازم مى‌دانم بعد از این پیروزى که در اثر قطع ید یا خلع ید بیگانگان براى ما توفیق حاصل کرده است راجع به این مطلب که امروز محور سیاست کشورهاى مهم است راجع به این مطلب در مجلس بیشتر صحبت شود و این مثل اردردوژور ما باشد همان طور که جناب آقاى ذوالفقارى با کمال صراحت نظرشان را صحبت کردند آقایان دیگر سکوت اختیار نکنند جایى نیست اینجا که ساکت بنشینیم باید نظر خودمان را بگوییم که انشاء‌الله پس از شور و مشورت یک راه مستقیم‌تر و بهتر و کوتاه‌تر اتخاذ بکنیم. موافقیت ملت ایران و دولت جناب آقاى دکتر مصدق در مسئله استیفاى حقوق ملى از نفت جنوب که منتهى به قطع نفوذ استعمارى از کشور گردید در درجه اول مرهون این اصل است که نهضت ملى ایران در مسئله نفت یک هدف مشخص و معینى را تعقیب می‌کرد و آن عبارت بود از خلع ید بیگانگان و ملى کردن صنایع نفت در سراسر کشور به هر قیمتى که باشد.

اما باید اذعان کرد که تنها این قسمت از سیاست خارجى ما هدف مشخص و معینى داشت و پیروزی‌هاى ما نیز مرهون همان مسئله بود متأسفانه هدف سیاست خارجى ما در موارد دیگر در مورد خط‌مشى آینده ما خطراتى که در آینده ما با آنها مواجه خواهیم شد و راه‌هایى که براى اجتناب از آن خطرات باید پیش بگیریم روشن نیست.

در اینجا گاهى صحبت از بی‌طرفى شده است اما معلوم نگشته این بی‌طرفى چه نوع بی‌طرفى است؟

آیا از نوع همان بی‌طرفى است که ما در جنگ گذشته نیز از بدو امر پیش گرفته بودیم و در نتیجه این گونه بی‌طرفى کشور ما علیرغم بی‌طرفى ما و علیرغم تمایل ما میدان تاخت و تاز طرفین قرار گرفت و بالاخره ما از تمام مضرات جنگ برخوردار شدیم و از تمام نتایج پیروزى محروم گردیدیم و یا این بی‌طرفى باید مثلاً شبیه بی‌طرفى ترکیه در جنگ گذشته باشد که یک بی‌طرفى مسلح و مصمم بود که طرفین از روى اجبار و در نظر گرفتن یک میلیون نفر ارتش مجهز و مصمم آن دولت را به حساب آورند؟ البته وضعیت جغرافیایى و سوق‌الجیشى ترکیه هم کمک کرد و کاردانى سیاستمداران آن کشور توانست بی‌طرفى مسلحانه و مصممانه آن دولت را حفظ کند. نوع بی‌طرفى ترکیه مانع از این نبود که از هر طرف و یا هر طرفى که صلاح خود را در مسلح شدن ترکیه بداند اسلحه بگیرد و از طرفین و یا طرفى که صلاح خود بداند کمک مالى بخواهد و باید این مسئله را جداً مورد دقت قرار داد که آیا در دنیاى امروزى که دولت کوچک بدون شرکت در یک تأمین دسته جمعى امکان دارد با تنها نیروى خودش بی‌طرفى خود را حفظ کند و مثلاً یکى از دول مقتدر جهان را وادار به احترام به استقلال خود گرداند و به خصوص در موردى که وضعیت جغرافیایى آن دولت نوعى باشد که نقشه‌هاى سوق‌الجیشى یک یا چند دولت بزرگ نتواند خاک آن دولت را از حدود نقشه‌هاى جنگى و تهاجمى خود بیرون نگاهدارد اینها و ده‌ها نکات مشابه آن مسائلى است که باید مورد دقت و تجزیه و تحلیل سیاست خارجى ما قرار گیرد. متأسفانه دیده نمى‌شود که وزارت خارجه ما و یا همکاران محترم به قدر لازم و کافى به این نکات توجه فرمایند و حتى در اینجا اغلب مطالبى گفته مى‌شود که به نظر اینجانب با مصلحت کشور منافات دارد و دشمنان ملت ما را خوشحال و علاقه‌مندان را نگران مى‌سازد و نشان می‌دهد که بعضى به خطراتى که ما را تهدید مى‌کند به اندازه کافى توجه مبذول نمى‌فرمایند.

من به عنوان نماینده یک استان سرحدى نمى‌توانم این خطراتى را که بارها نتایج آن را چشیده‌ایم ندیده بگیرم معمولاً رسم این است از خطرى که در آینده ما را تهدید مى‌کند بحث کنیم ولى من آثار و علائم و مقدمات آن خطر آینده را به خصوص در قسمت‌هاى سرحدى در آذربایجان و کردستان هم اکنون حس می‌کنم و موکلین ما دائما این وضع را به ما خاطرنشان مى‌سازند.

سیاست استعمارى انگلیس که خطر بالفعل را براى ما تشکیل می‌داد و یک سیاست پوسیده محکوم به زوال بود هم اکنون از کشور ما رانده شده است عده‌اى با بزرگ نشان دادن آن دانسته و بعضى ندانسته ما را از خطرات مهمترى غافل مى‌سازند من برعکس با عده‌اى که نفوذ حزب توده یا سایر بیگانه‌پرستان را در آذربایجان و یا نقاط دیگر کشور بزرگتر از آن چه واقعاً هست جلوه می‌دهند مخالفت دارم اینجانب در اینجا اطمینان می‌ دهم که آرامش کامل در کلیه نقاط آذربایجان حکم‌فرما است و قدرت بیگانه‌پرستان در آن سامان خیلى کمتر از آن است که تبلیغ مى‌شود و اساساً مشکل آذربایجان مشکل اقتصادى است نه سیاسى معذلک از دو لحاظ خطر قابل ملاحظه است.

اول از این حیث که قدرت تبلیغاتى آنان به وسیله انتشارات و رادیوهاى بیگانه خیلى قوى است و متأسفانه تبلیغات ما در مقابل آن اگر منفى نباشد لااقل حقیر است و حقیقت این است که دشمن حتى از وسایل مادى و معنوى دستگاه دولتى ما به نفع سیاست خود سوء‌استفاده مى‌کند و مالیات‌هایى که از گرسنگان و بیکاران کشور گرفته مى‌شود صرف تأدیه شهریه‌هاى هنگفت به افرادى مى‌شود که کارشان کارشکنى براى کشور و خدمت به بیگانگان است این نکته را نیز یادآورى می‌کنم اگر دستگاه دولتى و دستجاتى که به عناوین مختلفه در آذربایجان اشتباهاً و یا از روى تعمد ایجاد نفاق و تشتت مى‌نمایند چنانچه در این موقع حساس از این اقدامات خوددارى و یا جلوگیرى کنند مسلماً کمک مؤثرى به رفع تشنجات محلى خواهد بود.

مسئله دیگرى که على‌رغم ضعف زیاد اقلیت بیگانه‌پرستان آن را خطرى براى ما درست کرده بى‌ایمانى و بى‌عقیدگى و تزلزلى است که متأسفانه دستگاه ادارى ما را فرا گرفته است به خصوص در آذربایجان کارمندان عالى رتبه و متوسط دولت از وضع خود ناراضى و نگران و متزلزل هستند و در عمل مى‌بینند که بیگانه‌پرستان وضعیت خودشان را حتى در وضع حاضر بهتر از اینها مى‌توانند حفظ کنند این است که در نتیجه عدم توجه مقامات مسئول و تبلیغات خردکننده دشمن عالى‌رتبه‌ترین و با مسئولیت‌ترین افراد دستگاه دولت روحیه و ایمان خود را مى‌بازند و بعضى حرف‌ها که در پشت این تریبون گفته مى‌شود باعث تضعیف بیشتر روحیه آنان مى‌گردد.

اینجانب هیچ نظر شخصى نسبت به کسى ندارم اما در عین حال وقتى مى‌بینم بعضى مطالبى در پشت این تریبون گفته مى‌شود که باعث تضعیف روحیه مأمورین کشورى و لشگرى دولت و موجب تشویق بیگانه‌پرستان مى‌شود نمی‌توانم در مقابل این عدم توجه ساکت بنشینم.

وقتى بحث از بی‌طرفى مى‌شود بعضاً آن را این طور تعییر مى‌کنند که مثلاً ارتش ما ضعیف و روحیه‌اش پایین باشد و یا تجهیز ارتش را با وسایلى که حتى به طور رایگان از دیگران تحصیل مى‌شود تحریم نمایند و از صلحى دم زده مى‌شود که منظور از آن صلح خلع سلاح کردن کشور در مقابل مهاجمینى است که هم اکنون در زمینه اجتماعى و روانشناسى حملات آینده خود را به وجود مى‌آورند چگونه می‌توان ساکت نشست؟ گفته مى‌شود که ما باید در مقابل جنگ سرد بی‌طرف باشیم ولى وقتى جنگ سرد تا اعماق روح جوانان ما و کودکان خردسال ما وارد شده است. آیا بحث از بی‌طرفى دلیل تسلیم شدن به نقشه دشمنانى که با ایادى خود شب و روز روحیه نسل جوان ما را مسموم می‌کنند و در کارخانه‌ها و دهات و ادارات و آموزشگاه‌ها و در همه جا کار کشور را فلج مى‌نمایند نیست؟ مسلم است که در جنگ و کشمکش دولت‌هاى بزرگ جهان ما باید بی‌طرف باشیم ولى مسئله اینجا است که آنها بی‌طرفى ما را تا چه حد محترم مى‌شمارند.

+++

‌ندیده گرفتن خطر دلیل بى‌طرفى نیست دلیل طرفدارى از خطرى است که ما را تهدید مى‌کند.

این بى‌اعتنایى ما به خطراتى که هم اکنون کار کشور را فلج مى‌کند و به منزله مرض مزمن خطر مرض حاد آینده را تهیه مى‌نماید نه تنها از لحاظ سیاست داخلى ما مهم است بلکه در عین حال از لحاظ سیاست خارجى نیز تأثیر نامطلوبى دارد و ممکن است بعضى از دول همجوار و غیرهمجوار تصور کنند که شاید کشور ما قادر به حفظ استقلال خود و یا مصمم به حفظ استقلال و آزادى خود نیست. سیاست استعمارى بریتانیا از بدو مبارزه ما براى استیفاى حقوق ملى سعى کرده است به دنیاى غرب این طور وانمود کند که با یک شرکت انگلیسى طرف نیستیم بلکه با مجموع دول غربى طرف مى‌باشیم متأسفانه بعضى مطالبى که از طرف شخصیت‌هاى مجلس از پشت این تریبون زده شد این نگرانى را در دول غربى تولید مى‌کند که گویا ادعاى مذکور انگلستان مقرون به حقیقت مى‌باشد در صورتی که منظور ما از استیفاى حقوق ملى هرگز این نبوده و نیست که نفت ما به صنایع دول غربى نرسد و حتى منظور ما ابداً فلج کردن احتیاجات پیمان آتلانتیک نمى‌باشد ما نظرى به این مطلب نداریم و با کمال میل همین حالا هم حاضریم نفت خود را به مشتریان سابق بفروشیم بخصوص که تا حالا مشتریان لاحق عوض این که از موقعیت استفاده کرده با ما کنار بیایند و نفت ارزان‌تر به دست بیاورند ترجیح دادند که با شرکت سابق بند و بست کنند.

اگر عملاً دنیاى غرب را متوجه این نکته بسازیم که ایران مصمم است از استقلال و حاکمیت خود در مقابل هر مهاجم دفاع کند و نشان دهیم که خود را براى این دفاع واقعاً مجهز مى‌سازیم و حقیقتاً متوجه خطراتى مى‌باشیم که امروز آرام‌تر و  در آینده حادتر ما را تهدید مى‌کنند در این صورت حل اختلاف نفت ما آسان‌تر خواهد شد زیرا این نگرانى که نفت ملى ایران از اختیار مشتریان سابق خارج مى‌شود از بین خواهد رفت و سفسطه عمال شرکت سابق مؤثر نخواهد بود.

براى این که ما بتوانیم از استقلال خود دفاع کنیم واضح است که مانند تمام دول بلادفاع مجبوریم به اصول امنیت دسته جمعى متوجه باشیم و بدون این که آلت مهاجمه این یا آن دولت بزرگ گردیم واقعاً به آنهایى که خیال تجاوز به تمامیت کشور ما و یا سوء‌نیتى به استقلال ما دارند جداً اخطار کنیم و آمادگى خود را به جهانیان اعلام نماییم. در صورتى که دنیاى امروز تصمیم ما را مشاهده کند در این صورت نه تنها متجاوزین به خیال تجاوز نخواهند بود بلکه آنهایى که براى حفظ مصالح خودشان محفوظ ماندن استقلال ما را طالبند به ما بهتر و بیشتر کمک خواهند کرد. آنهایى که گرفتن این کمک را خلاف اصول بى‌طرفى مى‌دانند در حقیقت بى‌طرف نیستند و یا ندانسته به آنهایى که خیال فرمان فرمایى جهان در سر مى‌پرورانند کمک می‌کنند.

البته عمال بیگانگانى که خیال تسلط به کشور ما را دارند می‌خواهند ما صلح‌طلبانه بلادفاع بمانیم. مى‌خواهند تمامى کارهاى کشور فلج گردد و هیچ نوع کمک اقتصادى به کشور ما انجام نیابد. من نمی‌دانم که اصل 4 ترومن که میلیون‌ها دلار در بحرانى‌ترین وضع اقتصادى در اختیار ما گذارده چه گناهى مرتکب شده که ما بدون جهت عوض تشویق آنان را مورد حمله و سرزنش قرار می‌دهیم که میلیون‌ها دلار در اختیار دولت ایران گذارده‌اند و اگر حیف و میل‌هایى در اصل 4 ترومن می‌شود و بعضى از کارهاى آنها مطابق ذوق و یا مصلحت ما نیست این مسئله باز هم مربوط به فساد دستگاه‌هاى دولتى ما است که نمى‌توانیم اصل 4 را خوب راهنمایى و یا اداره کنیم اما در هر حال به دست آوردن مقادیرى ارز و مصرف شدن این میلیون‌ها دلار در ایران کمک بزرگى به حال ما است. اگر کسى جرأت کرد و مصلحت کشور را بیان نمود نباید فوراً اتیکت طرفدارى از فلان دولت و یا سمت را به او چسباند این کار را به عمال بیگانه و طرفداران آنان واگذاریم و مصلحت کشور را فداى تبلیغات و دوستى و دشمنی‌ها نسازیم و به این واقعیت غیرقابل تردید ایمان داشته باشیم که ما بدون استفاده از تناقضات سیاسى جهان حاضر نمی‌توانیم موجودیت خود را حفظ کنیم.

صحیح است که بیگانه براى ما بیگانه است چه آمریکا چه انگلستان چه شوروى اما اگر بیگانه‌اى در موردى نظرى به تمام و یا قسمتى از کشور ما داشت و بیگانه دیگرى محض مصحلت سیاسى خود به حفظ تمامیت کشور ما علاقه‌مند بود آیا مى‌توان در آن مورد به خصوص این دو بیگانه را به نظر واحد نگاه کرد؟ موقعى که آذربایجان در خطر بود آیا مى‌شد پشتیبانان پیشه‌ورى را با نمایندگان دولی که در شوراى امینیت به نفع ما اقدام کردند با یک نظر نگاه کرد؟ اگر امروز دولت شوروى حاضر شود به خلاف آنچه سابقاً مى‌خواست امتیاز نفت به دست آورد حالا نفت را به مقادیر زیاد به قیمت عادله و حتى با تخفیف قابل ملاحظه‌اى از ما خریدارى کند و ذخایر امانتى ما را پس بدهد و این تحریم و محاصره اقتصادى را بشکند آیا در این صورت مى‌توان شوروى را با انگلستان و آمریکا که نفت ما را تحریم کرده‌اند مقایسه کرد؟ اگر از تبلیغات و تلقینات و عوام‌فریبی‌ها صرف‌نظر کنیم و واقعیاتى را که در کشور خودمان وجود دارد در نظر آوریم واضح است که دو دولت شمالى و جنوبى مطابق مواریث تاریخى خودشان اگر با هم سازشى هم نداشته باشند لااقل در تضعیف دولت‌ها و نهضت ملى ایران هماهنگ مى‌باشند و هر دو مى‌خواهند از ضعف دستگاه دولت‌ها و از فلج شدن کارها به نفع خویش سوء‌استفاده نمایند دولت آمریکا با وجود منافع مشترک بزرگى که با انگلستان دارد و نمى‌تواند منافع را ندیده بگیرد معذلک در چند مورد مساعدت‌هاى کم و بیش ذی‌قیمت نسبت به ایران کرده است تمام مساعى انگلستان براى جلوگیرى از اجراى اصل چهار ترومن در ایران با عدم موفقیت رو به رو شد سعى و کوشش ما باید این باشد که به افکار عمومى دنیا نشان بدهیم که ما مصمم هستیم از استقلال سیاسى و اقتصادى خود از هر طرف که مورد حمله باشد دفاع کنیم شکى نیست که تنها در این صورت است که مى‌توانیم هم به سودپرستى انگلستان غلبه کنیم و هم در مقابل خطرات حادى که در آینده ما را تهدید مى‌کند از دولت‌هایى که استقلال ما به نفع آنان نیز هست استفاده کنیم ارتباط سیاست داخلى ما با موقعیت سیاست خارجى امروز بیش از هر روز مشهود است. محض اعلام این که ما استقلال خود و کشور خود را دفاع خواهیم کرد کسى را نمى‌توان گول زد. براى این که از خود دفاع کنیم باید خود را آماده و مجهز نشان دهیم بدون این که آلت دست دیگران گردیم و بدون این که کشور خود را پایگاه جنگى و تبلیغاتى این یا آن دولت قرار دهیم از جریان‌هاى سیاسى به نفع استقلال کشور استفاده کنیم.

اولین شرط اساسى براى اصلاحات داخلى و موفقیت در سیاست خارجى این است که ما بتوانیم عواملى را که هدف آنان خرابکارى و فلج کردن کار کشور است خنثى کنیم و اجازه ندهیم که از آخرین رمق طبقات سوم کشور به عنوان حقوق‌هاى گزاف دولتى استفاده کنند و مثلاً صندوق‌هاى بانک ملى را به نفع اجانب غارت کنند. دادگسترى و فرهنگ را آلت دست خود سازند و دم از آزادى‌خواهى بزنند ثانیاً توجهى به دستگاه دولتى خود نکنیم دولت جناب آقاى دکتر مصدق را در استفاده کامل از اختیارات تفویضى تشویق نماییم و از کارمندان وظیفه‌شناس و شجاع جدا پشتیبانى کنیم و ایمان و علاقه و میهن‌پرستى را در محیط کارمندان دولت تقویت نماییم.

نایب رئیس - آقاى گنجه وقت جنابعالى تمام شد.

گنجه - بسیار خوب بنده از بقیه مطالبم صرف‌نظر می‌کنم.

امامى‌اهرى - آقا ما رأى می‌دهیم‏.

3- بیانات آقاى مکى مربوط به جریان مسافرت خود به اروپا و آمریکا

نایب رئیس - وارد دستور مى‌شویم چون در جلسه قبل تصمیم گرفته شد آقاى مکى صحبت کنند بفرمایید آقاى مکى‏

فرامرزى - این که جزو دستور نمی‌شود (یکى از نمایندگان - چرا آقا) پس هر چقدر وقت مى‌خواهند بگویید رأى بدهیم.

نایب رئیس - وقت‌شان محدود نیست بفرمایید آقاى مکى‏

مکى - بنده بدواً وظیفه خودم می‌دانم که از مردم رشید و مبارز پایتخت که در موقع ورود این بنده موجباتى فراهم کردند که این خدمتکار ناچیز و بى‌مقدار خودشان را مورد عنایت و توجه قرار دادند از صمیم قلب تشکر کنم و توفیق همه آقایان را از خداوند متعال خواهانم هم چنین از همکاران عزیزم که به فرودگاه و همچنین در منزل بنده سرافرازم کردند وظیفه خود می‌دانم که از پشت این تریبون مراتب امتنان و تشکر خودم را به عرض مجلس شوراى ملى که نماینده حقیقى ملت ایران است می‌رسانم مشمول سه موضوع است اول مشاهدات دوم مذاکرات سوم سیاست خارجى ایران به طوری که قبلاً هم با کسب اجازه از محضر مقدس مجلس شوراى ملى به عرض رسانده بودم این بنده به اتفاق جناب آقاى پارسا نماینده محترم و واقعاً وطن‌پرست خوى و همچنین یکى از رفقاى دوره تحصیل خودم آقاى على‌اکبر محلوجى به مسافرت اروپا و آمریکا رفتم در مسافرت آلمان مشاهداتى که ما کردیم امیدواریم براى ملت ایران بسیار مفید باشد زیرا ما در آنجا دیدیم که این ملت این ملت شکست خورده در اثر کار و کوشش و زحمت به قدرى امروز در صنعت پیش رفته که صدى یازده محصولاتش نسبت به قبل از جنگ افزوده شده در یکى از کارخانجات آنجا که زیمنس بود شانزده هزار ماشین این کارخانه را برده بودند در دوران جنگ دویست و هشتاد هزار کارگر داشته و امروز 190 هزار کارگر دارد و 12 درصد محصولاتش نسبت به قبل از جنگ افزایش پیدا کرده اینها با چکش و آچار شروع کردند و امروز این ترقیات را پیدا کردند و همچنین تنها در شهر‌هامبورگ که خانه‌هاى آن خراب شده در حدود 400 هزار خانه بعد از جنگ ایجاد شده است که اینها همه می‌رساند یک ملتى ممکن است از هیچ شروع کند و باز دو مرتبه آن مقام اقتصادى و فنى خودش را در دنیا احراز کند و این نمونه‌اى است که بایستى براى ملت ایران درس و سرمشق خوبى باشد. الحمدالله که ما داراى سرزمینى پهناور و داراى همه گونه منابع طبیعى هستیم شاید اگر چند سال به خودمان زحمت و مشقت بدهیم ایران یک آمریکاى کوچکى در آسیا باشد که اصولاً باید به عرض همکاران محترم برسانم که تبلیغات ملت ایران در خارج کشور ایران به قدرى ناچیز و به قدرى کم بوده است که شاید در حدود صفر باشد و بر عکس حریف ما همه گونه وسایل تبلیغاتى دارد و همه گونه اعمال و کارهاى مخالفین خودش را کنترل می‌کند من هیچ یادم نمی‌رود که در آلمان که کشور اشغال شده‌اى بود

+++

‌ما وارد شدیم همه جا تحت کنترل بودیم حتى جاهاى تاریخى هم که ما مى‌رفتیم در جاهایى که هر خارجى اگر وارد بشود به آن نقاط خواهد رفت ما از زیر نظر جاسوسان انگلیسى و عوامل آنها دور نبودیم و به هر کیفیتى ما را تعقیب مى‌کردند مخصوصاً در یک جاى تاریخى که رفته بودیم مهمان کارخانه زیمنس بودیم عده زیادى بودند و آنجایى بود که صدر اعظم آلمان از آنجا قیام کرده بود و همه ساله نطق تاریخى خودش را از آنجا ایراد مى‌کرد و ما شب آنجا بودیم بدون هیچ مقدمه‌اى با یک دسته مهندس از کارخانه زیمنس عکس‌هایى از ما برداشته‌اند و البته یک روزنامه‌اى که سابق به زبان انگلیسى منتشر می‌شد و حالا به زبان آلمانى منتشر مى‌شود این را وسیله تبلیغات قرار داد که ما طرفدار رژیم نازى هستیم نوشته بود و به محض ورود ما به آنجا مارش هیتلر را زدند در روزنامه‌هاى داخلى خودمان هم به یک عنوان دیگرى منتشر شد ولى این حربه‌هاى زنگ زده دیگر امروز در دنیا به قدرى بى‌اثر است که ملت هوشیار و بیدار به ماهیت حقایق این حربه‌هاى تهمت و افترا خوب پى برده و هر کس را على قدر مراتبهم مى‌شناسد و به او پاداش خواهد داد هیچ یادم نمى‌آید که از موضوع آمدن دکتر شاخت به ایران فقط بنده و جناب آقاى دکتر فاطمى و جناب آقاى پارسا و شخص آقاى نخست‌وزیر اطلاع داشتیم و هیچ کس دیگر اطلاع نداشت که دکتر شاخت فردا به تهران حرکت خواهد کرد صبح همین روزنامه اطلاع داد که فردا دکتر شاخت به تهران عزیمت خواهد نمود غرضم این است که ما همه جا زیر کنترل و نظر جاسوس‌هاى خارجى بودیم معهذا هر شهرى که رسیدیم ولو این که آن شهر جمعیت زیادى نداشت وظیفه ملى خودمان مى‌دانستیم که ایران را به ملل اروپایى آن طور که شایسته ملت شرافتمند ایران است بشناسانیم و خوشبختانه در این راه توفیق زیادى هم حاصل کردیم براى این که به محض این که به هر شهرى وارد مى‌شدیم ارباب جراید و مطبوعات آنجا از ما وقت مى‌خواستند و ما براى آنها حقیقت نهضت مقدس ملت ایران و ملى شدن صنایع نفت و علت این که ملت ایران ناچار است که در این راه تا آخرین مرحله پیش برود و تمام راه‌هاى عقب‌نشینى را خراب کرده و باید هم خراب می‌کرد گوشزد مى‌کردیم خوشبختانه در جراید هم منعکس مى‌شد و شاید به نظر همکاران عزیز رسیده باشد روى همین اصل بود که یک روز در آلمان از بانک بین‌المللى کاغذى به بنده رسید که به طورى که شما در ایران و اروپا اظهار کرده‌اید مى‌خواهید بر علیه مظالم انگلستان در آمریکا مطالبى بیان کنید چون بانک یک مؤسسه بى‌طرفى است و انگلستان هم جزو این مؤسسه است همان طور که ایران هم عضو این مؤسسه است ما توقع داریم که از مذاکرات بر علیه دولت انگلستان خوددارى بکنید یک کاغذ خیلى شدید بنده نوشتم به بانک که من این مسافرت را آمدم براى این که مظالم دولت انگلستان را به گوش جهانیان برسانم من داراى شخصیت‌هاى مختلفى هستم نماینده مجلس هستم عضو هیئت مختلط نفت هستم دبیر جبهه ملى هستم نمی‌توانم در موقعى که ارباب جراید با من‏ رو به رو مى‌شوند مصاحبه‌اى نکنم مذاکره نکنم من از همین ساعت از ادامه مسافرت صرف‌نظر می‌کنم و بر مى‌گردم به ایران خیلى کاغذ شدیدتر از این بود که بنده عرض کردم آقاى دکتر فاطمى در ‌هامبورگ بودند این کاغذ را دیدند یک قدرى تعدیلش کردند این کاغذ رفت بلافاصله تلگرافى از بانک به دست بنده رسید که براى مصاحبه شما ترتیبى خواهیم داد و آقاى پرووهام از واشنگتن به نیویورک به استقبال شما خواهند آمد در حقیقت معذرت خواستند در همین خلال از طرف آقاى دکتر مصدق به بانک نوشته شده بود که اگر حسن نیتى هست فلانى براى آغاز مذاکره با آمریکا خواهد آمد ممکن است که مذاکرات را با هم شروع بکنید بنده وقتى که با بانک اولین جلسه مذاکره را شروع کردم در تمام این مذاکرات همکار عزیزم آقاى پارسا حضور داشتند و بهترین شاهدى هستند که در این مجلس حضور دارند آنها گفتند که ما اگر مذاکراتى بخواهیم با ایران شروع کنیم بایستى با رضایت و اجازه دولت انگلستان باید باشد بنده از این حرف خیلى عصبانى شدم و گفتم که با اجازه دولت انگلستان نعوذبالله به بهشت هم نمی‌روم بنده مذاکره را قطع کردم و به آقاى دکتر مصدق هم تلگراف کردم که در آن موقع هم که آنها با ما وارد مذاکره شدند براى دفع‌الوقت و با نظر انگلستان بوده است و البته بعد از رأى دیوان لاهه خیلى براى بانک مسائل روشن بوده است مذاکره را قطع کردم و دیگر هم راجع به موضوع پیشنهادات جدید بانک صحبتى نکردم دو سه مرتبه هم که مسترگارنر سؤال کرد که آیا شما پیشنهادى دارید جواب دادم خیر نه مأموریتى دارم نه به عنوان رسمى به آمریکا مسافرت کرده‌ام فقط مى‌خواستم با شما یک مذاکراتى بکنم ببینم که بانک در نظریات سابقش باقى است یا این که بانک یک آوان‌تاژهایى نسبت به نظریات سابقش قائل مى‌شود و با این که اصولاً حاضر نیست خوشبختانه جواب اولى شما مرا قانع کرد و من چون مأموریت رسمى ندارم هیچ گونه مذاکره‌اى با شما نخواهم کرد خیلى معذرت مى‌خواهم به فرودگاه نیویورک که وارد شدیم برنامه‌اى که بانک تنظیم کرده بود به دست من دادند که یک ناهار در عمارت بلرهاوس رو به روى کاخ سفید رئیس‌ جمهورى وزارت خارجه از ما دعوت کرده بود و در این مهمانى جناب آقاى صالح هم حضور داشتند سر ناهار یک مذاکرات مقدماتى راجع به مسئله ایران شد ولى چون وقت کافى نبود قرار شد آن مذاکرات تجدید بشود موضوعى را که ما با آنها مطرح مى‌کردیم موضوع غرامات بود چون در آمریکا و همچنین شاید در اروپا و جاهاى دیگر شرکت سابق نفت و کسانى که نمى‌خواهند حقایق نهضت ملت ایران را دنیا اطلاع پیدا کند وانمود مى‌کنند که ملت ایران حاضر به تصفیه حساب در مورد غرامات نیست بنده اولین موضوعى را که در آنجا مطرح کردم موضوع غرامات بود گفتم ملت ایران در مورد غرامات به سه طریق حاضر است تصفیه حساب کند اول بیلان شرکت قبل از ملى شدن صنایع نفت دوم قیمت سهام شرکت سابق دو ماه قبل از ملى شدن صنایع نفت در بورس لندن سوم هر قانونى که راجع به ملى شدن صنایع در دنیا گذشته است. و دولت انگلستان و شرکت سابق او را قبول دارند طبق آن قانون دولت ایران تصفیه حساب خواهد کرد و حتى اگر قانون ملى شدن صنایع فولاد را در انگلستان قبول دارد طبقه آن هم قبول می‌کنیم مذاکراتى که با وزارت خارجه آمریکا شد در این مذاکرات آقاى بایرود معاون وزارت خارجه آقاى جرنگین رئیس قسمت شرق آقاى ریچارد رئیس قسمت ایران دو نفر آمریکایى که به زبان فارسى و ترکى آشنایى کامل داشتند و یک نفر متخصص نفت و یک نفر هم مشاور اقتصادى تصور می‌کنم آقاى پارسا همین بود (پارسا - همین است که می‌رود به لندن) بله همین است که الان در روزنامه‌ها دیدم که به لندن مى‌رود بنده راجع به ده میلیون دلارى که دولت آمریکا به ایران پیشنهاد کرده بود گله کردم که در میسیون اولیه‌ای که دولت انگلیس فرستاده آنها حاضر بودند به پنجاه میلیون لیره بدهند قبول نکردیم حالا شما تصور می‌کنید که این قدر در اثر محاصره اقتصادى ملت ایران فرسوده شده است که بیاید استقلالش را به ده میلیون لیره بفروشد این محال است ملت ایران با فقر و بدبختى و ناتوانى مبارزه می‌کند و این مبارزه را هم ادامه خواهد داد و اطمینان هم دارد که در این مبارزه پیروز مى‌شود (صحیح است) و امضاى مستر ترومن پاى امضاى مستر چرچیل این یک توهینى بود بر ملت ایران و احساسات هر ایرانى را جریحه‌دار کرده است (صحیح است) البته روزهاى بعد با من مذاکره کردند که دولت آمریکا تصور می‌کرد بودجه دولت ایران در حدود ده میلیون دلار کسر دارد و خواست این ده میلیون را به این عنوان داده باشد گفتم این خلاف حقیقت است و چرا شما این پول را به مالیات‌دهنده آمریکایى تحمیل می‌کنید؟ دولت آمریکا می‌خواست ده میلیون دلار از ما نفت بخرد بیست درصد هم به آن تخفیف می‌دادیم (صحیح است) به علاوه اگر شما اگر مى‌گویید ما از اصول بی‌طرفى خارج نشده‌ایم و دلمان می‌خواهد که ملت ایران کار اقتصادى خودش را راه بیاندازد چرا سیصد میلیون دلار مجانى به دولت انگلستان دادید که کمبود نفت ایران را از بازارهاى دنیا تهیه بکند این خلاف اصل بی‌طرفى است که شما می‌گویید البته این که بنده در مذاکراتم نسبت به آمریکا مطالبى عرض می‌کنم این را باید به سمع همکاران عزیزم برسانم که ملت آمریکا حسابش با دولت آمریکا جدا است و حساب دولت آمریکا هم با شخص اچسن جدا است آمریکا یک ملتى است علاقه‌مند به آزادى ملل علاقه‌مند به آزادى ملل کوچک موافق با آزادى‏ تجارت قانونى دارند به نام قانون آزادى تجارت ملت آمریکا با هر نوع مونوپل تجارتى و محاصره تجارتى مخالف است طرفدار باب آزاد است و با این اعمالى که وزارت خارجه آمریکا در مورد ایران و سایر کشورهایى که نظیر ایران ستمدیده هستند مى‌کند با تمام قوت و قدرت مخالف است هر فرد آمریکایى مبارزه ملت ایران را با نظر تحسین مى‌نگریست علاقه‌مند بود که ما در این مبارزه پیروز بشویم ولى سیاست اچسن غیر از این بود و اگر حقیقتاً بخواهیم علت شکست حزب دموکرات را خوب تجسس بکنیم به واسطه همین سیاستى بود که اچسن پیش گرفته بود براى این که ملت آمریکا این سیاست را مردود می‌دانست ملت آمریکا مى‌خواهد که دنیا در آسایش زندگى بکند هیچ وقت طرفدار کارتل‌هاى نفت یا طرفدار این نیست که دولت‌هاى قوى بر ملل کوچک و ضعیف فشار وارد کنند خاصه که ما در واشنگتن مشاهدات عجیبى داشتیم و می‌توانیم خوب به روحیه و فکر مردم آمریکا پى ببریم اطفال کوچک را از مدارس هر چندى به گردش مى‌برند این گردش‌ها جاهایى است تاریخى و ابنیه‌اى هستند مورد غارت یا آتش زدن یا یغماگرى انگلیس‌ها قرار گرفته یک فرد بیست ساله یا ده ساله آمریکایى از طفولیتش این بناها را دیده می‌داند این جا همان جاهایى است که انگلیس‌ها بر علیه آمریکا جنگیده‌اند این جا همان جایى است که آزادی‌خواهان آمریکایى‌ها را انگلیس‌ها شکنجه کرده‌اند روحیه همه آمریکایی‌ها این است یک جوان آمریکایى در مغزش در خونش این هست که انگلستان با آزادى ملل مخالف است می‌خواهد ملل را مفید نگاهدارد و مى‌خواهد زنجیر اسارتش را هر جا بر گردن افراد

+++

ملل بگذرد با این کیفیت هیچ وقت مایل نیست که آچسن بیاید با ملت ایران این طور رفتار کند و بهترین دلیل هم انتخابات بود که ملاحظه فرمودید با چه عده و با چه اکثریت قابل توجهى حزب دموکرات شکست خورد روزنامه‌هاى آمریکایى مى‌نوشتند که اگر آچسن برود به ترومن بگوید که قرص ماه را از پنیر ساخته‌اند قبول می‌کند این را همه ملت آمریکا دیده‌اند روز‌نامه‌هاى بزرگ نوشته‌اند روزنامه شیکاگو تریبون که چهار میلیون تیراژ دارد نوشته است پس بنابراین بهترین دلیل این که ملت آمریکا یک ملت آزادمنش و علاقه‌مند به آزادى ملل است همین انتخابات اخیر است که سیاست آچسن و ترومن را مردود شناخت و حالا چطور شد که در این مسافرت ما موفق نشدیم که آقاى ترومن یا آچسن را متقاعد بکنیم که از سیاست گذشته‌شان صرف‌نظر بکنند و در همان اوان که در آمریکا بودم از بنده و رفقایم دعوتى شد که براى چهار هفته مهمان وزارت خارجه آمریکا باشیم بنده هم این دعوت را قبول کرده بودم برنامه این دعوت هم اینجا است (ورقه‌اى را ارائه دادند) این را به ما دادند تا اگر اشکالاتى در برنامه مى‌بینیم هر طور که دلمان می‌خواهد این برنامه را تغییر بدهیم برنامه‌اى بود براى ما تنظیم کردند وقتى که رفتیم به تگزاس و آنجا از صنایع نفت آمریکا بازدید مى‌کردیم افرادى که مورد احترام ما بودند و اشخاص مطمئنى هم هستند با ما مذاکره کردند که وقتى کابینه آقاى قوام‌السلطنه روى کار آمد وزارت امور خارجه آمریکا یعنى آچسن به ما دستور داد که ما فوراً مهندس به اندازه کافى و وسایل به کار انداختن تصفیه خانه آبادان را حاضر کنیم و فوراً به ایران حرکت کنیم غیر از این بود آقاى پارسا (پارسا - یک چنین صحبتى شد) و وقتى که کابینه قوام سقوط کرد به ما گفتند که از این مسافرت صرف‌نظر شد این می‌رساند که در وقایع سى‌ام تیر که قوام‌السلطنه آمد این کار را کرد دو سیاست انگلیس و آمریکا همراه بودند انگلیس و آمریکا که عرض می‌کنم آچسن و چرچیل با هم همکارى کردند و این خون‌هاى ناحق را در ایران ریختند وقتى این خبر را بنده شنیدم خیلى متأثر شدم همان موقع آقاى استایر که میزبان ما معرفى شده بود با تلفن با من مذاکره کرد که راجع به برنامه‌تان می‌خواستم صحبت کنم به ایشان گفتم که من از قبل از آمدن به تگزاس دعوت دولت آمریکا را قبول کرده بودم ولى اینجا دلایلى به دست من افتاده است که من دیگر نمی‌توانم خون شهداى روز سى تیر را در ایران فراموش کنم و خون بهاى آنها را با 28 روز یا چهار هفته که مهمان وزارت خارجه آمریکا هستم جبران کنم این کار محال و ممتنع است و دعوت‌تان را رد می‌کنم ایشان گفتند که بنا بود ملاقاتى با آقاى آچسن بکنید خودم زیرا خواسته بودم ملاقات بکنم در نیویورک قرار بود ملاقات بکنم گفتم از ملاقات ایشان هم صرف‌نظر می‌کنم زیرا چیزهایى که شنیده بودم از ملاقات آقاى آچسن هم صرف‌نظر کردم چون خیلى عصبانى بودم از این جریان با تلفن به آقاى صالح عرض کردم که فوراً مصاحبه مطبوعاتى در واشنگتن براى من ترتیب بدهید من مى‌آیم به واشنگتن و به مطبوعات حقایقى خواهم گفت و حرکت می‌کنم ظاهراً یک مذاکراتى در همان موقع در تهران در جریان بود و آقاى صالح هم بى‌اطلاع نبودند به تهران اطلاع می‌دهند که فلانى یک چنین قصدى دارد و روز بعد آقاى دکتر فاطمى با تلفن گفتند که تأملى در این کار بکنید به آقاى صالح گفتند ایشان هم به من گفتند که حقیقتاً اگر مصاحبه‌اى بخواهیم براى صلاح ملت ایران بکنیم حالا که دولت صلاح نمی‌داند بهتر است که فعلاً نشود با این که خیالم ناراحت بود براى رفقا این شعر را خواندم: داده فرمانم به دورى یار یارب چون کنم بردن فرمان غلط نابردن فرمان غلط مصاحبه کردن من غلط نکردن من هم غلط براى این که این حقایق را به ملت آمریکا باید گفت و حتى آمدم به واشنگتن البته وزارت خارجه آمریکا اطلاع داشت که من خیلى از این مسافرت ناراضى هستم و خیلى عصبانى هستم و می‌خواهم به ایران برگردم ناهارى آقاى هریمن دعوت کرده بود دعوت ناهار ایشان ‏را پذیرفتم براى این که در آبادان یک ناهارى از طرف بنده به ایشان داده شد سر میز ناهار رئیس اصل چهار ترومن بود آقاى هریمن بود آقاى بایرود بود آقاى صالح بودند ما هم سه نفر بودیم کس دیگرى هم مثل این که بود یک نفر دیگر هم بود آنجا علت رد کردن دعوت دولت آمریکا را بنده بیان کردم و مخصوصاً به آقاى هریمن گفتم که سال گذشته در آبادان بنده بیانى هم کردم که گمان می‌کنم (آقاى دکتر فاطمى- الان یادداشتى مرحمت فرموده‌اند که منظور این بود که شما در سفارت ایران مصاحبه نکنید جاى دیگر آزاد بودید ولى چون قدرى پیچیده بود بنده دیگر در جاى دیگر مصاحبه‌اى ندادم) سر میز ناهار به آقاى هریمن گفتم در سال گذشته عین همین میز را ما نشسته بودیم با اختلاف این که امروز شما میزبان هستید آن روز من میزبان بودم آقاى استوکس هم بود اگر خاطرتان باشد من باستوکس گفتم که شما در مورد ایران اشتباه کردید و آقاى استوکس دفاع کرد امروز هم به شما می‌گویم که وزارت خارجه آمریکا در ایران دارد اشتباه می‌کند لابد ملاحظه فرمودید که دو سه روز پیش استوکس نامه‌اى نوشته بود که ما در مورد ایران اشتباه کردیم امیدوارم که شما هم یک روزنامه‌اى بنویسید و بگویید که ما در مورد ایران اشتباه کردیم همان شب در سفارت ایران براى ادامه این مذاکرات جلسه‌اى بود از ساعت هفت این جلسه تا ساعت یک بعد از نصف شب ادامه داشت همان جلساتى است که اگر آقایان ملاحظه فرموده باشند در روزنامه‌هاى ایران و خبرگزاری‌هاى جهان منتشر شد که مذاکرات سرى مهمى بین سفیر ایران و حسین مکى و وزارت خارجه آمریکا در جریان است این را ناگفته نگذاریم که حقیقتاً وجود آقاى صالح در آمریکا بسیار مغتنم است (صحیح است) و حقیقتاً در راه وظیفه‌اى که به او محول شده است با اقتدار و تهور انجام وظیفه کرده است (صحیح است) خوب خاطرم است که ایشان روزى که اعتبارنامه‌اش را به آقاى رئیس‌جمهور تسلیم می‌کردم علاوه از تسلیم اعتبار‌نامه یک ربع با رئیس‌جمهور صحبت کرده بود و گفته بود که آقا من چون دیپلمات نیستم من وکیل مردم ایران بودم و امروز هم من مدیون مردم ایران هستم ناچارم از طرف ملت ایران این حرف را به شما بگویم که شما در مورد ملت ایران اشتباه کرده‌اید و هیچ ضرورت نداشت که شما پاى امضاى مستر چرچیل را امضا بکنید این توهین به ملت ایران بود (صحیح است) این حرف‌ها را که ملاحظه مى‌فرمایید آقاى صالح با صراحتى که شما تصور نمى‌کنید هم به وزارت خارجه آمریکا و هم به رئیس‌جمهورى آمریکا گفته‌اند و من از خداوند توفیق این قبیل خدمتگزاران را خواهانم و امیدوارم که وجود این افراد در این مملکت زیاد شود (صحیح است) همچنین باید عرض کنم کسى که در این مذاکرات خیلى به ما کمک کرده آقاى نمازى بودند که اسم کوچک‌شان؟ (پارسا - آقاى حاج محمد) آقاى حاج محمد است ایشان یکى از خدمتگزاران حقیقتاً ایران دوست هستند و بدانید که ما در آمریکا هر جا گرفتار بعضى چیزها مى‌شدیم که احتیاج به مطالعه کافى داشتیم به ایشان مراجعه مى‌کردیم فوراً به منشی‌ها‌ى خود دستور مى‌دادند بیلان‌هاى شرکت را در مى‌آوردند و شیفرهاى لازم را در اختیار ما مى‌گذاشتند مخصوصاً در مورد 49 میلیون لیره که دولت ایران خواسته بود روزنامه‌هاى نفتى در آنجا سر و صدا کردند که دولت ایران 49 میلیون لیره باج از انگلستان مى‌خواهد خوب البته باید توضیح داده مى‌شد که این 49 میلیون لیره چیست. ما هم که از اینجا رفته بودیم اسناد و مدارکى با خود نبرده بودیم به آقاى نمازى مراجعه کردیم و ایشان پرونده‌هایى را که براى شخص خودش تشکیل داد بود و بسیار منظم و مرتب بود و بیلان‌هاى تمام سال‌هاى شرکت را داشت برنامه‌هایى که شرکت نوشته بود و مطالب دیگر تمام در این پرونده‌ها بود آنها را در آورد که آن اطلاعات فوق‌العاده براى ما مفید واقع شد ما یک مصاحبه‌اى تشکیل دادیم و گفتیم که این 49 میلیون لیره باج نیست طلب مسلم ملت ایران است چون از 1947 بابت رزرو همه ساله یک مقدار پول ملت ایران را کنار مى‌گذاشتند از بابت استخراج و حق‌الامتیاز مى‌بردند به رزرو و ما هم که مطالبه مى‌کردیم طبق نامه‌اى که سوادش را ایشان داشت شرکت سابق گفته بود که هر آن شما خواستید ما این را در اختیار شما مى‌گذاریم پس بنابراین 22 میلیون لیره از این بابت حق ملت ایران از ژنرال رزرو است که همه ساله از حق ما کم کرده‌اند این را نپرداخته‌اند در حالى که همه ساله مى‌بایست به ما داده باشند یک دینار از این پول به دولت ایران پرداخته نشده و بعد از کشته شدن رزم‌آرا هم آن دو میلیون لیره ماهیانه‌اى که به ما مى‌پرداختند تا تاریخ ملى شدن صنعت نفت این را هم نپرداختند همچنین سایر ارقام مربوط به این حساب را در آوردیم به وزارت خارجه آمریکا و به مطبوعات آمریکا دادیم البته وزارت خارجه آمریکا این موضوع خیلى مورد توجهش قرار گرفت شروع کردند با مشاوران نفتى خودشان با ما مذاکره کردند صبح ظهر شب و این موضوع به قدرى برایشان مسلم بود که از آفتاب روشن‌تر بود که این حق ملت ایران است. حق مسلم ملت ایران است و این باج نیست که از دولت انگلستان بخواهند و به من گفتند که این توضیحات شما بسیار براى وزارت خارجه مؤثر بود خود آقاى آچسن هم به آقاى صالح گفته بودند که کلیه این مذاکرات شما همه شب تهیه مى‌شود و صبح من مى‌بینم که چه مذاکراتى شده براى ایشان هم معلوم بود که‏ موضوع 49 میلیون چه بود به علاوه چیزى که مورد گله ما از وزارت خارجه آمریکا بود این بود که هر خریدارى به ما مراجعه مى‌کرد مى‌گفت وزارت خارجه مانع از این است که بیاییم مذاکره کنیم. در آبادان ما یک نواقصى داشتیم مربوط به کار تصفیه‌خانه روغن و یک قسمت هم مربوط به حلب بنزین که حلب آهن ورق بود به کارخانه‌اى در آنجا رفتیم که مقدار زیادى از این آهن‌ها موجود داشت و مى‌‌گفت وزارت خارجه آمریکا باید اجازه بدهد که ما به شما بدهیم احتیاجات یدکى کارخانجات را که مى‌خواستیم مى‌گفتند وزارت خارجه آمریکا باید اجازه بدهد ما مى‌دیدیم که هر قدمى که بر می‌داریم وزارت خارجه آمریکا مانع کارمان است این بود که بنده این طور نتیجه گرفتم که وزارت خارجه آمریکا مدعى ایران است و این را باید عرض کنم که در وزارت خارجه هم عده‌اى که با ما صحبت مى‌کردند خیلى اشخاص با حسن نیتى بودند که دل‌شان مى‌خواست قضیه نفت ایران حل شود من یقین دارم که همین آقاى هندرسن که در ایران است در گزارشاتى که در آنجا مطرح مى‌شد ما مى‌فهمیدیم بسیار با حسن نیت است ولى حرفش را در آنجا ترتیب اثر کسى نمی‌دهد و در آنجا هر چه آچسن می‌خواست همان تصمیم اجرا می‌شد اگر خاطر آقایان باشد سال گذشته که آقاى دکتر مصدق به آمریکا رفته بودند

+++

جرج مک کى راجع به نفت ایران اظهارعلاقه مندى کرده بود وبه آقاى دکترمصدق راجع به نفت ایران یک مذاکراتى کرده بود فوراً براى این کارى که خودسرانه کرده بود از معاونت وزارت خارجه آمریکا برداشته شد و به ترکیه پرتش کردند اینها تمام دلایلى است که می‌رساند وزارت خارجه آمریکا بزرگترین مانع را براى ایران ایجاد کرده است و حالا اعلامیه می‌دهد و تکذیب می‌کند بنده اولاً راجع به مصاحبه‌اى که در روزنامه اطلاعات شده توضیح می‌دهم و عرض می‌کنم که من هیچ مصاحبه‌اى با هیچ روزنامه‌اى نکرده‌ام هیأت تحریریه روزنامه اطلاعات به دیدن من آمده بودند عده زیادى از مردم هم بودند من براى آقایان صحبت می‌کردم آقایان هم این مطلب را به صورت مصاحبه در آوردند تمامش گفته‌هاى بنده است به استثناى یک کلمه که گفته‌اند اسناد بنده نگفتم اسناد گفتم دلایلى من دارم و این دلایل را هم همان موقع به آقاى دکتر مصدق و وزارت خارجه ایران عرض کردم و به این دلایل هم دعوت دولت آمریکا را من رد کردم پس اگر واقعاً این مذاکرات را در آنجا نکرده بودم و یا کار ما به این جا نرسیده بود موجبى نداشت که من دعوت آمریکا را که پذیرفته بودم رد کنم یک جهات و دلایلى به دست من آمده بود که من ناچار بودم دعوت دولت آمریکا را رد بکنم زیرا ملت ایران اگر یک روزى بهش ثابت می‌شد که من از این دلایل اطلاع پیدا کردم و نمى‌گفتم من را به هیچ کیفیتى نمى‌بخشید من وظیفه‌ام این بود که نسبت به یک ملت حق‌شناسى که به خدمتگزارش تا این درجه صمیمى است خیانت نکنم و وظیفه‌ام این بود بعداً از اطلاع به این موضوع دعوت را رد می‌کردم و رد هم کردم و دلیل دیگرى که آقاى آچسن با ایران چه کرده است بیانیه‌ای است که سناتور هنیکنز در آمریکا منتشر کرد و من قسمتى از این بیانیه را از نظر اهمیتى که براى ملت ایران دارد به عرض مجلس شوراى ملى مى‌رسانم مى‌گوید: چهار ماه است از دولت تقاضا کرده‌ام عنوان محرمانه را از گزارشى که کمیسیون تجارت درباره کارتل نفت تهیه کرده برداشته گزارش مذکور را براى اطلاع عامه منتشر سازد ولیکن موفق نشده‌ام معلوم نیست انتشار این گزارش چه تأثیرى در مناسبات خارجه آمریکا دارد که وزارت امور خارجه و وزارت جنگ مانع از انتشار آن هستند. با وجود این که گزارش در دسترسم نبود خودم اوضاع نفت را مطالعه کرده کشفیات عجیبى کرده‌ام که تصور می‌کنم مردم آمریکا علاقه‌مند باشند از این کشفیات مستحضر بشوند. حقایقى را که کشف کرده‌ام به قرار زیر است کلیه صنعت نفت دنیا (خارج از آمریکا و روسیه) یا به وسیله مالکیت یا به وسیله کنترل در اختیار تامه هفت کمپانى نفت مى‌باشد که پنج تاى آنها آمریکایى و دو تا انگلیسى هستند. این هفت کمپانى عبارتند از استاندارد ژرزه، استاندارد کالیفرنى، سوگونى واکیوم تکساس، گلف، شل، کمپانى ایران و انگلیس و به استثناى کمپانى ایران و انگلیس که علاقه در داخله آمریکا ندارد شش کمپانى دیگر در صنعت و پخش نفت آمریکا تسلط تامه دارند. در صنعت نفت خارج از آمریکا مالکیت و کنترل این هفت کمپانى مشمول صدى هفتاد از ذخایر محققى است که تا به حال در تمام دنیا کشف شده به این معنى که ذخایرى که تحت مالکیت یا کنترل این کمپانی‌ها است بیش از پنجاه میلیارد بارل مى‌باشد در حالتى که کلیه ذخایر محقق دنیا در حدود هفتاد و پنج میلیارد بارل برآورد شده. علاوه از مالکیت این ذخایر نفت خام تقریباً کلیه وسایل استخراج و تصفیه‌خانه‌ها و نفتکش‌ها و مخازن و وسایل استخراج و تصفیه‌خانه‌هاو نفتکش‌ها و مخازن و وسایل پخش چه در کشورهاى صادرکننده و چه در کشورهاى واردکننده متعلق به این هفت کمپانى یا در اختیار تامه آنها است. هر یک از این کمپانی‌ها تمامیت مطلق دارند یعنى تمام عملیات مربوطه از استخراج از چاه تا فروش به مصرف‌کننده به وسیله خود این کمپانی‌ها یا کمپانى‌هاى تابعه آنها صورت مى‌گیرد. به علاوه این هفت کمپانى به طورى متفق با همدیگر هماهنگى و تلفیق دارند که باید گفت تجارت بین‌المللى نفت یک دستگاه است و این هفت کمپانى در حقیقت عضو آن دستگاهند. صورت این دستگاه هم نسبت به کشورهاى‏ نفت‌خیز و هم نسبت به کشورهاى مصرف‌کننده مهیب و خارج از تصور است. تقریباً هیچ کمپانى مستقلى (که تحت عنوان این کمپانى نباشد در دنیا وجود ندارد که در خارج از آمریکا مشغول استخراج نفت خام باشد. این 7 کمپانى مالک صدى پنجاه نفتکش‌هاى دنیا هستند و بقیه نفتکش‌ها هم به وسیله اجاره‌هاى طویل‌المدت در اختیار آنها است. تمام تصفیه‌خانه‌هاى دنیا خارج از آمریکا تحت کنترل تامه این هفت کمپانى است و اگر معدودى تصفیه‌خانه مستقل در بعضى کشورها وجود داشته باشد از ترس این هفت کمپانى جرأت نمی‌کند نفت خام از دیگرى خریدارى کند. بازار نفت در تمام کشورهاى مصرف‌کننده خارج از آمریکا و روسیه در اختیار تامه این هفت کمپانى است قیمت‌هایى که این هفت کمپانى تعیین مى‌کنند بر اساس عجیبى است که براى تأمین منافع خود تعبیه کرده‌اند. قیمت تحت مراقبت دو مرکز یکى در لندن یکى در نیویورک تعیین می‌شود به طوری که تجارت نفت دنیا مثل ساعت پتک فیلیپ مرتب و منظم کار کرده و هیچ پس و پیش نمى‌شود. سرمایه به کار افتاده این هفت کمپانى در خارج از آمریکا در حدود ده میلیارد دلار است و فروش سالانه آنها در حدود شش میلیارد دلار این ارقام برآوردهاى تضمینى است زیرا که کمپانى‌ها ارقام حقیقى معاملات خود را فاش نمى‌کنند. تشکیلات این هفت کمپانى به حدى عرض و طویل است که در هر شهرى در دنیا خارج از کشورهاى کمونیستى شعبه دارند و هر شعبه اعضاى کافى و لایق دارد که در اجراى اوامر مراکز لندن و نیویورک و با پول بی‌حد و حصر مشغول فعالیت هستند که بر قدرت و نفوذ این هفت کمپانى مستقل بیفزایند و کمپانى‌هاى مستقل را از مداخله در بازار نفت ملى مانع بشوند. تشکیلات این هفت کمپانى و قدرت مالى آنها به حدى مهیب است که نفوذ سیاسى آنها خیلى بیش از قدرت و نفوذ سیاسى دولت‌هاى کوچکى است که این کمپانى‌ها با آنها طرف هستند. به علاوه وقتی که منافع این هفت کمپانى اقتضا کند وزارت خارجه انگلیس و وزارت خارجه آمریکا و مقامات رسمى دیگرى که چه در انگلستان و چه در آمریکا از قبیل وزارت سوخت انگلستان و اداره نفت آمریکا با تمام قدرت دولت انگلیس و دولت آمریکا این هفت کمپانى پشتیبانى می‌کنند. این بیان یک سناتورى است که اعلام جرم کرده و یک محاکمه عجیبى هم روى این اعلام جرم در آمریکا تشکیل شده است و همان محاکمه‌ای است که وقتى از شرکت سابق انگلیس و ایران اسناد مى‌خواهند وزیر سوخت و روشنایى دولت انگلیس نامه رسمى به نماینده شرکت در این محکمه مى‌نویسد که چون کشف بعضى از این اسناد منافع سیاسى و نفوذ ما را در خاورمیانه به خطر مى‌اندازد ما از افشاى اسناد و ارائه آن معذور هستیم. این گزارش به قدرى عجیب است که حقیقتاً لازم است من همه آن را به عرض مجلس برسانم ولى چون مفصل است و مى‌ترسم خداى ناکرده موجبات خستگى همکاران عزیزم را فراهم کندصرف‌نظر می‌کنم فقط دو سه جمله دیگر را می‌خوانم می‌گوید:

فعالیت‌هاى شوم این هفت کمپانى تهمت‌هاى تبلیغاتى کرملین را که آمریکا تحت نفوذ مقامات بانکى است و قصد استثمار دنیا را دارد در لفافه حقیقت پیچیده ایمان کشورهاى خارجه را در صدق سیاست بى‌غرضانه آمریکا تهدید مى‌کند. در جاى دیگر مى‌گوید. نسبت به خاورمیانه و اندونزى و ونزوئلا به چه نحو این هفت کمپانى در سیاست خارجه آمریکا تسلط دارند چه عللى سبب ملى کردن نفت ایران شده و در تعویق انداختن حل این قضیه این هفت کمپانى چه رلى بازى کرده‌اند چطور احتیاجات نفتى کمپانى سابق ایران و انگلیس را از ذخایر محدود آمریکا تضمین کردند و به چه عنوان پرداخت قیمت نفت یکه کمپانى سابق در آمریکا خریدارى کرد به وسیله کمک مجانى تأمین گردید آیا سیاست کمپانى‌هاى نفت آمریکا در حوزه خاورمیانه تحت تسلط سیاست استعمارى انگلیس در آن حوزه مى‌باشد.

این یک دلیل دیگر که یک سناتور اعلام جرم کرده محکمه‌اى هم روى این اعلامیه تشکیل شده و ما امیدوار هستیم در آتیه روشن بشود و آتیه نشان بدهد که این هفت کمپانى و وزیر خارجه آمریکا چه نقشى در مورد نفت ایران و نگذاشتن این که ایران این نفت را به ملل غرب عرض بکند و بفروشد داشته‌اند.

مهندس رضوى - همین کمپانى‌ها بزرگترین موکل ایزنهاور هستند چه امیدى به آینده دارید؟

مکى - اجازه بدهید هیچ امیدى به آیزنهاور نداریم بنده به آقاى پارسا عرض کردم که ملت ایران باید روى پاى خودش بایستد (نمایندگان - احسنت) ایشان هم آمدند اینجا و این بیان را در همین جا کردند که هیچ کس نباید به امید همسایه بخوابد بسیار به جا گفته‌اند من از ایشان خواهش کردم که مخصوصاً به ملت ایران بگویند که به امید آمریکا نخوابند بلکه به امید هیچ کشورى نخوابند ایران باید روى پاى خودش بایستد اقتصاد ایران را بدون نفت در نظر بگیریم اگر بخواهیم ایران آباد بشود باید خودمان آن را آباد بکنیم. اگر امسال 55 هزار تن پنبه دارید سال بعد این را صد هزار تن کردید دو برابر عایدى نفت عایدى دارید (مهندس حسیبى - آبادى این است نه فروختن نفت و پول آن را خوردن) اگر موضوع این است که یک مشت لیره به ما بدهند از طریق شرکت نفت بریزیم در این وزارتخانه‌ها و آنها را خرج حقوق کارمندان بکنیم همیشه این وضعى که هست باقى هست ولى اگر اقتصاد و آبادى را بروید روى پایه‌اى که باید ایران را آباد کرد نفت اگر فردا از اهمیت و اعتبار افتاد شما یک ایران آباد و آزاد دارید شما یک ایرانى دارد که آیزنهاورها به ایران احترام خواهند کرد (خلخالى - بنابراین مسافرت جنابعالى لزومى نداشت این حقیقت روشن بود) مسافرت بنده دعوت خصوصى بود خیلى خوشوقتم دنیایى را دیدم و خیلى از این تجربیاتم و همچنین چیزهایى که مشاهده کردم به نفع آتیه ایران خواهد بود کما این که به محض ورود خدمت آقاى نخست‌وزیر رسیدم آن عملیات صنعتى و کشاورزى عظیم که در آمریکا دیدم به عرض ایشان رسانیدم ملت آمریکا ملتى است بسیار مادى و همه کارهایش براى به دست آوردن دلار است و اصلاً وارد بعضى مسائل نیستند شما اگر بخواهید اتومبیل‌تان را ده دقیقه توى خیابان نگه دارید باید یک مقدارى پول توى اتومبیل بیاندازید خیلى معذرت می‌خواهم براى رفتن به مستراح باید ده سنت یا 8 ریال بدهید که

+++

درب مستراح باز شود یک چنین ملتى تا شعاع صد میل اطراف آبشار نیاگارا یا آن آبشارى که در آریزونا هست برق را مجانى کرده چرا؟ براى این که برق ما در صنایع است سرزمینى که از ایران بسیار لم یزرع‌تر بوده مثل کالیفرنى که از حیث آب و هوا هم مثل ایران است امروز از هر حیث آباد شده است و من این موضوع را خدمت آقاى دکتر مصدق عرض کردم دستور فرمودند یک کمیسیونى که امروز هم تشکیل مى‌شود براى برق ایران البته براى مطالعه برق تمام ایران تشکیل شود یک کمیسیونى هم براى سدهاى ایران یک کمیسیونى هم براى تقسیم اراضى خوزستان بین کشاورزان تشکیل می‌شود و هر سه کمیسیون را از ایشان استدعا کردم جناب آقاى مهندس رضوى هم که مهندس برق هستند تصور می‌کنم که در این کمیسیون دعوت داشته باشند حالا ملت ایران از این آقایان مهندسینى که در این کمیسیون‌ها دعوت شدند مى‌خواهد که قوانین و لوایح لازم مربوط به واگذارى زمین به اشخاص و ارزان کردن قیمت برق و فراهم آوردن وسایل برق تهیه کند که برق کیلو واتى ده شاهى بیشتر نشود معنى ندارد که برق کیلو واتى 7 ریال باشد ما در آلمان شنیدیم که هر کس که بیشتر برق مصرف بکند و از یک مقدارى بالا برود قیمتش ارزان‌تر مى‌شود اینجا مى‌گویند از یک مقدارى که بالاتر برود گران‌تر مى‌شود بنابراین بنا شد مطالعه بکنند در این قسمت‌ها که ماشین‌ها ارزان‌تر تمام بشود معافیت‌هاى گمرکى قائل بشوند و براى این که سوخت آنها هم ارزان‌تر بشود یک معافیت‌هایى براى سوخت اینها قائل بشوند فکر وسایل هم بکنند که بتوانند به مردم بگویند هر کس هر مقدارى برق خواست مى‌شود داد و اشخاص کارخانجات برق را به داخل مملکت بیاورند و آزادانه بتوانند در اختیار دیگران بگذارند اینها به عقیده بنده بسیار مفید بود که من آنجا دیدم و امیدوار هستم که بتوانم از این مطالعات خودم نتیجه بسیار خوبى بگیرم (انشاء‌الله) من در آمریکا جناب آقاى مهندس رضوى هر وقت راجع به نفت مصاحبه مى‌کردم آقاى پارسا حضور داشتند آقاى دکتر فاطمى هم در آلمان بودند مى‌گفتم که ما اول به استقلال ایران علاقه‌مندیم بعد موضوع نفت ما استقلال خودمان را می‌خواهیم نفت را می‌خواهیم که استقلال داشته باشیم مرد شوى آن نفتى را ببرد که بخواهد استقلال ما را از بین ببرد راجع به انتخابات آمریکا و سیاست آیزنهاور در اروپا سؤال کردند چون من وقتى که انتخابات در آمریکا شروع مى‌شد در آمریکا نبودم 15 روز و یا 20 روز بعد از من انتخابات شروع شد به من گفتند که شما تصور می‌کنید که دولت جدید چه خواهد کرد گفتم ما هیچ انتظارى نداریم ما احساسات ملت آمریکا را می‌دانیم چیست و آنها هم که شکست خوردند براى این بود که سیاست‌شان در آمریکا مردود بود و آینده نشان مى‌دهد اگر واقعاً آیزنهاور بخواهد با آن چیزى که ملت آمریکا مخالف بوده است و براى همان هم حزب دموکرات شکست خورده است یک فرقى با آن حزب داشته باشد باید تغییر سیاست بدهد فقط ایران مى‌خواهد که رفع محاصره اقتصادى و همکارى با انگلیس نکند ما هیچ گونه کمکى از حزب جمهورى‌خواه و دموکرات نمی‌خواهیم مملکت ما مستقل است و مستغنى است و بنده هنوز در ایران طرفدار این قسمت هستم که ایران باید روى پاى خودش بایستد و مخصوصاً هم از جناب آقاى پارسا استدعا کردم وقتى شما رفتید به ایران اولین جمله شما این باشد که ایران باید روى پاى خودش بایستد و به امید همسابه هم نخوابد و آتیه هم نشان خواهد داد که این حزب جدید و دولت جدید چه کار خواهد کرد و اگر نسبت به ایران نخواهند تغییر روش بدهند ملت ایران ملتى است اگر ببیند حزب جدید تغییر روش نداده همان احساساتى را که نسبت به آچسن داشته با آنها هم خواهد داشت براى این که براى ما على‌السویه است ملت ایران به کسى که به او احترام بگذارد احترام خواهد گذارد و هر دولتى که بیشتر به تمایلات ایران احترام بکند ما هم به آن دولت بیشتر احترام می‌کنیم اصلاً سیاست ایران روى احترام متقابل است هر دولتى هر ملتى که به ما با دیده احترام نگاه کند ما هم به او با دیده احترام نگاه خواهیم کرد و هر دولت و ملتى که نخواهند به ما احترام نگذارند به آنها احترام نخواهیم کرد (صحیح است) در آمریکا هم که از بنده سؤال مى‌کردند مخصوصاً در دانشگاه پرینتون که در خدمت آقاى پارسا بودم مسائلى راجع به ایران گفتم یک ساعت صحبت کردم مصائب وارده به ایران در گذشته را خاطر نشان کردم حدود و ثغور سابق ایران را هم گفتم و حمله مغول را هم توضیح دادم و گفتم که این ملت چطور در مقابل شدیدترین طوفان‌هاى دنیا استقامت کرده این طوفان‌هایى که به ملت ایران وزیدن گرفت این مشکلات عظیمى که ایران را زیر بار خودش گرفت اگر به بزرگترین قطعات دنیا وارد آمده بود امروز جز نامى ازش باقى نمى‌ماند این غریزه ملت ایران است که در مقابل این طوفان‌ها ایستادگى کرده و امروز هم روى پاى خودش ایستاده یکى از شاگردها خاطرم هست در این دانشگاه از بنده پرسید که شما از آمریکا بدتان آمده است یا خوشتان آمده است یک شعرى خواندم که خدا سلامت بدارد آقاى دکتر سیف‌پور فاطمى را که شعر را به خوبى ترجمه کرد و خیلى موجب تفریح و خوشمزگى شد گفتم من براى خاطر یارم به مکتب می‌روم ور نه پندارم که آخوند از منار افتاد و مرد من براى خاطر ملت ایران به آمریکا آمده‌ام که به ملت آمریکا بگویم ملت ایران یک ملت مظلومى است ملت ایران در حینى که در جبهه‌هاى مختلف دارد جنگ می‌کند دولت آمریکا دارد از پشت به ملت ایران خنجر مى‌زند و روزنامه‌هاى آمریکایى هم آن را نوشتند در روزنامه نیویورک تایمز چاپ شده این موضوع چیزى نیست که بنده بیایم در تهران بگویم که سفارت آمریکا بیاید و این اعلامیه را بدهد من گفتم که امیدوارم که مظلومیت ملت ایران را به گوش جهانیان برسانم و بگویم که در این مظلومیت دولت انگلیس و آمریکا متفقاً دارند اقدام مى‌کنند و مردم آمریکا را متوجه کنم که ملت ایران را بیشتر از این در فشار نگذارند و الا در آسمان خراش‌هاى صد و چند طبقه ملت آمریکا چه جور زندگى می‌کند به من چه مربوط است خوب یا بد زندگى مى‌کنند مردم‌شان آسایش دارند ندارند به من چه مربوط است ولى من می‌دانم که ملت ایران خوب زندگى نمی‌کند آسایش ندارد ملت ایران بدترین زندگى را دارد و علتش هم همین سیاست محاصره اقتصادى است که دولت آمریکا و انگلیس مى‌کنند و باز هم در یک موضوع دیگر به آقایان وزارت خارجه‌ای‌ها گفتم که آقایان ایران یک آتشفشان خاموشى است یک کارى نکنید که این آتشفشان خاموش فوران بکند بدانید که اگر فوران بکند تنها ایران را نخواهد سوزاند بلکه شما را زودتر خواهد سوزانید براى این که وقتى جنگ در گرفت دیگر کوچک و بزرگ ندارد همه جا را خواهد گرفت وقتى که آتش گرفت همه را خواهد سوزانید و توسعه پیدا خواهد کرد ایران را بگذارید به حال خودش که از این منابع طبیعى خودش استفاده کند یک روز سفیر مکزیک در واشنگتن با بنده ملاقات کرد گفت همین محرومیت‌هایى را که شما امروز دارید ما هم در سال 38 و 39 داشتیم ولى ملت ما مبارزه کرد و موفق شد و امروز مى‌تواند از این منابع استفاده کند می‌گفت من روزى که آقاى دکتر مصدق استعفا کرد خیلى متأثر شدم زیرا دیدم که نتیجه مبارزات دو ساله ملت ایران دارد از بین می‌رود ولى وقتى که دو مرتبه ایشان زمامدار شد خیلى خوشحال شدم و به شما بگویم که ملت مکزیک نهایت علاقه را دارد که ملت ایران در این مبارزه موفق شود در این مصائبى که دارد براى شما پیش مى‌آید ملت مکزیک خودش را سهیم و شریک می‌داند بنده از ایشان تشکر کردم و حقیقتاً ملت مکزیک یک احساسات بسیار خوبى نسبت به ملت ایران از خودش نشان داد کما این که سال گذشته که من در آبادان بودم کارگران صنایع نفت مکزیک به کارگران نفت ایران در آبادان اظهار همدردى کرده بودند و آنها را در این مبارزه تشویق کرده بودند (خسرو قشقایى - خوب است دولت با آنها روابط سیاسى برقرار کند) چیز دیگرى را که باید به عرض همکاران محترم برسانم در این مسافرت مخصوصاً در آلمان مبارزات ملت ایران را با نظر تحسین و تکریم نگاه می‌کردند و خیلى نسبت به ایران (حاج سید جوادى - بنده خواستم از ماده 90 استفاده کنم) (دکتر سنجابى - از این که آقاى مکى یک شعرى خواندند) بنده هم تصدیق می‌کنم که حق دارید قربان ولى یار بنده ایران است (جلالى - آخوندش کیست؟) یار بنده کشور ایران و مملکت ایران است (دکتر بقایى - خوب رفع سوء‌تفاهم شد) متشکرم از تذکرتان در آنجا چیزى که سفیر مکزیک اضافه می‌کرد این بود که آنها هم همین طور با انگلستان قطع رابطه کردند و در حقیقت مثل این که ما و آنها یک سرنوشت داشتیم و آقاى دکتر عبده که در آمریکا بودند راجع به ملى شدن نفت در مکزیک مطالعاتى کرده بود و همچنین در مورد مصائبى که به مکزیک وارد شده بود یک گزارش تهیه کرده بود و همچنین حقه‌بازی‌هایى که سر روزمارى در آورده بودند بنده حالا کارى ندارم که اصل روزمارى چه بوده و چه هست ولى سه چهار کشتى نفتکش که از بنادر مکزیک نفت حمل کرده بودند اینها را در بنادر مختلف توقیف کرده بود محاکم فرانسه بلژیک و هلند احکامى صادر کردند که این نفت را نمی‌توان توقیف کرد و این کشتى‌ها آزاد هستند زیرا از حق حاکمیت‌شان استفاده کرده‌اند و این احکام همه‌اش به قوت خودش باقى بود و به این صورت توانستند نفت از کشور مکزیک صادر کنند نفت آزاد مکزیک است و انگلیس و آمریکا و هلند که در مکزیک امتیاز گرفته بودند ناچار شدند سر تسلیم به اراده ملت مکزیک فرود آورند من امیدوار هستم که بالاخره این کارتل‏هاى نفت که تنها مدافعت آچسن بودند با خود دولت انگلستان سر تسلیم در مقابل ملت ایران فرو خواهند آورد (انشاء‌الله) اما راجع به سیاست خارجى چون این موضوع حساس است بنده یادداشت کردم که تغییرى در گفته‌هاى بنده داده نشود. در سیاست خارجى دولت مهمترین کارى که دارد سیاست موازنه منفى است همان سیاستى که آقاى دکتر مصدق مبتکر بوده‌اند کتاب سیاست موازنه منفى را که ملاحظه فرموده‌اید آن را اجرا کنند به این نحو که حقوق ایران را در نهایت وطن‌پرستى و به اتکاى اصول منشور ملل همه جا حفظ نماید و آنها را که دانسته یا ندانسته آلت سیاست‌هاى اجنبى مى‌شوند اجازه ندهد که به دست مطبوعات خارجى بهانه دهند تا ایران را متهم کنند که ایران به یک سو یا سوى دیگر کشانده شده است (صحیح است)

در روابط با کشورهاى آسیایى و اسلامى باید بهترین روابط ایجاد کند و نقش پیش آهنگ مبارزه کشورهاى محروم را که ملت ایران به او سپرده است همچنان حفظ کند. از این که مأمورین ایران در سازمان‌هاى بین‌المللى زبان ملل استعمارزده آفریقایى

+++

شده‌اند و سیاست دولت مبتنى بر حمایت از ملل آفریقاى شمالى براى منکوب کردن نیروى استعمارى و مبارزه بر ضد اصول تبعیض نژادى مستر چرچیل در آفریقاى جنوبى است گمان می‌کنم همه نمایندگان ملت موافقت با این سیاست داشته باشند از این که نامى از آفریقاى شمال و جنوبى به میان آمد از همکاران محترم اجازه مى‌خواهم که به یاد کشتگان آفریقایى که در جهاد اخیر قربانى استعمار فرانسه و انگلیس شده‌اند به پا خیزیم و یک دقیقه براى احترام روح پر فتوح آنها سکوت کنیم‏.

 (در این موقع حضار به پا خاسته و یک دقیقه سکوت نمودند)

این سکوت با عظمت مجلس شوراى ملى ایران که نمونه‌اى از مبارزات دلیرانه یک ملت فداکار و قهرمان است در دنیا اثرى حیرت‌بخش خواهد داشت و از ممالک خاورمیانه و نزدیک گرفته تا شهرهاى افریقاى شمالى و جنوبى همه را تشویق و تشجیع مى‌کند که براى آزادى استقلال حق مسلم حاکمیت مبارزات مردانه‌شان را ادامه دهند تعجب من این است که چرا فرزندان انقلاب کبیر فرانسه در فاصله کمتر از دو قرن تمام آثار هیجان‌آمیز و اصول مسلم انقلاب را زیر پا گذارده و با آزادی‌خواهان آفریقاى شمالى معامله‌اى را می‌کنند که حتى در دستگاه لویى شانزدهم و خانواده بورین با انقلابیون فرانسه نمی‌کرد اگر دولت انگلستان خواهان استقرار برترى نژادى در آفریقاى جنوبى است ملت‌هاى جهان از محافظه‌کاران غیر از این توقعى ندارند شاید هم مستر چرچیل می‌خواهد به دنیا ثابت کند که واقعاً جنگ دوم بر اساس تئورى برترى نژادى آلمان بوده و پیشروان نازى را نیز به همین جرم به دار آویخته‌اند. فرانسه درمبارزات ملت ایران نه تنها ما را یارى نکرد بلکه چه در شوراى امنیت چه در لاهه از انگلیس شدیدتر و جسورتر بود و مخصوصاً اکثر مطبوعات پاریس یک نمونه کامل از روزنامه‌هایى است که زیر نفوذ و قدرت بورس و جیره کمپانى سابق زندگى می‌کنند ملت ایران ملتى است که دوستان روز مبارزه‌اش را نیز هرگز فراموش نخواهد کرد (صحیح است) عرایض بنده خاتمه پیدا کرد و فقط یک نکته‌اى را مى‌‌خواستم عرض کنم و آن اعلامیه سفارت آمریکا بود که در اینجا مثل این که یک سوء‌تفاهمى ایجاد کرده است بنده هیچ وقت به ملت آمریکا کوچکترین عرضى ندارم براى این که ملتى است آزاد و علاقه‌مند به آزادى ملل ولى بر عکس تمام حملات بنده متوجه دولت دموکرات آمریکا است و امیدوارم که دولت آینده از دولت گذشته درس عبرت بگیرد و اگر بخواهد به احساسات ملت ایران تریب اثر بدهد و علاقه‌مند نشان بدهد بایستى در سیاست گذشته تجدیدنظر به عمل بیاورد (احسنت)

4- اعلام تصویب صورت مجلس جلسه قبل

نایب رئیس - چون اکثریت است صورت مجلس روز  پنجشنبه 20 آذر تصویب می‌شود.

5- قرائت قسمتى از گزارش سه ماهه آقاى نخست‌وزیر به وسیله آقاى کاظمى

نایب رئیس - جناب آقاى کاظمى نایب نخست‌وزیر گزارش جناب آقاى نخست‌وزیر را به عرض مجلس خواهند رسانید. بفرمایید

کاظمى (نایب نخست‌وزیر) - جناب آقاى نخست‌وزیر راجع به عملیات سه ماه دولت و اقداماتى که خودشان بر طبق اختیارات حاصل کرده‌اند گزارشى براى تقدیم مجلس شوراى ملى تهیه کرده‌اند و بنده را مأمور فرمودند که به عرض مجلس برسانم (بفرمایید) (گزارش را به قرار آتى قرائت نمودند)

ریاست محترم مجلس شوراى ملى گزارشى که به عرض می‌رسد فهرستى از لوایح قانونى و خلاصه‌اى از اقداماتى است که از بیستم مرداد ماه سال جارى تا 3 ماه بعد از آن در حدود قانون اعطاى اختیارات به مرحله عمل و اجرا در آمده است. بى‌مناسبت نخواهد بود که براى تجدید حافظه آقایان نمایندگان محترم مدتى قبل از آن تاریخ را هم اندکى تحت مطالعه قرار دهند و به اوضاع مقارن ملى شدن صنعت نفت نیز نظرى بیندازند. آقایان نمایندگان محترم فراموش نفرموده‌اند موقعى که این جانب مأمور خدمت شدم وضع اقتصادى و مالى کشور گرفتار مراحل بحرانى و آشتفتگى بسیار بود. خزانه مملکت تهى و تمام موجودی‌هاى دولت به مصرف رسیده و حتى قسمت‌هایى از ودایع افراد را نیز که به مؤسسات دولتى سپرده شده بود در پرداخت‌ها مورد استفاده قرار داده بودند. و مبلغ معتنابهى مؤسسات و سازمان‌هاى مختلف دولتى به مقاطعه‌‌کاران بدهکار بودند که دینارى از آن مطالبات محل پرداخت نداشت حداکثر صادرات مملکت یک پنجم واردات بود چک‌هاى دولتى در بانک‌ها بلامحل اعلام مى‌شد و ورشکستگى خزانه دولت پیش‌بینى مى‌گردید حتى این نگرانى حاصل شده بود که دولت نتواند حقوق ماهانه کارمندان ادارات را هم بپردازند. این وضعیت در زمانى بود که ماهانه چند میلیون لیره از عواید نفت دریافت می‌شد و هیچ یک از اضافه خرج‌هاى امروز نیز وجود نداشت با این حال دولت وقت سه ماه پیش از قبول مسئولیت این جانب پیشنهاد نشر سه میلیارد و نیم اسکناس اضافى را به مجلس تقدیم کرده بود. بنابر اراده قانون تعظیم ملت ایران و در راه انجام قوانینى که براى ملى کردن صنعت نفت تصویب شده بود دولت اینجانب از ماده اردیبهشت 1330 شروع به اقدام نمود و مراحل عملى این آرزوى ملى را به فضل خداوندى و تأییدات عمومى یکى بعد از دیگرى طى کرد و کارى را که شاید سالیان دراز مبارزه و صرف قوه لازم داشت اعجاز هم‌آهنگى ملى در فاصله‌اى کوتاه به انجام رسانیده امروز که طومار یکصد و پنجاه ساله اعمال نفوذ خارجى به هم پیچیده شده و مقدرات و سرنوشت ایران به حق در دست ملت قهرمانی است که در نتیجه مساعى و همت والاى خویش به این موهبت عظیم نایل گردیده مسلماً ملال‌آور است اگر دورنماى آن کابوس خفقان‌آور مداخلات علنى بیگانگان را در امور و شئون حاکمیت ملى خود از جلو چشم یک بار دیگر بگذرانیم آنها که براى کوچکترین جهاد ملى ما می‌خواهند این نهضت مقدس را از نظر ارزش اقتصادى بسنجند و از روى خبث طینت استقلال و شرافت یک قوم را با چند میلیون لیره‌اى که کمپانى سابق براى هزینه‌هاى مخصوص و به دست ایادى ناپاک خارجى و داخلى خود مى‌پرداخت برابر نمایند به خوبى می‌دانند که فتح این مبارزه تاریخى در میان ملت‌هاى ستم کشیده قرن بیستم دو سه مورد نظایر بیشتر ندارد و همین پیروزى است که روزنه امید براى اصلاحات آینده و شالوده سعادت اجتماع فرداى ما را تشکیل می‌دهد.

با این که به مناسبت عدم حضور نفت در درآمد کشور کاهشى حاصل گردید و مخارج هنگفت نگهدارى تأسیسات و تشکیلات شرکت ملى نفت نیز به خزانه عمومى تحمیل شده با اتخاذ تدابیر مؤثر دولت تا امروز توانسته است اعتبار خود را همچنان برقرار نگهدارد و با کمال اطمینان می‌توان گفت که اوضاع اقتصادى کشور نه تنها وخامت افزون‌تر نیافته بلکه هر ماه که در آینده جلو برویم علائم و آثار مفید اقداماتی که محتاج به طور زمان بوده و اصلاحاتى که در جریان است نمایان‌تر می‌گردد.

محتاج به توضیح نیست که تمام موفقیتى که در این زمینه‌ها به دست آمده گذشته از عنایت بارى تعالى مربوط به فداکارى افراد حساس مملکت و پشتیبانى قاطبه ملت بوده است. با این وصف دولت این جانب هرگز این ادعا را ندارد که توانسته است در این مدت به همه تمنیات و آرزوهاى مردم اصلاح‌طلب جواب مثبت بدهد زیرا جبهه مبارزه به قدرى وسیع و عقب‌ماندگى و فساد به قدرى نافذ در تشکیلات شده که محو آثار سیاست‌هاى خانمان‌سوز گذشته زمان طولانى‌ترى را نیازمند است و جاى تردید نیست که با متانت و بردبارى و رشد فکرى ملت رشید ایران و تهیه افراد شایسته و کارآمد به قدر لزوم به تدریج مشکلات موجود نیز از میان برداشته خواهد شد.

عملیات و اقدامات دوره سه ماه اختیارات که اساس این گزارش را تشکیل می‌دهند مى‌توان دوران تهیه نقشه و ایجاد برنامه براى شالوده‌ریزى بناى فرداى مملکت محسوب داشت و گمان نمی‌کنم هیچ کس منتظر بوده باشد که در یک دوره کوتاه تمام آثار زیان بخش سیاست‌هاى یک قرن و نیم گذشته را بتوان زائل کرد بلکه این قوانین و نظاماتى که تهیه و به امضا رسیده و اقدامات بزرگ و کوچکى که در اغلب از تشکیلات دولتى آغاز گردیده باید مراحل تکاملى خود را طى سالیان دراز آینده با سعى و کوشش مدام و پشتکار وطن‌پرستانه مردان خیرخواه و میهن‌دوست بپیماید.

در سه ماهه اول اختیارات اعطایى دولت این جانب سعى کرده است به مسائل و نظریاتى توجه کند که اساس و شالوده زندگى یک قوم و ملت مستقل با شخصت را تشکیل مى‌دهد و نواقصى را رفع کند که مردم را از نیل به هدف‌ها و آرزوهای‌شان باز داشته است و نه ماده برنامه تقدیمى به مجلس را با جدیت و وظیفه‌شناسى به موقع اجرا بگذارد بدیهى است حتى یک روز از اختیارى را که ملت و مجلس ایران به این جانب سپرده بدون تلاش و کار به پایان نبرده و هر روز از این نود روز در بحث‌ها و کمیسیون‌هاى تهیه طرح و لایحه سپرى گردیده است‏.

نباید پرده‌پوشى کرد که مشکلات کارى که دو تا نبوده و نیست و به ثمر رسانیدن مبارزه بزرگ ملى که مراحل نهاییش را طى مى‌کند سر و صورت دادن به اقتصاد و مالیه در هم ریخته مملکت تأمین رفاه طبقات زارع و کارگر که از حداقل مایحتاج اولیه زندگى مدت‌ها است محروم مانده‌اند حفظ امنیت و آرامش کشور که اساس موفقیت کشور در اصلاحات است تأمین عدالت و ایجاد آن دستگاه دادگسترى که بتواند ملجاء و پناهگاه مظلومان قرار گیرد و بالاخره فراهم نمودن موجبات استفاده از این همه نعمتى که میلیون‌ها هموطن محروم و فقیر ما تا به امروز نتوانسته‌اند ذره‌اى از آن بهره بگیرند و ده‌ها مشکل و معضل دیگر هر روز فکر و کار دولت را به خود مشغول داشته است که خلاصه‌اى از آن اقدامات را به صورت گزارش سه ماهه اختیارات به استحضار می‌ر‌ساند و لوایح قانونى که بعد از آن تاریخ به امضا رسیده و همچنین عملیات هر یک از دستگاه‌هاى اجرایى که از بیستم آبان به بعد صورت گرفته است در گزارش سه ماهه دوم به عرض خواهد رسید.

براى اجراى مواد نه‌گانه برنامه دولت لوایح قانونى زیر به موجب ماده واحده قانون اختیارات مصوب بیستم مرداد ماه 1331 تصویب به موقع اجرا گذاشته شده است

+++

لوایح قانونى مربوط به بند (1) از برنامه دولت اصلاح قانون انتخابات مجلس شوراى ملى و شهرداری‌ها براى اجراى قسمت اول از برنامه دولت تاکنون اقدمات ذیل صورت گرفته است.

1- راجع به قانون انتخابات مطالعات کمیسیون‌هاى مربوطه نزدیک با تمام است و مواد اصلاحى قانون انتخابات تهیه شده که به زودى در معرض افکار عمومى گذاشته خواهد شد.

2- لایحه قانونى شهردارى‏

براى آن که تمامى شهرها و قصبات از داشتن شهردارى برخوردار شوند و اصلاحات شهرسازى و بهداشتى تحت نظارت مستقیم مردم هر شهر یا قصبه در سراسر کشور تعمیم و توسعه یابد لایحه قانونى شهردارى مشتمل بر 90 ماده و 14 تبصره در تاریخ یازدهم آبان ماه 1331 به موقع اجرا گذاشته شد. امید است با مراقبت وزارت کشور در حسن اجراى آن که موجب عمران شهرها و قصبات و ایجاد و تکمیل مؤسسات بهداشتى تعاونى فرهنگى تأمین روشنایى و تنظیف شهرها و مراقبت در ارزانى و فراوانى خواربار و مزایاى دیگر خواهد بود نسبت به تأسیس شهردارى در نقاطى که تاکنون فاقد آن بوده‌اند و وسایل کار فراهم مى‌شود اقدام به عمل آید.

لوایح قانونى مربوط به بند (2) از برنامه دولت اصلاح امور مالى و تعدیل بودجه به وسیله تقلیل در مخارج و برقرارى مالیات‌هاى مستقیم و در صورت لزوم مالیات‌هاى غیرمستقیم براى اجراى قسمت دوم از برنامه دولت تاکنون اقدامات زیر صورت گرفته است.

1- لایحه قانونى راجع به تسویه حساب مالیات‌هاى معوقه‏

نظر به این که وصول قسمت مهمى از مطالبات دولت بر اثر بطوء جریان تشریفات قانونى معوق مانده بود در تاریخ 30/5/1331 لایحه قانونى راجع به تسویه حساب مالیات‌های معوق به موقع اجرا گذاشته شد تا با احتیاجى که دولت به درآمد کافى داشت از طرفى مطالبات معوق دولت وصول شود و از طرف دیگر با تسویه حساب سنواتى مؤدیان مالیاتى کشمکش بین آنان و مأمورین دارایى مرتفع و وسایل آسایش بازرگانان و سایر مؤدیان مالیاتى فراهم گردد.

2- لایحه قانونى متمم لایحه قانونى مصوب سى‌ام مرداد ماه 1331 راجع به حساب‌هاى معوقه مالیات‌ها

نظر به این که به موجب لایحه قانونى راجع به تسویه حساب مالیات‌هاى معوق کمیسیونى به عنوان حل اختلاف مرکب از سه نفر مأمور عالى رتبه وزارت دارایى و دادگسترى تشکیل مى‌شد و در مرکز استان‌ها و شهرستان‌ها نیز کمیسیون‌هایى به این نام تشکیل مى‌گردید در عمل مشاهده شد که افزایش عده کمیسیون وعده اعضاى آن نتیجه بهترى عاید خواهد نمود به این جهت در تاریخ چهار شهریور ماه 1331 لایحه قانونى متمم لایحه قانونى مزبور به موقع اجرا گذاشته شد که به موجب آن براى تسویه حساب‌هاى معوق مؤدیان مالیاتى سه کمیسیون حل اختلاف در تهران مرکب از سه نفر عضو اصلى و دو نفر عضو على‌البدل تشکیل مى‌شود و در شهرستان‌ها هم وزارت دارایى می‌تواند لدى الاقتضات به عده کمیسیون‌ها اضافه کند.

3- لایحه قانونى درباره مجازات مأمورین وصول که از تسلیم مفاصا حساب به مؤدیان مالیاتى استنکاف نمایند.

براى آن که مأمورین و متصدیان وصول ملزم باشند که پس از رسیدگى به حساب مالیاتى هر سال و واریز بدهى مؤدیان مالیاتى بلافاصله مفاصا حساب به آنها بدهند و در صورت تعلل و مسامحه در دادگاه ادارى محاکمه و مجازات شوند در تاریخ چهارم شهریور ماه 1331 لایحه قانونى درباره مجازات مأمورین وصول که از تسیلم مفاصا حساب به مؤدیان مالیاتى استنکاف نمایند به موقع اجرا گذاشته شد تا به این وسیله آسایش مؤدیان فراهم و از تخلف و تعلل مأمورین جلوگیرى شود.

4- لایحه قانونى راجع به تنخواه گردان خزانه‌دارى کل‏

با مطالعاتى که از طرف وزارت دارایى راجع به تنخواه گردان خزانه‌دارى کل به عمل آمده بد اظهارنظر شدکه چون به موجب قوانین بودجه سال 1328 و تبصره 4 از ماده واحده قانون بودجه سال 329 تنخواه گردان خزانه‌دارى کل به یک هزار میلیون ریال بالغ بوده و این مبلغ براى داد و ستد بودجه کشور و احتیاجات خزانه‌دارى کل تا پانصد میلیون ریال افزایش یابد به این منظور در تاریخ پانزدهم مهر ماه 1331 لایحه قانونى راجع به تنخواه گردان خزانه‌دارى کل به موقع اجرا گذاشته شد تا از حیث داد و ستد بودجه کشور و احتیاجات دیگر از خزانه‌دارى کل رفع مضیقه شود.

لوایح قانونى مربوط به بند 3 از برنامه دولت اصلاح امور اقتصادی به وسیله افزایش تولید و ایجاد کار و اصلاح قوانین پولى و بانکى.

براى اجراى قسمت سوم از برنامه دولت تاکنون اقدامات زیر صورت گرفته است.

1- لایحه قانونى مبارزه با آفات و امراض نباتى‏

بر اثر عدم توجه مالکین به آفات و امراض بومى و نبودن مقررات خاصى جهت نظارت در این امر همه ساله مشکلاتى ایجاد و مخارج گزافى به دولت تحمیل می‌شد که با تمام مساعى مأمورین کشاورزى و سایر وزارتخانه‌ها بر اثر عدم معاضدت و همکارى مالکین نتیجه مطلوب حاصل نمی‌گشت و بالمال زیان کشاورزان را فراهم و احیاناً مناطقى را دچار قحط و غلا یا کمى خواربار می‌ساخت. به این جهت در تاریخ 4/ 7/1331 لایحه قانونى مبارزه با آفات و امراض نباتى به موقع اجرا گذاشته شد.

به موجب لایحه مزبور دفع آفات و امراض بومى که در داخل کشور وجود دارد و حوادث طبیعى که جلوگیرى از آنها عملاً براى مالکین میسر است به عهده خود آنها واگذار شده و مبارزه با آفات و امراض قرنطینه که از خارج به کشور سرایت کرده و یا بعداً مى‌کند و همچنین مبارزه با قسمتى از آفات که از عهده مالکین خارج مى‌باشد از وظایف وزارت کشاورزى شمرده شده است.

براى تقدیر و تشویق از کسانى که در مبارزه و دفع آفات قرنطینه با مأمورین مربوط اشتراک مساعى به عمل آوردند پیش‌بینی‌هاى لازم در قانون به عمل آمده و امید است که اجراى آن در بهبود وضع محصول کشور و کمک به مالکین و کشاورزان سودمند باشد.

2- لایحه قانونى افزایش سرمایه بانک ملى ایران‏

با بررسى ارقام ترازنامه‌هاى بانک ملى ایران از سال 1314 تا 1330 و اظهارنظر متخصصین و مطلعین معلوم شد که سیصد میلیون ریال سرمایه بانک با حجم معاملات و فعالیت روزافزون آن به هیچ‌وجه متناسب نمى‌باشد و از طرف دیگر اندوخته‌هاى بانک ملى ایران که در سال 1314 از دو میلیون ریال تجاوز نمی‌کرده در سال 1330 تنها در قسمت بانکى به یک هزار و سیصد میلیون ریال افزایش یافته است به این جهت در تاریخ 12/ 7/31 لایحه قانونى افزایش سرمایه بانک ملى ایران به دو هزار میلیون ریال افزایش یافته به موقع اجرا گذاشته شود.

اجرا لایحه قانونى مزبور در جلب اعتماد عمومى و معاملات بانک اثر شایان توجهى داشته است.

3- لایحه قانونى ریال نیکلى‏

بر اثر افزایش بهاى بین‌المللى نقره چون ارزش تجارى مسکوک ایران نسبت به ارزش اسمى آن بالا رفت و با قرائن موجود معلوم شد که مسکوک نقره رایج در دست مردم روز به روز رو به کاهش رفته و به سرعت توسط اشخاص جمع‌آورى و قسمتى از آن ذوب و تبدیل به مصنوعات نقره گردیده و قسمت دیگر به طور قاچاق از کشور خارج مى‌شود براى جلوگیرى از نتایج وخیمى که چگونگى آن پوشیده نیست در تاریخ هفدهم مهر ماه 31 لایحه قانونى ریال نیکلى به موقع اجرا گذاشته شد مواد اولیه براى عمل ضرب مسکوک ریال آلیاژ مس و نیکل در ضرابخانه موجود بود و به سبب اختلافى که بین ارزش اسمى و تجارى آن مى‌باشد خطرى از لحاظ جمع‌آورى و خروج از کشور ندارد و کاملاً مقرون به صلاح و صرفه دولت مى‌باشد.

نایب رئیس - جناب آقاى کاظمى اجازه بفرمایید چون گزارش مفصل است و آقایان هم خسته هستند با اجازه آقایان 15 دقیقه تنفس داده مى‌شود (صحیح است)

کاظمى - بسیار خوب‏

(مقارن ظهر جلسه به عنوان تنفس تعطیل و مجدداً بیست دقیقه بعد از ظهر تشکیل گردید)

6- معرفى آقاى مهندس زاهدى به معاونت وزارت کشاورزى به وسیله آقاى وزیر کشاورزى‏

نایب رئیس - آقاى وزیر کشاورزى فرمایشى دارید بفرمایید.

وزیر کشاورزى - بنده خواستم از موقع استفاده کنم و آقاى مهندس مصطفى زاهدى را که متجاوز از بیست سال است در وزارت کشاورزى مشغول خدمت هستند و تمام قسمت‌هاى کشاورزى مملکت را مى‌شناسند به سمت معاونت وزارت کشاورزى معرفى کنم.

 (مبارک است. مبارک است)

7- قرائت قسمتى دیگر از گزارش سه ماهه آقاى نخست‌وزیر به وسیله آقایان کاظمى و دکتر فاطمى‏

نایب رئیس - آقاى کاظمى بفرمایید.

 (آقاى کاظمى گزارش آقاى نخست‌وزیر را به قرار آتى قرائت نمودند)

4- لایحه قانونى چک‌هاى تضمین شده‏

با مطالعات دقیقى که در خصوص نشر اسکناس به منظور تأمین احتیاجات عمومى به عمل آمده براى تسهیل معاملات و رواج آن ترجیح داده که به بانک ملى ایران اجازه داده شود که چک‌هایى به نام چک‌هاى تضمین شده عهده حساب مشتریان خود که پرداخت وجه آنها از طرف بانک تعهد می‌شود به جریان بگذارد به این جهت در تاریخ نوزدهم مهر ماه 1331 لایحه قانونى چک‌هاى تضمین شده که معایب نشر اسکناس را فاقد و نتایج

+++

تسهیل و رواج معاملات را واجد بود و اطمینان بیشترى را براى طرفین معامله و مخصوصاً از نظر همراهى داشتن وجوه در سفر و حضر فراهم مى‌ساخت به موقع اجرا گذاشته شده و از آن نتایج مطلوبى مشهود گردیده است.

لوایح قانونى مربوط به بند 4 از برنامه دولت بهره‌بردارى از معادن نفت کشور با رعایت قانون 9 ماده‌اى اجراى قانون ملى شدن صنعت نفت و تهیه و تدوین اساسنامه شرکت ملى نفت.

براى اجراى قسمت چهارم از برنامه دولت تاکنون اقدامت زیر صورت گرفته است.

1- لایحه قانونى مجازات اخلالگران در صنایع نفت ایران‏

بر اثر تجارب هیئت مدیره موقت شرکت ملى نفت ایران چون اظهارنظر شده بود که براى حفظ دستگاه‌ها و اموال و تأسیسات متعلق به شرکت ملى نفت ایران و جلوگیرى از دستبرد و سرقت و تخریب آنها قوانین جزایى و آیین دادرسى کیفرى عادى کافى نیست و وضع مقرراتى نظیر قانون مربوط به کیفر بزه‌هاى راه آهن که در سال 1310 به تصویب مجلس شوراى ملى رسیده است ضرورت دارد به این منظور در تاریخ 22 مهرماه 1331 لایحه قانونى مجازات اخلالگران در صنایع نفت ایران به موقع اجرا گذاشته شد تا افرادى که در عمل بهره‌بردارى و صنایع نفت ملى ایران با سوء‌قصد اعمالى انجام دهند که منجر به قطع لوله‌هاى مهم نفت و یا از کار افتادن کارخانه‌ها و ماشین‌هاى تصفیه و یا وسایط نقلیه نفت شود به مجازات مقرر برسند.

2- لایحه قانونى واگذارى بعضى مزایاى قانونى به شرکت سهامى نفت ایران‏

لایحه مربوط به واگذارى بعضى مزایاى قانونى به شرکت سهامى نفت ایران دوبار در دولت‌هاى سابق به مجلس شوراى ملى پیشنهاد شده است.

از لحاظ پیشرفت امور شرکت سهامى نفت ایران چون با مطالعاتى که به عمل آمده بود واگذارى بعضى مزایاى قانونى از قبیل معاف بودن از پرداخت حقوق گمرکى و عوارض راه و اجازه خرید اراضى و حق ایجاد خطوط حمل و نقل و ارتباطات توفیق شرکت مزبور را در انجام خدماتى که به عهده داشت تسهیل مى‌نمود به این جهت در تاریخ 30 مهر ماه 1331 لایحه قانونى واگذارى بعضى مزایاى قانونى به شرکت سهامى نفت ایران به موقع اجرا گذاشته شد.

لوایح قانونى مربوط به بند (5) از برنامه دولت اصلاح سازمان‌هاى ادارى و قوانین استخدام کشورى و قضایى و لشگرى.

در اجراى قسمت پنجم از برنامه دولت تاکنون اقدامات زیر صورت گرفته است.

1- لایحه قانونى راجع به نسخ تصویب‌نامه‌هاى مربوط به امور استخدامى‏

با مطالعاتى که راجع به امور استخدامى در وزارت دارایى به عمل آمده بود تا تهیه قانون استخدام کشورى که مستلزم مطالعه و دقت کامل است و فرصت بیشتر می‌خواهد به منظور اصلاح یک قسمت از مقررات مربوط به امور استخدامى که بیشتر مایه خرابى و آشفتگى وضع استخدام شده بود به موجب طرح پیشنهادى وزارت دارایى در تاریخ 26 شهریور ماه 1331 لایحه تبدیل کارمندان پیمانى و حکمى به رسمى مصوب مرداد 1325 و بعضى دیگر از تصویب‌نامه‌هاى دوره فترت که مقررات اساسى قانون استخدام را از نظر ترفیع پایه و رسمیت مغشوش ساخته بود لغو و اجراى احکامى که قبلاً صادر و به تصدیق اداره بازنشستگى رسیده بود کما فى‌السابق به تأمین اعتبار موکول گردید.

2- لایحه قانونى حذف محاکم اختصاصى‏

تعدد محاکم اختصاصى که موجب آن شده بود که رسیدگى به قسمتى از جرایم بر طبق مقررات خاص انجام و از صلاحیت دادسراها و دادگاه‌هاى عمومى دادگسترى خارج شود علاوه بر توسعه غیرضرورى سازمان محاکم و ایجاد هزینه گزاف تبعیضاتى را پیش مى‌آوردند که با روح عدالت مغایرت داشت.

براى آن که رسیدگى به جرایمى که در صلاحیت محاکم اختصاصى بود در صلاحیت دادسراها و دادگاه‌هاى عمومى درآید با استفاده از قانون اعطاى اختیارات در تاریخ 29/ 6/ 1331 لایحه قانونى حذف محاکم اختصاصى براى آزمایش به موقع اجرا گذاشته شد.

3- لایحه قانونى اصلاح قانون استخدام قضات‏

براى تصفیه دستگاه قضایى و تأمین حداقل معیشت قضات و تغییر و تبدیل کارمندان قضایى و اصلاح سازمان دادگاه‌ها و دادسراها و تطبیق مشکلات آنها با احتیاجات حوزه‌هاى مربوط در تاریخ 29/ 6/ 31 لایحه قانونى اصلاح قانون استخدام قضات به موقع اجرا گذاشته شد.

به موجب لایحه قانونى مزبور رسیدگى به صلاحیت کلیه کارمندان قضایى به کمیسیونى مرکب از پنج نفر از قضات عالى مقام واگذار ترتیبى داده شد که اشخاصى را که کمیسیون براى احراز مشاغل قضایى مناسب ندانند بازنشسته و یا پایه قانونى آنان را به پایه ادارى تبدیل کنند.

براى استفاده از لیسانسیه‌هاى حقوق در سازمان جدید وزارت دادگسترى و تثبیت وضع خدمت آنان نیز در لایحه قانونى اصلاح قانون استخدام قضات پیش‌بینى‌هاى لازم به عمل آمده است.

4- لایحه قانونى سازمان دادسراى انتظامى قضات‏

با توجه به مطالعاتى که در کمیسیون تهیه لوایح قانونى وزارت دادگسترى به عمل آمده بود نظر به این که وزارت دادگسترى وضع مقرراتى را به منظور انحلال اداره نظارت و تشکیل دادسرایى به نام دادسراى انتظامى قضات در معیت دادگاه انتظامى ضرورى تشخیص داده بود در تاریخ 22 مهر ماه 1331 لایحه قانونى سازمان دادسراى انتظامى قضات به موقع اجرا گذاشته شد.

5- لایحه قانونى سازمان قضایى کشور

نظر به این که اصلاح وضع دادگسترى و تطبیق تشکیلات دادگاه‌ها و شعب آن با احتیاجات محل تجدیدنظر در سازمان قضایى را ایجاب می‌نمود با در نظر گرفتن مطالعات کمیسیون تهیه و تنظیم لوایح قانونى وزارت دادگسترى در تاریخ 22 مهر ماه 1331 لایحه قانونى سازمان قضایى کشور به موقع اجرا گذاشته شد.

امید است که این لایحه قانونى در اصلاح امور قضایى و جلب اعتماد عمومى با مراقبتى که در حسن اجراى آن به عمل مى‌آید مفید و مؤثر باشد.

6- لایحه قانونى متمم اصلاح قانون استخدام قضات‏

بر طبق قانون اصول تشکیلات عدلیه و استخدام قضات مورخ 6 دی ماه 1315 کلیه کارمندانى که داراى پایه قضایى بودند اعم از شاغلین مقامات قضایى و غیر آن می‌توانستند از حقوق پایه قضایى استفاده کنند پس از آن که به موجب لایحه قانونى اصلاح قانون استخدام قضات موضوع استفاده شاغلین مقامات غیرقضایى از حقوق پایه‌هاى قضایى منع گردید براى محدود ساختن اشخاصى که به مناسبت مشاغل خود از این قاعده مستثنى می‌شدند و همچنین تعیین تکلیف براى تأمین محل حقوق عده‌اى ازکارمندان دفترى و خدمتگزاران دادگاه‌ها که بر اثر لایحه قانونى سازمان قضایى از کار بر کنار و به مشاغل دیگر منصوب مى‌گشتند در تاریخ 29/ 7/31 لایحه قانونى متمم لایحه قانونى اصلاح قانون استخدام قضات به موقع اجرا گذاشته شد.

7- لایحه قانونى بازنشستگى کارمندان شهردارى تهران‏

براى تعدیل بودجه پرسنلى شهردارى و به منظور تجدید‌نظر در سازمان آن در تاریخ 6/8/31 لایحه قانونى بازنشستگى کارمندان شهردارى تهران به موقع اجرا گذاشته شد.

امید است با فرصتى که اجراى لایحه قانونى مزبور به شهردارى تهران داده است شالوده آن بر اساس صحیحى گذاشته شود که براى اصلاح امور شهر سودمند باشد.

8- لایحه قانونى بازنشستگى افسران و کارمندان و ردیف افراد شهربانى‏

با در نظر گرفتن وظایف سنگینى که به عهده مأمورین شهربانى محول است و با توجه به تمایلات و خواسته‌هاى عمومى که تجدیدنظر در سازمان شهربانى کل کشور را ایجاب مى‌نمود در تاریخ ششم آبان 1331 لایحه قانونى بازنشستگى افسران و کارمندان و افراد و ردیف افراد شهربانى به موقع اجرا گذاشته شد.

تا با تعدیل در بودجه پرسنلى شهربانى کل کشور از افسران و کارمندان تحصیل کرده و جوان نیز در مشاغل حساس آن اداره استفاده شود.

9- لایحه قانونى سازمان اداره کل راه شوسه‏

براى تثبیت تشکیلات اداره کل راه شوسه که به موجب لایحه قانونى برنامه پنج ساله راه‌سازى وظایف آن تعیین شده بود در تاریخ 1/8/31 لایحه قانونى سازمان اداره کل راه شوسه که شامل سازمان مرکزى و سازمان شهرستان‌ها و وظایف اداره مزبور مى‌باشد به موقع اجرا گذاشته شد.

10- لایحه قانونى اصلاح اصول تشکیلات ادارى وزارت دادگسترى‏

براى اصلاح تشکیلات ادارى وزارت دادگسترى و تعیین وظایف هر یک از ادارات تابعه آن با توجه به مطالعاتى که از طرف کمیسیون تهیه لوایحه قانونى در وزارت دادگسترى به عمل آمده بود لایحه قانونى اصلاح اصول تشکیلات ادارى وزارت دادگسترى در تاریخ 8/8/31 براى آزمایش به موقع اجرا گذاشته شده است.

11- لایحه قانونى سازمان بنگاه سرم و واکسن‌سازى رازى‏

لایحه مربوط به سازمان مؤسسه سرم و واکسن‌سازى رازى دو بار در دولت‌هاى سابق به مجلس شوراى ملى‏

پیشنهاد شده و در دوره پانزدهم قانونگذارى به طبع رسیده بود و در دسترس آقایان نمایندگان قرار گرفته و پس از ارجاع به کمیسیون کشاورزى مجلس شوراى ملى بر اثر انقضاى دوره پانزدهم بلااقدام مانده بود.

چون با وظایفى که مؤسسه رازى حصارک از نظر تهیه مایه‌ها و سرم‌ها و سایر مواد مفید و تشخیص بیماری‌ها و مطالعات علمى

+++

مربوط به مبارزه با بیماری‌هاى واگیر دام به عهده داشت لازم بود که مقرراتى درباره سازمان مؤسسه مزبور بر طبق طرح تنظیمى وضع شود به این جهت در تاریخ 28/ 7/31 لایحه قانونى سازمان مؤسسه سرم و واکسن‌سازى رازى به موقع اجرا گذاشته شد.

لوایح قانونى مربوط به بند 6 از برنامه دولت ایجاد شوراى محلى در دهات به منظور اصلاحات اجتماعى و تأمین مخارج این اصلاحات به وسیله وضع عوارض (در این موقع آقاى کاظمى نایب نخست‌وزیر قرائت گزارش آقاى نخست‌وزیر را به آقاى دکتر فاطمى وزیر امور خارجه محول کردند و آقاى وزیر خارجه به شرح ذیل قرائت نمودند)

براى اجراى قسمت ششم از برنامه دولت اقدامات زیر تاکنون صورت گرفته است.

1- لایحه قانونى الغاى عوارض در دهات‏

جلوگیرى از اجحافاتى که به عنوان عوارض گوناگون در نقاط مختلف کشور نسبت به کشاورزان به عمل مى‌آمد و به نام بیکارى بدون پرداخت دستمزد از کار و دسترنج آنان استفاده مى‌شد وضع مقرراتى را به صورت لایحه قانونى مزبور ایجاب مى‌نمود به این جهت به محض تصویب قانون اعطاى اختیارات پیش از آن که فصل برداشت منقضى و موضوع منتفى شود در تاریخ 22/5/31 مقررات لایحه قانونى الغاى عوارض در دهات به موقع اجرا گذاشته شد.

2- لایحه قانونى ازدیاد سهم کشاورزان و سازمان عمرانى کشاورزى‏

با توجه به وضع کشاورزان کشور که در وضع و حال بسیار نامساعدى زندگانى مى‌کنند و بر اثر عدم تعمیم وسایل ماشینى با تحمل رنج فراوان نیازمندى کشور را از حیث غلات و مواد خواربار و غیر آن تهیه مى‌نمایند لازم بود ترتیبى در نظر گرفته شود که اولاً از دسترنج خود سهم عادلانه‌ترى ببرند که مؤثر در وضع معیشت آنان باشد و ثانیاً از دسترنج آنان براى عمران محل سکونت‌شان استفاده شود تا یکباره فاقد لوازم اولیه زندگى نبوده و رفته رفته از بهداشت و فرهنگ و سایر شئون زندگانى که متأسفانه اغلب نقاط از آن بى‌بهره مانده‌اند برخوردار شوند.

لایحه قانونى مزبور به فاصله کمى پس از تصویب قانون اعطاى اختیارات و پیش از آن که فصل برداشت محصول به پایان برسد در تاریخ 2/6/1331 براى آزمایش به موقع اجرا گذاشته شد تا محصول سال جارى را نیز شامل گردد و کشاورزان از آن منتفع شوند.

پس از انتشار و اجراى لایحه قانونى مزبور و فرصتى که به عامه مردم براى اظهارنظر درباره مقررات آن داده شد و با توجه به آزمایشى که در مقام اجرا و عمل حاصل گردید و همچنین نظراتى که از طرف اشخاص مطلع و بصیر ابراز شده بود لزوم تجدیدنظر در قسمتى از مواد آن محرز و لایحه جدید با اصلاحات موردنظر در تاریخ 14/ 7/31 به موقع اجرا در آمد.

اهم تغییرات منظور در لایحه قانونى اخیر الغاى پرداخت سه درصد از طرف کشاورزان مى‌باشد که به این ترتیب ده درصد از محصول جنسى و نقدى هر قریه بین کشاورزان تقسیم و به عواید آنها اضافه شده بدون آن که در مقابل براى کمک به صندوق عمران و تعاون وجه یا جنس تسلیم نمایند. اجراى لایحه قانونى ازدیاد سهم کشاورزان و سازمان عمرانى کشاورزى اثرات مطلوبى در تمامى نقاط کشور داشته و اگر بعضى افراد سودپرست هم در صدد آن بوده‌اند که موجبات عدم اجراى آن را در دهات فراهم و اختلافاتى به وجود آورند با مراقبت مأمورین مربوطه تا حد زیاد از آن اخلالات جلوگیرى شده است.

لوایح قانونى مربوط به بند 7 از برنامه دولت اصلاح قوانین دادگسترى براى اجراى قسمت 7 از برنامه دولت اقدامات زیر تاکنون صورت گرفته است.

1- لایحه قانونى ثبت اراضى موات اطراف شهر تهران‏

بر اثر توسعه شهر تهران در اراضى واقع در شعاع شهر ساختمان‌هایى که به منظور سکونت احداث شده و عده‌اى را به این فکر انداخته بود که مساحت معتنابهى از اراضى مزبور را با اعمال تصرفاتى در آن بى آن که سند یا سابقه تصرفى داشته باشند تقاضاى ثبت نمایند در موقع خود به فروش برسانند به منظور جلوگیرى از سوء‌استفاده این قبیل اشخاص که هم خود را مصروف تصرف غیرقانونى این قبیل اراضى نموده بودند در تاریخ 28 مرداد ماه 1331 مقرراتى وضع شده که به موجب آن ازتقاضاى ثبت نسبت به اراضى بایر و موات اطراف شهر جلوگیرى به عمل آید و وزارت دارایى درخواست ثبت آنها را به نام دولت کرده و آنها را یا به مصرف امور عام‌المنفعه برساند یا به قطعات کوچک تقسیم نماید و به معرض فروش در آورد تا به این وسیله از طرفى افراد نتوانند از نفوذ خود سوء‌استفاده نموده اراضى بایر موات اطراف شهر را تحت تصرفات مالکانه خود در آورند از طرف دیگر با اشخاصى که زمین و ساختمان ندارند با تقسیم اراضى مزبور به بهاى مناسبى که از عهده پرداخت آن برآیند زمین داده شود.

2- لایحه قانونى اراضى بایر و موات اطراف شهرهاى غیر از تهران‏

پس از آن که لایحه قانونی ثبت اراضى بایر و موات اطراف تهران در تاریخ 28 مرداد ماه 1331 براى آزمایش به موقع اجرا گذاشته شد به نظر رسید که مقررات مربوط به لایحه قانونى مزبور به عللى که اشاره شد اراضى بایر و موات اطراف تمام شهرستان‌هاى کشور را تا شعاع سه کیلومتر شامل شود و آیین‌نامه مربوط به تقسیم‌بندى و فروش قطعات اراضى و طرز تشخیص استحقاق خریداران و ترتیب پرداخت بهاى هر قطعه و تخصیص بعضى قطعات به امور عام‌المنفعه را وزارت دادگسترى و دارایى تنظیم نموده و به موقع اجرا بگذارند لایحه قانونى مزبور در 3 شهریور ماه 1331 به موقع اجرا گذاشته شده است.

شروع به اجراى این لایحه قانونى و لایحه قانونى ثبت اراضى بایر و اموات اطراف تهران در پایین آوردن نرخ زمین اثر شایان توجهى داشته است.

3- لایحه قانونى مربوط به منع احتکار قند و شکر

براى جلوگیرى از احتکار کالاى قند و شکر که مابه‌الاحتیاج عمومى مى‌باشد به نظر رسید که مقررات خاصى به موقع اجرا گذاشته شود تا به موجب آن کالاى قند و شکر از کالاهاى ضرورى تشخیص گردد و هر کس کالاى مزبور را مازاد بر مصرف 3 ماه خود و خانواده‌اش احتکار کند و یا به منظور فروش کالا را از دولت خریدارى و زاید بر یک ماه نگاهدارد کالا بلاعوض ضبط مى‌شود به این جهت در تاریخ 5 شهریور ماه 1331 لایحه قانونى مربوط به منع احتکار قند و شکر براى آزمایش به موقع اجرا گذاشته شد.

4- لایحه قانونى مجازات حمل چاقو و انواع دیگر اسلحه و اخلال در نظم و امنیت و آسایش عمومى‏

تجرى بعضى افراد به تظاهراتى که آسایش عمومى را مختل ساخته بود وضع مقرراتى را ایجاب می‌نمود که بدان وسیله از چاقوکشی‌ها و جنجال‌ها و اخاذى‌ها و غیر آن که متأسفانه براى اجراى مقاصد پلید و شومى به کار می‌رفت جلوگیرى شود چون منظور اصلى از تحریک اشخاصى به این قبیل اعمال ناپسند لطمه وارد ساختن بر شد ملى و اعمال نفوذ و سلب آرامش و ایجاد محیطى ناامن بود به این جهت در تاریخ 17 مهر ماه 31 لایحه قانونى مجازات حمل چاقو و انواع دیگر اسلحه سرد و اخلال در نظم و امنیت و آسایش عمومى به موقع اجرا گذاشته شده تا از اعمال نارواى بعضى افراد که در افکار عمومى ایجاد تشویش و هراس می‌نمودند ممانعت شود.

5- لایحه قانونى راجع به امنیت اجتماعى‏

با در نظر گرفتن مقتضیات وقت و بر اثر پیش‌آمدهاى سوء پیش‌بینی‌هاى لازم را بنماید در تاریخ 1/ 8/31 لایحه قانونى راجع به امنیت اجتماعى براى مدت 3 ماه به موقع اجرا گذاشته شد تا به موجب آن از تحریک کارگران و روا داشتن آنان به اعتصاب و عصیان و نافرمانى در نظم و آرامش و اعتصاب در وزارتخانه‌ها و دستگاه‌هاى دولتى و اجتماعاتى که به منظور مبارزه و زد و خورد به عمل مى‌آید جلوگیرى شود علل و موجبات وضع لایحه قانونى مزبور قبلاً به استحضار مجلس شوراى ملى رسیده و لایحه آن نیز در تاریخ 19/ 8/31 پیشنهاد و تقدیم گردیده است.

6- لایحه قانونى هزینه‌هاى دادگسترى و ثبت و حق تمبر پروانه وکالت و کارشناسى‏

در نتیجه مطالعاتى که از طرف کمیسیون تهیه لوایح قانونى وزارت دادگسترى به عمل آمد چون تجدیدنظر در هزینه‌هاى دادگسترى و حق‌الثبت املاک و درآمدهاى وصولى مربوط به امور ثبت شرکت‌ها و ورشکستگى و تعرفه پروانه‌هاى وکالت و کارشناسى ضرورى تشخیص داده شد در تاریخ 8 آبان ماه 31 این لایحه قانونى وضع و از تاریخ 20 آبان ماه 31 به موقع اجرا گذاشته شد.

7- لایحه قانونى بیمه خسارت شخص ثالث ناشى از وسایط نقلیه موتورى‏

در نتیجه افزایش روز افزون انواع وسایط حمل و نقل چون قهراً تصادفاتی پیش مى‌آید و خسارات مالى و جانى به افراد وارد مى‌شود که در اکثر موارد بزهکار یا کسی که مباشر و موجد خسارت است بر اثر عدم بضاعت مالى از عهده جبران آن بر نمى‌آید به منظور تضمین خسارت وارده در تاریخ 8/ 8/31 لایحه قانونى بیمه خسارت شخص ثالث ناشى از وسایط نقلیه به موقع اجرا گذاشته شده به موجب لایحه قانونى مزبور مالکین کلیه وسایل نقلیه موتورى زمینى و هوایى و دریایى اعم از حقیقى یا حقوقى و دولتى یا غیردولتى مکلفند وسایط نقلیه خود را در مقابل خسارات مالى و جانى که به سبب وسایط نقلیه مذکور به اشخاص ثالث یا به اشیا و حیوانات آنها وارد مى‌شود در شرکت مزبور بیمه نمایند.

8- لایحه قانونى اصلاح ماده 43 قانون مجازات مرتکبین قاچاق‏

با مطالعاتى که از طرف وزارت دفاع ملى به عمل آمده بود چون براى نظارت کلى در امور مربوط به اسلحه ناریه و مهمات و تهیه و مصرف مواد محترقه و منفجره لازم بود نظم و ترتیب خاص مجرى باشد و آیین‌نامه این موضوع را نیز اداره مهندسى ارتش تهیه و تنظیم کرده بود در تاریخ 14 آبان ماه 31

+++

لایحه قانونى اصلاح ماده 43 قانون مجازات مرتکبین قاچاق به موقع اجرا گذاشته شد به موجب لایحه قانونى مزبور وارد و خارج کردن اسلحه ناریه و کلیه مهمات و مواد محترقه به اجازه دولت و اشتغال به کسب و ساختن هر نوع اسلحه به اجازه وزارت دفاع ملى موکول گردیده است.

پیشنهاد این لایحه در تاریخ 13/9/31 به مجلس شوراى ملى تقدیم گردیده است لوایح مربوط به بند (9) برنامه دولت و اصلاحات امور فرهنگى و بهداشتى و وسایل ارتباطى براى اجراى قسمت نهم از برنامه دولت اقدامات زیر تاکنون صورت گرفته است.

1- لایحه قانونى اصلاح ماده واحده مصوب هفتم مرداد ماه 1330 مربوطه به لوله‌کشى آب تهران‏

نظر به این که در ماده واحده قانون مربوط به لوله‌کشى آب تهران مصوب هفتم خرداد ماه 1330 تشریفات انتصاب مدیر کل لوله‌کشى مطرح بود ولى مقررات عزل مدیر لوله‌کشى را پیش‌بینى نکرده بودند بنا به مقتضیات وقت در تاریخ 1321 شهریور ماه 31 تبصره‌اى به ماده واحده مزبور اضافه شد که به موجب آن مدیر کل لوله‌کشى آب تهران به ترتیبى که در تبصره 22 ماده 2 قانون بودجه سال 1328 کل کشور منصوب می‌گردد قابل عزل خواهد بود.

2- لایحه قانونى برنامه پنج ساله راه‌سازى‏

با اهمیت شایانى که ایجاد طریق مواصلات در بهبود اوضاع اقتصادى و عمومى دارد براى نگاهدارى و تکمیل و اسفالت راه‌هاى موجود کشور و ساختمان راه‌هاى جدید و احداث و تکمیل راه‌هاى مهم اقتصادى در تاریخ 28/ 7/ 31 لایحه قانونى برنامه 5 ساله راه‌سازى به موقع اجرا گذاشته شد با مراقبتى که از طرف وزارت راه در حسن اجراى لایحه قانونى مزبور به عمل مى‌آید امید است که این اقدام در تهیه کار براى بیکاران نیز سودمند باشد.

گزارش عملیات وزارتخانه‌ها

چون هر یک از لوایح قانونى که شرح آن به عرض رسید براى اجرا به وزارتخانه‌هاى مربوط ابلاغ شده اینک گزارش‌هایى درباره چگونگى طرز اجراى لوایح مزبور و همچنین نسبت به اقدامات و اصلاحاتى که در سه ماهه اخیر صورت گرفته است تهیه کرده‌اند که خلاصه هر یک از آنها از نظر آقایان نمایندگان محترم به شرح ذیل می‌گذرد.

بعضى از آقایان - خیلى مانده است‏.

دکتر فاطمى (وزیر خارجه) - عرض کنم این گزارش 125 صفحه است اگر آقایان لازم می‌دانند امروز بخوانم و الا بقیه‌اش بماند براى جلسه بعد

فرامرزى - مطابق آیین‌نامه تا ساعت یک بعد از ظهر وقت مجلس است‏.

نایب رئیس - تا یک ساعت بعد از ظهر بفرمایید بقیه‌اش براى جلسه بعد

مهندس رضوى - تا یک ساعت بعد از ظهر ادامه بدهید.

گزارش وزارت دارایى‏

اقداماتى را که در طى 3 ماهه اخیر به عمل آمده مى‌توان به دو طبقه تقسیم نمود:

1- اقداماتى که بر اثر اختیارات آقاى نخست‌وزیر انجام گرفته است.

2- امورى که انجام آنها در حدود اختیارات وزارت دارایى بوده و یا با صدور تصویب‌نامه موافقت هیئت وزیران تحصیل شده است.

و اینک به طور اختصار به شرح هر یک از 3 قسمت تصدیع مى‌دهد:

الف - اقداماتى که بر اثر اختیارات انجام گرفته است.

بند 2 از ماده واحده مصوب 20 مرداد 1331 به اصلاح امور مالى و تعدیل بودجه به وسیله تقلیل در مخارج و برقرارى مالیات‌هاى مستقیم و در صورت لزوم مالیات‌هاى غیرمستقیم ناظر مى‌باشد.

هیچ جاى تردید نیست که قوانین مالیاتى موجود با متقضیات و اوضاع و احوال فعلى کشور تطبیق نمی‌کند زیرا موقعى قوانین مالیاتى مفید و مؤثر مى‌باشد که اولاً با وضع آنها تحمیلى به طبقه ضعیف و غیرمتمکن کشور نشود و ثانیاً نحوه اجراى آن قوانین طورى باشد که حتى‌المقدور تماس مأمورین با مؤدیان مالیاتى کمتر و طریقه کنترل و نظارت در عملیات مأمورین ساده‌تر و آسان‌تر انجام پذیرد و متأسفانه قوانین مالیاتى فعلى براى اجراى این منظور کافى و وافى نیست و بی‌شک به تجدید‌نظر در آنها وضع مقررات جدیدى حاجت مى‌باشد منتها چون تهیه این قبیل قوانین بایستى با دقت کافى و مطالعه لازم تنظیم شود تا در ضمن عمل مواجه با مشکلاتى نگردد براى این که در وصول مالیات‌ها وقفه‌اى ایجاد نشود سعى شده است که براى توفیق در افزایش درآمدها اجراى قوانین مالیاتى موجود با دقت عمل و سرعت توأم باشد و ضمناً به تهیه لوایح قانونى جدیدى بر اساس اختیارات تفویضى مبادرت شود و اینک به طور اختصار اقداماتى را که در این زمینه به عمل آمده است به عرض مى‌رساند:

1- تشکیل کمیسیون‌هاى حل اختلاف:

چون در طى عمل ملاحظه شد که انجام تشریفات قانونى و جریان پرونده‌هاى مالیاتى در مراحل کمیسیون‌هاى تشخیص و دادگاه‌هاى تجدیدنظر موجب تأخیر در وصول مالیات‌ها مى‌شود علی‌هذا براى احتراز از این تأخیر و تسریع در تسویه پرونده‌هاى مالیاتى در نظر گرفته شد که با ایجاد کمیسیون‌هاى حل اختلاف پرونده‌هاى معوقه مالیاتى مورد رسیدگى واقع و حساب مالیاتى مؤدیان به طور کدخدامنشى قطع و فصل شود و به این منظور لایحه قانونى تنظیم و پس از تصویب به موقع اجرا گذارده شد تاکنون 12 کمیسیون در شهرستان‌ها تشکیل و نتیجه کار آنها کاملاً رضایت‌بخش بوده است ضمناً چون پرونده‌هاى مالیات بر ارث حائز اهمیت خاصى است یکى از کمیسیون‌هاى حل اختلاف در مرکز براى رسیدگى به پرونده‌هاى مالیات بر ارث تخصیص داده شده و امید می‌رود که با این ترتیب رسیدگى به پرونده‌هاى معوقه مالیاتى در اسرع اوقات خاتمه پذیرد.

2- تنظیم آیین‌نامه جدید مالیات بر درآمد:

به موجب ماده 28 قانون مالیات بر درآمد مصوب 29 تیر ماه 1328 مقرر بوده است که براى قانون مزبور آیین‌نامه اجرایى تنظیم و به کمیسیون دارایى مجلس شوراى ملى تقدیم شود. با آن که آیین‌نامه مزبور در سال 1329 تهیه و به کمیسیون نامبرده تقدیم شده بود معذلک در اثر عدم تصویب آن مأمورین وصول با مشکلاتى مواجه شده بودند و در حقیقت اجراى قانونى که اساس آن بر تصویب آیین‌نامه استوار گردیده بود صورت امکان پیدا نمى‌کرد براى رفع این محظور با استفاده از اختیارات نسبت به اصلاح ماده 28 قانون مالیات بر درآمد اقدام و آیین‌نامه جدید تنظیم گردیده که پس از موافقت و امضاى آن از طرف آقاى وزیر دادگسترى به موقع اجرا گذارده خواهد شد.

3- قانون اصلاحیه مالیات بر در آمد چون قانون مالیات بر در آمد مصوب تیر ماه 1329 داراى نقایصى بود و با اجراى آن در امر وصول پیشرفتى حاصل نمی‌گردید براى ایجاد تسهیلات و تأمین موجبات حسن جریان کار لایحه قانونى مبنى بر اصلاح قانون مزبور تهیه و تقدیم شده است که پس از تصویب به موقع اجرا گذارده خواهد شد و اطمینان دارم که اجراى آن تأثیر فراوانى در پیشرفت امر وصول و ازدیاد درآمد خواهد داشت.

4- قانون مالیات بر ارث:

براى اصلاح قانون مالیات بر ارث نیز لایحه قانونى تنظیم و به تصویب شوراى عالى اقتصادى رسیده است که پس از تصویب اجرا خواهد شد.

5- لایحه قانونى مالیات املاک مزروعى چون ماده 9 قانون مالیات بر درآمد مصوب تیر ماه 1329 که ناظر به مالیات املاک مزروعى است داراى نقایصى زیاد بود که در نتیجه وصول مالیات را فوق‌العاده مشکل می‌نمود و از 140 میلیون ریال منظوره در بودجه کل کشور بیش از نصف آن وصول نمى‌گردید علی‌هذا براى رفع مشکلات فعلى و افزایش میزان وصولى با در نظر گرفتن معافیت متناسبى جهت خرده مالکین طرح اصلاحى تنظیم و تقدیم گردیده و مسلماً با تصویب و اجراى آن وجوه قابل ملاحظه عاید خزانه کشور خواهد شد.

6- قانون مالیات مستغلات ضمن ماده 8 قانون مالیات بر درآمد در تاریخ 29 تیر ماه 1328 به تصویب مجلس شوراى ملى رسیده است لیکن چون فعلاً اجراى آن با مشکلاتى مواجه گردیده که موجب زحمت مؤدیان و لا وصول ماندن قسمتى از مطالبات دولت شده است طرح جدیدى شامل 12 ماده تهیه و تقدیم گردیده است و با تصویب آن اختلاف بین مأمورین وصول و صاحبان مستغلات مرتفع و در افزایش درآمد تأثیر فراوانى خواهد داشت.

7- تقلیل مراحل سه‌گانه رسیدگى به پرونده‌هاى مالیاتى به دو مرحله:

جریان پرونده‌هاى مالیاتى که تاکنون 3 مرحله بدوى تجدیدنظر و دیوان دادرسى وزارت دارایى را طى می‌نمود و طى همین مراحل اغلب موجبات تأخیر در وصول مالیات‌ها را ایجاد می‌کرد وزارت دارایى با استفاده از اختیارات آقاى نخست‌وزیر در نظر گرفت که رسیدگى به پرونده‌هاى مالیاتى را به صورت ساده‌ترى در آورد و عمل رسیدگى را در دو مرحله بدوى و تجدیدنظر خاتمه دهد علی‌هذا لایحه قانونى براى انجام منظور تهیه و تقدیم گردیده است که به قرار اطلاع مورد تصویب شوراى عالى اقتصادى واقع گردیده و پس از تصویب به موقع اجرا گذارده خواهد شد.

8- تهیه لایحه قانونى درباره مجازات مأمورین وصول که از تسلیم مفاصا حساب به مؤدیان استنکاف مى‌نمایند.

چون عدم تسلیم مفاصا حساب از طرف مأمورین وصول اغلب مشکلاتى براى مؤدیان مالیاتى ایجاد می‌نمود و موجبات نارضایتى این طبقه از دستگاه وصول فراهم می‌گردید در نظر گرفته شد که براى رفع مشکل با تصویب لایحه قانونى ترتیبى داده شود که مأمورین وصول به تسلیم مفاصا حساب به مؤدیان مالیاتى ملزم و مکلف باشند و در صورت استنکاف به انفصال از خدمات دولتى محکوم شوند این لایحه قانونى که در تاریخ 4 شهریور 1331 به تصویب رسیده و به موقع اجرا گذاشته شده و تعلیمات و دستورات مؤکدى به کلیه ادارات دارایى صادر گردیده است.

9- لایحه قانونى چک‌هاى تضمین شده:

اجراى لایحه قانونى چک‌هاى تضمین شده که در تاریخ 19 مهر ماه 1331 به تصویب رسیده براى ایجاد تسهیلات در امور تجارتى

+++

 تأثیر فراوانى داشته است.

10- تصویب لایحه قانونى چک بلامحل که در تاریخ 27 آبان ماه 1331 به تصویب آقاى نخست‌وزیر رسیده است براى ایجاد تسهیلات در امور تجارتى و اطمینان بازرگانان به دستگاه دولت و بانک ملى ایران و سایر بانک‌هاى مجاز مسلماً حسن اثر خواهد بخشید.

11- در طى سنوات اخیر معاملاتى ثبتى یا غیرثبتى بین دولت و اشخاص انجام گرفته و وجوهى به اشخاص پرداخت گردیده است متأسفانه اغلب اشخاص طرف معامله تعهدات لازمه را انجام نداده و تصفیه حساب آنها به عهده تأخیر افتاده و به این ترتیب مبالغى از وجوه پرداختى نزد آنها باقى مانده است و علت تأخیر در تسویه مطالبات یک قسمت این بوده که در طى اسناد تنظیمى جرایم سنگین و غیرقابل تحملى براى اشخاص طرف معامله تعیین گردیده است براى این که بتوان این قبیل مطالبات را حل و فصل نمود در نظر گرفته شده است که کمیسیون با حضور دو نفر از صاحب منصبان عالی رتبه و کاردان وزارت دارایى و یک نفر از قضات وزارت دادگسترى تشکیل و به موجب لایحه قانونى اختیاراتى به آنها تفویض شود تا بالسویه مطالبات به طریقى که در لایحه مزبور پیش‌بینى شده مجاز باشند لایحه مزبور تنظیم و تقدیم گردیده است و پس از تصویب به موقع اجرا گذارده خواهد شد.

12- لایحه قانونى راجع به منع احتکار قند و شکر

تهیه لایحه قانونى راجع به منع احتکار قند و شکر و اقداماتى که پس از تصویب آن به عمل آمده اثرات بسیار مطلوبى داشته و با اجراى آن و لغو جیره‌بندى نرخ قند و شکر آزاد هر کیلو چندین ریال در تمام کشور تنزل نموده است.

13- مراقبت در اجراى لایحه قانون تقسیم اراضى موات‏

14- ضرب سکه نیکلى‏

با استفاده از اختیارات مصوب مرداد ماه 1331 و ضرب سکه نیکلى و در جریان گذاردن آن از قاچاق پول نقره جلوگیرى مؤثرى به عمل آمده است تاکنون 3 میلیون ریال سکه نیکلى ضرب و به بانک ملى ایران تحویل گردیده و روزانه نیز معادل 150 هزار ریال تحویل می‌شود.

15- تعدیل بودجه:

با مطالعات زیادى که براى تعدیل بودجه و تقلیل مخارج به عمل آمده این نتیجه حاصل شده است که غیر از مخارج پرسنلى در سایر مخارج وزارتخانه‌ها نمی‌توان میزان قابل توجهى کسر نمود تا در کسر بودجه مؤثر باشد زیرا در سال 1328 در کمیسیون بودجه تا حدى که امکان داشته نسبت به کسر مخارج اقدام شده به نحوى که بعضى از وزارتخانه‌ها از نظر احتیاجاتى که داشته‌اند ناگزیر به اصلاح بودجه و نقل و انتقال مواد شده‌اند ولى در مورد مخارج کارگزینى که در کمیسیون بودجه مورد مطالعه دقیق قرار نگرفته و بیشتر رقم خرج بودجه کشور را تشکیل مى‌دهد می‌توان اقدامات مفیدى به عمل آورد.

براى این که سازمان واقعى وزارتخانه‌ها تعیین شود تأکیدات لازم به عمل آمده و سازمان وزارت دارایى نیز با مطالعات دقیقى که به عمل آمده برابر احتیاجات واقعى تهیه گردیده که پس از تصویب مورد عمل قرار خواهد گرفت.

ب - امورى که انجام آنهادرحدود اختیارات وزارت دارایى ویاباصدور تصویب نامه موافقت هیئت وزیران تحصیل شده است:

1- یک قسمت از وظایف مهم وزارت دارایى تأمین غله مورد احتیاج سالیانه کشور و نگاهدارى آن در انبارهاى دولتى و سیلوها مى‌باشد تا بتواند نرخ غله را در تمام سال تثبیت نموده و از گران‌فروشى صاحبان غله و اجحاف نانواها جلوگیرى نماید در انجام این منظور دستورات مؤکد به امورین غله صادر گردیده و میزان غله خریدارى از تیر ماه سال جارى تا این تاریخ به شرح زیر مى‌باشد.

گندم 55449 تن‏

جو 19908 تن‏

ضمناً عرض این نکته را لازم می‌داند که در سال جارى مصرف غله شرکت ملى نفت به وسیله اداره کل غله و نان تأمین گردیده و تا کنون قریب 23 هزار تن گندم به وسیله اداره مزبور به شرکت ملى نفت تحویل شده است و فعلاً موجودى غله در تمام انبارهاى دولتى پس از وضع مصرف با توجه به موجودى که از سابق بوده به شرح زیر مى‌باشد:

گندم 77883 تن‏

جو 39244 تن‏

2- مقایسه میزان تریاک خریدارى در سال جارى با مقدارى که در سال گذشته خریدارى شده به خوبى درجه صمیمیت و علاقه مأمورین مسئول را نشان می‌دهد زیرا در سال جارى تاکنون 450 خروار تریاک خریدارى شده است در صورتی که در سال گذشته مقدار تریاک خریدارى بیش از 106 خروار نبوده است براى فروش تریاک‌هاى موجود و آن مقدار که در دست تیارى است اقدام به نشر آگهى مزایده شده است.

3- براى تأمین اعتبار دفع ملخ از نظر اهمیت خاصى که داشته اقدامات فورى از طرف وزارت دارایى به عمل آمده و در سه ماهه اخیر متجاوز از 4477323 ریال به این منظور پرداخت گردیده است.

4- پرداخت اضافات مستخدمین جزو دون‌پایه مورد توجه کامل قرار گرفته و موافقت شده است که اضافه حقوق سال 1330 و 1331 آنها پرداخت گردد و به وزارتخانه‌ها تذکر داده شده است هر کدام اعتبار کافى در بودجه نداشته باشند از سایر مواد اصلاح بودجه صادر و اقدام به پرداخت نمایند و اینک به جز وزارت فرهنگ که اعتبار براى تنظیم و اصلاح بودجه نداشته است و ضمن لایحه اضافه جهت خدمتگزارى جزو دون‌پایه منظور وزارتخانه‌ها اعتبار لازم را تأمین و پرداخت نموده‌اند.

5- لغو جیره‌بندى قند و شکر و تسویه حساب با سازمان برنامه و تأدیه طلب گذشته سازمان و انعقاد قرارداد جدید براى خرید محصول سال جارى و تأدیه بهاى آن (وکیل‌پور - این یکى از مشعشع‌ترین عملیات وزارت دارایى است)

6- براى این که در انتخاب رؤساى ادارات دارایى و مأمورین وصول دقت کافى به عمل آید مجدداً به تشکیل شوراى کارگزینى اقدام شده و نتایج مفیدى از آن عاید گردیده است.

7- از نظر پیشرفت امر وصول و تفکیک ادارات وصول از ادارات تعلیمات‌دهنده اخیراً به تشکیل پیشکارى دارایى تهران مبادرت و صدور تعلیماتى که از نظر اجراى قوانین ضرورت پیدا می‌کند به عهده اداره تشخیص درآمد محول گردیده است.

8- الغاى دستوری که قبلاً براى توقیف وجوه اشخاص در بانک‌ها صادر شده بود در جلب اعتماد اشخاص نسبت به دستگاه‌هاى دولتى و بانک ملى تأثیر به سزایى بخشیده است.

9- در طى سه ماه اخیر از طرف اداره کل گمرک مأمورینى به طور ناشناس به جنوب اعزام و در جلوگیرى از قاچاق موفقیت شایانى حاصل شده است معذلک براى توفیق کامل در جلوگیرى از قاچاق در نظر گرفته شده که گارد مسلح گمرکى منحل و به جاى آن پلیس گمرکى که نفرات آن داراى اختیارات ضابط دادگسترى باشند تشکیل گردد و به این منظور طرحى تهیه گردیده است.

10- چون نوع کار بعضى از ادارات تابعه وزارت دارایى با وظایفى که اصولاً به عهده این وزارتخانه مى‌باشد تطبیق نمى‌نمود و لازم بود که از نظر حسن جریان امور وزارتخانه‌هاى صلاحیت‌دار دیگرى نظارت در عملیات این قبیل ادارت بنمایند علی‌هذا به تهیه طرح تصویب‌نامه مبنى بر انتقال شرکت‌هاى فرش و معاملات خارجى و ادارات چاى و حفاظت اموال اتباع بیگانه و بنگاه کل دارویى کشور و اداره کل خالصه به وزارتخانه‌هاى اقتصاد ملى خارجه بهدارى و کشاورزى اقدام و پس از ابلاغ تصویب‌نامه اقدام لازم نسبت به نقل و انتقال ادارات نامبرده به عمل آمده است.

11- براى این که واردکنندگان کارخانجات خود را در اسرع وقت اوقات از انبارهاى گمرک مرخص نموده و با نصب آنها عده‌اى از بیکاران را به کار مشغول سازند طرحى تهیه و به تصویب هیئت وزیران رسیده است تا صاحبان کارخانجات با تضمین بانک ملى ایران کارخانجات خود را از گمرک مرخص نمایند و مخصوصاً براى کمک بیشترى به حال آنها در نرخ انباردارى تخفیف قابل ملاحظه‌اى داده شده است.

12- به منظور افزایش موجودى شکر قراردادى با اداره همکارى فنى منعقد و سى هزار تن شکر خریدارى گردیده است و براى معامله برنج با شوروی‌ها در مقابل شکر اقدامات زیادى به عمل آمده که به نتیجه مودى گردیده است و وزارت اقتصاد ملى باید آن را امضا و تمام کند.

13- از نظر حسن جریان امور ساختمانى و تعمیراتى ساختمان‌هاى دولتى و همچنین صرفه‌جویى در مخارج به انحلال اداره ساختمان اقدام و به وزارتخانه‌ها تذکر داده شده است که در صورت لزوم از وجود مهندسین و کارمندان فنى اداره سابق ساختمان استفاده نمایند.

14- براى صادرات توتون و تنباکو به توسعه سطح کشت در شهرستان‌هاى رشت، مازنداران، گرگان، رضاییه و مهاباد به تناسب نوع توتون به نرخ خرید در هر کیلو از یک ریال تا سه ریال علاوه گردیده است.

15- تأمین ارز محصلین ایرانى مقیم خارجه نیز مورد توجه این وزارتخانه‌ها بوده و اقداماتى در این مورد به عمل آمده است.

8- تعیین موقع و دستور جلسه بعد ختم جلسه‏

نایب رئیس - اگر آقایان اجازه بفرمایند جلسه را ختم می‌کنیم (بعضى از نمایندگان - جلسه ختم نمى‌شود به عنوان تنفس باشد) جلسه آتیه روز سه‌شنبه 25 آذر ساعت نه صبح دستور بقیه گزارش آقاى نخست‌وزیر و بعد هم طرح مواد الحاقى لایحه ملى شدن تلفن‏

(مجلس یک ساعت و پنج دقیقه بعد از ظهر ختم شد)

نایب رئیس مجلس شوراى ملى - محمد ذوالفقارى‏

+++

Parameter:294784!model&5137!print -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)