30 مرداد 1396 14:08:50
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏18

جلسه: 110 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه 29 فروردین ماه 1334  

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت‌مجلس جلسات 26 و 27 فروردین

2- بیانات قبل از دستور- آقایان: خلعتبری و شوشتری

3- قرائت گزارش انتخاب هیئت رئیسه شعب

4- اعلام عده اعضای کمیسیون‌ها

5- اجرای مراسم تحلیف به وسیله آقای یدالله ابراهیمی

6- بقیه مذاکره در گزارش کمیسیون اقتصاد ملی راجع به جلب سرمایه‌های خارجی

7- اعلام مقام ریاست در مورد تعقیب سؤالاتی که از دولت سابق شده

8- تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه


مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏18

 

 

جلسه: 110

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز سه‌شنبه 29 فروردین ماه 1334

 

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت‌مجلس جلسات 26 و 27 فروردین

2- بیانات قبل از دستور- آقایان: خلعتبری و شوشتری

3- قرائت گزارش انتخاب هیئت رئیسه شعب

4- اعلام عده اعضای کمیسیون‌ها

5- اجرای مراسم تحلیف به وسیله آقای یدالله ابراهیمی

6- بقیه مذاکره در گزارش کمیسیون اقتصاد ملی راجع به جلب سرمایه‌های خارجی

7- اعلام مقام ریاست در مورد تعقیب سؤالاتی که از دولت سابق شده

8- تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

 

مجلس دو ساعت و 40 دقیقه قبل از ظهر به ریاست آقاى رضا حکمت تشکیل گردید

1- تصویب صورت‌مجلس جلسات 26 و 27 فروردین‏

رئیس- صورت غایبین جلسه قبل قراعت می‌شود.

(به شرح زیر خوانده شد)

غائبین با اجازه- آقایان: سرمد- نقابت- دکتر شاهکار- پیراسته- جلیلوند- خاکبار- رضا افشار- دکتر افشار- درخشش- دکتر سعید حکمت- تجدد- صارمى- موسوى‏

غائبین بی‌اجازه- آقایان: خزیمه علم- مکرم- شادلو- بوربور- سعیدى- میراشرافى احمد صفایی- کریمى- پناهى- کدیور

دیرآمدگان و زودرفتگان با اجازه- آقایان: اکبر 45 دقیقه- صراف‌زاده یک ساعت- یار افشار یک ساعت و 15 دقیقه‏

دیرآمدگان و زودرفتگان بی‌اجازه- آقایان: سنندجى سى دقیقه- گیو سى دقیقه- عرب شیبانى 45 دقیقه اعظم زنگنه 45 دقیقه.

رئیس- نسبت به صورت‌مجلس اعتراضى نیست؟ آقاى شوشترى.

شوشترى- درصورت‌جلسه تصور می‌کنم شاید من اسم را اشتباه کرده باشم و آن نماینده محترمی ‌را که عرض کردم دستبند زده شد و از خوزستان به تهران آورده شد این‌جا نوشته شده بهبهانى در صورتی که آقاى موسوى بودند که این‌کار را کردند من اسم را اشتباه عرض کردم تقاضا دارم که اصلاح شود.

رئیس- اصلاح می‌شود. آقاى ارباب.

ارباب- در متن بیانات بنده اشتباه کوچکى دارد که اصلاح می‌کنم به تند‌نویسى می‌دهم.

رئیس- بسیار خوب آقاى نور الدین امامى.

امامى- عرض کنم دو صورت‌جلسه ‌امروز داده شد در جلسه شنبه که بنده افتخار اداره مجلس را داشتم بعد از انتخاب مقام معظم ریاست آقایان تقاضاى تنفس کردند بنده تصور می‌کردم که موقع یک‌ سال ما تمام شده از این جهت بنده عرض کردم که اگر بنده صندلى را ترک کنم باید مقام ریاست تشریف‌فرما بشوند بعد که مقام ریاست تشریف فرما شدند معلوم شد که حد اقل تا ساعت دو بعد از ظهر ما استحقاق نشستن روى آن صندلى را داریم از این جهت این توضیح را عرض می‌کنم که در صورت‌جلسه بماند (صحیح است) عرض دیگرم این است که در جلسه یکشنبه جناب آقاى بیات ماکو در رأى اعتماد بدولت شرکت داشتند (مسعودى- آقاى نصیرى هم همینطور) آقاى نصیرى اسم‌شان هست ولى آقاى بیات‌ماکو اسمشان در صورت‌مجلس اشتباهاً نوشته نشده استدعا می‌کنم که ‌امر بفرمایید که این هم اصلاح بشود چون این موضوع در جراید هم منعکس شده است.

رئیس- اصلاح می‌شود دیگر نظرى نسبت به صورت‌مجلس نیست؟ (اظهارى نشد) صورت‌مجلس دو جلسه گذشته تصویب شد

2- بیانات قبل از دستور آقایان: خلعتبرى و شوشترى‏

رئیس- سه نفر از آقایان تقاضاى نطق از دستورى کرده‌اند آقاى ارسلان خلعتبرى.

خلعتبرى- بنده طرفدار قسمتى از کارهاى کلى و مملکتى دولت سابق بودم و نسبت به ‌امور ادارى و فساد دستگاها هم از روز اول انتقاد میکردم و شاید مجموع انتقادات یک نفرى بنده مساوى با لااقل نصف انتقاداتى باشد که اشخاص دیگر کرده‌اند (صحیح) از روى صورت مجالس ثابت می‌کنم. در مملکت داراى اهمیت و ارزش است که در درجه اول قرار گرفته که آن مسائل را باید همیشه در نظر داشت و بنده همیشه به آن مسائل بیشتر اهمیت می‌دهم تا به مسائل درجه دوم مثلاً براى فعالیت اقتصادى و تولیدى باید زمینه سیاست خارجى کشور را مورد توجه قرار داد و اوضاع داخلى کشور امنیت و آرامش درجه اول قرار دارد این‌ها مسائلى است که وقتى تأمین شد براى مملکت آن وقت مسائل دیگر که عبارتند از اصلاحات ادارى و رفع عیوب و فساد باشد و همینطور اصلاحات اقتصادى و تولیدى مقدور و ممکن خواهد بود و اگر این مسائل درجه اول تأمین نشود آن مسائل درجه دوم دشوار است که تأمین بشود. در مملکت هر کسى کارى می‌تواند انجام بدهد و براى آن کار ساخته شده در فرانسه لازم بود که مقاومتى بشود براى نجات فرانسه، آن کار از عهده ژنرال دوگل بر می‌آمد بنابراین براى رسیدگى به خدمات اشخاص باید نگاه کرد به این‌که هر کسى براى چه کارى ساخته شده است یک روزى آقاى فرامرزى به بنده گفتند یا آقاى مسعودى گفتندکه کارى را که آقاى شمس قنات‌آبادى در دوره 16 و 17 مجلس کرد تو که خلعتبرى هستى نمی‌توانستى انجام بدهى بنده هم تصدیق می‌کنم حقیقتاً کارى که آقاى قنات‌آبادى در دوره انجام 17 دادند از عهده بنده ساخته نبود (صحیح است) پس بنابراین هر کسى براى کارى آمده بنده آن روزى

+++

که تیمسار سپهبد زاهدى از ایران می‌رفت صبح براى وداع به کاخ نخست‌وزیرى رفتم دو جمله به سپهبد زاهدى گفتم که شما رسالت و مأموریتى داشتید و آن مأموریت مبارزه با آن وضعى بود که در چند ماه اخیر دولت اسبق وجود داشت بنابراین از شما انتظار می‌رفت که مثل یک نظامی ‌آن کار را خوب انجام بدهید آن کار هم که انجام گرفت و مسئله ‌امنیت و آسایش در مملکت برقرار شد و کارهاى مملکت از لحاظ کلى فیصله یافت بنابراین شما همیشه نباید زمامدار باشید در مملکت مشروطه یک نفر براى همیشه نمی‌تواند زمامدار باشد هر کسى براى کارى ساخته شده و هر کس باید آن کار و رسالتش را انجام بدهد بنابراین بنده می‌خواهم این موضوع و این بحث را این‌جا براى همیشه خاتمه بدهم گفتم که یک عده‌ای بودند از روى رغبت آمدند زحمت کشیدند فداکارى کردند و آن کارى که باید انجام بدهند از لحاظ خدمت به مملکت و نجات مملکت از جنک داخلى این خدمت را انجام دادند و همیشه باید خدمات اشخاص را تقدیر کرد و با احترام از آن‌ها اسم برد حالا تنها تیمسار سپهبد زاهدى نبود آقایان وکلاى مجلس بودند همکاران اولیه دولت اسبق در این کار شرکت داشتند و مسلماً نقطه اتکا‌ این اقداماتى که در آن چند ماه اخیر شد حتماً متکى بوده است به شخص شاه و الّا شخص شاه که ساکت و آرام ننشسته بود حتماً آقایان با شاه تماس داشتند حتماً شاه با آقایان تماس داشتند براى این‌که سلطنت ودیعه‌ای است که به موهبت الهى از طرف ملت به شخص شاه اعطا شده است بنابراین شاه باید همیشه در مواقعى که لازم می‌شود مملکت را حفظ کند پس بنا براین اشخاصى که با هم شرکت داشتند وکلاى دوره 17، نظامی‌ها و غیره آن خطرى که مملکت را تهدید می‌کرد آن خطر را بر طرف کردند علت این‌که بنده‌ امروز خواستم مصدع آقایان بشوم و مسائلى را از لحاظ سیاست به عرض آقایان برسانم باز عرض می‌کنم که این مطالبى که عرض می‌کنم همه آقایان می‌دانند ولى از لحاظ سیاسى بنده معتقدم که در موقعى باید وضع سیاست مملکت روشن بشود در نظر مردم اشخاصى که لااقل به مقدار کمی ‌این خدمت را می‌توانند انجام بدهند باید اقدام کنند، این بیانات بنده و این خدمت به نمایندگى سایر آقایان است و هر یک از آقایان هم که بیشتر بتوانند این مطالب را بفرمایند بفرمایند بهتراست بنده نقطه‌نظر نمایندگى و از لحاظ یک نماینده می‌خواستم وضع سیاسى مملکت را در هر موقعى روشن بکنم بنده در یک سال گذشته مکرر سعى کردم مردم ایران بفهمند که چرا من رویه سیاسى و کلى دولت سابق را می‌پسندیدم این براى این بود که وضع ایران را با وضع قبل از تشکیل آن حکومت مقایسه می‌کردم مردم ایران باید بدانند مملکت ایران را خطر بزرگى تهدید می‌کرد و آن خطر ار نتیجه سیاست غلط دولت اسبق بود یعنى چند خطا مرتکب شد اول اقدام به‌ امورى کردند که به مصلحت نبود مخالفت به شخص شاه، اجبار اکثریت وکلاى مجلس به استعفا رفراندم و انحلال مجلس که موجب سقوط خود آن دولت شد و یکى هم آزادى دادن به جمعیت‌هاى کمونیست کشورکه تابع دستور تشکیلات بین‌المللی کمونیسم هستند و اولین نقشه آنها تسلط بر ممالک مجاور روسیه است براى اجراى مقاصد خود نمونه بارز اعطاى آزادى به کمونیست‌ها در دولت اسبق صدور قرار منع تعقیب راجع به سران حزب توده و غیر قابل تعقیب دانستن آنها براى فعالیت سیاسى است آقایانى که با دادگسترى سر و کار دارند می‌دانند که اگر در آن امر موافقت مقامات دولتى دخالت نداشت دادستان که تابع شخص وزیر است جرأت نمی‌کرد با آن قرار موافقت کند و آن عمل یعنى صدور آن قرار دست کمونیست‌ها را براى فعالیت در مملکت باز کرد و همان عمل موجب آن دولت شد سوم در صورتی که دولت اسبق در یک سال اول حکومتش با جمعیت‌هاى کمونیست داخلى در جنگ و جدال بود و آنها دولت اسبق را دولت نوکر ودولت عامل آمریکا می‌دانستند پس چه شد که در شش ماه اخیر با آن دولت موافق شدند و با جمعیت‌هاى چند هزار نفرى براى رفراندم و براى مرعوب کردن مجلس خلع شاه و غیره موافقت می‌کرد (شوشترى- از اول نعل وارونه می‌زد) براى این‌که کارهایی که در چند ماه اخیر دولت اسبق می‌کرد کمونیست‌ها را به مقصد نزدیک‌تر می‌ساخت و الّا آنها که از ابتدا به آن دولت مخالفت بودند براى نفع آن دولت کار نمی‌کردند چهارم یک نقشه دولت اسبق هم ترساندن آمریکایی‌ها بود و الّا خود آقاى دکتر مصدق هیچ‌وقت با توده‌ای‌ها موافق نبودند و این مزایا را به آن‌ها داده بود که از جمعیت آنها یکى براى امور سیاست داخلى خودش و کوبیدن مخالفین، انحلال مجلس مخالفت با شخص شاه و به تصور خودش براى ترساندن آمریکایی‌ها و غیره استفاده کند و این موضوع را به یکى از سناتورها گفته بود من به آن سناتور گفتم که شما بروید پیش آقاى دکتر مصدق و بگویید که این سیاست شما سیاست غلطى است آن سناتور هم رفته بود و گفته بود بعد به من گفت که من رفتم و گفتم ولى ایشان گفتند که من براى ترساندن آمریکایی‌ها این اقدامات را می‌کنم اما آمریکایی‌ها نترسیدند و بالعکس سیاست غلط دولت اسبق سبب شد که آن‌ها فکر کردند که کمونیست‌ها در ایران مسلط خواهند شد من همان موقع به آقاى دکتر مصدق نامه‌ای نوشتم که این سیاست خطا است وعلت این‌که به این اشاره می‌کنم جناب آقاى قنات آبادى براى این است که آن نطق قبل از عید که من این‌جا کردم بعد از آن از طرف اشخاص با تلفن یا با کاغذ‌هاى شخصى به من بى‌ادبى کردند و بى‌احترامی‌کردند من نمی‌خواستم یک نامه‌ای که به من نوشته شده این نامه را در یک جایی بخوانم آن هم مثل مجلس ولى اظهاراتى که کردم در یک ماه قبل چون از صمیم قلب و براى روشن شدن وضع سیاسى بود حالا ناچارم که به آقایان عرض کنم که بنده در چند ماه اخیر دولت اسبق مکرر تذکراتى دادم در روزنامه ایران ما مکرر مقالاتى نوشتم که سیاست خارجى دولت غلط است و انگلیس‌ها از این سیاست یعنى شرکت نفت استفاده می‌کند این را توجه نکردم من حالااین حرف‌ها را نمی‌زنم بنده در اردیبهشت 1331 که انتخابات مازندران داشت شروع می‌شد و می‌دانید در موقع شروع انتخابات کمتر شخصى است که با یک دولت مقتدرى مخالفت کند من همان موقع در روزنامه ایران ما که از آقاى تفضلى متشکرم که در اختیار من گذاشتند مقالاتى بنویسم پنج مقاله نوشتم که سیاست دولت یعنى دولت اسبق است و باید این اختلاف حل بشود و اگر به دست آقاى دکتر مصدق حل بشود بهتر خواهد بود این مطالب را آن وقت در روزنامه نوشتم آقا هم شاهد هستند بعد از آن در یک ماه و نیم آخر هم من به ایشان‏ نامه‌ای نوشتم که آقا این رویه‌ای که جمعیت‌هاى شما طرفداران شما در تهران پیش گرفته‌اید، در ولایات پیش گرفته‌اند این از لحاظ سیاست خارجى غلط است از لحاظ سیاست داخلى غلط است و این به نفع مملکت نیست بنده این کاغذ را به ایشان در 7 مرداد نوشتم یعنى سه هفته قبل از سقوط دولت ایشان، ایشان هم در 13 مرداد جواب مرقوم فرمودند یعنى 15 روز قبل از سقوط ایشان من در توسرگان مهمان آقاى جلیلوند بودم روز 25 مرداد به تهران برگشتم این کاغذ به دست من رسید جوابى است که به بنده نوشته‌اند «شماره 16751 تاریخ 13- 5- 32 جناب آقاى ارسلان خلعتبرى- نامه شریف مورخه هفتم مرداد ماه ضمیمه مقاله منتشره مربوط به نامه رئیس جمهورآمریکا واصل و موجب امتنان گردید» یعنى تذکر من مورد امتنان شخص آقاى دکتر مصدق قرار گرفت و آن مقاله هست و نوشتم که و این رویه صحیح نیست بعد می‌نویسند «به جنابعالى در این مورد هم عقیده هستم که روش پاره‌ای از جراید در امر انتقادخاصه آنجا که مربوط به سیاست خارجى کشور می‌شود با شیوه صحیح و حزم و دوراندیشى لازم توأم نیست» من در نامه که نوشته بودم روزنامه‌ها و جمعیت‌ها و اشخاص همه را ذکر کرده بودم البته کسى که تهیه جواب کرده فقط به روزنامه‌ها اشاره کرده چون جریانات سیاسى آن روز را روزنامه‌هاى آن روز منعکس می‌کرد (شوشترى- خواسته است شما را اغفال کند)

رئیس- آقاى خلعتبرى وقت خود شما تمام شد حالا از یک ربع وقت آقاى دکتر جزایرى استفاده می‌کنید بفرمایید.

خلعتبرى- بعد می‌نویسد «و گاه ممکن است نتایج نامطلوبى به بار آورد اگر براى جلوگیرى از این وضع پیشنهاد مؤثر مفیدى به نظر جنابعالى می‌رسد و این‌جانب را مستحضر بفرمایید ممنون خواهم شد» می‌خواهم بگویم خود رئیس دولت اسبق عقیده داشت که انتقادات صحیح، صحیح است و خودش معتقد بود که رویه غلطى دارند می‌روند و از من خواهش کرده است اگر چیزى به نظر من می‌رسد پیشنهاد کنم ولى این کاغذ در 24 و یا 25 مردادیه من رسید و من نمی‌توانستم جواب این نامه را بدهم و بگویم که نکنید این ‌کار‌ها را مقصود انتقاداتى که راجع به مسائل سیاسى در مملکت می‌کنیم اینها براى خاطر شخص یا براى خاطر اشخاص نیست و بنده صمیمانه یه آقایان قول می‌دهم که آنچه را که این‌جا عرض می‌کنم آن چیزى است که خودم می‌فهمم و در اصلاح مملکت تشخیص می‌دهم بنده می‌گویم مرد سیاسى باید شهامت داشته باشد من معتقد به حفظ استقلال مملکت هستم و هر چیزی که کمک به حفظ استقلال مملکت است آن را حمایت می‌کنم چه موجد آن تیمسار سپهبد زاهدى باشد و چه آقاى علاء و چه آقاى دکتر امینى انشاءالله زحمات یک عده‌ای باعث شد که در موقع سخت استقلال مملکت حفظ شد براى مثال آقایان یک مطلب را توجه کنید ببینید تفاوت تغییر وضع است که باعث موفقیت اشخاص در خدمت می‌شود همین آقاى دکتر امینى وزیر اقتصاد دولت اسبق بود چرا راجع به نفت چیزى نمی‌گفت و در مجلس حاضر نمی‌شد که بگوید خاتمه نفت بر اساس 50 و پنجاه به مصلحت است و حل اختلاف به وسیله بانک بین‌المللی به مصلحت است و چرا بعد حاضر شد و گفت این قرارداد با این‌که ایده‌آل نیست ولى جز قبول آن راهى نیست و بهتر است که قبول شود تا رد شود براى این‌که وضع عوض شده بود وضع را کى عوض کرده بود البته یک عده‌ای فدا‌کارى کردند زحمت کشیدند وضع عوض شد وقتى وضع مملکت عوض شد در مورد نفت بین خودمان پوشیده نیست شخص شاه به طور صریح اول کسى بود که جبهه گرفت صریح هم گفت و نوشت و تلگراف هم کرد که باید کار نفت به نفع مملکت حل بشود و تا این اختلاف باقى باشد ما از دنیاى غرب نمی‌توانیم استفاده کنیم و بدون استفاده و نزدیکى با دنیاى غرب نمی‌توانیم مشکلات داخلى خودمان را حل

+++

کنیم نمی‌توانیم اوضاع اقتصادى خودمان را حل کنیم می‌خواهم عرض کنم که مسائل کلى مملکت از این جهت در درجه اول اهمیت است که وقتى چند نفر تصمیم گرفتند و شاهى تصمیم گرفت و دولت تصمیم گرفت و عده‌ای فدا کارى کردند وضع را مهیا کردند آن وقت موقعیت براى خدمت امکان دارد که ما این‌که الان در شرایط حاضر براى براى دولت حاضر اگر خوب کار کنند و خوب تشخیص بدهند در نتیجه زحماتى که در دو سال اخیر عده‌ای کشیدند وضع براى آن‌ها آماده است بنابراین بنده از این جهت است که می‌گویم که آقا باید وضع کلى مملکت را در نظر گرفت وضع کلى وقتى درست شد آن وقت این مسائل حتماً درست می‌شود در این مطلبى که گفتم می‌خواهم به آقایان تذکراً عرض کنم که این‌که بنده گفتم چرا آقاى دکتر امینى آن روز نمی‌گفت و امروز گفت از آقاى دکتر امینى تقدیر می‌کنم که اینجا آمد گفت این قرار داد ایده‌آل نیست و یک حرف خیلى خوبى زد و بعد هم با نهایت شهامت آمد گفت غیر از این راهى نیست این‌کار را باید کرد و راه دیگرى هم نیست ما وقتى به وضع سیاست اخیر ایران در یک‌ سال قبل از این را در نظر بگیریم این موقعیت درست معلوم می‌شود این‌که من می‌گویم از 25 تا 28 مرداد براى ایران خطر داشت و براى این‌که معلوم باشد که چرا اوضاع بعد از آن را براى مملکت لازم داشتیم براى این بود که استقلال ما داشت از بین می‌رفت در آن روز عده‌ای می‌گویند که حزب توده غافلگیر شد این صحیح نیست حزب توده همان روز 28 مرداد ساعت 11 صبح نمایندگانش به منزل آقاى دکتر مصدق مقاومت کرد و اسلحه نداد همین دکتر سنجابى که چند روز پیش آزاد شد همید شخص هم با دادن اسلحه مخالفت کرد یک عده‌ای از رقبایش هم مخالفت کردند با دادن اسلحه، توده‌ای‌ها غافلگیر نشدند این‌ها در آن چند روز آماده بودند این‌که آن‌ها نمی‌خواستند که دکتر مصدق فاتح بشود آن‌ها می‌خواستند اسلحه بگیرند که خودشان فاتح بشوند و نظیر همین قضیه در روسیه در زمان انقلاب اکتبر واقع شد وقتى کرینلف رئیس بریگاد قزاق آمد به سمت پطروگراد براى این‌که شهر پطروگراد را براى تقاضاى مردم آزادیخواه بگیرد حکومت کرنسکى براى این‌که دولت خودش از بین نرود تقاضاى کمک از رؤساى بلشویک کرد و رؤساى حزب بلشویک در آن شب آمدند و در قصر کرنسکى به او وعده کمک کردند وبه او گفتند که اسلحه بدهید ما می‌رویم به جنگ آنها آن هم غفلت کرد و براى خودخواهى اسلحه داد کمونیست‌ها اسلحه را گرفتند بر گشتند دولت را کوبیدند بنابراین آن روز‌ها در آستانه یک خطر عظیمی ‌قرار داشتیم در روز‌هاى 25 و 26 و 27 مرداد و الّا بنده که عاشق 28 مرداد نبودم بنده که کارى انجام نداده بودم در 28 مرداد که بگویم 28 مرداد خوب است یا بد است صحبت روز 28 مرداد نیست صحبت این است که جریان 25 مرداد منتهى به وقایعى شد که آن وقایع ممکن بود براى ایران خطر داشته باشد در روز 28 مرداد اگر توده‌ای‌ها مسلح می‌شدند آن وقت می‌دیدید که وضع چه می‌شد و اگر مسلح می‌شدید به کمک دکتر مصدق نمی‌آمدند تا دکتر مصدق فاتح بشود زیرا می‌دانستند که دکتر مصدق باطناً دشمن سر سخت آنهاست نوبت خود دکتر مصدق هم که روز بعد می‌رسید براى بلند نشدن در موقع نواختن سلام شاهنشاهى همان دکتر مصدق صدها نفر از آن‌ها را تبعید کرده بود ودر خیا به آن‌ها با مسلسل آن‌ها را کشته بود آن روز دکتر مصدق فاتح نمی‌شد غروب آن روز جنگ داخلى شروع می‌شد قواى نظامی ‌به طرفدارى شاه از ولایات حرکت کرده بود و در داخل مملکت صف‌بندى می‌شد و اگر در داخله صف‌آرایی می‌شد همان کارى می‌شد که کمونیست‌ها انتظار داشتند ولى مملکت از این وضع خطرناک رهایی یافت این عین حقیقت است که باید بگویم و اگر جنگ داخلى می‌شد به فوریت کمونیست‌ها همان کارى را می‌کردند که کمونیست‌هاى چین به نفع کره شمالى کردند و اگر این قضایا اتفاق می‌افتاد حقیقتاً مقدرات ایران بسته به ساعتى بود وتغییر می‌کرد بنده که می‌گویم وقایع قبل از 28 مرداد به ضرر ایران بود و این 28 مرداد به نفع مملکت است این براى خاطر کسى نیست این براى جریانى است که عرض کردم و الّا آقابان همه می‌دانند وشاهدند که من خواهش شخصى از آقاى سپهبد زاهدى نکردم وخودش در حضور اکثر آقابان گفت که فلانى یک تقاضاى شخصى از من نکرد این مسئله را نباید توأم کرد با مسائل دیگر باید مردم ایران را راجع به وقایع سیاسى روشن کرد و یک عده‌ای می‌گویند که ‌آمریکایی‌ها کمک کردند من کمکى که نتیجه‌اش حفظ استقلال ایران باشد هیچ عیبى درش نمی‌بینم (صحیح است) مگر تشکیلات‏ کمونیست بین‌المللی در زمان حکومت آقاى دکتر مصدق به جمعیت‌هاى کمونیست داخلى اول بر علیه شاه کمک نکردند چطور کمک نکردند چطور کمک براى محو استقلال ایران عیب نداشت ولى کمک براى حفظ استقلال ایران عیب بود؟ بنابراین می‌خواهم استنتاج کنم آنچه که در مملکت واقع شد و بعد از آن جریان بنده آن را مطابق مصلحت مملکت دانستم و هنوز معتقد هستم آن سیاست صحیح بود و آن سیاست به نفع مملکت بود مردم ایران باید روشن بشوند در مقابل تبلیغات مضره‌ای که دائماً می‌شود و چون دستگاه تبلیغاتى ما ضعیف است و همیشه ضعیف بوده است و شاید تا مدتى هم همینطور باشد بنابر این بنده لازم می‌دانم که این مسائل را هر چند وقت یک مرتبه در مجلس تذکر بدهم بعد از آن وقایع در ایران سیاست جدیدى پیش آمد حل مسئله نفت که آن وضع براى ایران قابل دوام نبود.

دوم ایجاد آرامش و امنیت که اولین وسیله لازم براى اصلاح اوضاع ایران و اصلاح اوضاع اقتصادى از همه چیز بالاتر است حتى از فرهنگ.

3- معلوم شدن روش سیاسى ایران و خارج شدن از آن سیاستى که نه معلوم بود از بلوک شرق براى امور اقتصادى خود استفاده می‌کنیم و نه از بلوک آمریکا استفاده می‌کردیم بى‌طرف هم نبودیم زیرا در ایران یک سیاست ضد آمریکایی شروع شده بود ما با انگلیس‌ها طرف بودیم اما نفهمیدیم چه شد که در شش ماه آخر جنگ را بر علیه‌ آمریکایی‌ها شروع کردند کجاى این به مصلحت بود؟ من که نتوانستم بفهمم البته این رویه ‌عمال کمونیست‌ها بود وبه همین جهت من معتقدم که باید مسئله سیاست ایران روشن بشود و همه مردم ایران بدانند استفاده از کمک‌هاى مالى آمریکا یکى از مسائل مهمی ‌است که برنامه و مورد عمل دولت سابق بود و این دولت هم در جزو برنامه‌اش قرار داده در تاریخ ایران همیشه هر وقت که دولتى در برابر روس و انگلیس حاضر به کمک ایران شده است ایرانی‌ها از آن استفاده کرده‌اند مرحوم مستوفى‌الممالک از وطن‌پرست‌ترین افراد ایران بود اما طرفدار این بود که از کمک آلمان‌ها بر علیه روس‌ها و انگلیسی‌ها استفاده کند مرحوم صنیع‌الدوله از وطن‌پزست‌ترین افراد ایران بود او آمد در ایران یک کنسرسیوم آلمانى براى ایجاد کارخانه در ایران تأسیس کند روس‌هاى تزارى او را کشتند شرکت آمریکایی براى امتیاز نفت شمال حاضر شد شرکت نفت انگلیس بازى سقا‌خانه را در آورد و کنسول آمریکا را کشتند و پاى آمریکایی‌ها را از ایران قطع کردند شاه فقید امتیاز نفت را به‌ آمریکایی‌ها داد و شرکت اویل کمپانى تشکیل شد آن کمپانى هم در اثر فشار خارجى نتوانست عمل کند صرف‌نظر کرد و رفت، هندوستان مستقل شد، یادداشت‌هاى کردل هول وزیر خارجه ‌آمریکا را دقت کنید آمریکایی‌ها فشار به انگلیس‌ها آوردند براى آزادى هندوستان گاندى و زعماى هندوستان به خواب نمی‌دیدند که دولت آمریکا از آن سر اقیانوس به کمک هند بیاید ودولت انگلیس را در فشار بگذارد که استقلال هندی‌ها را بشناسد رضا شاه به خواب نمی‌دید آتاتورک مرحوم به خواب نمی‌دید که ‌آمریکایی‌ها هزار دلار به ایران و ترکیه کمک مجانى بکند یک فرصتى در دنیا پیدا شده که‌ آمریکا به ما کمک می‌کند آن هم براى این‌ که نفوذ کمونیست‌ها را جلوگیرى کند البته هرکس که تحت تأثیر تبلیغات کمونیست‌ها باشد و یا تشخیص صحیح ندهد با این استفاده مخالف است ولى هر کس شعور صحیح داشته باشد مثل تمام دنیا از این کمک‌ها و فرصت‌ها باید استفاده کرد زیرا دیگر یک چنین فرصتى نصیب ایران و یک مملکت فقیر نخواهد شد اگر وضع مالى و اقتصادى ما اصلاح شود بهتر می‌توانیم در مقابل حوادث استقامت کنیم (صحیح است) بر ملت فقیر زود‌تر می‌شود مسلط شد اگر در ظرف چند سال اصلاحات اقتصادى کنیم دیگر به عقب‌تر نمی‌گردیم ملت فنلاند چون وضع اقتصادش خوب است در مقابل نفوذ کمونیسم توانسته است بایستد و همینطور است وضع اتریش.

خلعتبرى- بنده یک ربع دیگر وقت می‌خواهم که عرایضم را تمام کنم.

رئیس- آقایانی که با یک ربع ادامه صحبت آقاى خلعتبرى موافقند قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد بفرمایید.

خلعتبرى- خیلى متشکرم‌، باید سعى کرد وضع اقتصادى مملکت خوب بشود تا تمام افراد مملکت راضى باشد زندگى خوب داشته باشند وقتى که وضع زندگیشان خوب باشد بهتر می‌توانند در مقابل خارجی‌ها مقاومت بکنند (صحیح است) بهتر منافع خود را می‌توانند حفظ کنند خارجى‌ها به او بیشتر احترام می‌گذارند (صحیح است). من جداً معتقدم که اصلاح وضع اقتصادى بر هر چیز دیگر مقدم است (صحیح است) اصلاحات وضع اقتصادى هم بدون پول و سرمایه ممکن نیست و آن سیاستى هم که می‌تواند براى مملکت پول و سرمایه تهیه کند از جهت این‌که مفید به وضع حال و آینده مملکت است از لحاظ سیاسى مورد تأیید بنده و مسلماً مورد تأیید و تصدیق آقایان نمایندگان است و من هر دولتى که این سیاست را تعقیب کند موافق او هستم و مخصوصاً با جناب آقاى علاء و وزراى ایشان که می‌خواهم بگویم در انتخاب آنها سلیقه خوبى به کار رفته موافق هستم زیرا همین سیاست را باید تأیید کرد و اگر عیوبى هست باید گفت و جلوگیرى کرد بعضى‌ها از مصلحت خودشان خارج است که با این عقیده موافق باشند مثل کمونیست‌ها زیرا اگر اوضاع اقتصادى مملکت اصلاح شود آن وقت برنامه کمونیست‌ها پیشرفت نخواهد کرد به دلیل این‌که در ممالک دیگرى‌

+++

که اصلاحات را کرده‌اند و می‌کنند پیشرفت نکرده‌اند و این تبلیغاتی که کمونیست‌ها می‌کنند با حقیقت اختلاف دارد و مطابق نیست در روسیه یک فاصله عجیب بین کارگرها و زحمتکشان و مستخدمین عادی از یک طرف و رؤسای حزبی و مدیران و طبقات اداری بالاتر وجود دارد خانم‌های طبقات ممتازه حزبی روسیه و ممالک کمونیست که هزار هزار هستند پالتوهای خز و شیک‌ترین لباس‌ها و قیمتی‌ترین جواهرها و ویلاهای ییلاقی دارند و اتومبیل‌های شیک در اختیار دارند و هر چه بخواهند می‌توانند بخرند. اخیراً در روزنامه‌ها مشاهده فرمودید چندین میلیون روبل جواهر از منزل شخصی سرقت شده بود ولی یک کارگر به زحمت با مزد خود می‌تواند همان غذای ساده خود را تهیه کند و در سال شاید یک جفت کفش و یک دست لباس بیشتر نتواند بخرد (شوشتری- معنی کمونیستی همین است) و باید به جای یک جا یک کارگر در چند جا کار کند و دوبرابر و سه برابر یک کارگر عادی کار کند تا بتواند زندگی ساده کارگری را ادامه بدهد پس باید اساس عدم رضایت‌ها را از بین برد و حقایق را به مردم گفت تا تبلیغات مضر در مردم اثر نکند و این اصلاح میسر نیست مگر با داشتن امنیت جلوگیری از اختلالات، تهیه کار، پیشرفت و تولید کشاورزی و صنعت و بالا بردن سطح زندگی مردم از حیث فرهنگ و بهداشت و بدون پول و سرمایه این اقدامات ممکن نخواهد بود من با نهایت شهامت عرض می‌کنم باید از کمک‌های مالی آمریکا استفاده کرد کارخانه‌ها را زیاد کرد تولید را بالا برد کشاورزی را ترقی داد، راه ساخت، سد ساخت، صنعت را ترقی داد، کار برای مردم ایجاد کرد و از هیچ چیز وحشت نداشت برای این که اگر این کارها شد به نفع و صلاح عامه و توده مردم است و ما باید این کارها را برای مردم انجام بدهیم این است خدمت به مردم من طرفدار چنین وضعی هستیم که بتواند از دنیا برای مملکت استفاده کند این وضع چه به دست تیمسار سپهبد زاهدی باشد در تحت توجهات شاه، چه با کار و زحمت آقای علاء یا شخص دیگری تهیه بشود. ما با شخص طرف نیستیم ما موضوع را از لحاظ صلاح مملکت می‌خواهیم که مسائلی پیش بیاید که وسایل راحتی مردم فراهم بشود من معتقدم که شخص اعلیحضرت شاه هم در این قسمت مؤثر هستند و تقویت ایشان از این سیاست کلی موجب تشویق اشخاصی می‌شود که طرفدار این سیاست دولتی هستند یعنی مملکت ایران را با استفاده از کمک‌هایی که امروز در دنیا می‌شود کمک بکنند و سطح زندگیشان را بالا ببرند از این فرصت همه ممالک استفاده کردند دولت ترکیه مگر به مملکت ترکیه علاقه ندارد؟ اگر ما از این کمکی که می‌شود استفاده نکنیم به مملکت ضرر می‌زنیم کدام مملکت است که پولی داده‌اند و نگرفته؟ پولی که معلوم نیست پس بگیرند و به همه دنیا داده‌اند و از ما وثیقه‌ای نخواسته‌اند چرا نگیریم؟ و برای آبادی مملکت خرج نکنیم ممالک اروپا که صنعتی بودند بعد از جنگ بدون کمک نتوانسته‌اند وضع خودشان را اصلاح کنند ما که کسر بودجه داریم و نمی‌توانیم کسر بودجه را تأمین کنیم چطور از کمک‌هایی که می‌شود صرف‌نظر کنیم؟ اگر اصلاحات اقتصادی و اجتماعی در مملکت نشود این مملکت برای اختلافات آماده خواهد بود اگر ما وضع خودمان را اصلاح کردیم و سد ساختیم سه سال دیگر این سد را کسی نمی‌تواند خراب بکند و اگر سد نساختیم و کارخانه نساختیم از وسایل اقتصادی عقب می‌مانیم من می‌گویم آقایان یک نگاهی به این همسایه ما عراق بکنید ممالک مجاور را ببینید با چه سرعتی دارند از درآمد نفت از کمک‌های مختلف و متعدد استفاده می‌کنند و جلو دارند می‌روند و من می‌ترسم که عق بمانیم. هندوستان یک رویه خاصی دارد ولی در عین حال از کمک‌های آمریکا استفاده می‌کنند. (احمد فرامرزی- کسی نمی‌گوید از کمک‌های آمریکا نباید استفاده کرد) ما که یک مملکت فقیری هستیم حتماً باید استفاده کنیم ما به جای اخلال و اغتشاش باید یک دوره اقتصادی و فعالیت تولیدی شروع کنیم و مردم را به جای سرگرم کردن در مناقشات سیاسی وارد فعالیت اقتصادی و تولیدی و کشاورزی بکنیم باید افکار عمومی را روشن کرد باید مردم را روشن کرد که مردم عقب کار و زندگی بروند مثل آلمان که بعد از جنگ ده سال سیاست بازی را گذاشت کنار رفت کارش را درست کرد الان دولت ورشکست آلمان از ممالک دیگر طلبکار است، پولش اعتبار دارد، هیتلر توی اطاقش نشست گفت مبارزه می‌کنیم آقا با دست خالی که با درفش نمی‌شود مبارزه کرد هی گفت مبارزه می‌کنیم، مبارزه می‌کنیم تا به جایی رسید که آمدند ناچار شد خودش را بکشد مملکتش را گرفتند قطعه قطعه کردند آن بلا را سر آلمان درآوردند اما مردمی که در 1918 در آلمان بودند عاقلتر بودند، بعد از آن جنگ هم همین طور گفتند حالا یک قدم عقب‌تر می‌نشینیم نشستند از همان انگلیس و آمریکای فاتح کمک گرفتند و وضع خودشان را درست کردند و همین انگلیس که در جنگ اول آلمان را کوبیده بود کمپانی‌هایش را فرستاد کمک کردند و گفتند بفرمایید حالا قوی شوید همین آمریکایی که آلمان را کوبیده بود پول داد به آلمان گفت حالا قوی بشوید حالا مجهز بشوید حالا از لحاظ شئون با هم مساوی بشویم چرا؟ برای این که ملت آلمان طریق صحیح را اتخاذ کرد من اگر از دولت‌ها حمایت می‌کنم برای همین منظور است من اگر آقای علاء زمامدار نمی‌شدند و اشخاصی در نظر گرفته می‌شدند که سابقه سیاسی نامطلوبی داشتند و ثابت کرده بودند که نمی‌توانند زمامدار باشند که متناسب با وضع فعلی باشد به شدت مخالفت می‌کردم و ابداً هراسی نداشتم ولی آقای علاء را از این جهت می‌پسندم و وزرایشان را می‌پسندم اما ایشان باید مقاومت داشته باشند و مسند را نباید به آسانی ترک بکنند و به دیگری بدهند این که من می‌گویم حتی هر اصلاحی محتاج به پول و سرمایه است عقیده جناب آقای دکتر مصدق هم همین بود النهایه ایشان در چند ماه اخیر حکومت خودشان در مسیری قرار گرفتند که در ابتدا آن را نمی‌خواستند و عدم اطلاع از مسائل دنیایی همکاران ایشان سبب شد که به راهی بروند که از منفعت خودشان و مملکت‌شان خارج شود و دلیل این که ایشان هم همین عقیده را داشتند بیانات مکرر ایشان در مجلس مخصوصاً در جلسه چهارشنبه 6 تیر مجلس شانزدهم بود مخصوصاً آقایان به این بیانات توجه بفرمایند این بیانات جناب آقای دکتر مصدق است: «اگر این کار تمام نشد یعنی کار نفت برای ما هیچ اصلاحی ممکن نیست زیرا هر اصلاحی محتاج به پول است هر کاری که شما بخواهید انجام بدهید محتاج به پول است اصلاح این نیست که یک وزیر برود و یا از وزارتخانه عده‌ای را خارج کند اصلاح این است که شما پولی پیدا کنید، اعتباری داشته باشید، سرمایه‌یی داشته باشید و در بودجه مملکت مخارجی برای کارهای تولیدی پیش‌بینی بکنید مردم را به کارهای تولیدی وادار کنید باید این وجه را گرفت و صرف کارهای تولیدی کرد» چطور در سه سال پیش هیچ کاری در مملکت بدون پول و سرمایه قابل پیشرفت نبود اما حالا از سه سال به این طرف هر کار بدون پول قابل پیشرفت است؟ سه سال پیش هر کار اصلاحی و اجتماعی ممکن نبود مگر با پول اما حالا باید صرف‌نظر کرد؟ پس اشخاصی که برخلاف این سیاست فعلی که حالا ایجاد کرده‌ایم و می‌خواهیم از وضع دنیا استفاده کنیم و با این کمک وضع مردم را بهتر کنیم این مطالب ما را نمی‌پسندند روی نظرهای شخصی است و بنده معتقدم که این رویه یعنی رویه روش وضعیت فعالیت اقتصادی برای مردم یک رویه بسیار صحیحی است و من این را در برنامه دولت بسیار مپسندم و تمام حمایت من از دولت تیمسار سپهبد زاهدی برای این مسائل کلی بود این مسائلی بود که از لحاظ این که در این موقع دولت حاضر آمده است بنده خواستم مطالب خودم را عرض کرده باشم راجع به اصلاحات اوضاع اداری و مسائل دیگر مطالب دیگری دارم که بعداً به عرض آقایان محترم می‌رسانم و در خاتمه عرایضم از جناب آقای وزیر دارایی یک خواهش دارم و آن این است که در نتیجه تصویب‌نامه‌ای که سه ماه پیش راجع به چایی ایران صادر شد مقداری چایی وارد مملکت شده و الان کارخانه‌های چایی داخلی به اجاره نمی‌رود و اگر وضع به همین منوال باقی بماند یک صدمه بزرگ شدیدی به چایی مملکت وارد خواهد شد بنده از شما می‌خواهم که فردا به آقای وزیر کشاورزی و آقای معاون وزارت اقتصاد تماس بگیرید شورای اقتصاد و شورای چای را تشکیل بدهید و در فکر دو میلیون مردمی باشید که در شمال از این راه ارتزاق می‌کند از یک طرف می‌گوییم مبارزه با کمونیسم از یک طرف ما خودمان فقر برای مردم ایجاد می‌کنیم کاری شده است مبنی بر اشتباه بوده است دولت سابق خودش متوجه شد و اصلاح کرد حالا دنبال این کار را بگیرید و یک منطقه‌ای که چندین صدهزار نفر از این کار ارتزاق می‌کنند و باید به اینها کمک کرد که آنها را از فقر نجات بدهید بنابراین این اقداماتی که می‌خواهید تحول ایجاد کنید و در دولت سابق هم بنده می‌دانم که جنابعالی با آن تصویب‌نامه مخالف بودید آقای دکتر امینی شما با آن تصویب‌نامه مخالف بودید ولی در اقلیت قرار گرفتید حالا جبران کنید این کار را برای مردم شمال بنده خیلی معذرت می‌خواهم که وقت آقایان را گرفتم (احسنت- احسنت)

رئیس- آقای شوشتری

شوشتری- بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم بدواً موضوعی را عرض کنم. فقدان هر یک از دانشمندان دنیا که نسبت به جامعه بشر خدمت می‌کنند مورث تأثر و تأسف آقایانند که علاقه دارند به دانش و اختراع و فضل آنها. به من خبر رسید یکی از بزرگترین دانشمندان امروزه دنیا انیشتن فوت کرده است چون در فرضیه نسبی او و تطبیق‌ با آیه نور چندسال قبل شرحی نگاشتم و بین ما مکاتبات شد خواستم در مجلس شورای ملی عرض کنم که فقدان این دانشمند برای دانشمندان و عموم علاقمندان مورث تأثر و تأسف است (صحیح است) و اما چون جناب آقای دکتر امینی تشریف دارند و من در آن روز برای این که ایشان و جناب آقای انتظام تعدیل فرمودند فرمایشاتشان را و منهم عرض کردم ما هم تعدیل می‌کنیم استدعا دارم آقای دکتر

+++

امینى یک طریقى بفرمایید چون بعضى از مطالب است که نمایندگان براى اصلاحات مملکت و حوزه انتخابى نمی‌توانند در ضمن مطالب مطروحه عرض کنند یا پیشنهاد کنند الزام دارند مجبورند به عنوان نطق قبل از دستور این مطالب را بیان کنند ولى وقتى از آقایان وزرا‌ تشریف نداشته باشند و یادداشت نکنند این مطالب بر هوا می‌شود بى‌اثر می‌شود به نظر من لااقل باید در هر جلسه‌ای دو نفر از وزرا‌ محترم تشریف بیاورند که نظریه اصلاحى نمایندگان را یادداشت بفرمایند آنچه که قابل انجام و میسور و منطبق با مصالح مملکت است اقلاً به موقع اجرا در آید من آن روز چون خاتمه دادم به آن حرف‌ها و استدعا کردم که پرونده تیمسار معظم سپهبد زاهدى را ببندیم و کنار بگذاریم نه کسى حرفى بزند که ‌مجبور بشویم وارد بشویم نه این‌که اوقات مملکت را تضییع کنیم حالا بنده از جناب آقاى دکتر امینى استدعا دارم. در دولت گذشته بنابرآن چه که در خواست کرده بودند موکلین من استدعا کرده بودند از پیشگاه شاهنشاه وقتى سال گذشته تشریف فرما شدند به گرگان 16 ماده تقدیم کردند به وسیله خدمتگذار و نماینده خود و من یک روز با علیحضرت همایونى عرض کردم و آن مستدعیات را تقدیم کردم به جناب آقاى علاء و ندانستم که چه شد از آن‌ها یکى اتصال خط‌آهن است از بندر شاه به شهر گرگان که تیمسار سپهبد زاهدى در همان چند روز اخیر که رفته بودند به آنجا امر اکید کرده و برنامه‌اش هم تعیین شده بر آورد مخارجش هم شده این کار از نظر اقتصادى و از نظر آسایش مردم خیلى اهمیت دارد وقتى ترن ساعت یازده می‌رسد به بندر شاه یک مردم بیچاره باید بروند به گرگان وضع را مشاهده کند تصدیق می‌کند مردم حق دارند این استدعا را بکنند. یکى راجع به چند چاه آب گرگان است در دوره 16 بنده هشت حلقه چاه اعتبارش را هم تأمین کرده بودم اعتبارش را داده بودند ندانستم چه شد افتاد به زمان آقاى مصدق و دو تا حلقه چاه شد و آن هم یکیش ناقص است که دیشب تلگراف کردند که نمی‌دانم چه شده و اغلب آقایان نمایندگان در حوزه انتخابیه‌شان مبتلا هستند دچار مخمصه هستند چه پولى بدهند از کجا بیاورند بدهند اگر بنا بشود از یک جا قرض تومانى سه عباسى و اتوزشاهى بگیریم از شیر مادر حلال ترکه نمی‌شود این را هم یک فکرى بکنید براى این مردم دیگر جناب آقاى دکترامینى مکرر عرض کردم موضوع غله موضوع کشت غله که خداوند امسال تفضل فرمود که این بار آن‌ها از نگرانى ما را خارج ساخت اگر این تلطف و عنایت باریعالى نشده بود خود آقا و سپهبد زاهدى در این مقام بودید که یک میلیون تن گندم از آمریکایی‌ها بگیرید حالا براى این‌که ما دست دراز نکنیم (اعظم زنگنه- یک میلیون تن براى چه؟) بله بله مکاتبات شده است آقایان اطلاع دارند براى این‌که تمام مملکت داشت تهدید می‌شد ولى خداوند باران رحمتش آمد و ما آسایش پیدا کردیم الان طورى شده است که کشت پنبه و سایر محصولاتى که زودتر به پول می‌رسد دارد سطحش بالا می‌رود اجرت طوری است که مردم را، زارع را نمی‌برد به گندم کارى آقا مصلحت آن است که نرخ گندم از تنى 5000 تا 5500 ریال براى 3 سال تثبیت کنید این‏ کار باید بشود وعده هم فرمودید این راطورى کنید که زودتر اعلام شود از حالا راجع به آیش‌بندى زمین، تهیه تراکتور و تهیه دیگر این چیزها اینها را طورى بکنید که زارعین به گندم کارى امیدوار شوند براى این‌که حوزه انتخابى من طوری است که در درجه اول حائز شده است من می‌دانم بعد اشکال پیدا می‌کنیم یکى این موضوع و یک موضوعى که تلگراف کرده‌اند و دیروز هم کاغذ نوشته بودند من دیدم و به جناب آقاى وزیر کشاورزى عرض کردم جناب آقاى دکتر امینى ملخ همان نیست که ملخ دریایی باشد یا ملخ افریقایی ملخ معمولى چند سال است زیاد شده پوره ملخ که مثل کپسول است بین دویست و دویست و چند تا در هر کپسول هست نمی‌دانم باید علماى این فن بگویند این مثل سن است هر جا که لانه کرد و خانه کرد مثل موضوع سن است اسباب بدبختى می‌شود به من اطلاع داده‌اند که تمام گرگان و دشت را موضوع ملخ بومی ‌تهدید کرده است گندم: جو، عدس، نخود، لوبیا، پنبه، توتون تمام محصولات در تهدید واقع شده فوراً باید مبارزه با این موضوع بشود دیگر این‌که نزدیک به سالى 250 میلیون تومان نزدیک به این مبلغ شاید اگر مخارجش را حساب کنیم موضوع توتون ایران است که به این مملکت این محصول پول می‌دهد جناب آقاى دکتر امینى وضع کشت توتون و وضع پول دادن و مساعده دادن و وضع این‌که طلب کار را مدت‌ها نگاه داشتن توتون‌کارى را تهدید می‌کند و از بین می‌برد سه هزار هکتار 3200 هکتار نزدیک و بیشتر زیر کشت و توتون بود امسال به من اطلاع دادند 900 هکتار شده است خدا شاهد است به سر آقایان من خلاف عرض نمی‌کنم آقا رضاییه را می‌دانم رشت را می‌دانم مازندان را می‌دانم تنباکوى اصفهان را می‌دانم تمام این چیزها را تحقیق می‌کنم از من قبیح است تحقیق نکرده چیزى را بگویم اگر این منوال باشد دو سال دیگراین منبع ثروت و این منبع سرشارى که به این مملکت پول می‌دهد از بین می‌رود هم زارع از بین می‌رود هم مالک و هم دولت بى‌استفاده می‌شود یعنى زارع و مالک و دولت همه یکى هستیم و خانه‌مان را باید اداره کنیم این یک موضوع ساده‌ای نیست آقاى مجیدى رئیس دخانیات (مهندس جفرودى- مجید‌زاده) مجید‌زاده پسر مرحوم آقا سیدعبدالمجید مجتهد خدا پدرش را رحمت کند یکى از اساتید و دانشمندان مدرس بود مرد پاک خودش هم بسیار آدم خوبى است این را باید کمک کرد راهنماییش کرد تقویتش کرد دستش را باز کرد مساعده داد که این منبع ثروت از دست ما نرود موضوع دیگرى که در دولت سابق هم عرض کرده‌ام و سؤال هم کرده‌ام و از سؤالم هم انصراف پیدا نمی‌کنم از جناب آقاى دکتر امینى خواهش می‌کنم تشریف بیاورند به سؤال بنده جواب بفرمایید من در عرایضى که می‌کنم تا وارد نباشم چیزى نمی‌گویم آقایان می‌دانند در امور اقتصادى، در امور تجارى که کار من نیست من حرفى ندارم اما راجع به مسئله احشام و اغنام و مراتع و کم شدن گوشت، روغن، ماست، پنیرکشک، پشم این را واردم از اول جنگ تا به حال نزدیک به 11 میلیون گاو و گوسفند گاومیش بز و احشام دیگر از بین رفته این را باید ما جبران کنیم یا نه؟ هى جنگل‌ها را از بین بردند این جنگل‌ها زیر درخت‌ها مرتع است یعنى گاوسرا بود بزسرا بود گوسفند‌سرا بود این‌ها همه از بین رفته که به جایش پنبه‌کارى بشود اصل مرتع رفته کود زمین هم که از برگ درخت از بین رفته پیش آمد جنگ یک عده قاچاقچى هم توى جنگل‌ها با آن تصویب‌نامه‌ها این جنگل‌ها را از بین برده آن‌ها که علاقه به این مملکت نداشته‌اند حالا هى شما و بنده این‌جا داد می‌زنیم که گوشت چرا کیلویی 6 تومان است باید یک قدرى فکر کرد باید ببینیم از کجا باید درست بکنیم من خودم عقیده‌ام این است که باید دولت فکرى بکند که اولاً تمام ایران به طور قطع و حتم باید همان دستور زردشت را اجرا کنیم و هفته‌ای دو روز گوشت نخوریم بدون تردید این یکى یکى دیگر میش کشته نشود میش را باید تا وقتى می‌شود از آن از نظر علمی‌ وقتى نتیجه گرفت نباید کشت میش‌کشى نشود دیگر این‌که حتماً باید راجع به مراتع ما فکرى بکنیم این اراضى که از دریا بیرون آمده تمام این‌ها قابل مرتع است تمام این‌ها را باید گاومیش و گوسفند و گاو چرا بدهیم و براى مملکت فکر کنیم این هم یک موضوع اساسى من چون می‌خواهم از آن وضعیت خارج شوم و وارد بشوم جناب آقاى دکتر امینى به وظیفه مبارزه با فساد و به وظیفه خدمت‏ به خلق خدا من موکلم فقط گرگانى نیست من خود را نوکر ایران می‌دانم من خودم را خدمتگذار ایران می‌دانم این عراضى که می‌کنم هم به نفع شما است هم به نفع مملکت است هم مشورت صحیح است هم عارى از غرض شخصى است این‌ها یک اموری است که باید دولت توجه کند البته الان باید کمونیست بکند راجع به نرخ گندم تصمیم قطعى بگیرد راجع به تقسیم اراضى به آن عنوان براى مرتع یعنى آیش‌بندى که چه جور براى گوسفند و گاو مرتع تهیه کنیم فکر کنیم چه جور موضوع کشت تنباکو و توتون را فکر کنیم این‌ها یک موضوعاتى است که به سرعت کمونیست لازم دارد و الّا امروز این اوقات را بگذرانیم و این حرف‌ها را نگوییم من اره بگیرم آقا تیشه بگیرید هى به هم دیگر بکشیم فایده ندارد کل یوم هو من شأن امروز ما باید بنشینیم براى این اصول فکر کنیم از این جهت بنده استدعا دارم که این عرایض صادقانه بنده را مورد توجه قرار دهید و فوراً کمونیست براى جلوگیرى از دفع آفت و اتصال خط‌آهن و موضوع گندم توتون گرگان بفرمایید و براى این‌کارها فکرى بفرمایید (احسنت)

3- قرائت گزارش انتخاب هیئت رئیسه شعب‏

رئیس- وارد دستور می‌شویم صورت هیئت رئیسه شعب به عرض مجلس می‌رسد مقام معظم ریاست مجلس شوراى ملى شعب شش‌گانه مجلس شوراى ملى که در تاریخ 27/ 1/ 34 بقیه قرعه تعیین شده بود در تاریخ 29/ 1/ 34 هیئت رئیسه خودشان را از این قرار انتخاب نموده‌اند

شعبه اول- آقاى دکتر امیر نیرومند

رئیس- آقایان استخر و مهدى ارباب نواب رئیس آقاى صارمى‏

مخبر- آقایان مرتضى حکمت و مرآت اسفندیارى منشى‏

شعبه چهارم- آقاى حائرى‌زاده رئیس آقایان کیکاوسى

نایب رئیس- آقاى مسعود

مخبر- آقایان ثقةالاسلامی‌ و سالار بهزادى منشى‏

شعبه پنجم- آقاى اورنک رئیس آقایان عمیدى نورى و محمود افشار

نایب رئیس- آقاى مشایخى

مخبر- آقایان مهندس اردبیلى و یارافشار منشى‏

شعبه ششم- آقاى امیرتیمور کلالى

رئیس- آقاى بزرگ نیا نایب رئیس آقاى دکتر بینا

مخبر- آقایان جلیلى و باقر بوشهرى منشى‏

4- اعلام عده اعضاء کمیسیون‌ها

رئیس- صورت کمیسیون‌ها که باید معیین بشوند یعنى تعداد اعضایش به اطلاع مجلس می‌رسد که به همین ترتیب اگر نظرى نیست اقدام کنند به انتخاب کمیسیون‌ها یک

+++

پیشنهادى هم رسیده که در کمیسیون را و اقتصاد 18 نفر باشند چون سابق 12 نفر بود حالا قرائت می‌شود یادداشت می‌فرمایید که هر کدام چند تاست‏

 (تعداد اعضاء کمیسیون‌ها به شرح ذیل خوانده شد)

بودجه 18 نفر، قوانین دارایی 18 نفر، قوانین دادگسترى 18 نفر، امورخارجه 18 نفر، کشاورزى 18 نفر، برنامه هفت ساله 18 نفر، فرهنگ 12 نفر، بازرگانى و پیشه و هنر (اقتصاد ملى) 12 نفر، راه 12 نفر، بهدارى 12 نفر، امور اجتماعى و کار 12 نفر، امور استخدام 12 نفر، نظام 12 نفر، پست و تلگراف 12 نفر، عرایض 6 نفر، محاسبات 6 نفر، کمیسیون تحقیق 18 نفر، همکارى مجلسین 12 نفر، تجدیدنظر در آئین‌نامه داخلى 12 نفر

رئیس- دو کمیسیون سابق داشتیم که حالا تصور می‌کنم احتیاجى نباشد یکى کمیسیون نفت است چون نمایندگانى هم از مجلس براى شوراى نفت معین شده‌اند دیگر موردى ندارد یکى هم کمیسیون تجدیدنظر در آئین‌نامه است که تغییر می‌کند چون از مجلس قانونى گذشت رأیى داده شد و تصمیم اتخاذ شد که یک کمیسیون تجدیدنظر انتخاب بشود و دو ماه هم از دوره‌اش بیشتر نگذشته آن هم محتاج به تجدید نیست بنا این آنهایی که ذکر شد با همان عده اگر آقایان موافق باشند کمیسیون راه و اقتصاد هم 18 نفر باشد (صحیح است) آقاى صدرزاده‏

صدرزاده- بنده می‌خواستم تذکر بدهم بسیارى از آقایان علاقمندند که در کمیسیون فرهنگ هم شرکت داشته باشند اگر اجازه بفرمایید کمیسیون فرهنگ هم 18 نفر باشد (صحیح است)

رئیس- پس اگرآقایان موافق هستند این سه کمیسیون هم 18 نفر باشد کمیسیون‌هاى فرهنگ و راه و اقتصاد (صحیح است) مخالفى نیست در این قسمت که محتاج براى باشد؟ (اظهارى نشد) پس به همین قرار آقایان اقدام به انتخاب فرمایید

5- اجراى مراسم تحلیف به وسیله آقاى یدالله ابراهیمى‏

رئیس- آقاى ابراهیمی ‌(احضار براى انجام مراسم تخلیف)

 (در این موقع کلام‌الله مجید را با احترامات لازمه به تالار جلسه آورده و عموم حضار به احترام قیام کردند و آقاى یدالله ابراهیمی ‌قسم‌نامه را به شرح ذیل قرائت و امضا‌ نمودند)

بنده که در ذیل امضا‌ء می‌نمایم خداوند را به شهادت می‌طلبم و به قرآن قسم یاد می‌کنم مادام که حقوق مجلس و مجلسیان مطابق قانون اساسى محفوظ و مجرى است تکالیفى را که به من رجوع شده است مهماامکن با کمال راستى و درستى و جد و جهد انجام داده و نسبت به اعلیحضرت شاهنشاه متبوع عادل مفخم خود صدیق و راستگو باشم و به اساس سلطنت و حقوق ملت خیانت ننمایم و هیچ منظورى نداشته باشم جز فواید و مصالح دولت و ملت ایران‏

6- بقیه مذاکرات در گزارش کمیسیون اقتصاد ملى راجع به جلب سرمایه‌هاى خارجى‏

رئیس- لایحه جلب سرمایه‌هاى خارجى مطرح است پیشنهاد قرائت می‌شود.

 (پیشنهاد آقاى مهندس اردبیلى به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌نمایم که در ماه 2 به اعضا هیئت متشکله رئیس بانک کشاورزى و معاون وزارت کشاورزى نیز اضافه شود. مهندس اردبیلى‏

رئیس- آقاى مهندس اردبیلى‏

مهندس اردبیلى- چون منظور از این لایحه و جلب سرمایه‌هاى خارجى قسمت عمده‌اش براى عمران و آبادى کشور است و وزارت کشاورزى و بانک کشاورزى هم دل مهمی‌ در این کار دارند لذا این پیش نهاد را کردم که وزیر کشاورزى و رئیس بانک هم در این هیئت شرکت کند که اقداماتى که شروع خواهد شد بى‌اطلاع آنها پیشنهاد را کردم و تصور می‌کنم که آقایان هم با این پیشنهاد موافق باشند (صحیح است)

رئیس- هر دو که نمی‌شود این باید اصلاح شود رئیس بانک یا معاون وزارت کشاورزى‏

مهندس اردبیلى- اصلاح می‌شود به این ترتیب: وزیر کشاورزى با معاون او

رئیس- آقاى وزیر دارایی

وزیر دارایی‏- (دکتر امینى) آقایان تجربه دارند که در این کمیسیون‌ها هر چه تعداد اعضا آن زیادتر شود بنده خیال می‌کنم که این اشخاصى که در نظر گرفته شده کافى است و مانعى ندارد که در کار‌هاى مخصوص و موارد مخصوص فرض بفرمایید کارهاى کشاورزى که مطرح است آنها را بخواهند و نظرشان را جلب بکنند و بعد تصمیم بگیرند و اگر بنا باشد رئیس بانک کشاورزى یا معاونش باشد چه فرقى می‌کند که رئیس بانک رهنى و ساختمانى نباشد. بنابراین می‌خواستم از جناب آقاى مهندس اردبیلى تقاضا کنم که موافقت بفرمایید که تعداد همین جور باشد ولى قطع بدانند که در مواقع معین و جاهایی که مربوط به آنهاست آنها را می‌خواهند و جلب نظرشان را می‌کنند از این جهت به عقیده بنده نگرانى ندارد و الّا تعداد نفرات زیاد سبب خواهد شد که کار بطیی‌تر انجام شود

رئیس- آقاى مهندس اردبیلى‏

مهندس اردبیلى- همانطور که جناب آقاى وزیر دادایی توضیح دادند قول دادند هر موقع هر موضوعى مطرح می‌شود رئیس اداره مربوطه را هم شرکت بدهند در آن قسمت مثلاً راجع به ساختمان و سایر قسمت‌هاى مختلف آقاى وزیر دارایی موافقت کردند که رئیس بانک ساختمانى هم نظرش جلب شود و همینطور در قسمت کشاورزى نظر وزیر کشاورزى خواسته شود.

رئیس- پس باید پیشنهاد را اصلاح کنید و امضا‌ء کنید چون باید رأى بگیریم‏

وزیر دارایی- منظورشان این است این توضیح را بدهند که پیشنهادشان را پس بگیرید

مهندس اردبیلى- با این توضیحى که دادند پس می‌گیرم.

رئیس- پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود:

(به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌نمایم که شورایی به نام شوراى عالى اقتصادى از رؤساى اطاق بازرگانى و رؤساى شوراى عالى کشاورزى تحت ریاست وزیر دارایی و عضویت آقایان وزراى اقتصاد ملى و رئیس بانک ملى ایران و رئیس بانک کشاورزى و وزیر کشاورزى هر سه ماه یک مرتبه در مرکز کشور تشکیل و در موضوع اقتصادى مملکت شور و مذاکره و تصمیمات متخذه پس از تصویب هیئت دولت به موقع اجرا گذارده شود مهندس اردبیلى‏

رئیس- آقاى مهندس اردبیلى‏

محمدعلى مسعودى- آقاى اردبیلى این‌ که همه وزرى هستند

مهندس اردبیلى- یک عده کمی ‌هستند بنده این پیشنهاد را که امروز خدمت آقایان تقدیم کردم به علت این بود که اغلب کمیسیون‌هایی که در مرکز تشکیل می‌شود یا شهرستان‌ها به کلى بى‌اطلاعند یا یک تصمیماتى گرفته می‌شود که به کلى شهرستان‌ها را محروم می‌کند بنده براى این‌که هیئت دولت و وزارتخانه‌ها از وضع شهرستان‌ها اطلاع حاصل کنند ییشنهاد کردم که اولاً در هر سه ماه یا شش ماه یک دفعه کمیسیونى تشکیل شود و رئیس اطاق تجارت هر شهرستان و رئیس شوراى کشاورزى هر شهرستان دعوت شود و در این کمیسیون شرکت کنند تا این ‌که آقایان از وضع و اوضاع شهرستان‌ها اطلاع پیدا کنند و از پیشنهاد‌هایی که آنها خواهند کرد مطلع بشوند عرضم همین بود و تصور می‌کنم پیشنهاد، پیشنهاد خوبى هم باشد.

رئیس- آقاى فرامرزى مخالفید؟ بفرمایید

عبد الرحمن فرامرزى- بنده چون عرضم مختصر است از همین جا عرض می‌کنم. عرض کنم این عقیده بنده همیشه بوده و حالا عم هست که کارهاى دولت را ما نباید در آن دخالت کنیم. کمیسیون درست بشود این درست، ولى انتخاب اعضایش را باید خود دولت بکند نه این‌که من پیشنهاد بکنم که این اشخاص باشند. من ذاتاً با این پیشنهاد‌ها مخالفم این است که حالا هم مخالفم.

رئیس- آقاى وزیر دارایی‏

وزیر دارایی- نظرى که جناب آقاى مهندس اردبیلى فرمودند بسیار صحیح است که از شهرستان‌ها بیایند و مذاکره کنند در امورکلى مملکت ولى ارتباطش با این لایحه چیست بنده نفهمیدم (مهندس اردبیلى- تذکر دادم) این تذکر بى‌مورد است ولى تقاضا می‌کنم که باین قانون از این جور چیز‌ها اضافه نفرمایید و از این پیشنهاد هم صرف‌نظر بفرمایید موضوع این پیشنهاد تذکرش خیلى خوب است که باید در امور شهرستان‌ها مشورت کرد ولى بنده تقاضا می‌کنم که این تذکرات را این قانون مرتبط نفرمایید دکتر عدل. پس گرفتید آقا

مهندس اردبیلى- نه آقاپس نگرفتم‏

دکتر عدل- من که رأى نمی‌دهم‏

رئیس- رأى بگیریم یا پس می‌گیرند؟

مهندس اردبیلى- نخیر رأى بگیرید

رئیس- رأى گرفته می‌شود پیشنهاد آقاى مهندس اردبیلى موافقین قیام بفرمایند (عده کمی ‌برخاستند) تصدیب نشد پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم تبصره ذیل به ماده 2 لایحه جلب سرمایه‌هاى خارجى اضافه شود تبصره- نسبت به پیشنهادات واصل راجع به ورود سرمایه‌هاى خارجى اظهار نظر و اخذ تصمیم هیئت رسیدگى از تاریخ وصول پیشنهاد حداکثر تا یک ماه و تصویب هیئت وزیران پس از ده روز از تاریخ تصویب و اظهار نظر هیئت رسیدگى مربوطه خواهد بود. مهدى ارباب‏

رئیس- آقاى مهدى ارباب‏

ارباب- در ماده 2 نوشته است براى رسیدگى و اظهار نظر درخصوص پیشنهاد‌هاى واصل راجع به ورود سرمایه‌هاى خارجى

+++

هیئتی تحت نظر فلان تشکیل و تصمیمات این هیئت با تصویب هیئت وزیران قابل اجرا خواهد بود. البته مدت ندارد و ممکن است یک صاحب سرمایه خارجى بیاید در ایران و در یک مهمانخانه‌ای معطل بماند و معلوم نیست که مدت اخذ تصمیم تا چه مدت خواهد بود. این آدم یک ‌سال باید بماند شش‌ماه باید بماند دو ماه بماند معلوم نیست این پیشنهادى که بنده تقدیم کردم مفادش این است که نسبت به پیشنهاد‌هاى واصل راجع به ورود سرمایه‌هاى خارجى اظهارنظر و اخذ تصمیم هیئت رسیدگى از تاریخ وصول پیشنهاد حداکثر تا یک ماه و تصویب هیئت وزیران پس از 10 روز از تاریخ تصمیم و اظهارنظر هیئت مربوطه خواهد بود. یعنى اگر پیشنهادى به دستشان رسید مکلف باشند تکلیفش را از رد یا قبول تا یک ماه تعیین کنند بعد که معیین کردند هیئت وزیران هم در ظرف ده روز تکلیف آن را معین می‌کند که صاحب سرمایه مدت‌ها بلاتکلیف نماند و تصور می‌کنم غیر منطقى هم نیست ولى در هر حال منوط به تصمیم آقایان است‏

رئیس- آقاى خرازى‏

صفایی- بنده مخالفم‏

رئیس- مخبر مقدم است‏

خرازى (مخبر کمیسیون اقتصاد ملى)- از این توجهى که جناب آقاى ارباب مهدى راجع به مدت فرمودند بنده تشکر می‌کنم ولى چون خودشان یک مرد اقتصاد هستند تصدیق می‌فرمایند نسبت به اهمیت موضوع و میزان سرمایه مدت فوق می‌کند ممکن است براى یک کار کوچکى و یک سرمایه کوچکى حقیقتاً یک هفته وقت لازم باشد و ممکن هم هست که براى یک کار مهم و یک برنامه مهم که شاید از صد میلیون دلار یا فرض بفرمایید 50 میلیون لیره تجاوز می‌کند یک‌ سال یا شش ماه مطالعه و وقت لازم داشته باشد بنابراین بنده از آقاى ارباب خواهش می‌کنم پیشنهادشان را پس بگیرند و بنده این‌جا هم از طرف دولت و هم خودم از طرف آقایان اعضاء کمیسیون به آقا اطمینان می‌دهم که در آئین‌نامه یک مدتى براى این کار در نظربگیرید ولى اگر در قانون معیین کنیم ممکن است هیچ کارى نشود، یک کسى یک تقاضایی بدهد مدت هم براى مطالعه مخصوصاً یک ماه کافى نباشد و این منظورى را که داریم از بین می‌رود، قول می‌دهم در آئین‌نامه منظور آقاى ارباب تأمین شود وبنده تقاضا می‌کنم که پیشنهادشان را پس بگیرند.

ارباب- با تصریح به این‌که در آئین‌نامه پیش‌بینی بشود وبراى این‌که آقاى صفایی مخالفت‌شان را نتواند عمل بکنند بنده پیشنهادم را پس می‌گیرم

رئیس- دیگر پیشنهادى نیست باید به ماده دوم رأى گرفت. رأى گرفته می‌شود به ماده دوم آقایانى که موافقند قیام کنند (اکثر برخاستند) تصویب شد ماده سوم قرائت می‌شود

 (به شرح زیر قرائت شد)

ماده 3- سرمایه‌هایی که مطابق ماده یک این قانون به ایران وارد می‌شود و منافع حاصل از به کار افتادن سرمایه‌هاى مزبور در ایران مشمول حمایت قانونى دولت بوده و کلیه حقوق و معافیت‌ها و تسهیلاتى که براى سرمایه‌ها و بنگاه‌هاى تولیدى خصوصى داخلى موجود است شامل سرمایه‌ها و بنگاه‌هاى خارجى ‌خواهد بود. چنانچه به موجب قوانین به علت ملى شدن از صاحبان سرمایه‌هاى مزبور سلب مالکیت شود و دولت جبران عادلانه خسارت وارده بر آن‌ها را تضمین می‌کند به شرط آن‌که در مدت 3 ماه پس از سلب مالکیت تقاضاى جبران خسارت وارده را به هیئت مذکور در ماده 2 تسلیم بنمایند. در این‌گونه موارد دولت می‌تواند اجازه انتقال سرمایه را بدون رعایت شرایط ماده 5 بدهد

رئیس- آقاى دکتر پیرنیا مخالفید بفرمایید

دکتر پیرنیا- این لایحه جلب سرمایه‌هاى خارجى که پیشنهاد شده از لحاظ اصل فکر البته یک فکر بسیار خوبى است ولى نواقص و عیوب بسیار زیادى دراین لایحه هست که بنده مطالعه دقیق کرده‌ام و خدمت همکاران محترم عرض می‌کنم و همین طور خدمت جناب آقاى وزیر دارایی و آقاى مخبرکمیسیون اقتصاد و یک طرحى هم تهیه کرده‌ام که به عنوان پیشنهاد تقدیم می‌کنم. البته قبل از این‌که بنده وارد بحث در متن این لایحه بشوم عیوب و نواقصى که به نظرم رسیده به عرض می‌رسانم. خواستم عرض کنم که بنده اصولاً همانطور که عرض کردم فکر جلب سرمایه‌های خارجى را یکى از بهترین افکار می‌دانم و باید در طرحى که تهیه می‌شود یک دقت‌هایی بشود، یک مطالعاتى کافى شده باشد ولى باید با کمال تأسف عرض کنم که این طرح به هیچ‌وجه مطالعات کافى و لازم در تدوین آن نشده که بنده الان عرض می‌کنم- عرض کنم خدمت آقایان که عیوب این طرح را وقتى بنده دیدم اسباب تعجب بنده شد زیرا مشاهده کردم که در این طرح مطالعه کافى نشده در صورتی که در حدود یکى دو سال است که صحبت از جلب سرمایه‌هاى خارجى است ولى طرح را که آوردند ملاحظه می‌فرمایید که 4 ماده کلى و مباه همی ‌است و به هیچ‌وجه متناسب با یک همچو امر مهم و امر حیاتى در این 4 ماده نیست و به خصوص این ماده 3 را که به عنوان مخالفت راجع به آن صحبت می‌کنم ملاحظه خواهید فرمود که یک مطالبى را به کلى از نظر دور داشته‌اند که از لحاظ مملکت اهمیت حیاتى دارد.

بنده خودم یک وقتى طرحى تهیه کرده بودم براى جلب سرمایه‌هاى خارجى براى بهره‌برداری از منافع نفتى و در گزارش مشاورین آمریکا و مشاورین ماورا‌ء بحار در حدود 6 صفحه چاپ شده و بیشتر مقررات و اصول این کار مراعات شده و تمام عواقبى که ممکن است پیش بیاید و گرفتاری‌هایی که ممکن است پیش بیاید پیش‌بینی شده، متأسفانه در این لایحه خودشان را راضى کرده‌اند به این ‌که بنویسید که حقوقى که شرکت‌هاى ایرانى دارند‌ به آنها هم داده می‌شود این به نظر بنده به هیچ‌وجه صحیح نیست. بنده قبل از این‌که وارد ماده سوم بشوم اول نظریات خود را یکى یکى عرض می‌کنم در ماده 4 موافقت شده که شرکت‌هاى خارجى بتوانند سود ویژه سرمایه خود را خارج کنند بدون این‌که اولاً هیچ‌گونه محدودیتى براى مبلغى که به عنوان سود ویژه خارج می‌شود تعیین شده باشد یعنى سود ویژه به هیچ‌وجه محدود نشده و بدون این‌که در ماده 4 مقام و یا شورایی براى رسیدگى و نظارت در مبلغى که به عنوان سود ویژه خارج می‌شود مقرر گردیده باشد به این ترتیب شرکت خارجى می‌تواند مبلغ جزیی براى بهره‌برداری از یکى از منابع و معادن کشور وارد کنند و به عنوان خارج ساختن سود ویژه تمام ذخیره این مبلغ طبیعى و این ثروت ملى را از کشور خارج سازد. فرض کنید صد هزار دلار سرمایه وارد کند و سال‌هاى متمادى چون محدویتى ندارد هر چقدر بخواهد می‌تواند خارج کند آیا با این وضع مقررات ارزى کشور به کلى متزلزل نخواهد شد؟ هر مبلغى که آن شخص بخواهد بدون محدودیت از کشور خارج کند به موجب این قانون به کلى مقررات ارزى کشور معاف خواهد شد.

جلب سرمایه‌هاى خارجى باید با حفظ سرمایه‌هاى ملى باشد و باید حتماً محدودیتى وجود داشته باشد که موجب آن نشود از این راه سرمایه‌ای ملى ما هم قرار کنند به این ترتیب و برود خارج من براى تشویق سرمایه‌هاى خارجى مانعى نمی‌بینیم که مبلغ و میزان سود را زیاد معین کنند حتى 20 و 25 درصد ولى مبلغ باید معلوم باشد و سودى که خارج می‌شود یک تناسبى با سرمایه داشته باشد این را توجه داشته باشید و حالا در این مورد فقط محدود کردن میزان سود هم کافى نیست بلکه چون این شرکت‌ها (اینها یک نکته مهمی‌است لطف بفرمایید) به سمت نمایندگى دستگاه‌هاى اصلى خود در ایران کار می‌کنند محصولات خود را به قیمت اسمی‌ یعنى قیمت تهیه شده و حتى نازلتر از آن براى شرکت‌هاى فرعى این کالا را می‌فروشند و سود هنگفت به دست می‌آورند، به این جهت براى جلوگیرى از این جریان باید قانون جلب سرمایه‌هاى خارجى مقرراتى پیش‌بینی بکند که جلو این ترتیب صادر کردن اجناس و منافع را به قیمت اسمی ‌و به قیمت تقلبى براى شرکت‌هاى اصلى که تمام سود عاید آن می‌شود بگیرد و در جلوگیرى خواهد کرد. حالا می‌رسیم بماده 3 که به نظر من از همه مهم‌تر است نوشته شده که شرکت‌ها و دستگاه‌هاى خارجى داراى کلیه حقوق شرکت‌ها و بنگاه‌هاى خصوصى ایرانى هستند و در بین این حقوق دو حق بسیار مهم وجود دارد که این حقوق از لحاظ سیاسى و اقتصادى اهمیت زیادى دارد. از این دو حق یکى حق استملاک اموال غیرمنفول است. به طوری که آقایان محترم استحضار دارند طبق قرار داد او ترکمانچاى که تعمیلات زیادى به مردم ایران شد حق استملاک خارجیان در ایران محدود شد به محل کسب و محل اقامت و این موضوع بعداً نیز به وسیله قوانین مشروطیت تنفیذ و تأیید گردید و با این ماده که تمام حقوق شرکت‌هاى ایرانى را براى شرکت‌هاى خارجى شناختیم حق استملاک به طور نامحدود براى شرکت‌هاى خارجى شناخته خواهد شد و این چیزى است که به نظر بنده رسیده حالا ممکن است آقاى وزیر دارایی توضیحاتى بفرمایید و رفع شبعه بشود ولى چون این لایحه بعد به تصویب می‌رسد و ناقض قانون‌هاى سابق می‌شود به نظر بنده نبایستى حق نا محدود استملاک را براى اتباع خارجه در ایران بشناسیم و دو مرتبه این ترتیب را بر قرار کنیم و تصور هم نمی‌رود که کسى در ایران باشد که با چنین توسعه حق شرکت‌هاى خارجى موافق باشد از ظاهر جناب آقاى وزیر دارایی هم این‌طور معلوم می‌شود که با این قسمت موافق نیستند (داراب- بنده پیشنهاد دادم) خاصه بر این‌که نتیجه مالکیت زمین در ایران و طبق قوانین ایران نه تنها مالکیت زمین است بلکه مالکیت منابع طبیعى و معدنى واقع در زیر زمین هم هست و بالنتیجه با وارد کردن مقدار جزیی سرمایه و خریدارى مقدارى اراضى بایر شرکت و اشخاص خارجى می‌توانند مالک تمام منابع طبیعى و معادن ایران بشوند و اگر این قانون به این صورت تصویب شود به نظر بنده اهمیت خیلى زیادى دارد که آقایان باید لطف بفرمایند در این قسمت اصلاح شود حق دیگرى که شرکت‌هاى خصوصى ایرانى دارند امتیاز اکتشاف و استخراج معادن است طبق قانون معادن با تصویب این ماده حق اعطاى چنین امتیازى به خارجى مجاز شناخته می‌شود و حال این‌که اعطای چنین امتیازاتى به خارجیان باید با تصویب مجلس شوراى ملى باشد به نظر بنده این سبب می‌شود که آن شرکت‌هاى داخلى که چنین حقوقى دارند شرکت‌هاى خارجى هم بتوانند از چنین حقوقى استفاده کنند. موضوع دیگر ثبت و تابعیت شرکت است سرمایه خارجى می‌تواند به دو طریق در ایران به کار بیفتد یکى این‌که سرمایه‌داران خارجى سرمایه خود را در شرکتى که طبق قوانین ایران و در ایران به ثبت رسیده و اقامتگاه آن در ایران باشد به کار بیندازد دیگر این‌که

+++

سرمایه خارجى به وسیله شرکت خارجى که طبق قوانین خارج کشور از ایران تأسیس شده و مرکز اصلى آن خارج از ایران است در ایران کار کند یعنى نماینده داشته باشد و تفاوت این دو ترتیب خیلى زیاد است اگر طریق اول میسر نباشد بتوانیم آنها را وادار کنیم که در ایران براى کالاهایشان طبق قانون تجارت ایران شرکتى تأسیس کنند بنده می‌گویم اگر بتوانیم این کار را بکنیم باید مقرراتى براى ثبت سرمایه‌هاى خارجى و شعب شرکت‌هاى خارجى که می‌خواهند در ایران دایر کنند باید مقرر کنیم و همانطور که شرکت‌هاى ایرانى تحت نظارت اداره ثبت بر شرکت‌ها قرار دارند و مسئولیت مدیران و کسانى که حق اداره سرمایه را دارند در مقابل اشخاص ثالث روشن است این شرکت‌ها باید ثبت شوند (داراب- حالا هم هست) در اینجا ننوشته است که باید این شرکت‌ها ثبت بشوند نوشته سرمایه را می‌توانند بیاورند به وسیله آن شورا ولى در جریان کار هر ساله مجبور نشود مثل شرکت‌هاى‏ ایرانى تراز‌نامه را بفرستند به اداره ثبت شرکت‌ها و این را بعداً بنده در پیشنهادم مفصلاً عرض می‌کنم با این‌که این حق یعنى شناختن حقوق اتباع ایران براى آن‌ها خیلى زیاد وحتى خطرناک است معهذا این حق از لحاظ خارجیانى که می‌خواهند سرمایه خود را در ایران به کار بیندازند جز براى آن عده‌ای که قبلاً مطالعات خود را کرده‌اند و نقشه خود را آماده نموده‌اند براى سایرین خیلى مبهم و به هیچ‌وجه موجب جلب آن‌ها نخواهد شد زیرا نمی‌دانند طبق قوانین ایران چه حقوقى براى سرمایه‌داران ایران وجود دارد و مطالعه این موضوع و تعیین این حقوق براى یک شرکت خارجى کار بسیار مشکلى است. بنابراین صحیح آن است که حقوقى که براى شرکت‌ها شناخته می‌شود در خود قانون تصریح گردد و به ذکر چنین جمله‌ای که از لحاظ ما بسیار نامتناسب و از لحاظ آنان بسیار مبهم و نامفهوم است اکتفا نشود موضوع دیگرى که گمان می‌کنم جناب آقاى مهندس جفرودى باید توجه بفرماید موضوع مقاطعه کارى و کارهاى راه‌سازی و بندرسازى و راه‌آهن و غیره است که براى آن بودجه هنگفتى در برنامه عمرانى کشور منظور گردیده و باید دید طبق چه شرایطى و ترتیبى شرکت‌هاى مقاطعه کارى و رقابت با شرکت‌هاى ایرانى بپردازند آیا شرکت‌هاى ایرانى در کارهاى مقاطعه‌کارى شرکت کنند یا خیر؟ و در صورتی که چنین حقى براى آن‌ها شناخته شود با دستگاه‌هاى مجهز و سرمایه‌هایی که آنان در اختیار دارند مجالى براى شرکت‌هاى مقاطعه کارى ایرانى باقى نخواهد ماند و تحت عنوان جلب سرمایه‌هاى خارجى بیشتر وجوهى که براى مقاطعه کارى باید مصرف شود به جیب شرکت‌هاى مقاطعه کارى خارجى ریخته خواهد شد. بنابراین در مورد کارهاى مقاطعه کارى اگر هم با شرکت سازمان‌های خارجى موافقت شود باید که در این قسمت مطالعه شود و یک ترتیبى داده شود که منتج به ضرر مقاطعه‌کاران ایرانى نشود موضوع دیگر موضوع استخدام است و تعداد کارمندان خارجى که این شرکت‌ها می‌توانند استخدام کنند. یکى از بزرگترین موارد اختلاف شرکت‌هاى خارجى و دولت‌ها همین موضوع استخدام بوده است و در سایر کشورها که در آنها سرمایه خارجى به کار افتاده مقرراتى براى این منظور مهم وجود دارد زیرا طبیعى است که شرکت‌هاى خارجى ترجیح می‌دهند کارهاى خود به خصوص کارهاى مهم را به دست افرادى که داراى تابعیت کشورى که مرکز اصلى شرکت در آن‌جاست انجام دهند و مقامات مهم را به آنان واگذار کنند و در این مورد باید مقررات و چه و دو قیودى منظور شود. در قانون فقط هیئتى براى صدور اجازه ورود سرمایه خارجى مقرر گردیده است ولى به هیچ‌وجه هیئتى براى نظارت در کار و عملیات آنها پیش‌بینی نشده و حال آن‌ که نظارت در این امر اهمیت زیادى دارد به خصوص که اجازه داده شده است سود سرمایه خود را خارج سازند و در این هیئت نظارت علاوه بر مأمورین دولت نمایندگانى نیز از مجلسین شرکت داشته باشند و از جریان کار سرمایه‌هاى خارجى و از طرز جلب سرمایه‌هاى خارجى در ایران مستحضر بشوند. حالا این عقیده بنده بود که با وجودی که به نظر بنده فکر جلب سرمایه‌هاى خارجى براى توسعه اقتصاد ایران خیلى مهم است ولى یک نکات مهمی‌است که باید رعایت شود و از همه مهم‌تر در اول عرض کردم حق استملاک است بعد از آن موضوع ثبت و بهره‌برداری و محدودیت سود ویژه و مقاطعه‌کاران و باز‌خرید و غیره این‌ها مسائلى است که بایستى در این طرح گنجانیده شود و بنده روى این اصل با مشورت عده‌ای از آقایان یک پیشنهادى تهیه کردم که تمام این‌ها را به صورت تبصره‌ای در ماده 3 اضافه می‌کند و این پیشنهادم را که بعداً مطرح می‌شود حالا آن را می‌خوانم: عملیات صاحبان سرمایه‌هاى خارجى در ایران تابع شرایط زیر میباشد،

الف- استملاک صاحبان سرمایه خارجى در ایران تابع مقرراتى است که تاکنون راجع به استملاک خارجیان مجرى و معمول بوده است.

ب- صاحبان سرمایه‌هاى خارجى مکلفند پس از وارد کردن سرمایه، میزان آن و مدیران مسئول خود را به ترتیبى که در آئین‌نامه مقرر خواهد گردید به ثبت رسانیده و آگهى کنند.

ج- صاحبان سرمایه‌هاى خارجى مکلفند همه ساله ترازنامه و حساب سود و زیان عملیات خود را در ایران به ترتیبى که در آئین‌نامه مقرر خواهد گردید براى اداره ثبت شرکت‌ها ووزارت دارایی ارسال دارند.

د- اعطاى اجازه یا اعتبار بهره‌برداری از منابع معدنى و جنگل‌ها و شیلات به صاحبان سرمایه‌هاى خارجى تابع شرایط خاص و مولکول به تصویب مجلسین می‌باشد.

و- صاحبان سرمایه‌هاى خارجى باید براى عملیات و تشکیلات خود در ایران کلیه کارگران خود را از اتباع ایران وجود دارد از استخدام خارجیان خوددارى کنند.

ز- حداکثر سود ویژه سال نیز که صاحبان سرمایه‌هاى خارجى حق دارند از کشور بارز خارج کنند 25 درصد سرمایه‌ای است که به ایران وارد کرده‌اند.

براى نظارت در اجراى این قانون هیئت نظارتى مرکب از نمایندگان دولت و مجلسین طبق آئین‌نامه تعیین خواهد گردید. این حداقل گارانتى است که به نظر بنده لازم است و با این ترتیبى که این لایحه تدوین شده به این صورت خوب عمل نخواهد شد. حالا این عرض بنده بود حالا اگر جناب آقاى وزیر دارایی یک توضیحاتى بفرمایند که قانع کننده باشد بنده تعصبى ندارم‏

رئیس- آقاى وزیر دارایی‏

وزیر دارایی (دکتر امینى)- جناب آقاى دکتر پیرنیا فرمودند با این‌که یکى دو سال است راجع به جلب سرمایه‌هاى خارجى صحبت می‌شود معلوم می‌شود در صورتی که بنده خیال می‌کنم به اندازه کافى مطالعه شده و این یک کارى نبود که ابتکار و ابداعش مربوط به ما باشد و حتى کشورهاى مجاور ما و کشورهایی که احتیاج به جلب سرمایه‌هاى خارجى دارند این‌ها مطالعه کرده‌اند قوانینى وضع کرده‌اند و شاید در طى این مدت چندین بار در این قوانین تجدیدنظر کرده‌اند (دکتر پیرنیا- بنده همه را مطالعه کرده‌ام) خیر درست نبوده جسارت کردم متأسفانه حالا عرض می‌کنم ما بعد از مطالعه قوانین فلسطین و مصر و ترکیه و جاهاى دیگر این خلاصه‌ای بود که به دست آمد، در مورد قانونگذارى و براى این جور قوانین به خصوص باید دست و پاى دولت را بازگذاشت منتهى یک حدودى برایش معین کرد اغلب قوانین مربوط به جلب سرمایه‌هاى خارجى آئین‌نامه‌هاى مفضلى دارد که در آن آئین‌نامه‌ها این جزئیات پیش‌بینی شده اگر دقت بفرمایید این‌جا آئین‌نامه‌ای پیش‌بینی شده آئین‌نامه را هم قانونى کردیم که در آن تمام این جزئیات پیش‌بینی شد و الّا قانون مفصل و مشروح به این ترتیب اسباب معطلى و تضییع فرصت خواهد بود فقط یک موضوعى که خواستم توجه جناب آقاى دکتر پیرنیا را جلب کنم این بود که مقدمه مطالب ایشان با نتیجه متناقص است. جنابعالى می‌فرمایید که با فکر جلب سرمایه‌هاى خارجى موافقم ولى در این نطق و در این تبصره‌ای که خودش یک قانونى است به طورى این را محدود و مقید کرده‌اید که بنده فکر می‌کنم یک دلار وارد ایران نشود و دلیلش هم این است که جنابعالى این را به این صورت محدود کرده‌اید و تصور کرده‌اید که یک عده‌ای در پشت دروازه منتظرند و می‌خواهند سرمایه بیاورند و ما هم می‌خواهیم یک قبود و مقرراتى وضع کنیم که مبادا کلاه سرمان برود چنین چیزى نیست باید یک آترا‌کسیون و جذابیتى درست کرد که بیایند (دکتر پیرنیا- سود ویژه نامحدود است و تاصدى بیست و پنج را بنده موافقم) و سرمایه بیاورند یک مطلبى فرمودید که هیئت نظارتى براى تشخیص سود ویژه باشد. اولاً سود ویژه یعنى چه؟ ‌سود ویژه یعنى اولاً معین بکنند سرمایه این قدر استهلاک این قدر خرج این قدر بعد از آن یک مقدارى می‌ماند که می‌شود سود ویژه شما می‌گویید بنشینید یک هیئت نظارتى بیاید بگوید سود ویژه چقدر می‌شود. سود ویژه همه جا یک فرمول معینى دارد. آقا فرموده‌اید که یک هیئت بیایند به بینند که این سود ویژه را چه جور به دست آورده اولاً دقت بفرمایید براى این سرمایه‌هاى خارجى یا شرکت‌هاى خارجى ما مزیتى قائل نشده‌ایم ما آمده‌ایم گفته‌ایم که اگر مسترایکسى خواست در این مملکت کارخانه‌ای درست کند و ما هم موافقت کردیم این می‌شود مثل کارخانه‌هاى کورس، همن مقرراتى که در مورد کارخانه‌هاى کورس اجرا می‌کنیم از حیث ثبت از حیث مالیات از حیث نظارت در مورد مسترایکس هم اجرا می‌شود والا اگر شما بخواهید تبعیض قائل شوید دیگر عملى نخواهد شد. می‌گوید آن عملى را که با سرمایه دار داخلى می‌کند با من هم بکنید. بنابراین آنچه از مقررات که شامل حال شرکت‌هاى داخلى می‌شود این را شامل آن شرکت خارجى هم می‌کنند. یک مطلب می‌ماند موضوع تملیک است. این به جای خودش محفوظ است و محل تردید نیست که اگر یک کسى خواست کارخانه نساجى بیاورد و کمیسیون هم موافقت کرد و تشخیص داد که ضرورى است او یک مقدار زمین براى کارخانه‌اش لازم دارد این را که شما اشکال بدارید (دکتر پیرنیا- ممکن است زمین زیادى بخرد) جنابعالى هم حوصله‌تان

+++

کم است و هم دقت نمی‌فرمایید با این‌که راغتى دارید اگر این مواد را قرائت می‌فرمودید مطلب معلوم بود و این قدر در تأویل و تفسیرش دچار زحمت نمی‌شدید. بنده حالا ماده سوم را می‌خوانم تا روشن شود.

ماده 3- سرمایه‌هایی که مطابق ماده یک این قانون به ایران وارد می‌شود و منافع حاصل از به کار افتادن سرمایه‌هاى مزبور در ایران مشمول حمایت قانونى دولت بوده و کلیه حقوق و معافیت‌ها و تسهیلاتى که براى سرمایه‌ها و بنگاه‌هاى تولیدى خصوصى داخلى موجود است و غیره، این شبیهه براى یک عده از آقایان هست که بنده هم موافقم که تملک محدود بشود و محدودیت لازم است این قسمت را بنده قبول دارم و بقیه‌اش را قبول ندارم و راجع به این که فرمودید سرمایه را می‌آورند و به کارهاى سطح‌الارضى و تحت‌الارضى به کار می‌زنند هیچ همچو چیزى نیست ما با چنین عملیاتى موافقت نمی‌کنیم که یک کسى پولى بیاورد در ایران زمین بخرد می‌ماند آن‏ قسمت که براى اکتشاف و استخراج معدن است اگر بنا باشد یک عده‌ای آمدند ماشین‌آلات یا پول و سرمایه آوردند که با ایرانى‌ها شریک شوند و در ایران به کار بیندازند خوب آن وقت لازمه‌اش این است که از وزارت اقتصاد ملى یا آن دستگاه مربوطه مطابق مقررات پروانه استخراج بگیرند و هیچ‌کدام از این مقررات ناقص قوانین و مقررات موجود نیست ما می‌گوییم روى یک پایه و قانون مشمول همان مقررات بشود (دکتر پیرنیا- در این مورد نمی‌شود) عرض کنم این تبصره‌ای که آقا مرقوم فرمودید که یک مقرراتى باشد و در آن هیئت از نمایندگان هم باشند بنده درست دقت نکردم از نمایندگان مجلس باشد یا از سنا باشد از مجلسین باشد اگر منظور این است که سرمایه‌ای نیاید اساساً اشکالى ندارد که ما بگوییم موافق ورود و جلب سرمایه خارجى نیستیم و سرمایه‌هاى داخلى کافى است ولى اگر بنا بشود که سرمایه خارجى به این مملکت بیاید بایستى براى این سرمایه‌ها مثل سایر جاهاى دیگر تأمین فضایی و تأمین‌هاى دیگر بر قرارکنیم و منافعى هم که دارد در این جا باید یک قدرى اضافه‌تر داشته باشد تا به این مملکت بیاید و الّا نخواهد آمد. راجع به مقاطعه کارى اولاً بنایی که گذاشته‌ایم و در آئین‌نامه هم نوشته خواهد شد منحصر می‌کنند که چه چیزى براى مملکت لازم است، کدام سرمایه مفید است که آن بیاید و الّا این ‌که سرمایه به این مملکت بیاید و در این جا خانه بسازد بنایی کند این را ما لازم نداریم یا این‌که یک سرمایه‌ای بیاید و مقاطعه‌کارى کند که الان در دست مقاطعه‌کاران ایرانى است ما یک همچو کارها‌یی را لازم نداریم و اجازه هم نمی‌دهیم جناب آقاى فرود در مقدمه بحث این لایحه همین فرمایشات را فرمودند که باید یک کارى کرد که این سرمایه‌هایی که از خارج می‌آید مکمل سرمایه‌هاى داخلى باشند و در جاهایی مصرف بشود که سرمایه داخلى نمی‌تواند کارکند بنابراین ‌(دکتر پیرنیا- باید در قانون نوشته شود) در قانون که نمی‌شود نوشت شما به جای آن تبصره‌ای که نوشته‌اید کاش می‌آمدید در کمیسیون‌ها شرکت می‌کردید (دکتر پیرنیا- مرا دعوت نکردند اگر دعوت می‌کردند می‌آمدم) و آنجا می‌فرمودید و الّا یک تبصره‌ای مرقوم فرموده‌اید که خودش یک قانونى است و غیر قابل اجرا که بنده هزار جور پیش‌بینی این کار را کرده‌ام اگر یک دفعه مرقوم می‌فرمودید که من با جلب سرمایه‌هاى خارجى مخالفم آن یک چیزى بود و اگر این فکر را بفرمایید از نظر کلى صحیح است حالا البته نویسندگان این قانون نمی‌خواهند که شما بر ایشان یک تقدیر‌نامه‌ای صادر کنید ولى این قانون را به یک زحمتى از قوانین مختلف و همه جاى دنیا خلاصه کرده‌اند و اگر دقت بفرمایید در تمام کشور‌ها قانون جلب سرمایه‌هاى خارجى چند ماه بیشتر نیست ولى برحسب نوع و وضع کار، از حیث سود و فرع همه آنها در آئین‌نامه آقا دارید بفرمایید در بانک ملى که مشغول تدوین آئین‌نامه آن هست یا در آن کمیسیون هم تشریف بیاورید که ملاحظه بفرمایید تمام اینها پیش‌بینی بشود خیلى چیز‌هاست و اگر بنا باشد که همه آنها را در قانون قید کنیم غیر قابل اجرا خواهد بود البته اصول را در قانون پیش‌بینی می‌کنیم و جزئیاتش را در آئین‌نامه که فرصت هست براى تدوین آن این است که به عقیده بنده جز در یک قسمتى که بنده هم صددرصد با جنابعالى موافق هستم و همان وضع تملک است بقیه آن صحیح نیست در استخدام خارجى باز آقا حواسشان رفت پى شرکت سابق نفت که اینها دلیل نمی‌شود، یک شرکتى است که تشکیل می‌شود از یک هیئت مدیره که صددرصد خارجى است یا ایرانى خودشان تصمیم می‌گیرند عمله که از خارج استخدام نمی‌کنند اگر خواستند ده تا مهندس از خارج بیاورند چطور می‌توانند می‌فرمایید بیایند به یک کمیسیونى که از نمایندگان مجلس باشد اجازه بگیرند که چه اشخاصى در این شرکت کار کنند (دکتر پیرنیا- چنین چیزى نخواستم) اجازه بفرمایید ما خودمان، از دست مقررات داخلى خودمان عاجزیم می‌گوییم به قدرى مقررات وضع شده که سرمایه‌دار نمی‌تواند کار بکند حالا می‌خواهید این مقررات را در مورد سرمایه‌هاى خارجى شدیدتر هم بکنید بنابراین نگرانى جنابعالى مورد ندارد و در این قسمت تملک هم بنده موافقم واین را هم عرض می‌کنم که به همان قسمت قوانین مربوط به استملاک خارجى‌ها که نافذ است عطف کنید که به قوت خودش باقی است و الّا این ایراد‌ها وارد نیست مگر این‌که بگویید با اصل لایحه جلب‏ سرمایه‌هاى خارجى مخالفم و سرمایه خارجى به این مملکت وارد نشود آن هم یک تزى است که بسته به نظر مجلس است‏

رئیس- در این ماده کجا به عنوان موافق اجازه می‌خواستید صحبت کنید، بنابراین پیشنهادات قرائت می‌شود.

(به شرح ذیل قرائت شد)

تبصره- سرمایه‌داران خارجى حق تملک و خرید و فروش املاک کشور را نداشته و فقط می‌توانند سرمایه‌هاى خود را به کار‌هاى تجارى و اقتصادى و تولیدى به کار اندازند.

عمیدى نورى- مشایخى‏

مسعودى- آقاى عمیدى نورى تولیدى را بنده اضافه کردم‏

رئیس- آقاى عمیدى نورى بفرمایید

عمیدى نورى- پیشنهادى که بنده تقدیم کردم تصور می‌کنم جناب آقاى وزیر دارایی در توضیحاتى که در جواب آقاى دکتر پیرنیا فرمودند تقریباً قبول کردند چون بنده ماده 3 را که مطالعه نمودم با جناب آقاى مشایخى که این پیشنهاد را امضاء‌ فرمودند دیدیم در ماده 3 این نظر اساسى رعایت نشده ماده 3 می‌گوید کلیه حقوق و معافیت‌ها و تسهیلاتى که براى سرمایه‌ها و بنگاه‌هاى تولیدى خصوصى داخلى موجود است شامل سرمایه‌ها و بنگاه‌هاى خارجى نیز خواهد بود، عبارت این‌طور است همان طور که خودتان فرمودید همان امور و تسهیلات معافیت‌هایی که براى به کاربردن سرمایه‌هاى داخلى در ایران هست همان مقررات را هم براى سرمایه‌هاى خارجى به کار می‌بریم این صحیح است و ما هم نظرمان همین است ولى این قسمت را هم توجه بفرمایید که این سرمایه‌دار خارجى با این پولى که تجارت می‌کند با این سرمایه‌اش حق دارد که زمین بخرد اجازه بدهد حق تملک داشته باشد اگر ما بیاییم تمام حقوقى که براى سرمایه‌دار خارجى هم قائل می‌شویم این عنوان هم شاملش می‌شود و این ناقص همان قانونى است که ما داریم که اشخاص خارجى حق تملک در ایران ندارد پس باید در این‌جا قید کنیم که سرمایه‌دار خارجى در حدود کارخودش حق دارد و این سلب حق تملک را نباید نقص کنیم چون بر خلاف مصالح مملکتى و سیاستى است و در عین حالی که باید از سرمایه‌هاى خارجى به نفع مملکتمان استفاده کنیم و البته این کار یک قدم بلندى است که بایستى زودتر از اینها برداشته شده باشد و خوب هم شد که این قدم برداشته شد ولى نباید در راه افراط این کار قرار بدهیم بلکه حقوق خودمان را تأمین کنیم، فقط باید از سرمایه خارجى براى به کاربردن سرمایه استفاده کنیم نه موضوع حق تملک به همین جهت است که بنده عقیده دارم موافقت بفرمایید جناب آقاى وزیر دارایی البته بنده با این نظر هم موافقم که بنویسم قانون مربوط به تملک اموال غیرمنقول اتباع خارجى در مورد سرمایه‌هاى خارجى به قوت خود با قیمت (وزیر دارایی- بنده موافقم) و اینطور به این کیفیت اصلاح بشود و اگر قبول بفرمایید نظرم تأمین است بنابراین چون موافقت فرمودید این تبصره را به جاى آن یشنهاد بگذارید.

صدرزاده- نوشته شود که بقوت خود باقى است و مراعات خواهد شد

رئیس- پیشنهاد اصلاحى آقاى عمیدى نورى قرائت می‌شود:

(به شرح ذیل قرائت شد)

تبصره- قانون مربوط به تملک اموال غیرمنقول اتباع خارجى به قوت خود باقى است- عمیدى نورى مسعودى- این را به جای تبصره سابق پیشنهاد کرده‌اند

رئیس- قبل از این‌که بنده رأى بگیرم لازم است عرض کنم پیشنهادات وقتى مطرح می‌شود همیشه محتاج برأى است آقایان بیرون تشریف می‌برند بعد هم که زنگ زده می‌شود، نمی‌آیید در جلسه و یک ربع ساعت وقت مجلس تلف می‌شود حالا پیشنهاد آقاى عمیدی نورى قرائت شد که همان قانون گذشته است که اشخاص خارجى در ایران حق تملک اراضى ندارند و قانون سابق به جای خودش باقى است، آقایانى که با پیشنهاد آقاى عمید نورى موافقند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد، پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود.

(به شرح ذیل قرائت شد)

پیشنهاد می‌نمایم ماده 3 لایحه جلب سرمایه‌هاى خارجى به شرح ذیل اصلاح می‌شود:

ماده 3- سرمایه‌هایی که مطابق ماده یک این قانون به استثناى (کارخانه، ماشین‌آلات قطعاًت ابزار و کالاهاى مستعمل) به ایران وارد می‌شود و منافع حاصل از به کار افتادن سرمایه‌هاى مزبور در ایران مشمول حمایت قانونى دولت بوده و کلیه حقوق و معافیت‌ها و تسهیلاتى که براى سرمایه‌ها و بنگاه‌هاى تولیدى خصوصى داخلى موجود است شامل سرمایه‌ها و بنگاه‌هاى خارجى نیز خواهد بود: مرآت اسفند‌یارى‏

رئیس- آقاى مرآت اسفند‌یارى بفرمایید.

یک نفر از نمایندگان- در ماده سه پیش‌بینی شده است‏

داراب- باید اصلاح شود

مرآت اسفندیارى- عوض کنم اگر خاطر آقایان باشد بنده قبل از عید در ماده 2 این پیشنهاد را دادم که متأسفانه تصویب نشد و مجدداً درماده 3 همان پیشنهاد را بنده تکرار کردم، اصل پیشنهاد مربوط به منع ورود کارخانجات کهنه است به این مملکت به صورت سرمایه‌هاى خارجى

+++

چون در آن موقع رد شده بود بنده به این ماده اضافه کردم که سرمایه‌هایی که مطابق ماده یک قانون (به استثناى کارخانه، ماشین‌آلات قطعاًت ابزار و کالاهاى مستعمل) به ایران وارد می‌شود منافع حاصل از به کار افتادن سرمایه‌هاى مزبور در ایران مشمول حمایت قانونى دولت بوده و کلیه حقوق و معافیت‌ها و تسهیلاتى که براى سرمایه‌ها و بنگاه‌هاى تولیدى خصوصى داخلى موجود است شامل سرمایه‌ها و بنگاه‌هاى خارجى نیز خواهد بود.

بنده فقط کارخانه، ماشین‌آلات و قطعاًت و ابزار مستعمل را پیش‌بینی کردم (داراب- قانون حقوق گمرکى منع کرده است) و عقیده دارم که ورود ماشین‌آلات و قطعاًت و ابزار کردند به این مملکت مضر خواهد بود و این جلوگیرى در گمرک تا چه حد صحت دارد، این اصل پیشنهاد بنده است و خیال می‌کنم از هرجهت شایسته است نظر مساعد داده شود

رئیس- آقاى وزیر دارایی بفرمایید

وزیر دارایی- راجع به جلوگیرى از ورود اجناس کهنه و مستعمل که وارد کشور شود با پول مملکت بنده صددرصد موافقم و این کار اساساً منع شده ولى یک موردى را خواستم خدمتنان عرض کنم براى این‌که پیشامد کرده والان مورد اختلاف است، در اوایل تشکیل دولت سابق که وسایل نقلیه درمملکت کمبود موافقت کردیم کامیون‌هایی که تا 25 درصد مستعمل باشد براى یک مدت معینى 6 ماه 7 ماه در مملکت بیاید که شاید گشایشى از حیث نقلیه پیدا بشود، خوب تشخیص این‌که 25 درصد کهنه است یا 50 درصد کهنه است این یک امر محالى است الان جناب آقاى مهندس جفرودى که یک اطلاعات صنعتى دارند می‌توانند شهادت بدهند که اگر ما آمدیم قبول کردیم صددرصد نو باشد فرض کنیم یک کارخانه نساجى فرضاً ذوب‌آهن یا کارخانه قند‌سازى را وقتى جایی کار گذاشتید این‌که صددرصد نو نیست و اگر این کارخانه بیاید در مملکت با این ماده‌ای که گذاشتیدکه باید که باید صددرصد نو باشد چه صورتى دارد؟ (یک نفر از نمایندگان- چه لزومی‌ دارد نو باشد) می‌گویند از حیث خوبى من جنس کهنه نمی‌خواهم این صحیح است ولى اگر یک کسى بخواهد یک کارخانه‌ای نو تهیه کند چند صد میلیون لیره براى تهیه آن لازم است و الان این پول را ندارد الان با 10 میلیون لیره یک کارخانه‌ای را که از هر جهت قابل استفاده است می‌آورد به این مملکت آقا توجه کنید او مال خودش را می‌آورد شما هم تقدیم می‌کنید تشخیص ضرورتش هم با ما است این چه نگرانى دارد خواستم تقاضا کنم از جناب آقاى مرآت این پیشنهاد رامسترد فرمایید ما چون این قبیل پیشنهاد‌ها یعنى رادع و مانع گذاشتن یعنى نیامدن سرمایه شما پولى نمی‌دهید که کهنه باشد اگر کمیسیون دید یک چیز کهنه‌ای می‌خواهند بیاورند که به درد‌خور نیست البته موافقت نمی‌کند

شوشترى- خودش هم نمی‌آورد

رئیس- آقاى تیمورتاش‏

تیمورتاش- بنده عرضى ندارم‏

مرآت اسفندیارى- بنده پیشنهادم را پس گرفتم‏

رئیس- پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود:

(به شرح ذیل قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم تبصره ذیل اضافه شود.

تبصره- اتباع خارجى نمی‌توانند علاوه بر زمینى که براى مسکن شخصى یا کارخانه احتیاج دارند خریدارى نمایید داراب

داراب- با تصویب پیشنهاد آقاى عبیدى نورى پس گرفتم

رئیس- هر چه از این قبیل پیشنهاد برسد فقط قرائت می‌شود. پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود. (به شرح ذیل قرائت شد)

پیشنهاد می‌نمایم جمله ذیل به ماده 3 اضافه شود: رسیدگى به میزان ادعاى جبران عادلانه خسارات وارده‌ای که دولت آن را تضمین می‌کند در محاکم صلاحیت‌دار ایران به عمل می‌آید. عمیدى نورى

رئیس- آقاى عمیدى نورى‏

عمیدى نورى- جناب آقاى وزیر دارایی توجه بفرمایید نکته‌ای که بنده خواستم در ماده 3 حضور آقایان عرض کنم که یکى از مواد مهم این لایحه است دو قسمت است که مورد توجه است یکى موضوع سرمایه‌ها است یکى هم موضوع این جریانى است که اخیراً در مملکت ما پیش آمده و موضوع ملى شدن صنعت نفت بود که البته یک انعکاسى در خارج از ایران بخشید و بالنتیجه شاید بعضى‌ها تصور کرده‌اند که ممکن است سرمایه‌هاى خارجى براى به کار افتادن در مملکت ما امکان این را داشته باشد که براى آن یک مانع و رادعى پیش آید به همین خوشوقت هستم که در ماه 3 براى جلب سرمایه‌هاى خارجى این نکته تصریح شده و قید هم شده است که اگر در یک موقعى براى کارهاى صنعتى از این‌گونه سرمایه‌هاى خارجى به کار رفت مصلحت ملت ایران در این شد که آن را ملى بکند در این جا تصریح شده است که خسارات عادلانه آن سرمایه‌دار را اولاً دولت جبران و تضمین می‌کند ثانیاً یک آوانتاژ دیگرى هم به او داده و آن این است که در ماده 5 هم آزادش کرده یعنى دولت گفته است سرمایه اصلى و منافع آن را بدون مانعى ببرد بنابراین براى این‌که سرمایه‌دار خارجى متوجه باشد که در مملکت، امنیت قضایی و امنیت عمومی ‌برقرار هست و هم مانعى براى به کار انداختن سرمایه نیست این ماده به نظر من لازم بوده است که آن‌ها متوجه باشند ولى بنده در ضمن این قسمت خواستم نظر محترم آقایان نمایندگان را جلب به یک موضوع اساسى بکنم و آن این است این جریانى که ما پیش آوردیم واین اختیارى که دادیم و گفتیم دولت تضمین کند جبران خسارات عادله را از آن طرف هم یک حق بزرگى هم داریم و آن حق مملکتى ما است که هرگونه دعاوى، هرگونه ادعایی بین هر یک از متداعبین پیش بیاید به موجب صریح قانون اساسى مرجع قضاوت و رسیدگى دادگاه‌هاى صالح ایران است (صحیح است) (وزیر دارایی- در صورت حدوث اختلاف) البته حدوث اختلاف و چون این یک بحثى بود که آقاین همه مسبوق هستند وقتى که موضوع نفت مطرح شد مدتى وقت ما صرف شد که ما را می‌کشاندند به محاکم خارجى در صورتى که ما معتقد بودیم این کار در حدود صلاحیت محاکم ایران است و این یکى از مواردى بود که خوب تا حدى هم ما می‌توانیم تصدیق کنیم که به این‌که به حق خودمان رسیدیم نگذاریم در مراجع خارجى این اختلاف بر فرض حدوث مطرح بشود و یک حکمی ‌بر علیه ما داده بشود این‌جا از این نظر دولت احتیاط کرده و صریحاً گفتند که جبران می‌کند تضمین می‌کند خسارت عادله را بسیار کار صحیحى هم هست ضمناً در این ماده می‌گوید به شرط آن‌که در مدت سه ماه پس از سلب مالکیت تقاضاى جبران خسارت وارده را به هیئت مذکوره در ماده 2 تسلیم نمایند ظاهرش این است که وقتى ملى شد و یک سرمایه‌دارى هم مدعى بود که به اوخسارت وارد شده در ظرف سه ماه میزان خسارتش را اعلام می‌کند آن وقت ماده 2 چه می‌گوید؟ در ماده 2 یک هیئتى معلوم شده است می‌گوید این هیئت به هیئت وزیران براى تصویب و صدور اجازه تقدیم خواهد شد معنى این چیست؟ بنده این طور استنباطم است که ممکن است یک سرمایه‌دار خارجى فرض کنید که صنعتش ملى شد آمد گفت به من خسارت وارد شده و در ظرف سه ماه همین طورى که نوشته شده صورت خسارتش را داد به این هیئت، هیئت هم به موجب این ماده یک تصمیمی‌گرفت که این قدر خسارت تو است می‌فرستد به هیئت وزیران هیئت وزیران هم با یک تصویب‌نامه می‌گوید خسارتش را بدهید معنى این کار چیست؟ معنى این‌کار این است که ممکن است میلیون‌ها تومان یا دلار ادعاى خسارت وارد بشود و بعد هم یک هیئتى که این‌جا تشکیل شده است که مرکب است از چند نفر چند نفر از وزرا‌ و مدیرکل بانک ملى خودشان تصمیم بگیرند و با یک تصویب نامه‌ای خقى به کسى داده بشود بدون این‌که به این‌کار رسیدگى شده باشد و به معناى واقعى این حق در مرجع صالح خودش که محاکم قضایی صلاحیت‌دار ایران است رسیدگى شده باشد این است که بنده معتقدم این فکرى که دولت ایران کرده بسیار خوب است که جبران خسارت عادله را تضمین می‌کند این تضمین در حکم تأمین مدعى است که ما عدلیه‌چى‌ها در عدلیه این کار را می‌کنیم اول تأمین مدعى به می‌کنیم بعد دعوى جریان خودش را در محاکم طى می‌کند و قضات رأى می‌دهند بنابراین بنده با تضمین‏ جبران خسارت معتقدم که محاکم ایران بایستى به این کار رسیدگى کنند و رأى بدهند به این جهت بود که پیشنهاد دادم که یک جمله‌ای اضافه بشود و آن جمله این است که رسیدگى به جریان جبران عادله خسارت وارده‌ای که دولت آن را تضمین می‌نماید در محاکم صلاحیت‌دار ایران باشد و اگر ما این قید را نکنیم صریحاً عوض می‌کنیم که یک سرمایه‌دارى ممکن است ادعایی داشته باشد و در هیئت دولت با یک تصویب‌نامه‌ای مورد ادعاى او داده بشود که خود این امر را بنده برخلاف حقوق اساسى ملت ایران می‌دانم و معتقد هستم همانطور که جناب آقاى وزیر دارایی فرمودند که ما براى سرمایه‌دار خارجى حق می‌خواهیم قائل بشویم مساوى با سرمایه‌دار داخلى اما ما نمی‌خواهیم یک کاپیتولاسیون دیگرى بعد از لغو آن کاپیتوسیون که در این مملکت مدتى داشتیم دو مرتبه در داخله این مملکت ایجاد بشود به این جهت موافقت بفرمایید که این پیشنهاد ضمیمه این ماده بشود تا از این قسمت خیالمان راحت باشد

رئیس- آقاى مخبر بفرمایید

مخبر کمیسیون اقتصاد ملى (خرازى)- همه آقایان توجه دارند که اساس جلب سرمایه‌هاى خارجى مهمترین ماده‌اش این ماده 3 است براى این‌که وقتى یک شرکتى یا فردى یا کمپانى یا بانکى در داخله کشور خودش مطابق قوانینى که در کشور خودش معمول و مجرى است کارش روبراه است پا نمی‌شود راه بیفتد سرمایه‌اش را بیاورد در مملکتى که اطمینان نداشته باشد که حاکم بر سرمایه خودش باشد، ملاحظه بفرمایید اگر بنا بشود در این قانون جلب سرمایه خارجى یک مواد زیاد و تبصره‌ها و خلاصه یک قانون پیچیده‌ای باشد آن‌ها به وکلاى دادگستری‌شان با مشاورین‌شان حتى کمپانی‌هاى کوچک هم یک وکیل

+++

دادگسترى و یا مشاورى دارند که هرکار جزیی را هم می‌برند با آن‌ها مشورت می‌کنند چه رسد به امور کلى فرض بفرمایید که یک معلمی‌ را در تهران در دانشگاه یا دانشکده یا دبیرستان و دبستانى حق تدریس بهش دادند اگر براى او یک مزایایی قائل نشوند یا اطمینانى نداشته باشند نمی‌آیند فرض بفرمایید برود در فشم درس بدهد ولو این‌که در هر هفته‌ای یکى دو روز آزادى داشته باشد بیاید تهران، ما می‌خواهیم به دنیا بفهمانیم که اگر اشخاص یا کمپانى‌هایی آمدند سرمایه آوردند به ایران این قبیل اشخاص می‌توانند این اشخاص در موقع خودش مطابق این قانون سرمایه را خارج کنند، تذکر و پیشنهادى که جناب آقاى عمیدى نورى دادند بسیار به موقع و به جا است ولى یک تذکرى جناب آقاى صدرزاده دادند که بنده هم از جناب آقاى عمیدى نورى تقاضا می‌کنم این پیشنهادشان را به این ترتیب اصلاح بفرمایند، ملاحظه بفرمایید جناب آقاى عمیدى نورى این‌که ما بیاییم از دولت‌ها و یا از هیئت‌ها سلب اعتماد کنیم خوب مجلس هست، مردم هست، روزنامه‌ها هستند اگر خداى نکرده آن هیئتى که در ماده 2 مقرر است براى ورود سرمایه‌هاى خارجى یا نوع کارى که می‌خواهند آن‌ها مبادرت کنند رسیدگى کنند و بگویند این کارها را ایرانی‌ها نمی‌توانند انجام بدهند و یا سرمایه‌شان کفاف نمی‌کند بدهیم خارجى‌ها اگر وقتى آمد که دولت و ملت و جمعیت ایران تصمیم گرفت که فرضاً صنایع نخ‌ریسى در ایران ملى شود یا فرض بفرمایید صنایع قند ملى شود همان هیئت وقتى تصمیم گرفت، مطالعه کرد، زحمت کشید دقت کرد و آن‌ها آن هیئتى که مرکب از اشخاص ذی‌صلاحیت معاونین وزارتخانه هستند و مدیر کل بانک ملى هست این اشخاص واردتر از قاضى یک محکمه‌ای هستند، بنده می‌خواستم پیشنهاد آقاى عمیدى نورى را به این ترتیب اصلاح کنم که در صورت بروز اختلاف در میزان خسارت برود به محاکم ولى وقتى اختلافى حاصل نشد و این هیئت وزیران تصویب‌نامه صادر کرد قطعى باشد و این صاحبان سرمایه مطمئن باشند که بی‌جهت نمی‌روند در محاکم و اگر پیشنهاد شما به این ترتیب باشد که در صورت بروز اختلاف برود به محاکم صالحه ایران و به این ترتیب اصلاح کنید بنده قبول می‌کنم.

رئیس- آقاى تیمورتاش‏

تیمورتاش- بنده عرضى ندارم‏

رئیس- آقاى شوشترى بفرمایید

شوشترى- بنده دقت کردم پیشنهاد آقاى عمیدى نورى را بیانات‌شان را هم استماع کردم صددرصد از نظر تذکر موضوع در مجلس شوراى ملى و مذاکرات مجلس و تشخیص نظر نمایندگان صحیح است که براى بعد آن کسى که سرمایه خودش را به مملکت ما می‌آورد مستحضر باشد که تنها مقام صلاحیتدار در رفع اختلاف درامور قضایی دادگسترى ایران است تذکرش تا این‌جا صددرصد صحیح است. اما این‌که آقاى خرازى مخبر محترم تذکر دادند این مطلب هم یک قدرى لطیف است باید توجه کنیم ما امروز می‌خواهیم جلب اعتماد بکنیم که یک عده‌ای بیگانه سرمایه بیاورند اگر در منزل اول خوف پیدا بکند سکه ممکن است یک مردمانى باشند انشاءالله یک همچو حرفى پیش نیاید و یک همچو اختلافاتى پیش نیاید یا فرض این‌که یک کسى فکر کند که ما یک مردمانى هستیم زود بهانه می‌گیریم ووقتى هم که بهانه گرفتیم می‌رویم در دادگسترى طورى عمل می‌کنیم که بک سال دو سال سه سال این اشخاص را معطل می‌کنیم گر چه آقایان می‌فرمایند که خارج از نوبت رسیدگى شود آن را هم متوجهم عرض کنم این کلمه همانطور که عرض کردم آقاى تیمورتاش یادداشت فرمودند در دادگسترى یک قرارهاى اناطه‌ای داریم براى این‌که منوط می‌شود این دعوا بدعواى دیگرى بعد از آن‌که محکمه نظر داد آن وقت اصل دعوا صورت دیگر پیدا می‌کند، مشاور می‌گیرند حاکم یا محکوم می‌شود آن وضعى که در قانون هست نمی‌خواهم در این‌جا تشریح کنم جواب جناب آقاى عمیدى را آن طور که جناب آقاى خرازى فرمودند صددرصد صحیح است می‌گویند که یک وقتى بین ما و او یک اختلافى است و مقتضى می‌داند برود اگر ما اختلافى نداشته باشیم رسیدگى با هیئت دولت است هیئت دولت هم مورد اعتماد مجلسین است بنابراین یک هیئتى که مورد اعتماد مجلسین است و یک قضیه‌ای که در اصل موضوعش اختلاف‌نظرى نیست چرا آن را میبریم در دادگسترى اگر آن عبارتى که گفتند ضمیمه کنیم این نگرانى رفع می‌شود و الّا سرمایه‌دار خارجى با این نوع فکرها به ایران نخواهد آمد (صحیح است)

عمیدى نورى- در هر حال یک کارى کنید که بعد دچار اشکال نشوید.

رئیس- آقاى صدرزاده با این پیشنهاد موافقم؟

صدرزاده- بنده می‌خواستم یک تذکرى بدهم‏

رئیس- مخالفید یا موافق؟

صدرزاده- با این صورتى که بیان شد خیر.

7- اعلام مقام ریاست در مورد تعقیب سؤالاتى که از دولت سابق شده‏

رئیس- عرض کنم چون دولت فعلى راجع به سؤالاتى که شده باید اطلاع حاصل کند بنده می‌خواهم از آقایان سؤال کننده تقاضا کنم سؤالاتى که قبلاً کرده بودند هر کدام از آقایان که در سؤال خودشان باقى هستند سؤال را تجدید کنند که براى دولت فرستاده شود (دکتر جزایرى- تجدید کنیم یا از این‌جا بگوییم) سؤالاتى که قبلاً داده‌اید اگر در آن سؤال باقى هستید به اداره قوانین اطلاع می‌دهید که به اطلاع دولت برسانند، آقاى مهندس اردبیلى سؤال جدیدى دارید؟

مهندس اردبیلى- خیر همان سؤال است که از وزارت پست و تلگراف کرده‌ام تجدید می‌کنم.

رئیس- هر کدام از آقایان به سؤالات خودشان باقى هستند به اداره قوانین اطلاع بدهند

 (شوشترى- بنده به سؤالات خودم باقى هستم)

 (دکتر جزایرى- بنده هم باقى هستم)

8- تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه‏

رئیس- جلسه را ختم می‌کنم جلسه آینده روز پنج شنبه خواهد بود دستور هم مذاکره در همین گذارش جلب سرمایه‌هاى خارجى‏

 (مجلس مقارن ظهر ختم شد)

رئیس مجلس شورای ملی- رضا حکمت‏

+++

Parameter:294937!model&5137!print -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)