30 مرداد 1396 15:13:47
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏18

جلسه: 122 صورت مشروح مذاکرات مجلس روز یکشنبه 31 اردیبهشت ماه 1334  

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت‌مجلس

2- بیانات آقای نائب رئیس مبنی بر تبریک عیدفطر

3- سؤال آقای دکتر جزایری راجع به معاملات دولتی و جواب آقای وزیر دارایی

4- سؤال آقای کی‌نژاد راجع به نرخ ارز و جواب آقای وزیر دارایی

5- تقدیم یک فقره سؤال به وسیله آقای خلعتبری

6- معرفی آقای یزدانفر به معاونت وزارت فرهنگ به وسیله آقای وزیر فرهنگ

7- تقاضای آقای دکتر سید امامی به تقلیل جلسات برای شرکت در کمیسیون‌های مشترک مجلسین

8- طرح و تصویب فوریت و اصل گزارش کمیسیون نظام راجع به معافیت چند دوره از مشمولین نظام وظیفه

9- تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه


مشروح مذاکرات مجلس شورای ملى، دوره ‏18

 

 

جلسه: 122

صورت مشروح مذاکرات مجلس روز یکشنبه 31 اردیبهشت ماه 1334

 

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت‌مجلس

2- بیانات آقای نائب رئیس مبنی بر تبریک عیدفطر

3- سؤال آقای دکتر جزایری راجع به معاملات دولتی و جواب آقای وزیر دارایی

4- سؤال آقای کی‌نژاد راجع به نرخ ارز و جواب آقای وزیر دارایی

5- تقدیم یک فقره سؤال به وسیله آقای خلعتبری

6- معرفی آقای یزدانفر به معاونت وزارت فرهنگ به وسیله آقای وزیر فرهنگ

7- تقاضای آقای دکتر سید امامی به تقلیل جلسات برای شرکت در کمیسیون‌های مشترک مجلسین

8- طرح و تصویب فوریت و اصل گزارش کمیسیون نظام راجع به معافیت چند دوره از مشمولین نظام وظیفه

9- تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه

 

مجلس دو ساعت ده دقیقه قبل از ظهر به ریاست آقاى نور‌الدین امامی‌(نائب رئیس) تشکیل گردید

1- تصویب صورت‌مجلس‏

رئیس- غائبین جلسه قبل قرائت می‌شود

(شرح زیر قرائت شد)

غائبین با اجازه- آقایان: نقابت- خاکباز- مسعودى- مکرم- دکتر افشار- دکتر عبید- قنات آباد‌ى سهر ابیان- سالار- مرتضى حکمت- بوربور- دهقان- قوامى- صدر‌زاده- دکتر حمزوى- بهادرى- حائرى‌زاده- یار افشار- سر مد- محمود افشار- کدیور- سنندجى- عبدالرحمان فرامرزى- اورنگ- پیراسته- تیمور تاش- صامرى- بزرگ ابراهیمى‏

غائبین بی‌اجازه آقایان: خزیمه علم امیر احتشامى- حشمتى مهندى ظفر- اریه زنگنه‏

دیرآمدگان و زودرفتگان با اجازه: آقایان پور سرتیب 30 دقیقه. شفیعى 30 دقیقه. دکتر سید حکمت یک ساعت. اسفندیارى یک ساعت. 30/1 دقیه ساعت شوشترى 30/1 ساعت ثقه‌الاسلامی‌30/1ساعت‏

دیرآمده و زودرفتگان بی‌اجازه- آقاى مهندس شاخر خشاهى 10/1 ساعت‏

نائب رئیس- نسبت به صورت‌جلسه فرمایشى نیست؟ آقاى شفیعى‏

شفیعى- من اجازه گرفته بودم بی‌اجازه نبودم‏

نائب رئیس- با اجازه نوشته بودند در صورت‌مجلس نظرى نیست (اظهارى نشد) صورت‌جلسه قبل تصویب شد

2- بیانات آقاى نائب رئیس مبنى بر تبریک عید فطر

نائب رئیس- فردا یکى از اعیاد بزرگ ملل مسلمان دنیا است در نتیجه سى روز امساک و عبادت به درگاه قادر متعال و پرداخت فطریه هیچ فرد مسلمانى در این روز مبارک بى نان نماند و لااقل چند روزى را در رفاه زندگى می‌نماید

اینجانب از طرف آقایان نمایندگان محترم این عید بزرگ را به ملل مسلمان جهان تبریک عرض و امیدوارم در سایه مبارک شاهنشاه اسلام پناه ملت مسلمان ایران با اجراى تعلیمات مقدس اسلام در رفاه و آسایش و خوشى زندگانى نمایند (نمایندگان- صحیح است انشاءالله)

3- سؤال آقاى دکتر جزایرى راجع به معاملات و خریدهاى دولتى و جواب آقاى وزیر دارایی‏

نائب رئیس- امروز روز سؤالات است حالا سؤالات مطرح است آقاى دکتر جزایرى بفرمایید

دکتر جزایرى- آقایان همکاران محترم تصدیق می‌فرمایند که یکى از مشکلات بعد از شهریور 1320 براى کارها اجتماعى و دولتى ما پیش آمده است و همیشه دستاوز مردان اخلالگران در این مملکت بوده است و هر وقت که خواسته‌اند از دستگاه حکومتى تنقید بکنند انتقاد بکنند و مردم را نسبت به دستگاه حکومتى ایران بدبین کنند این موضوعى را که عرض می‌کنم حضورتان دستاویز کرده‌اند بهانه کرده‌اند و آن عبارت از معاملات دولتى است از بعد از شهریور 1320 تا قبل از شهریور انصاف باید داد مرحوم رضا شاه اداره حکومت را در اختیار داشت و با کمال قدرت نسبت به این موضوعات رسیدگى و عمل می‌کرد و بین خود و خدا بدون تملق قسمت اساسى کارهاى مملکت در این پنجاه سال اخیر در این ده سال آخر حکومت او شده بود او کاملاَ مراقب اوضاع بود و به طورى که ملاحضه فرمودید با عواید مختصر با عوارض مختصر کارهاى بزرگ در این مملکت شد دانشگاه ساخته شد راه‌آهن ساخته شد کارخانه درست شد غرض از این مقدمه تملق به رضاه شاه نیست بلکه بیان واقعى است (صحیح است) متأسفانه بعد از شهریور آقایان خوشبختانه همه به خاطر دارید و توجه فرمده‌اید در هر حکومتى موضوعى به عنوان معامله بهانه شده است و دست مخالفین دولت و مرکزین ایران شده است و انتقاد کرده‌اند هیچ وقت هم هیچ دستگاهى نیامده است به این معاملات به انتقاداتى که شده است رسیدگى بکند و تکلیف مردم و دولت و حکومت و انتقاد‌کننده و بى‌طرف را روشن کند واقعاً در این معامله‌ای که شده سوءاستفاده‌ای بوده است یا سوءاستفاده‌ای نبوده است منافع مملکت در نظر گرفته شده است یا در نظر گرفته نشده است من باب مثال دو سه موضوع را براى یاد‌آورى خاطر آقایان عرض می‌کنم موقعى که متفقین از ایران می‌خواستند بروند یک مقدارى لکوموتیو

+++

تراکتور، کامیون، ریل و امثال این ماشین‌آلات داشتند حکومت فقط آمد اینها را به یک مبلغ نقد نمی‌دانم 13 میلیون 15 میلیون یا ده میلیون دلار خریدارى کرد و مردم ممکلت یک عده‌ای تفقد کردند که این قبیل اثاثیه‌ها در سایر مملکت‌ها هم داشتند و بعد مجانى به آنها داده‌اند چرا حالا که ما یک مختصر ارز و دلارى گیرمان آمده باید بیاییم نقد بدهیم به مأموران فروش این اثاثیه، حالا اینها همه مورد استفاده دولت می‌شود یا خیر بنده نمی‌دانم بنده تصور می‌کنم غیر از این انتقاداتى که همه آقایان شنیده‌اند و در جراید هم نوشته شده هیچ کس چیزى نگفت و بنده که واقعاً ندیدم کسى بیاید این را باز کند رسیدگى کند سوابق را ببیند قضاوت کند و بعد به اطلاع ملت ایران برساندکه این صلاح مملکت بود یا صلاح مملکت نبود آیا کسى خطا کرده یا خطا نکرده ‌اما این موجب می‌شود که حکومت فقط باور بفرمایید یکى از موجبات تزلزل حکومت من همین انتقاداتى بود راجع به این موضوع شد بعد از آن اگر خاطر آقایان باشد به نظر من در حکومت جناب آقاى صائب بود یا دیگرى بود معاملاتى راجع به خرید گندم و قراردادهاى مربوطه به حمل گندم بود و اسم یکى از تجار محترم اصفهان و وزیر دارایی وقت برده شد چون بنده دیگر تصمیم گرفتم که اسمی ‌از کسى نبرم اسم نمی‌برم هى گفتند هفصد هزار تومان گرفته شده رئیس غله همچون کرد و رئیس دار‌ایی چنان کرد ولى هیچ‌کس نیامد این پرونده را باز ببیند این حرف‌ها صحیح است یا نیست بالنتیجه باور کنید یکى از تنزل حکومت در آن وقت همین انتقاداتى بود که راجع به این معامله می‌شد امثال این معامله زیاد بوده است به خصوص در آن موقعى که پولى براى دولت ایران پیدا شده است در این دو سه سال اخیر بدون تعارف که سپهبد زاهدى بود کارهاى خوبى هم کرد خود دوستان نزدیک آقاى سپهبد زاهدى تصدیق می‌فرمایند یکى از علل تنزل حکومت ایشان همین حرف‌هایی بود درباره این معاملات زده می‌شد هیچ وقت هم باز بنده در این مدت ندیدم که از طرف خود حکومت یا حکومت بعدى یک هیئت قضایی، یک هیئت بازرسى بیاید ببیند که انتقاداتى در این مدت شده است صحیح بوده است غلط بوده است و چرا انتقاد می‌کنند تصدیق می‌کنم که بعد از شهریور 20 دسته در این مملکت هستند که با تشکیلات این مملکت مخالفند با اساس این حکومت مخالفند هر حکومتى که باشد می‌گویند این دستگاه پر از رشوه و ارتشاء و خراب‌کارى و فساد و کمیسیون گرفتن و حقه‌بازى است و تنها راهش این است که باید این دستگاه برود اینها لیاقت ساختن یک دستگاه نو ندارند ما باید بیاییم و این دستگاه را بسازیم بهترین بهانه‌شان هم همین معاملات است البته مطالب دیگرى هم گفته می‌شود اما چیزى که به گوش هر ایرانى فرو می‌رود و زود‌باور می‌کند و بعد متزلزل نمی‌شود و همین چیزهایی است که جنبه مادى دارد و مورد فهم افراد این مملکت است به این جهت بنده براى این‌ که جلوگیرى از این مطلب بشود در حکومت گذشته روى معاملات دولتى یک سؤالاتى کردم بدبختانه آن حکومت نیست که خودش مستقیماً جواب بدهد ولى باز از طرف دیگر دو نفر از افردا حکومت سابق در این حکومت فعلى هستند که به این جریانات لابد اطلاع داشته‌اند و اگر با تصویب‌نامه‌ای بوده است خودشان هم امضا‌ فرمودند اگر اجازه بفرمایید من مطالب را رعض کنم و استدعا می‌کنم ازجناب اقاى دکتر امینى که توضیح بفرمایند براى روشن شدن ذهن مجلس و بنده که عضو کوچکى در این مجلس هستم براى ملت ایران بفرمایند والا اگر روشن نفرمایید و بارى به هر جهت بگذارید ممکن است موجب سوء‌ظن بیشترى بشود و یک وقت ممکن است بنده واقعاً خیال کنم که در این امر سوء‌اسفاده شده و بنا به وظیفه نمایندگى اعلام جرم خواهم کرد اما اگر بنده را روشن بفرمایید خیلى هم متشکر می‌شوم و خیلى هم خشوقت می‌شوم بنا‌بر‌این استدعا می‌کنم خیلی مستدل و با منطق جواب به بنده بفرمایند بنده خوب به خاطر دارم آقایان همکار عزیز من آقایان اعضاى کمیسیون برنامه هم می‌دانند در اواخر اردیبهشت ماه پار‌سال کمیسیون برنامه که تشکیل شد از اولین موضوعاتى که در کمیسیون برنامه مطرح شد یک موضوع خرید ریل در ایران بود بنده این مطلب را در روزنامه که خوانده بودم آقایان هم در روزنامه‌ها ملاحظه فرمودند تا اتفاقاً یکى از رفقاى محترم ما عنوان کرد این مطلب را و پرونده این مطلب را خواست این مطلب در کمیسیون برنامه مطرح شد و مورد رسیدگى و قضاوت قرار گرفت از نظر کمیسیون برنامه موضوع خرید ریل بسیار روشن است کسى پیدا شده است و پیشنهاد کرده است که من براى احتیاجات راه‌آهن ایران مقدارى ریل فرانسوى واندل در اختیار دارم و این را به فلان قیمت می‌فروشم این مطلب در سازمان برنامه و در وزارت راه مطرح شد و به طورى که متصدى ارتباطات سازمان برنامه در کمیسیون برنامه اظهار کرد و همه رفقا تشریف داشتند گفت اولین اعتراضى که به خرید این معامله شد از طرف مدیر‌کل راه‌آهن یعنى سر‌لشکر انصارى، سرتیب انارى آن وقت و سر‌لشکر انصارى وزیر راه فعلى بود اینها را او گفت و ما در صورت‌جلسه نوشته‌ایم که ساعت 5 ر 11 شب آمد منزل من و گفت دوست عزیز می‌خواهند ریل بفروشند می‌خواهند فروش ریل را به ما تحمیل کنند می‌خواهند جنس بد به ما بدهند و قیمت گران از ما بگیرند اگر این ریل‌ها براى راه‌آهن خریده شود راه‌آهن ایران به کلى از بین می‌رود براى این‌ که ما عین این جنس را هشت هزار تن خریده‌ایم چهار هزار تن آن شکست و چهار هزار تن دیگر در انبار است این شخص گفت که افتخار اولین اعتراض درباره خرید این ریل با آقاى سرتیپ انصارى بود بعد آمدیم در سازمان برنامه رونوشت دستوراتى که رسماً از طرف دولت به ما ابلاغ شده بود براى خرید ریل مطرح شد و مخالفت شد و رد کردیم با این‌ که دستورات رسمی ‌از طرف دولت داده شده بود در ضمن این کشمکش موضوع به سازمان برنامه و کمیسیون برنامه ارجاع شد تا آن پرونده را آن رفیق عزیز ما خواسته بود این پرونده را رسیدگى کردیم دیدم در آنجا تصویب‌نامه‌ای گذشته که چون ریل مورد احتیاج است و کمپانى در نظر دارد بفروشد آن خرید ریل فراهم شده بود از کمپانى فرانسه تا این‌ که و کمیسیون برنامه به وجود آمد و ما این پرونده را آوردیم مذاکره کردیم بحث‏ کردیم اظهار‌نظر کردند به طورى که آخر به این نتیجه رسید کمیسیون برنامه اولاً مسئولیت خرید ریل با دولت است و از بهنرین نوع باید بخرد و ارزان‌ترین قیمت آقایان این را سریع خدمت‌تان عرض کنم این با حساب و کتاب و رقم است جنبه ادبیات هم ندارد بالاخره این مطلب در کمیسیون برنامه مطرح شد ریل جنس بهتر با دو میلیون دلار ارزان‌تر خریده شده براى راه‌آهن ایران و این یک هدیه کوچک ناقابلى است که کمیسیون برنامه توانسته است به ملت ایران تقدیم نماید و منتى هم به کسی ندارد البته وظیفه‌اش هم بوده البته آقایان به خاطر داشته‌اند این موضع قبل از آن مطرح شد و در کمیسیون برنامه وقت به مشکلاتى بر خورد یادم هست این جانب آقاى قریشى همکار عزیز ما به من گفتند که باز اشکال نکنید با‌ این‌ که چند نفر دیگر پیدا شدند و می‌خواستند ریل بفروشند و نتیجه آن اشکالات در سه چهار سال پیش این شد که ریل نخریدند و قیمت ریل گران شد و در راه‌آهن شاهرود به مشهد و میانه به تبریز وصل نشد هم تصمیم گرفتیم و با کمال قدرت توضیحات نمایندگان سازمان برنامه و راه‌آهن را کافى دانستیم از جنس خوب موافقت کردیم که دولت به مسئولیت خودش بخرد دو میلون دلار ارزان‌تر هم خرید و بعد قیمت ریال بالا رفت و از این بابت هم چهار پنج میلیون دلار استفاده کردیم و این کى از آن مطالب است جناب آقاى دکتر امینى، آقایان تشریف داشتید این را رسیدگى کنید ببینید واقعاً سوء‌نیتى در این امر بود سوء‌نیتى نبود ملاحظه کنید جناب آقاى دکتر ایمنى بنده از اشخاصى هستم که شما می‌دانید در مورد اصلاحات و رسیدگى به کارهاى مستخدمین و افرادى که مسئول کارهاى عمومی‌هستند هیچ‌گونه مماشات و تعارفى نمی‌کنم و معتقدم که چه یک مستخدم چه در مرتبه‌خالى و چه در مرتبه‌دانى هر وقت خطا کرده مرتبه اول و دوم او را توبیخ و تنبیه باید کرد وقتى غیر‌قابل اصلاح است باید از دستگاه بیرون برود اگر این کار را شما موفق بشوید بکنید چون چند مرتبه خواستم بکنم به محظوراتى خوردند و نکردند اگر شما موفق بشوید چون ما مشکلاتش را می‌دانیم اگر موفق بشوید، بدانید که مجلس هم از شما پشتیبانى خواهد کرد.

نائب رئیس- آقاى دکتر جزایرى وقت شما تمام شد.

دکتر جزایرى- سؤالات بنده هنوز تمام نشده (پورسرتیپ اینها همه مقدمه بود سؤال نبود)

نائب رئیس- بعد از جواب باز می‌توانید صحبت کنید.

دکتر جزایرى- همه سؤالات باز ماند (عبدالصاحب صفایی- متن سؤال را بخوانید) بنده نوشته‌ام.

نائب رئیس- آقاى وزیر دارایی.

وزیر دارایی (دکتر امینى)- متأسفم خدمت دوست عزیزم آقاى دکتر جزایرى تذکر بدهم که سؤالات یکه فرموده‌اند غیر از بیانى است که الان توضیح فرمودند سؤالى فرمودند یک صورتى است راجع به معاملات (دکتر جزایرى- بنده صورت نخواستم) عرض کنم سؤال این است که در وزارتخانه‌ها و سازمان برنامه و بانک‌ها و شرکت‌هاى دولتى و شرکت ملى نفت چه معاملاتى خارج انجام داده‌اند و با چه کشورهایی این معاملات انجام یافته است؟

2- چه مقدار ارز بابت این معاملات دولت و وزراتخانه و بانک‌ها و شرکت‌هاى دولتى و شرکت‌هاى ملى نفت متعهد و مقروض می‌باشد

(نراقى- قند و شکر هم جزء آن است؟) ایشان سؤال کرده‌اند دیگر شما تعبیر نفرمایید بنده اضافه می‌کنم.

3- کدام یک از این معاملات با مناقضه انجام یافته و کدام یک بدون مناقضه انجام یافته است.

4- چه مقدار اتومبیل‌سوارى به وسیله سازمان برنامه و بانک‌ها تعهدى بابت پرداخت ارز این نوع معاملات دارند و چه مقدار اتومبیل دولت و ادارات دولتى خریدارى کرده‌اند.

این متن سؤال است عرض کنم

+++

 راجع به کلیاتى که فرموده‌اند بنده با جناب عالى صد درصد موافقم که اغلب دولت‌ها در اثر انجام این معاملات و یا نحوه انجام معاملات بد‌نام شده‌اند و همان طور هم تذکر فرمودند اگر یک مرتبه می‌آمدند توضیح کامل می‌دانند که بنا و اساس فلان معاملات چیست شاید این توهین و این خیال که در مجلس و مردم ایجاد شده از بین می‌رفت اگر واقعاً معامله صحیح بود که دفاع می‌کردند و توضیح می‌دادند و اگر هم اشتباه بود یا خداى نکرده مبنى بر سوء‌نیت بود اشتباه کننده یا شخصى که سوء‌نیت داشته متنبه می‌شد مع‌التأسف این نشد و شاید هم اگر شده است در یک موارد کوچکى بوده است والا اگر می‌شود و تعقیب می‌شد و اصولاً معاملات دولت روى اساس و پایه صحیحى گذاشته می‌شد این مشکلات هم مرتفع می‌شد قسمت عمده این مشکلات هم ناشى از مزایده و مناقصه است خود آقایان در دستگاه دولت تشریف داشته‌اید و دیده‌اید که این زایده و مناقصه خودش اساس و پایه فساد است (دکتر بینا- مزایده یعنى مناقصه و مناقصه یعنى مزایده این‌طور اگر بفرمایید درست است) می‌روند تبانى می‌کنند با دستگاه تبانى می‌کنند ظاهرش درست است در صورتى که در باطن ممکن است فعل و انفعالاتى بشود (عبدالصحاب صفایی- مسئولیت هم لوث می‌شود) بله وروى این تشریفات زیاد و طولانى اغلب اوقات ضروت و فوریت هم سرعت بیشترى را ایجاد می‌کند که یک معاملى را انجام بدهند ولى بعضى از اوقات هم اتفاق می‌افتد که همین ضرورت و فوریت را بعد اگر برسیم و دقت کنیم می‌بینم همان چیز فورى چهار و پنج تشریفات طول کشیده و مع‌التأسف اغلب این آقایانى که می‌آیند و شرکت می‌کنند و تخفیف‌هاى کلى می‌دهند آقاى دکتر جزایرى، بعد این تخفیف‌ها به نحوى از انحنای روى اضافه شدن قیمت، اضافه شدن دست مزد با انواع وسایل اگر یکى از اینها را دقت بفرمایید دو برابر آنچه تخفیف داده‌اند پس گرفته‌اند (نمایندگان- کاملاً صحیح است) و متأسفانه این عملى بوده که راجع به اخیراً با توجه میسین دارایی آن آئین‌نامه مناقصه و مزایده‌ای که صد و چند ماده است تصویب فرموده‌اند و شاید هم تا حدودى رفع این مشکل را بکند ولى معذالک کلاً به عقیده بنده اگر بخواهید اصلاح شود اولاً باید کایه دوشارژ صد درصد معین بشود، یعنى این را یک اشخاص بصیرى مشخص و معین بکنند و اضافه بر آن پیشنهاد است وقتى باز می‌شود مقطوع باشد والا یک کسى دیر می‌رود بعد تلگراف می‌کند که من اطلاع نداشتم و بعد می‌آید برخلاف مشخصات پیشنهادى می‌دهد بعد می‌افتد به جار و جنجال و روزنامه‌نویس خلاصه اگر اشخاص جبونى مصدر کار باشد می‌گویند عیب ندارد مناقصه یا مزایده کتبى را تبدیل بکنید به شفاهى و همین دور و تسلسل پیدا می‌کنند و حقیقتاً وقتى رسیدگى بکنید می‌بینید معامله‌ای نیست که روى این جریان به زیان دولت تمام نشود از حیث مدت از حیث مبلغ و خود این مدت تأثیر دارد شما می‌آیید یک عملى را می‌کنید براى یک کار و مدت معینى و اگر نباشد ان عمل در موقعه خودش انجام بشود خود آن ضرر و زیانى که از تأخیر ناشى شده دو برابر می‌شود این متأسفانه هست و من امیدوارم با توجهى که آقایان می‌فرمایید قطع نظر از این رسیدگى به این موارد که خداى نکرده ممکن است سوءاستفاده‌ای تویش باشد بالاخره نحوه کار را باید طورى کرد راه سوءاستفاده تویش نباشد من باب مثل عرض می‌کنم به بنده گزارشى دادند راجع به ساختمانى که اداره ‌آمار می‌کند که در این یک سوءاستفاده‌ای شده رفته‌اند یک اشخاصى را دعوت کرده‌اند براى مقاطعه‌کارى ساختمان که اینها مقاطعه‌کار ساختمان نیستند مقاطعه‌کار راه‌سازی و کارهاى دیگر هستند در صورتى که به نظر بنده در هر دام از این امور از اشخاصى که دعوت می‌کنند باید یک رفرانسى بخواهند باید یک اطلاعاتى بخواهند که این اشخاص صلاحیت این کار را داند و اغلب اوقات شرکتى می‌آید شرکت می‌کند حسابش غلط است و صلاحیت فنى ندارد در نتیجه همان طور که‏ عرض کردم به ضرر و زیان دولت تمام می‌شود و عرض کردم غیر از این را بکنند جار و جنجال بلند می‌شود که نسبت به این چند نفر یک نظر خاصى است و این شرایطى که وضع کرده‌اند و مقرر داشته‌اند براى این است اشخاص دیگر از میدان بروند و این چند نفر بمانند، در صورتى که این طور نیست در هیچ کجاى دنیا این طور نیست که یک شرکتى تشکیل شود با یک سرمایه‌ای در کلیه‌ امور شرکت بکند مثلاً یک شرکت ساختمانى تشکیل می‌شود اگر براى خانه‌سازى است یک دستگاه دارد و اگر براى راه‌سازی است یک دستگاه دیگرى دارد و اگر براى سد‌سازى است که باز یک دستگاه دیگرى دارد در صورتى که براى هر کدام از اینها صلاحیت فنى داشته باشد و مجهز به تمام سایل آن کار باشد اینها متأسفانه نیست این کلیات همانطور که ایراد می‌فرمایید صحیح است اما راجع به سؤال جناب عالى که البته علت طول کشیدنش این است که ما به تمام وزارتخانه‌ها و بنگاه‌ها بخشنامه کردیم که مطابق این سؤالى که فرمودید جواب بدهند و بنده چند تا را این‌جا می‌خوانم و براى این‌ که وقت مجلس تلف نشود صورت تمام وزارتخانه‌ها را خدمت‌تان تقدیم می‌کنم که رسیدگى بفرمایید ما رسیدگى می‌کنیم و اگر چیزى هم بود بنده رودربایستى ندارم مال دستگاه خود بنده هم که باشد، اشاره فرمودند آقاى نراقى راجع به شکر بنده آن را هم دادم خدمت آقاى حائرى‌زاده که رسیدگى بکنند بنده این قدر بیهوش نیستم که متوجه سؤال جناب عالى نشدم پرونده‌اش آنجا است مطالعه بفرمایید حالا جواب سؤالات را می‌خوانم.

1- وزارت جنگ معاملات انجام شده به شرح 4 برگ پیوست (ضمیمه 1) ارز متعهد و مقروض نیست به شرح ستون معاملات ضمیمه.

1- صورت اتومبیل‌هاى خریدارى اداره موترى ارتش در صورت ضمیمه 1 ذکر شده است.

2- وزارت فرهنگ. معاملاتى با خارج انجام نداده- تعهد ارزى ایجاد نشده اتومیبل‌هاى خریدارى شده براى ادارات فرهنگ اهواز مشهد گیلان تبریز و یک دستگاه آمبولانس براى دانشگاه پزشکى تبریز و ماشین‌هاى فرسوده با نظارت دارایی فروخته شده.

3- وزارت بهدارى معاملاتى با خارج انجام نداده تعهد ارزى ایجاد نشده است در سال جارى بیست دستگاه جیپ و 200 آمبولانس از شرکت سهامی ‌اتومبیل ایران ماشین خریدارى نموده و بهاى آن را به ریال پرداخته است.

4- وزارت پست و تلگراف به شرح یک برگ صورت پیوست ضمیمه 145/ 5/ 1 300 دلار 447/2/10 لیره تا کنون پرداخت نشده و مقروض است با مناقصه خریدارى شده یک دستگاه اتومبیل بیوک 43 به مبلغ 345000 ریال از شرکت سهامی‌ایران ماشین نماینده انحصارى آن.

5- شرکت کل تلفن ایران- به شرح- برگ صورت ضمیمه 3- به شرح صورت پیوست قیمتى از آن واریز نشده طبق ضمیمه ردیف 3- در سال جارى دو دستگاه ماشین جیپ از شرکت کاشانى شرکت اتومبیل به مبلغ 340000 ریال و یک دستگاه اتومبیل استیشن به مبلغ 242000 ریال.

6- وزارت کشاورزى

1- خریده تن پاراسیون با مناصه از آمریکا به مبلع 607660 ریال

2- خرید تن د. د. ت وسیله اصل

3- به مبلغ 3620000 ریال

4- خرید بیست دستگاه اتومبیل جیپ واتن از شرکت سهامی ‌اتومبیل 3775000 ریال

5- خرید یک دستگاه اتومبیل دوج استیشن از شرکت اتو سعدى 300000 ریال

6- خرید یک دستگاه کامیون از شرکت سهامی ‌ایران ماشین 300000 ریال

7- خرید دوازده دستگاه طیاره سمپاش و وسایل یدکى به مبلغ 112004- 14 دلار با ارز 84- 50 ریال.

8- خرید دو دستگاه تراکتور اونیوموک از بنگاه توسعه ماشین‌هاى کشاورزى

9- 1526153 ریال هیچ‌گونه تعهد ارزى ندارد

7- وزارت کشور معاملاتى با خارج انجام نداده تعهدى ندارد

وسیله سازمان برنامه و بانک‌ها اتومبیل خریدارى نشده (دکتر جزایرى- ماشین‌سوارى خریده‌اند) (زنگ رئیس) مقدار 7 دستگاه اتومبیل سوراى و دو دستگاه جیپ از کمپانى وارد‌کننده دسته اول خریدارى شده است.

نائب رئیس- آقاى دکتر جزایرى اگر اعتراضى دارید ممکن است یاداشت بفرمایید بعد تشریف بفرمایید بیاورید بفرمایید آقاى وزیر دارایی بفرمایید.

وزیر دارایی- 8- شرکت سهامى فرش ایران مقدار 6 تن قرمز دادنه- انگلستان و پرتغال ارزى و بدهى ندارد مبلغ معامله یک مبلغ 2182- 908 لیره از قراره هر لیره 6- 253 ریال 2 مبلغ 2425 لیره از قرار لیره 6- 236 ریال 3- 11200 ذلار از قرار هر دلار 58- 70 ریال که تماماً خریدارى از بانک ملى بوده است.

9- شرکت سهامی ‌بیمه ایران فقط سه دستگاه لوازم جراحى به مبلغ 16- 77848 دلار وسیله بنگاه دارویی کشور از آلمان غربى وارد نموده است.

10- بانک ملى ایران خریدارى بانک ملى از خارجه عموماً ضرورى مورد مصرف بانک از قبیل دستور طبع اسکناس براى ذخیره هیئت نظارت کاغذ نوشت افزار و لوازم چاپخانه و سفارش دستگاه تلفن مرکزى کابل و دربهاى خزانه اتومبیل سرویس بوده و تعهدى در حال حاضر بابت پرداخت آن موجود نمی‌باشد.

11- بانک کشاورزى ایران خرید تراکتور و ماشین‌هاى کشاورزى از انگلستان 19- 1529434 لیره است که بایستى در 36 ماه مستحلک شود طبق مقرارت اساس نامه بانک بدون تشریفات مناقصه انجام شده اتومبیل سوارى براى فروش سفارس نشده و سه دستگاه اتومبیل‌هاى مستمل تفویض گردیده است.

12- شرکت سهامی ‌شیلات ایران به شرح صورت پیوست ضمیمه 4 غیر از کشور شوروى بقیه معاملات با مناقصه و استعلام بها انجام شده هفت دستگاه کامیون و جیپ براى امور بهره‌برداری و یک اتومبیل به جاى اتومبیل فرسوده که فروخته شده خریدارى نمود (دکتر جزایرى- خواندن این صورت‌ها فایده‌ای ندارد.) (صدقى- لطف کنید به خود آقاى دکتر).

نائب رئیس- جناب آقاى دکتر امینى این فرمایشات آقاى مربوط به این سؤال نیست جناب عالى راجع به ماشین‌آلات می‌فرمایید سؤال حالا قرائت می‌شود آن قسمت‌هایی که در این سؤال هست جواب بفرمایید

+++

ذولفقارى- بد نیست، گزارشى است به مجلس‏

وزیر دارایی- بنده که سؤال ایشان را خواندم‏

نائب رئیس- حالا سؤال قرائت می‌شود توجه بفرمایید (به شرح زیر قرائت بفرمایید)

مقام محترم ریاست محترم مجلس شوراى ملى خواهشمند است دستور فرمایید دولت پاسخ سؤال‌هاى زیر را بدهد در دولت فعلى وزارتخانه‌ها و سازمان برنامه و بانک‌ها و شرکت‌هاى دولتى و شرکت ملى نفت چه معاملاتى با خارج انجام داده‌اند و با چه کشورهایی این معاملات انجام یافته است.

2- چه مقدار ارز بابت این معاملات دولت و وزارتخانه ‌و بانک‌ها و شرکت‌ها دولتى و شرکت ملى نفت متعهد و مقروض می‌باشند.

3- کدام یک از این معاملات با مناقصه انجام یافته و کدام یک بدون مناقصه انجام یافته است چه مقدار اتومبیل‌سوارى به وسیله سازمان برنامه و بانک‌ها به اقساط فروخته شده و دولت و بانک‌ها چه تعهدى بابت پرداخت ارز این نوع معاملات دارند و چه مقدار اتومبیل دولت و ادرات دولتى خریدارى کرده‌اند (عده‌ا‌ی از نمایندگان- همین است جواب مطابق سؤالات است)

نائب رئیس- قسمت قسمت جواب بفرمایید.

وزیر دارایی- 13 شرکت سهامی ‌معاملات خارجى- کالاهاى صاداراتى مانند برنج، پنبه، تریاک، توتون به کشورهاى شورى چکسلوالکى، ژاپن آلمان، لبنان، فرانسه و هلند به مبلغ 231900000 ریال- کالاى وارداتى مانند قند، شکر، گونى، سیمان، سنطونین، طناب از شورى و هند و چکسلواکى به مبلغ 98811000 ریال اضافه صادرات به واردات در حدود پنج میلیلون دلار بوده که به بانک‌هاى مجاز فروخته شده است بابت این معاملات ارز وارد کشور شده و تعهد ارزى ندارد معاملات این کشور با خارج طبق موازین تجارتى عمل می‌گردد 18 دستگاه اتومبیل به اقساط فروخته شده و اقساط سر رسید از حقوق کارمندان کسر شده و هیچ نوع تعهد ارزى بابت این معاملات نداشته است و نیز 4 دستگاه از اتومبیل‌هاى خود را که فرسوده شده فروخته و دستگاه‌هاى نو خریدارى نموده است.

14- سازمان برنامه- دویست دستگاه شاسى کامیون ام. آ. ان از آلمان که بایستى به بنگاه راه‌آهن تحویل شود (رضایی- توى هر کدام از اینها سى هزار تومان خرده‌اند) (صدقى- نوش جانشان) ولى بنگاه راه‌آهن اینها را تحویل نگرفت و گفت به درد ما نمی‌خورد ولى چون کامیون در مملکت نایاب بود حتى خاطر آقایان هست که دولت تصمیم گرفت و اجازه داد که براى مدت معینى کامیون‌هاى مستعمل تا حدود 25 درصد وارد شوند (دکتر جزایرى- خرابى از همان جا شروع شد) بنده توضیح را عرض می‌کنم ایرادش را بعد بفرمایید. چون کامیون کمیاب بود آمدند گفتند که کامیون در صورتى که تا 25 درصد مستعمل بود وارد کشور بشود که یک کمکى به حمل و نقل بشود و قیمت حمل و نقل تنزل کند در این موقع آلمانى‌ها (ام- آ- ان) و (ماکیروس) این دو تا کمپانى پیشنهاد کردند که یک مقدار کامیون ممکن است در اسرع وقت تحویل بدهند (ارسلان خلعتبرى- این با تصویب نامه بود؟) بله، این اجازه داده شد بعد کامیون‌ها که وارد شد این طور در نظر گرفته شد براى این‌ که کمکى به راه‌آهن بود یک مقدار بازار اهواز بیاورد اندیمشک (رضایی- جاى ملا خالى بود) این کامیون‌ها را تحویل بدهند به راه‌آهن که بار را از خرمشهر یا اهواز بیاور اندیمشک در اندیمشک تحویل راه‌آهن بدهد بعد از مدتى راه‌آهن جواب داد (کى‌نژاد- خودتان تصویب‌نامه را امضا‌ کردید) عرض کنم آقا بنده تاریخچه‌اش را می‌گویند نه دفاع می‌خواهم بکنم نه انتقاد اگر قرار شد که تعقیب کنید بنده هم از حیث این‌ که‌ امضاى زیر این کرده‌ام قابل تعقیبم حالا وقتى قرار شد تعقیب کنیم براى این‌ که دل آقاى کى نژاد هم خنک شود من که حرفى ندارم. (شاهرخ‌شاهى- می‌دانید که تعقیب نمی‌شود) بالاخره راه‌آهن گفت من لازم ندارم وزارت دارایی بالاخره اینها بیخ ریشش ماند و بنده هم ناچار شدم یک تعدادش را الان با آنها حمل نقل شکر می‌کنم (دکتر جزایرى- یک مقدارش هم توى گمرک مانده باران می‌خورد البته استفاده هم کردم آنچه ما حمل و نقل در ظرف این مدت کردیم تقریباً قیمت اینها مستهلک شده چون خود اداره قند و شکر از بابت حمل و نقل قند و شکر سالى سى میلیون می‌داد و این جاى تردید نیست که الان یک مقدارى کرایه در اثر وجود همین کامیون‌ها تنزل کرده است خود شرکت نفت گزارش داد شاید سى درصد کرایه از جنوب به شمال تنزل کرده است‏. عرض کنم دستگاه ماشین‌سوراى شورلت مدل 54 از شرکت سهامی‌ایران ماشین یکصد و پنجاه دستگاه ماشین‌سوراى مرسدس بنز از المان کل معامله مبلغ 2327584 دلار عرض کنم معامله مرسدس بنز یک معاله ماشین‌سوراى است اگر آقایان اجازه بدهد این صورت را بدهم خدمت‌تان آن قسمت‌هایی که اهمیت دارد مورد ایراد است ایراد را بفرمایید تا رسیدگى شود این گزارش جامع را خدمت‌تان تقدیم می‌کنم (بعضى از نمایندگان- بدهید چاپ کنند) اگر موافقت بفرمایید (دکتر جزایزى- بله قربان)

نائب رئیس- آقاى دکتر جزایرى بفرمایید.

دکتر جزایرى- عرض کنم بنده تصور می‌کنم که خود جناب آقاى دکتر امینى هم تصدیق می‌کنند که خواندن یک صورت نه مجلس را قانع می‌کند نه ملت ایران را نه هیچ‌کس قرض بنده این نبود که ماشین‌سوراى چرا خریدید معاملات درشتى که شده است و رویش بحث و صحبت است چند تا معاملات درشت است که خواستند ارزهاى ما را از بابت نفت به این صورت‌ها به خارجی‌ها بدهند هم خارجى‌ها کمک کردند و هم دلال‌ها کمک کردند هم یک دسته از رفقا و دوستان ناباب و نادان جناب تیمسار سپهبد زاهدى روز اولى که ایشان آمدند این‌جا بنده یادم است این ارسلان خلعتبرى با شرف آمد گفت که دولت‌هاى ما را کى دسته دلال‌مابها دورش را می‌گیرد و نمی‌گذارند کارش را بکند بنده یادم هست ایشان این حرف را زدند و پا به زمین زدند و گفتند اینها را بیرون کنید اول من به دولت سپهبد زاهدى رأى سفید دادم تا آخرین روز هم به لوایح و قوانین که مربوط به مملکت بود و مفید بود رأى سفید دادم اما اینها یک مطالبى ایت که گفته شده در این مملکت و از این صورت تعارف و مماشات و این حرف‌ها را باید خارج بکنیم این نامه‌ای که به آقایان تقدیم می‌کنم آقایان می‌دانند که سازمان برنامه طبق قانون یک اختیاراتى دارد و معاملات به خصوصى می‌کند به چه مناسبت دستور داده‌اید به سازمان برنامه که ماشین‌سوارى بخرد و به قسط به کارمندان بفروشد به چه مناسبت دستور داده تاید که کامیون و اتوبوس بخرد؟ از بس اتوبوس خریدید وضع اتوبوس‌رانی مملکت را به این وضع درآوردید (رضایی- دولت دلالى اتومبیل باز کرده بود) می‌فرمایید بعضى‌ها با مناقصه معامله شده و بعضی‌ها نشده است ملاحظه بفرمایید ریل که راه‌آهن است و جنسش معین است مشخصات معین است تصویب‌نامه صادر کرده‌اید که بدون مناقصه به خرید ولى فلان کارخانه بزرگ را با مناقصه خریدارى کرده‌اید من که فنى نیستم ولى آقایان که فنى هستند اظهار‌نظر کنید کامیون خریدند براى این‌ که دلالى بخورند ماشین‌سورى فروختند براى این‌ که یک دسته دلالى بخورند این وضع تعارف‌بردار نیست مردى را دروش را گرفتند من یادم هست یک روزى این‌جا یک کسى را اسمش را بردم این شاهرخ‌شاهى با شرف به من گفت بسیار خوب کردى که این کار را کردى اینها یک دست از دوستان نادان بودند که از آرژانتین آوردند این‌جا و بعد هم با خودشان برداشتند بردند با این حرف‌ها که درست نمی‌شود کامیون چهار تا چرا خریدید کامیون کهنه چرا آوردید توى مملکت ماشین کشاورزى را آقا دو سه سال قبل مناقصه گذاشتند 130 کارخانه شرکت کرد و بعد شب نشستند و گفتند که از فلان کارخانه می‌خوریم اگر می‌خواهید جنس بخرید جنس خوبش را بخرید چرا جنس بد می‌خرید هر روز نشستند که فلان مدیر بانک در لندن است آن یکى در آمریکاست هى اتاشه‌هاى خارجى به ما فشار آوردند من این را مکرر توى مجلس عرض کرده‌ام باز هم صاف و سریع به شما عرض می‌کنم کابینه علاء وزرایش از افراد صالح و درست تشکیل شده‌اند اگر توانستید اصلاح کنید همه طرفدار شما خواهد بود اگر نتوانستید باور بفرمایید که ضن شما از دیگران بدتر خواهد شد چرا تعارف این‌جا حرف می‌زنید چون ماه رمضان است من می‌خواستم یک قدرى آرام صحبت کنم چرا از این تعارف با ما می‌کنید تمام این معاملات به عقیده من مطابق آنهایی که بنده تحقیق کرده‌ام و در کمیسیون برنامه مطالعه کرده‌ام فقط براى این است که فلان آقا وهاب‌زاده می‌خواهد ریل بفروشد این وضع مملکت نمی‌شود حالا هم یک صورتى به این بزرگى تهیه کرده‌اید می‌آورید این‌جا می‌خوانید من از آقاى رئیس استدعا می‌کنم دستور بفرمایید که این را چاپ بکنند و بین همه توضیح این مطالب اساسى را خودتان می‌دانید تعارف که کار درست نمی‌شود.

نائب رئیس- آقاى دکتر جزایرى صورت را که آقاى وزیر دارایی قرائت کرد البته در صورت‌جلسه چاپ خواهد شد احتیاج به چاپ مجدد ندارد آقاى وزیر دارایی.

وزیر دارایی- جناب آقاى دکتر جزایرى بنده خیال می‌کنم که جوابم مطلب سؤال جناب عالى بود جناب عالى که سؤال نفرمودید دولت رسیدگى کند معامله صحیح بود کدام غلط بوده است (دکتر جزایرى- وظیفه دولت است) حالا در این جلسه یک وظیفه اضافى براى بنده قائل می‌شوید اما سؤالى که فرموده بودید این بود که بنده صورتش را بیاورم بنده هم صورت را خواندم حالا می‌فرمایید هر کدام از اینها براى دلالى بوده است فاسد بوده است غلط بوده معین بفرمایید بنده هم رسیدگى می‌کنم.

نائب رئیس- آقاى وزیر دارایی صورت‌ها را بدهید که در صورت‌جلسه چاپ شود آقاى کى‌نژاد

+++

4- سوال کى‌نژاد راجع به نرخ ارز و جواب آقاى وزیر دارایی‏

کى‌نژاد- بنده در حکومت گذشته سؤالى از آقاى وزیر دارایی کرده بودم راجع به ارز باز هم تکرار می‌کنم خواهش می‌کنم آقاى وزیر دارایی توضیح بدهند روى چه مدرکى و چه دلیلى قیمت ارز را 75 ریال معلوم کرده‌اند؟ چرا گفته‌اند 110 ریال؟ چرا نگفتند 40 ریال؟ چه کمیسیون با این 75 ریال موافقت کرد؟ در آن صورت‌جلسه آیا هست براى این تصمیم یا خیر آنچه مسلم است که آقاى وزیر داریی موجب تصویب قرارداد نفت قول داده‌اند که قیمت ارز را کنترل خواهند کرد البته نه به 5 ریال بلکه بیشتر اولاً هیچ سابقه‌ای ندارد که وزیر دارایی بیاید و بگوید که دولت در فلان تاریخ قیمت ارز را تنزل می‌دهد چون این عمل جرم است و وعده‌ای سوءاستفاده می‌کنند (صدقى- چرا اعلام جرم نکردید) چنانچه سوءاستفاده هم کردند و براى جبران این ضررى که دولت کرده ریال از هر دلارى عجالتاً وصول می‌کند آقاى وزیر داریی چرا ارز را تنزل نمی‌دهید که به نفع مملکت است و به ضرر کنسرسیوم، کنسرسیوم در سال بیت میلیون لیره تبدیل به ریال می‌کند سابقاً از قرار 9 تومان تبدیل می‌گردد می‌شود 180 میلیون تومان امروز از قرار 20 تومان تبدیل می‌کند می‌شود 400 میلیون تومان تفاوت این می‌شود که به ضرر مردم است و تصور نمی‌کنم مقصود از ملى کردن نفت این بود که به نفع کنسرسیون تمام بشود و تصور می‌کنم تفاوت منافع پنجاه درصد از این مبلغ تجاوز کند (صدقى- شما خودتان به قرارداد نفت رأى دادید) رأى ندادید که ارز را بالا نگه دارند که استفاده کنند بعد هم آمدید گفتید ارز را بیش از این تنزل نمی‌دهیم آقاى وزیر دارایی پشت این تریبون اظهار کردند اگر ارز تنزل کند تفاوتى در هزینه زندگى مردم پیدا نخواهد شد (رضایی- صحیحى فرمودند) عقیده ایشان این است که اگر کسى به منظور استفاده اتومبیل که صد هزار تومان قیمتش است دلارش را 8 تومان بدهد یا این‌ که با 4 تومان پنجاه هزار تومان بدهد کرایه از خرمشهر تا تهران همان قیمت خواهد بود که با صد هزار تومان کار می‌کند یعنى آن آقا حساب بلد نیست که بداند اگر سرمایه 100 هزار تومان به کار انداخته تومانى صد دینار بگیرد و اگر 50 تومان دارد مطابق 50 تومان بگیرد و یک زارعى که می‌خواهد تراکتور بخرد اگر براى یک تراکتور دلارش را 8 تومان بدهد یا 4 تومان بدهد تأثیرى نخواهد داشت این است که قضاوتش با آقایان است در نتیجه ترقى ارز هزینه زندگى بالا می‌رود ملاحظه بفرمایید خارجى‌ها که در این مملکت هستند چون براى هر دلار 8 تومان وصول می‌کنند می‌توانند براى کرایه خانه 2 هزار تومان بدهند اگر 4 تومان بشود قوه خرید خارجى‌ها کم مى‌شود براى این‌ که کمتر ریال از ارز گیرشان می‌آید و باعث می‌شود زندگى ارزان می‌شود و حال آن‌که ارز قیمت حقیقى‌اش معلوم شود و ثابت شود در مملکت در وضعیت اقتصادى و سیاسى مملکت تأثیر بسزایی دارد ملاحظه بفرمایید زمان دکتر مصدق ما ارز نداشتیم چون نفت نداشتیم چون معاملاتى نمی‌شد قیمت ارز بالا بود حالا که بیست میلیون لیره کنسرسیون تبدیل می‌کند هم از قرضه استفاده شده و هم 50 میلیون حد متوسط عایدى نفت است هم اصل چهار ارزش را وارد می‌کند خلاصه از چند جا ارز به این مملکت وارد می‌شود و با این حال وضع ارز کشور به این حال رسیده است که باید تنزل کند زمان جنگ آقاى دکتر مشرف نفیسى به خود من که این سؤال را از ایشان کردم گفتم چرا ارز را ترقى دادید واردات که نیست (دکتر بینا- آقاى مشرف نفیسى مأموریت داشتند) جوابى که ایشان به من دادند این بود که اگر من ارز را ترقى ندهم یکى دیگر را می‌آورند او ترقى می‌دهند و این افتخارى که ایشان براى خودشان قائل شدند چندین صد میلیون تومان و حتى میلیاردها تومان به این مملکت صدمه زد (یکى از نمایندگان- چرا این حرف‌ها را آن موقع نزدید) خلاصه بازرگانان تا زمانى که قیمت ارز ثابت نشود باور بفرمایید نمی‌توانند فعالیتى در صادرات و واردات داشته باشند مملکتى که وارداتش چندین برابر صادراتش است اگر ارز قیمتش پایین باشد قوه خرید مردم بیشتر خواهد بود (قرشى و لارى- این طور نیست) بنده حالا عرض می‌کنم جناب عالى بعد بفرمایید توضیح‏ بدهید این مملکت احتیاج به واردات زیاد دارد هر قدر بیشتر وارد بکند کارخانجات بیشترى می‌تواند تأسیس کند و بیشتر می‌تواند وسیله ادرات را به دست بیاورد و بیشتر می‌تواند رقابت کند بنده نمی‌گویم که صادرات را ندیده باید گرفت براى صادرات راه‌هایی است تشویق صادرات در تمام دنیا معمول است نه تنها در ایران بنده احصاییه‌ای که بر داشته‌ایم خدمت آقایان می‌خوانم این مقایسه صادرات و واردات 31 و سال 32 از روى آمار رسمی‌ گمرک است سال 31 فرستاده‌ها دو میلیارد و ششصد و هفده میلیون دلار بوده سال 32 فرستاده‌ها سه میلیارد و یکصد میلیلون دلار بوده (داراب- از حیث وزن چه مقدار بوده) رسیده‌ها از نظر ورزن در سال 31 سیصد و چهل شش هزار تن بوده در سال 32 ششصد و هشتاد و سه هزار تن رسیده (رضایی- چه شد که صادرات ترقى کرد؟).

نائب رئیس- آقاى رضایی استدعا می‌کنم که انتظام مجلس را رعایت کنید بفرمایید آقاى کى‌نژاد؟

کى نژاد- سال 31 دویست و سى و سه هزار تن به مبلغ چهار میلیارد و ششصد و سى و هفت میلون ریال سال 32 رسیده چهار صد و بیست و پنج هزار تن به مبلغ پنچ میلیارد و سیصد و بیست و چهار میلیون ریال ملاحظه بفرمایید احصاییه‌ای که ما داریم در سال 32 فرض کنیم در سال 33 منتشر شده کلیه واردات مملکت در حدود پانصد میلیون بوده است ما می‌گوییم هفصد میلون تومان ولى می‌بینیم در مقابل ما چه مقدار ارز داریم یک قلم بیست میلیون لیره کنسرسیوم تبدیل می‌کند یک قلم عواید نفت است یک قلم اعتباراتى است که داده‌اند پنج ساله که جنس وارد شود خلاصه آقاى وزیر دارایی توضیح بدهند که چقدر ارز در سال وارد می‌شود و چقدر از اینم ارز می‌ماند و چقدر از این ارز براى صادرات است البته ادرات تشویق لازم دارد این تفاوتى که در کنسرسیوم در نتیجه تبدیل به دست می‌آید اگر آن را عیناً بدهیم به صادرات با چیزى گم نکرده‌ایم بلکه‌ای بقیه چیزهایمان باز هم استفاده کرده‌ایم به نظر من آقاى وزیر دارایی در مورد قرارداد نفت ممکن است واقعاً تعهداتى داشته باشد (وزیر دارایی- هیچ تعهدى نبود این را نفرمایید من جواب می‌دهم) می‌گویم ممکن است على‌ایحال به نظر بنده موقعى که قرارداد نفت بسته می‌شد صلاح بود ایشان استعفا می‌کردند تشریف نداشته باشند (مرآت اسفندیارى- چرا همان موقع نفرمودید.

نائب رئیس- آقاى کى نژاد این‌جا خانه ملت است همان طورى که من تا پشت این صندلى هستم اجاه نخواهم داد یک نفر وزیر به مقام مقدس نمایندگى توهین کند به یک نفر نماینده هم اجازه نخواهم داد به وزیرى که مورد اعتماد اکثریت مجلس است توهین کند استدعا می‌کنم فرمایشتان را با کمال نزاکت بفرمایید. بازخواست با توهین فرق دارد.

کى‌نژاد- بنده توهین نکردم بنده گفتم بهتر بود ایشان استعفا می‌دادند بنده اگر با دولت مخالفم با مصالح مملکت یا منویات اعلیحضرت مخالف نیستم این‌جا عقیده‌ام را اظهار می‌کنم آقاى وزیر دارایی همیشه می‌آیند جواب‌هایی می‌دهند (نراقى سربالا) سر بالا یا سر پایین على‌ایحال بنده سؤال کردم و قضاوتش با آقایان است.

مرآت اسفندیارى- خیلى محکم آقاى وزیر دارایی واب می‌دهم.

حمید بختیار- این وزیر دارایی عیبش این است که باج نمی‌دهد.

نائب رئیس- آقاى وزیر دارایی.

وزیر دارایی- بنده چون مبتلا به بى‌خوابى هستم و دیشب نخوابیدم برگشتم به موقعى که در مدرسه بودم آقایانى که این‌جا تشریف دارند آقاى دکتر جزایرى و آقاى دکتر شاهکار می‌دانند (دکترشاهکار- آقا شما معلم ما بودید) کتاب آفتالیون را می‌خواندم آقایان می‌دانند که اگر قرار بود که مسئله پول و ارز و اعتبار این قدر ساده بود که جناب آقاى کى نژاد و بنده می‌نشستیم و خودمان حل نمی‌کردیم آفتالیون، کاسل، پیروى این همه علماى اقتصاد هزارها کتاب رویش نمی‌نوشتند بنا براین مطلبى است فوق‌العاده مشکل که مبتلا به کشورهایست که از نظر اقتصادى و مالى به مراتب از ما قوى‌تر هستند و آنها تویش مانده‌اند (نراقى- مسئله بالا بردن ارز است) جناب آقاى نراقى جنابعالى که عمده التجار هستید اگر رابطه بین پول و ارز را ندانید قیمت ارز بالاخره رابطه با پول دارد من چه خاکى به سرم بکنم آن وقت مدعى هستم آقاى کى نژاد که در این جلسات دعوت نمی‌کنید از روشنایی فکر آقایان استفاده کنیم عرض کنم جنابعالى و آقاى کى نژاد وقتى بنده وزیر دارایی سپهبد زاهدى بودم چرا مخالفت نمی‌فرمودید (کى‌نژاد- بنده همان وقع گفتم) بنده عرض می‌کردم شما تصور نفرمایید سرتان را توى برف کرده‌اید و کسى متوجه نیست تمام مردم متوجه هستند من مکرر در این مجلس تقاضا کردم که مصالح عمومی ‌مملکت را با عقاید و افکار شحصى مخلوط نکنید همین آقاى کى نژاد چندین بار با یک تبختر و تفرعنى فرمودند چرا با ما مشورت نمی‌کنید گفتم بفرمایید شما را قانع کنم.

نائب رئیس- آقاى دکتر امینى عرایض بنده را توجه نفرمودید.

وزیر دارایی- چشم عرض کتم موضوع ارز رابطه مستقیم با پول دارد و بنده این‌جا اگر جسارتاً اظهار فضیلت می‌کنم براى این‌ که نگویم شاید این نقطه ابهام بماند و یک عده‌ای آقایان (جسارت تلقى نماید که وارد نیستند وارد بشوند حالا ممکن است بنشینند پاى درس آقاى دکتر جزایرى ودیگران و حال که اتفاق افتاده است بنده عرض کنم آقاى دکتر جزایرى و دیگرتان و حالا که اتفاق افتاده است بنده عرض کنم آقاى کى نژاد در قسمت پول یک تئورى هست تئورى کیفیتى و کمیتى تئورى کالیتاتیرو کانتیتاتوى یعنى اگر مقدار پول زیاد‌تر بشود و بالا برود همین هر مال و تجاره‌ای روى عرضه و تقاضا قیمتش پایین می‌آید ارز هم یک مال‌التجاره‌ای است شما همان طور که قماش توى بازار می‌خرید ممکن است دلار به خرید و جنس به خرید و وارد بازار بکنید و روى عرضه و تقاضا است (کى‌نژاد- سؤال من است) (نراقى- روى عرضه است) صبر کنید آقا شما که تحصیل کرده هستید روى عرضه و تقاضاست فرمایشات آقاى کى‌نژاد را بنده نفهمیدم

+++

 اگر آقایان فهمیده باشند به طور خلاصه معلوم نشد نظر صائب ایشان چیست که اگر 75 ریال زیاد است 5 تومان باشد؟ سه تومان باشد؟ پس اگر بنده مرد وارد می‌دانید عریض بنده را گوش کنید بنابراین می‌رود روى عرض و تقاضا در یک مملکتى که وارداتش که دو برابر صادراتش است قاعدتاً باید کمبود ارز داشته باشد اگر در آمد نفت را هم که یک در آمد غیر مریی است به خواهیم حساب کنید یک صادرات غیر مریی بشناسید موازنه پرداخت این مملکت تا حدى درست می‌شود در سابق که در آمد نفت بود موازنه پرداخت که دلیل بر قدرت و توانایی اقتصادى مملکت است از راه در آمد نفت تعمین می‌شد وقتى در آمد نفت قطع شد و تمام ذخیره ارزى کشور هم از بین رفت ملاحظه فرمودید نرخ ارز به چه سطحى رسید حالا می‌فرمایید در‌آمد ارزى ما به اندازه‌ای نیست که ما بتوانیم روى عرضه و تقاضا قبول کنیم و نرخ ارز می‌رود به جایی که باید برود در آمد ارز دولت مال دولت است جناب عالى وقتى که یک مالى را صادر می‌کنید ارز را می‌برید در بازار عرضه می‌کنید یک خریدار پیدا می‌شود این یک عرضه و تقاضا طبیعى است اما بنده در آمد دولت را در آمد مملکت را به چه نرخى عرضه کنم که نرخ واقعى روى عرضه و تقاضا بر قرار بشود؟ پس باید یک نرخ مصنوعى درست بکنیم براى این‌ که یک عده‌ای را تشویق بکنیم والا عرضه و تقاضاى واقعى هر کس هر جنسى دارد در بازار می‌فروشد فرض کنیم که خواستیم این کار را بکنیم باید ببینیم در مقابل واردات کشور این در آمد مختلفه ارزى ما از ممر مختلف چه مقدار می‌شود حد متوسط فروش بانک ملى در این چند ماهى بیست میلیون دلار بوده که وقتى خوب حساب بفرمایید 240 میلیون دلار در سال با همین نرخ هفت تومان و خرده‌ای اگر بنا شد نرخ ارز پایین بیاید قاعدتاً یک ثلث یا معادل این اضافه بشود بنابراین قطعاً تقاضا می‌رود بالا در صورتى که عرضه بنده محدود است به یک قسمتى که کنسرسیوم می‌فروشد 30 میلیون لیره در سال اول در آمد نفت خواهد بود که این ‌یک قسمتش مال شرکت نفت است یک قسمتش مال سازمان برنامه است یک مقدار از این مخارج مخارج دلار است که دلارش را می‌دهند ماشین‌آلات می‌آورند یک قسمت را هم تبدیل می‌کنند به ریال براى مخارج ریلى آن قسمت را بانک ملى می‌فروشد به تجار براى واردات کالا و روى حسابى که کرده‌اند شاید یک ثلث مخارج ریالى باشد و دو ثلث مخارج ریالى پس بنا‌بر‌این ثلث این دلار می‌رود بیرون یک ثلث باقى می‌ماند کنسر‌سیوم یک مبلغى می‌فروشد این مبالغى را که به ما می‌دهند 53 میلیون دلار براى ما 30 میلیون دلار بودجه‌اش آن اشکالالى ندارد بقیه‌اش مدت‌دار است آن هم یک قسمت می‌رود براى ماشین‌آلات و یک قسمت هم براى مخارج ریالى بنابراین می‌خواستم جناب عالى و آقایانى که مدعى تخصص در این کار هستند و بى‌طرف و بى‌نظر هستید حساب را مطابق میل خودتان در نیاورید حساب را مطابق واقع در بیاورید براى این‌ که نظر این است ملت را ارشاد و راهنمایى بفرمایید براى این‌ که ثابت کنید دکتر امینى تعهدى دارد یا خداى نکرده می‌خواهد خیانت بکند به بنده آقاى کى نژاد یک عده از رفقا که این‌جا هستند گفتند فلان‌کس شما در قسمت گذاراندن نفت خودتان را در ملکوک کرده‌اید اگر این فرض را قبول بکیند بنده نهایت فداکارى را کرده‌ام و این قربانى و ویکتیم را قبول می‌کنم براى این‌ که ملتى را نجات بدهم بالاخره باید اشخاص فداکار على‌رغم تمام حملات پافشارى و استقامت کنند تا مملکت اصلاح شود والا اصلاحات غیر‌ممکن است (صحیح است) بنده هم علل مخالفت را خودم حس می‌کنم منتهى نه پرده‌درى می‌کنم نه می‌خواهم یک حرف‌هایی بزنم که بر‌خلاف نزاکت باشد البته یک عده‌ای هستند که احساساتشان تحریک می‌شود و خیال می‌کنند که بنده فعال ما یشاء هستم و فلان و فلان و فلان و این به نظر بنده صحیح و عمیق نیست کسى که مدعى اصلاحات مملکت است باید بگوید این وزیر مالیه این کارهایش خوب بوده است و این کارهایش بد بوده و این کارهاى کنسر‌سیوم بدبختى ما این است همه خرابى را به گردن خارجى می‌اندازیم چون خودمان قدرت و توانایی نداریم و یا تنبل هستم اهل کار نیستیم همه را گردن خارجى می‌اندازیم عجالتاً کنسر‌سیوم قائم‌مقام شرکت سابق شده است هر بلایی را که به گردن سابق گذاشتیم حالا هم همان بلاها را به گردن کنسر‌سیوم می‌گذاریم، جناب عالى که موضوع نفت رأى موافق دادید این قسمت صریح بود که ما در قسمت تصویب‌نامه یک سوم شریک هستیم و در قسمت مناطق نصف بنابراین موضع قرار داد با کنسر‌سیوم امتیاز نیست که شما یک مبلغ دربست بگیرد قطع نظر از مخارج، و مخارج به گردن صاحب امتیاز باشد شما در مخارج شریک هستید بنابران وقتى در مخارج شریک بودید این دیگر شرکت سابق نفت نیست که بگویید خودت می‌دانى که من بگویم ارز 3 تومان است و تو بیا به من بفروش تو هر کار می‌خواهى بکن حالا که شریک هستید هر قدر قیمت ارز تغییر بکند به همان نسبت شما در مخارج سهیم خواهید بود در یک قسمت 50 درصد در یک قسمت یک ثلث اما راجع به موضوع قیمت بعد از این عملى که در این مملکت شده است که همین دیروز با معاون وزارت کشور آمریکا مذاکره شده بود که یک وقتى از ایران نفت خارج می‌کردند می‌بردند به بحرین به عربستان سعودى و کویت، کویت که از ایران نفت وارد می‌کرد الان بیش از ایران نفت صادر می‌کند عربستان سعودى هم همین طور شما خیال می‌کنید که نفت یک جنسى است که در همه دنیا مصرف می‌شود و بالاخره یک طلایی است که اگر صادر نشد و نبرند کار دنیا متوقف می‌ماند در صورتى که این از مسائلى است که در گذشته ثابت شد و دیگر تکرار نفرمایید. در دینا در پاره‌ای از ممالک نفت پیدا شده در آفریقا نفت پیدا شده و من می‌تورسم که یک روز این مال‌التجاره هم مثل فرش و تریاک خریدار پیدا نکند و حالا این مال‌التجاره که هست که مثل هر مال‌التجاره‌ای باید قیمت تولیدش در بازار روى عرضه و تقاضا باشد و اگر قرار شد که تحصیلى می‌خواهید بکنید کنسرسیوم هم قبول بکند. و حساب قیمت نفت طورى بشود که قابل رقابت با عراق و کویت یا عربستان سعودى نشود می‌گوشد من نمی‌کنم الان عامل فروش شریک شما است اگر حساب خودش می‌کرد و براى خودش می‌کرد نفع و ضررش را خودش می‌دانست اهمیتى نداشت ولى وقتى که با شما شریک است باید نفت شما قابل فروش باشد بنابراین هى بگویید نرخ ارز پایین بیاورید و هى ایراد از کنسرسیوم بگیرید براى یک عده‌ای که وارد نیستند خیلى خوب است تا اگر شما به یک قراردادى رأى دادید خواهش می‌کنم لقوش نکنید و در تنزل کردن آن اقدام نکنید براى این‌ که آن وقت جسارت می‌کند مفهوم آن این می‌شود که‌...‌ (نراقى- قیمت ارز که جزو قرارداد نبود شما قول دادید که نرخ ارز را پایین بیاورید در آن موقع قول دادید ولى حالا پایین نمی‌آورید) می‌رسیم اجازه بدهید بنابراى هیچ وقت از نظر مصلحت مملکت چون شما مصلحت مملکت را می‌خواهید از رأى خودتان عدول نکنید نگویید من آن روز براى خاطر سپهبد زاهدى رأى دادم بگویید رأى من به خاطر مصلحت مملکت بود مصالح مملکت ایجاب می‌کرد که من رأى دادم مگر شما خدایی نکرده بت پرستید بنده راجع به کنسرسیوم می‌خواهم عرض کنم که جناب عالى که من تعهدى ندارم و این ایما و اشاره‌ای که شد یک دفعه دیگر هم عرض کردم که درب این مملکت را بسته است اگر جناب‌عالى می‌خواهدید تازه در این مملکت را باز کنید بزرگ‌تر از شما آمده است در این مملکت ورشکسته شده است و حالا دو مرتبه آقا انک خارجى برداشته‌اید و فلان دکتر امینى تعهدى در مقابل آن قرارداد دارد خیر بنده هیچ تعهدى نداشتم و خیال هم نمی‌کنم که در مقابل خارجى از دیگران ضعیف‌تر باشم راجع به واردات و صادرات مملکت من نگفتم تنزل نرخ ارز در هر هزینه زندگى تأثیر ندارد (نراقى- گفتید) حالا توضیح می‌دهم عرض کردم در پایین آمدن هزینه زندگى عوامل مختلفى هست که یکیش ارز است اگر شما ارز را پایین آوردید و عوامل دیگر‌ را پایین نیاوردید نرخ ارز به تنهایی تأثیرى در هزینه زندگى نخواهد داشت کما این‌ که دیدید که از ارزى که دولت سابق در سر کار بود و وقتى هم ما سر کار آمدیم نرخ ارز ده تومان بود ارز ده تومان ما رساندیم به 5 ر 79 ریال و عجالتاً 76 ریال است آقاى نراقى این تنزل را کافى نمی‌داند خوب این تزى است اما مسلم است که یک قدرى پایین آمده است و حالا به بنده بفرمایید که چى پایین آمده و چرا بیشتر پایین نیامده ما که کار خودمان را کرده‌ایم ما که نرخ ارز را پایین آوردیم (دکتر مشیر فاطمى- اجناس جند روز است پایین آمده است) (کى‌نژاد- این قسمت را عرض می‌کنم) عرض کنم را به هزینه زندگى در همه کشورها وقتى باشد زندگى ترقى کرد یا در اثر دست مزدها بالا رفت هیچ مملکتى با این تدابیر نتوانسته است هزینه زندگى را پایین بیاورد بعد از جنگ بین‌المللی اول که در خدمت بعضى از آقایان در فرانسه تحصیل می‌کردیم موقعى که کابینه ائتلافى چپ سر کار بود خیال می‌کنم آقاى دکتر جزایرى تشریف داشتند و فرانک هم به شدت نتزل می‌کرد و پوالکاره آمد سر کار و بالاخره بعد از این‌ که اعتبار فرانک را یک مقدارى برد بالا در یک حدودى شاید 35 یا 40 درصد سقوط تثبیت شد و هیچ وقت نیامد این تز را در نظر بگیرد زمان ناپلئون زمانى که نان و گوشت با آن قیمت بود تثبیت کند این یک اول اقتصادى دنیا هست که مخصوصاً به نظر من کلیه بازرگانان در این قسمت باید وارد باشد و روشن‌تر از دیگرتا باشد آنها نباید این تز بى‌قاعده را مطرح کنند در خرابى اوضاع اقتصادى مملکت واقعاً خیلى صریح و روشن و روى اصول علمی‌حرف بزنند نه این‌ که چون دکتر امینى طرفدار این تز هست و من طرف با او هستم بگویم این تز غلط است و دکتر امینى برود پى کارش و این را هم عرض کنم که من از کسانى نیستم که براى همیشه به صندلى بچسبم این قسمت را چند دفعه گفته‌ام (مهندس شاهرخ‌شاهى- حالا که چسبیده‌ای) شاید قریب‌الوقوع هم باشد ولى ماندن من به نفع شما است لااقل به نفع طبقه شما است (صحیح است) (نراقى- قسم بخورید به این‌ که می‌گویید

+++

معتقدید قسم بخورید که دو سه نه ارز براى مملکت مفید است) آقا روزنامه که نمی‌خوانید بنده یک جواب مفصلى در این قسمت به جناب آقاى نیک‌پور دادم آقاى گرفتارى تجاریتان به میزانى است که به شما فرصت نمی‌دهد خوب حق هم دارید براى آن که آن یک موبیل مؤثرى دارد که نفع است گرفتارى و این چیزها را نمی‌توانید در روزنامه‌ها بخوانید عرض کنم در این مملکت چند تا نرخ ارز وجود ندارد یک نرخ 5 ر 32 ریال است که نرخ رسمی‌است و این نرخ از نقطه‌نظر حساب است و هیچ مبناى هم ندارد و همانطور که عرض کردم طلاها که پشتیوانه اسکناس و ارز پشتیبانه در بانک ملى به نرخ 5 ر 32 ریال است (نراقى- ولى شما دو نرخ دارید) من هم خودم دارم عرض می‌کنم نرخ واقعى همان 5 ر 76 ریال است و نرخ دیگرى هم که هست بعد از آن‌که موجودى ارضى که بانک خریده تمام شد آن هم همان 76 ریال می‌شود و این تفاوت هم براى کالاهاى درجه دو و صادرات است بنده آقاى نراقى ولو این‌ که ول کنم بروم این تز را قبول خواهم کرد و صادرات را فداى واردات نمی‌کنم (نراقى- سفسطه است) خوب ممکن است سفسطه باشد بنده می‌گویم شما اگر وطن‌پرست باشید بروید کرباس بپوشید چاى لاهیجان را بخورید (مهندس جفرودى- صحیح است، احسنت بر او) بگذارید صادرات مملکت بالا برود مملکتى که تولید نداشته باشد هیچ ندارد (پیراسته- این طور نیست که شما می‌گویید) آقاى پیراسته آن آقایانى که اتومبیل وارد می‌کنند پودر و ماتیک وارد می‌کنند باید خریدارى در داخله داشته باشد یا خیر؟ خریدار این کالاها هم افراد این مملکت هست شما یک فکرى می‌کنید که زارع گیلانى و کرمانى و دیگران بتوانند استفاده بکند و قوه خرید داشته باشند (مهندس جفرودى- احسنت این شد وزیرخوب) (پیراسته- شما اشتباه می‌کنید) ممکن است بنده اشتباه بکنم ولى تز بنده این است که تولید مملکت را نمی‌شود فداى اجناس خارجى کرد (رضایی- بسیار صحیح است) امروز در کمیسیون یکى از آقایان صحبت می‌کرد که تولید و صادرات دو تا از این مسخره‌تر نمی‌شود تولید مملکت در صورتى بالا می‌رود که مصرفى باشد یکى مصرف داخلى و یکى مصرف خارجى است پس بنابراین مصرف اعم از داخلى و خارجى محرک تولید است حالا شما می‌گویید آقاى کی‌نژاد می‌گویند که من موافقم البته صادرات باید تشویق بشود کیسه کى از کسیه ایشان از کیسه یک عده مالک و تولید‌کننده این معنى ندارد بنده می‌گویم یک عده واردات‌چى هستند بدون درد سر با یک دکه کوچک جنس از خارج وارد می‌کنند الحمد‌الله مالیات هم نمی‌دهند (نراقى- شما باید وصول کنید و شما وصول نمی‌کنید) آقاى نراقى اگر عمرى بود آن وقت می‌بینید که من مالیات از شما وصول می‌کنم یا خیر (نراقى- خودتان وصول نمی‌کنید) شما سنگ یک ملت فقیر را به سینه نزن شما چرا سنگ مردم را به سینه می‌زنید.

نائب رئیس- آقاى نراقى دیگرى سؤال کرده شما چرا در میان صحبت ایشان حرف می‌زنید.

وزیر دارایی- در مجلس جناب عالى می‌فرمایید که دکتر امینى مالیات وصول نمی‌کند براى این‌ که بنده ملاحظه طبقه شما را می‌کنم اشتباه کرده‌ام (نراقى- من جزء هیچ طبقه‌ای نیستم) (صدقى- مالیات را بدی اینها بدهند) بنده اظهار‌نامه و صورت مالیاتی‌تان را این‌جا می‌آورم و ارائه می‌دهم که ببینید که چه خبر است بنده تصدیق می‌کنم که در این مورد محافظه‌کارى کرده‌ام اگر موضوع مردم‌دارى که اشاره فرمودید که نبود به آقا عرض می‌کردم (صدقى- اینها همه مال مملکت را می‌برند و مالیات هم نمی‌دهند) بالاخره تولید مملکت را می‌فرمایید باید تشویق کرد باید از یک راهى تشویق بشود نمی‌شود که مالیات از کور و کچل بگیریم و صرف تشویق صادرات بکنیم باید از واردات بگیریم و به صاردارت بدهیم و این طور تشویق صاردارت بکنم آن کسى که پارچه حریر می‌آورد گران‌تر بدهد پارچه ابریشمی ‌می‌آورد گران‌تر بدهد و بدهد به صادر‌کننده و بنده براى این‌ که یک صندوقى براى تشویق صادر‌کننده درست کنم در مورد چاى گیلان خود آقایان نماینده گیلان وارد هستید آن پولى که می‌گیرند هیچ وقت به صادر‌کننده نخواهد رسید بگذارید مردم بروند و با خودشان معامله بکنند و این کار هم به ضرر مملکت نیست راجع به تعدد نرخ ارز فرمودید بنده در مجلس سنا هم عرض کردم که ارز در برزیل 64 نرخ دارد در ونزوئلا نرخ دارد مکزیک هم لاتعهد و لاتحصیب حالا ایران در قسمت توحید نرخ ارز قدم‌هاى برجسته‌ای برداشته است و آن نرخی‌هایی که می‌فرمایید نرخ مالى نیست که اساسى باشد یک نرخ 32 ریال و نیم رسمی ‌و حساب‌دارى است یکى هم نرخ 75 ریال است و یکى هم نرخ کالاى درجه دو است و تازه ممکن است که تز بنده غلط باشد بالاخره شما تولید و صادرات این مملکت را به ترتیبى است تشویق بفرمایید و این تز بنده اگر غلط از کار در آمد آن وقت بفرمایید (نراقى- تز مصدق است) راجع به همین نرخ آقا فرمودند که با چه کسانى مشورت کردند بنده اسم نمی‌خواهم بیاورم (کى نژاد- باید اسم ببرید آن وقت) الحمله خواهند کرد که چرا من را دعوت نکرده‌اید (خنده حضار) على‌ایحال بنده خیال می‌کنم اولاً بنده خواستم پیشنهاد کنم به دانشگاه که صلب صلاحیت دکترى بنده را بکند که بتوانم جور دیگر صحبت بکنم و فارق بشوم از قیود در بین تجار جنابعالى آقاى کى نژاد وضع خاصى دارید سمت خاصى دارید نه صادر‌کننده و نه وارد‌کننده هستید بلکه ناظرید روى صادر‌کننده و وارد‌کنند و آن عده‌ای را که بنده دعوت کردم و مشورت نمودم صادر‌کننده و وارد‌کننده بودند و بنده معتقدم که یک عده‌ای هستند (مهندس شاهرخ‌شاهى- دو سه نفر از آنها را اسم ببرید) چشم آقاى نیکپور آقاى کوروس آقاى لارى آقاى حاجى آقاى نقى کاشانى آقاى على وکیلى (یک نفر از نمایند‌گان- همه‌شان خوب هستند) بنده معتقدات خود را تغییر نمی‌د‌هم ممکن است بنده کسى را دوست داشته باشم مثل آقاى کى نژاد بعضى اشخاص هستند که انسان آنها را دوست دارد ولى عقیده و تز اقتصادیشان ندارد این‌ که جرم نیست بنابراین بنده اشخاصى را در این مملکت تجربیات بیشترى داشتند در قسمت واردات و صادرات (درخشش- به نفع جیب خودشان یا به نفع مملکت؟) آقاى درخشش به نظر بنده باید حرف‌هاى اشخاص را گوش کرد و سنجید و آن کسى که مسئول است ببیند که این حرف‌ها به نفع‌ مردم است یا نیست به این تصور که فلان‌کس به نفع‌ خودش صحبت کند به نظر بنده صحیح نیست بنده باید این قدر هوش و فهم داشته باشم که بتوانم قربال کنم این افکار مختلف را و یک فکر مشترکى است به ‌دست بیاورم و لازمه‌اش این است و در همه جاى دنیا هم با افراد مختلف مشورت می‌کنند و در این قبلى امور یک رویه‌ای اتخاذ می‌شود بنابراین بنده با آن اشخاص مشورت کردم (دکتر جزایرى- یک دسته‌ای بین این دو تا هست و به نفع مملکت بین صادر‌کننده و وارد‌کننده است) بین این دو تا آقاى دکتر جزایرى دلال است و در این مملکت تعداد دلال‌ها به اندازه‌ای رسیده است که تاجر واقعى رفته پى کارش (دکتر جزایرى- من از دلال صحبت نمی‌کنم‏) على‌ایحال با این آقایان مشورت شد دو موضع اساسى است به عقیده بنده یکى برابر واقعى ریال و دلار که یک روزى باید معین بشود که بعد از این سکوت ممتد ریال که از شهریور 320 به این طرف شروع شده است بایستى ریال و دلار برابرى داشته باشد با هم و اصول برابرى یک اصول بسیار مشکلى است اخیراً یک کتابى براى بنده رسیده است که بسیار کتاب عالى و مفیدى است و فوق‌العاده مشکل و غامض است که چطور باید برابرى یک پولى را تعیین کرد حالا بنده وارد آن موضوع نمی‌خواهم بشوم و اگر دیناً ممالکى باشد که بخواهند وضع اقتصادیشان درست و مرتب باشد یک مرتبه براى همیشه معین می‌کنند و ما هم باید بدانیم که ریال ما در مقابل دلار چه جور خریدارى دارد در سایر کشور معین کرده‌اند وقتى انگلستان آمد جاى 4 دلار یک لیره را کرد 80 ر 2 دلار یک لیره بالاخره حساب کرد که قوه خرید لیره در مقابل دلار این قدر تنزل کرده آن را تسبیت کرد و بنده عرض کردم آتن ممالکى که از نظر اشخاص اقتصادى از ما مهم‌تر و جلوتر هستند حالا ببینیم کدام مملکت آمده پولش را بالا برده انگلستان در این مملکت بعد از این جنگ بین‌المللی فراموش کردم عرض کنم در این کشورها معمولاً پول‌هایشان را تنزل دادند براى این‌ که صادرات‌شان بتواند رقابت بکند و زیاد بشود (نراقى- انگلستان کشور صنعتى است چه ربطى به ما دارد؟) در جنگ دوم با توجه به تجربیات سابق آمدند این صندوق بین‌المللی پول را درست کردند براى آن سیاست‌هاى پولى که کشورها اتخاذ می‌کنند که پول خودشان را تنزل می‌دهند که صادرات خود را تشویق کنند در نتیجه بازارهاى دیگران را اشباع کنند این موضوع از بین برود آمدند گفتند که ممالک باید متعهد بشوند که راجع به‌ امور مالى یک رویه ثابتى اتخاذ کنند (نراقى- که ورشکست بشوند) به هر حال آقاى نراقى اجازه بدهید یک مملکتى مثل ایرا که اقتصاد ضعیف دارد عملیاتش منطبق با خودش باشد ما که نمی‌توانیم عملیات آمریکا و انگلستان را داشته باشیم این موضوع گواهى‌نامه فروش ارز را نباید تخته کرد به نظر بنده بهترین را براى تشویق صادرات است و اگر راه بهترى می‌توانید است جاى این بگذارید آن وقت این عمل را لغو کنید و این سیستم‌هایی که در این مملکت اتخاذ شده اگر در عمل سوءاستفاده‌ای شد اما من حیث فکر غلطى نبوده است مملکتى بوده است که در راه دیگرى براى این عمل نداشته و آمده این راه‌های موقت را در نظر گرفته عرض کردم شما تاریخچه پولى آمریکاى جنوبى را در نظر بگیرید نمی‌خواهم بگویم کار صحیح بوده است ولى در این مملکت تدابیرش همین بوده در آن کمیسیون دو نظر مطرح شد یکى برابر واقعى دلار و ریال و آن مستلزم این بود که ما بعد از یک سال و آزمایش ببینیم از حیث وضع مالى و اقتصادى و به خصوص اقتصادى مملکت از حیث فعالیت تولیدى و غیره چه می‌توانیم به دست بیاوریم از حیث واردات و صادرات شما می‌توانیم برابرى را روى ارقام صحیح معین کنیم این نظرى است که صندوق بین‌المللی پول هم تصدیق کرده است آمدیم به طور موقت در نظر گرفتیم براى این‌ که یواش یواش نرخ را بتوانیم نزدیک‌تر بکنبم نرخ واقعى 75 ریال به قول همان صندوق بین‌المللی این سر حدى است که ما از این پایین‌تر می‌آمدیم بکلى صادرات فلج می‌شد (صحیح است) (یک نفر از نمایندگان- این طور نیست) این تز بنده البته قابل رد است رد بفرمایید اگر معتقدید که افراد عضو صندوق بین‌المللی پول فهمشان

+++

شورشان تجربه‌شان ...‌ (نراقى- برابرى واقعى چقدر است؟) بیشتر است تصمیم گرفتند (مهندس شاهرخ‌شاهى- پس بفرمایید با اجازه صندوق بین‌الملل بوده) حظ می‌کنم از این استدلال بنا بر مشورت با این متخصصین بود آقاى شاهرخ‌شاهى که نرخ 75 ریال را ما تصمیم گرفتیم و به آنها تلگراف کردیم و بنده هم تنها تصمیم نگرفتم اگر قرار شد تعقیب کنید بنده تنها نیستم همه هستند (مهندس شاهرخ‌شاهى- بلى آن وقت شما نیستید) عرض کنم وقتى که ما این قسمت را رسیدگى کردیم و گزارش متخصصین صندوق هم رسید مشاوره کردیم و سعى کردیم روى عدد رقم مطالعات صحیح باشد گفتند آقا این 75 ریال را که شما تصمیم گرفتید تقریباً صحیح است‏. براى این‌ که ما یک موقعى ارز را پایین می‌آوردیم که جنگ کره تمام شده بود اجناس مواد اولیه در دنیا زیاد شده و رقابت شدید شده است و قیمت‌ها در تنزل است بنابراین آن مشوقى که براى صادرات است بود و از آن راه استفاده می‌کردند از بین رفته و این تشویق را داریم از بین می‌بریم بنابراین یک درجه پایین‌تر یعنى فلج کردن صادرات مسئولیت این را چرا بنده قبول کنم هستند اشخاصى که ممکن است جاه طلب باشند و شجاع‌تر باشند تشریف بیاورند این مسئولیت را قبول کنید اما به یک شرط که بالاخره یک ایرانى پیدا کنید که بعد از دو سال، سه سال اگر سقوطى در امر اقتصاد پیش آید یقه اینها را بگیرید و بیاورد توى میدان توپخانه اعدام کند و بدبختى مملکت این بوده که هر کس آمده یک سلسه اقداماتى کرده و رفته و بعد گذاشته براى دیگرى و یقه بعدى را گرفته‌اند بعدى‌ها هم گفته‌اند که گذشتگان کرده‌اند و استفاده کرده‌اند و ما به این روزگار افتاده‌ایم بنابراین بنده روى تشخیص اشخاص اهل فن و اشخاصى که باید با آنها مشورت کرد و بانک ملى که دستگاه اقتصادى هست این تصمیم را گرفتیم به دولت پیشنهاد کرده‌ام و دولت تصویب کرد بنابراین آقاى کی‌نژاد تمام اشل از بالا تا پایین طى شده است ولى متأسفانه در قضاوت انصاف نیست این را هم نه این‌ که خیال کنید شما این کار را می‌کنید سبک و سلیقه ما در زندگانى این است که نمی‌خواهیم در قضاوت منصف باشیم اتلى که مخالف چرچیل هست در مبارزه انتخاباتى می‌رود می‌گوید چرچیل خدمت کرده فلان کرده در مبارزه انتخاباتى به او حمله می‌کند آن پرونده‌اش علیحده و جداست و ممکن است آقایان بفرمایید این کارهایی که کرده‌اید همش خوب بود ولى امروز ما خودمان خوشمان نمی‌آید از تو یا از قیافه‌ات به قول آقا جواب‌هاى سربلا می‌دهند اینها به جاى خودش درست ما هم متوجه می‌شویم ولى این مسائل را با هم نباید مخلوط کرد البته اختیارش دست شماست می‌فرمایید آن وقت بنده جور دیگرى بودم ان وقت هم که بنده قیافه‌ام هم همینطور بود و این آقایان بیش از دیگران احسنت می‌گفتند بنده تغییر نکردم آقایان تغییر کردید اگر شما در بیانات بنده تغییرى حس کردید بفرمایید که دکتر امینى تغییر کرده است آقاى کى نژاد به طور خصوصى گله و گله‌گزارى فرمودند مطلب خصوصى است خصوصى بهشان جواب عرض می‌کنم نه در مجلس ایشان را نصحیت کردم گفتم این گله‌گزارى را باید خصوصى حل کرد (نراقى- چه گله‌ای کردند) جناب عالى که آقاى کى نژاد نیستید عقل منفصل آقاى کى نژاد که نیستید بعد از این باید به جناب‌عالى مراجعه کرد خیلى خوب بنابراین از نقطه‌نظر مسائل مالى و اقتصادى خواستم تقاضا کنم که این قسمت‌ها را توجه بفرمایید احساسات را با اشخاص مخلوط نکنید چون حقیقت مصلحت مملکت در خطر می‌افتد با مصالح اقتصادى نمی‌شود بازى کرد و اگر با مصالح اقتصادى بازى کردید و اگر فلان قانون فعلاً عکس‌العمل نداشته باشد به تدریج عکس‌العمل پیدا می‌کند و واقعاً اسباب بدبختى مردم مملکت خواهد شد بنده تردید ندارم که آقایان همه علاقه‌مند هستند و همه وطن‌پرست هستید منتهى بنده هم می‌ترسم و نمی‌شود احساسات شخصى را صدرصد در این قبیل امور وارد کرد اگر شما براى بنده نقطه ضعف پیدا کردید وظیفه مخالف این است که آن نقطه ضعف را با استدلال بگویید و آقایان را متقاعد کند بنده شخصاً از این استدلال جناب عالى آقاى کى‌نژاد هیچ چیز نفهمیدم این‌ که عرض کردم نفهمیدم خیلى هم سعى کردم که بفهم دلم می‌خواست که به طور پخته با این صغرا و کبرا‌ که چیدید و گفته‌اید دکتر امینى اشتباه کرده‌ است و به جاى این‌ که نرخ ارز 75 ریال باشد باید 60 ریال باشد استدلال می‌فرمودید که چرا؟ به این دلایل چون ما این قدر واردات داریم و این قدر صادرات و من این قسمت را دقت کرده‌ام بالاخره با اشخاص مختلف مشورت کرده‌ام به نظر من 75 ریال زیاد اشت و 60 ریال صحیح است ولى همان طور آمدند در پشت تیربون و گفتند که تو وعده کرده‌ای سابقاً قیمت ارز را پایین بیاورى همان وقت هم که بنده عرض کردم حضور آقایان پایین می‌آورم عرض نکردم چه قدر پایین می‌آورم فرمودند چرا که یک وزیر دارایی می‌آید در فلان تاریخ نرخ ارز را پایین می‌آورم این بسیار ایراد واردى است اما در یک مورد آقایان به قدرى فشار به من وارد آوردید که گفتید تا فلان تاریخ باید اجرا کنید ما هم چون دیدیم تعهد داریم نسبت به بازرگانان صادر‌کننده و وارد‌کننده که ارز را تغییر ندهیم (مهندس شاهرخ‌شاهى- پس شما مصالح ملت را زیر فشار آقایان گذاشتید) مفهوم مخالفش این بود آقاى شاهرخ‌شاهى شما که تاجر نیستید ولى آنهایی که تاجر هستند می‌دانند بنده چه می‌گویم یک عده‌ای خواستند این وضع عملى بشود و هر چه ارز در خارج داشتند به بانک ملى فروختند و حتى ارزى که به عنوان کالاى درجه دو آنچه که در خارج داشتند به بانک ملى فروختند به عنوان درجه یک و تصور کردند که جرایان ارز می‌آید پایین و استفاده می‌کنند و نرخ ارز 10 ریال و 12 ریال می‌آید پایین و تور می‌کنم آقاى کى نژاد بى‌خبر نباشند و اطلاع داشته باشند و خشوقتم که همان تجار آمدند نزد من و اعتراض کردند که براى یک مرتبه کلاى سرشان رفته یک عده در این مملکت اشتباه رفتند حالا انشاءالله‌ امیدوارم در این کلاهى که سرشان رفته این را به حساب بیلان آکتبو بنده بگذارید و حالا باید همان ارز را در بانک ملى بخرند حالا که شما این کار را کردید بنده که نباید جریمه‌اش را زا خزانه ملت بدهم خودتان بیایید تحمل کنید بنده هیچ وقت نگفتم که ارز می‌آید پایین باید حساب کنم حساب ما این است که اگر این حساب غلط است و روى عرضه و تقاضا می‌شود تصور می‌کنم آقاى کى نژاد نباید طرفدار این حزب باشد که بنده از ارز را آزاد کنم که ارز سازمان برنامه و اینها بیاید توى بازار و آقایان بروند روى عرضه و تقاضا در مدت سه چهار ماه ارز مملکت را به 4 تومان بخرد و بعد تشریف بیاورند و بگویند که ارز مملکت ما تمام شده است بند هیچ وقت چنین کارى را نمی‌کنم این کارها در این مملکت سابقه دارد و باید تجربیات دیگران عبرت گرفت بنابراى به قول یکى از همکاران شما که می‌گفت می‌ترسم این مسئله ارز یک نقطه ضعف سیاسى براى شما باشد گفتم آقا با این جور چیزها دل خوش نمی‌شویم که عده‌ای بگویند احسنت و آن مصرف‌کننده بدبخت که سنگ آن را به سینه می‌زند با جنس را گران بخرد اگر شما آمدید به من گفتید که در اثر تنزل نرخ ارز از ده تومان به 76 ریال این مصرف‌کننده چقدر استفاده کرده بنده حاضرم باز هم تنزل بدهم ولى به شرط این‌ که بیایم یک موردش را بگوییم چاى را آوردید آزاد کردید آن مصرف‌کننده در قهوه‌خانه چایش را ارزان خورد؟ آن مردى که شما و من سنگش را به سینه‌مان می‌زنیم آنها در بدبختى زندگى می‌کنند و مسئولش هم ما هستیم بنابراین این مردم را بگذارى کنار فقط یک طبقه معینى هستند که ممکن است استفاده بکنند و بنده هم منکر استفادشان نیستم بنده به شر‌طى که براى هر دو طرف باشد در مملمت دو طبقه متمایز قائل نیستم که بگوبید یک عده صادر‌کننده‌اند یک عده وارد‌کننده‌اند و یک عده تولید‌کننده بالاخره تمام اینها اهل مملکتند و اگر مملکت تولید نداشته باشد و قوه خرید افراد بالا نرود بنده به آقایان تجار عرض می‌کنم که مطلقاً یک ریال جنس نمی‌توانند بفروشند کما این‌ که الان وضع بازار روشن و مشخص است و خود آقا هم بالاخره این وضعیت را دیده‌اید و می‌دانید که باید مردمی ‌باشد تولید بکنند و به قیمت خوب بفروشند تا قوه خرید داشته باشند تا آقایان وارد‌کننده هم بتوانند استفاده کنند این تز اقصادى بنده است اگر جنابعالى مخالف با این تز هستید ممکت است دلایل آن را بیاورید شاید بتوانید بنده را مجاب کنید و بنده قانع می‌شوم و سر جاى خود می‌نشینم (احسنت).

5- تقدیم یک فقره سؤال به وسیله آقاى خلعتبرى‏

نائب رئیس- آقاى خلعتبرى‏

خلعتبرى- بنده سوالى دارم که تقدیم می‌کنم.

نائب رئیس- آقاى کى‌نژاد.

کى‌نژاد- بنده همان طور که عرض کردم این سؤال را در دولت سابق عرض کردم عرض کنم قبل از شهریور 1320 صادرات و واردات تقریباً تعادل داشت حتى یک مرتبه شاید صادرات به واردات فزونى داشت و یک استفاده‌ای هم شد بعد از شهریور 20 به واسطه پیش آمد جنگ این آقاى دکتر امینى تا به‌ امروز چندین مرتبه وزیر بودند حتى ایشان وزیر اقتصاد هم بوده‌اند هر قدر توانسته‌اند از نفت و غیره دلارهاى بلاعوض و سایر ارزهایی که داشتیم استفاده کرده‌اند و بودجه را به آن پرکردند و هیچ وقت در این فکر نبودند که باید براى صادرات یک فکرى کرد و صادرات باید تشویق بشود صادرات باید جوایزى داشته باشد مخصوصاً در اروپا که صادراتى دارند مثل آلمان و فرانسه با این‌ که صادرات زیادى دارند یک جوایز زیادى براى صادرات قائل می‌شوند در فرانسه صدى 16 به هر کس که صادرات بکند دولت از جیبش می‌دهد در آلمان تا صدى 9 می‌دهند تا این عمل براى تشویق صادرات است على‌ایحال باید صادرات باید تشویق داشته باشد و این‌ که صادرات مملکت نباید فلج بشود این مورد تصدیق همه است و اما راجع به خود بنده این‌ که فرمودند که بنده نه تاجر صادر‌کننده و نه وارد‌کننده و چه کاره‌ایم بنده قبل از شهریور 20 فقط صادرات می‌کردم به اسم شرکت تضامنى رضا کى نژاد صادرات بنده هم خشکبار بود بنده در بازار مکاره لیپزیک جایزه اول را براى خشکبار ایران بردم این را می‌توانم به آقایان اسباط کنم و در هامبورگ صدى 15 به صادرات مارک رضا کى‌نژاد بیش از سایرین قیمت می‌داند و همه ایرانی‌ها این را می‌دانند هر وقت خواستید ثابت می‌کنم از شهریور به بعد هم مطلقاً کارى نکردم حکومت دو ساله زاهدى هم یک شاهى یک ریال نه صادرات و نه واردات و کالا مطلقاً نداشتیم و تصور می‌کنم که عده‌ای از آقایان این را قبول دارند تحصیلات بنده در اقتصاد بود در سال 1930 یعنى 24 سال، 25 سال پیش که از آلمان آمدم فقط به شغل تجارت مشهور بودم بنده نه نوکر دولت بودم و نه کار دولتى داشتم براى خودم کار می‌کردم آقاى دکتر چون خودشان را عقل‌کل می‌دانند و البته هستند و خیلى هم باهوشند این هوش

+++

زیادى گاهى منحرفشان می‌کنند بنده به ایشان صحبت نفت نکردم راجع به عرضه و تقاضا بحث نکردم من خشوقتم که این سؤال و جواب در صورت‌جلسه منعکس می‌شود بعد هم مردم می‌خوانند و قضاوت می‌کنند سفسطه و مقلطه به نظر بنده جواب نیست من از شما سؤال کردم که چه اشخاصى نشستند و روى چه حسابى گفتند که دلار قیمتش از این به بعد 75 ریال یا 80 ریال است بنده روى همان عرضه و تقاضا عرض می‌کنم که آقاى مشرف نفیسى وقتى دیدار زیاد است قیمت ارز برود بالا این تجربه‌ای است که ماه‌ها در این مملکت دیدیم موقعى که ارز بود سه تومان همان موقع‌ ارز را بردند بالا من به چه دلیلى سؤال نکنم که چرا قیمت ارز را بالا بردید (وزیر دارایی- بالا بردم یا پایین بردم) شما بالا بردید قیمت حقیقى ارز این نیست (وزیر دارایی- چقدر است؟) قیمت حقیقى در حدود پنجاه ریال، شصت ریال (وزیر دارایی- به چه دلیل) به چه دلیل نیست؟ به چه دلیل شما می‌گویید این مقدار (وزیر دارایی- شما دلیل‌تان را بگویید شما مدعى هستید باید ثابت کنید) شما می‌گویید دلیل من قانع‌کننده نیست آن وقت شما می‌فرمایید من با آقاى نیک پور نشستم و گفتم این قدر قیمت ارز است شما موجودى ارزتان را اگر می‌گذاشتید جلوى موجودى که هر سال پیدا خواهید کرد آن وقت با مصرف ارز که مقایسه می‌کردید قیمت معلوم می‌شد (بزرگ‌نیا- شما نظریات‌تان را در خارج به آقاى دکتر امینى بفرمایید شاید قانع بشوند) عرض کردم آقاى دکتر امینى اصلاً هیچ‌کس را قبول ندارند جز خودشان را چند دوره هم وزیر بودند و این را هم که می‌فرمایند صادرات باید تشویق بشود این را همه می‌دانند.

عبدالصاحب صفایی- آقاى رئیس استدعا می‌کنم از بقیه سؤالات صرف‌نظر بفرمایید وارد دستور بشوید

نائب رئیس- استدعاى آقا تنها کافى نیست ماشاء‌الله آقاى وزیر دارایی یک ساعت پشت تیریبون تشریف داشتند وقتى تشریف بیاورند هیچ خیال پایین آمدن ندارند بنده سه دقیقه تنفس می‌دهم براى استراحت خودم و بعد هم مراجعت می‌کنیم‏

درخشش- براى رفع سردرد (نیم ساعت قبل از ظهر جلسه به عنوان تنفس تعطیل و بیست دقیقه قبل از ظهر مجدداً تشکیل گردید)

6- معرفى آقاى یزدان فر به معاونت وزارت فرهنگ به وسیله آقاى وزیر فرهنگ‏

نائب رئیس- جناب آقاى وزیر- فرهنگ فرمایشى دارید بفرمایید.

وزیر فرهنگ (دکتر مهران)- با اجازه آقایان نمایندگان محترم آقاى محمد یزدان فر را که سابقه ممتدى در خدمت فرهنگ دارد و از کارمندان سالم هستند به معاونت وزارت فرهنگ معرفى می‌کنم (مبارک است)

7- تقاضاى آقاى دکتر سید امامی‌ جهت تقلیل جلسات براى شرکت در کمیسیون‌هاى مشترک مجلسین‏

نائب رئیس- دکتر سید امامى‏

دکتر سید امامى- چون لوایح زیادى در کمیسیون‌هاى مشترک هست ما در سنا جمع شدیم و در کمیسیون آن‌جا قرار شد که از مقام ریاست استدعا کنیم عوض این‌ که هفته‌ای سه روز مجلس تشکیل می‌شود هفته‌ای دو روز بشود و در مجلس سنا هم این رویه را اتخاذ کرده‌اند که جلسات را یک روز در هفته تشکیل بدهند می‌خواستم خواهش کنم که جلسات ما هم کمتر باشد که در کمیسیون به رسیدگى لوایح برسیم (صحیح است)

نائب رئیس- این کار از وظایف هیئت رئیسه هست و روز چهارشنبه در هیئت رئیسه طرح خواهد شد و اگر تصویب شد به عرض مجلس خواهد رسید آقاى تیمسار سپهبد هدایت‏

8- طرح و تصویب فوریت و اصل گزارش کمیسیون نظام راجع به معافیت چند دوره از مشمولین‏

نائب رئیس- آقاى وزیر جنگ‏

وزیر جنگ (سپهبد هدایت)- دو لایحه که بنده قبلاً تقدیم کردم یکى راجع به استخدام 22 نفر متخصص از آلمان براى اداره تسلیهات یکى هم براى تعیین تکلیف سربازانى که مشمول لایحه زمان مصدق بودند سیرش را در کمیسیون‌ها کرده و مورد احتیاج فورى وزارت جنگ است استدعا می‌کنم که با یک فوریت در مجلس طرح شود (صحیح است)

نائب رئیس- چون آقاى وزیر جنگ تقاضاى فوریت کرده‌اند این لایحه قبلاً قرائت می‌شود و بعد فوریتش مطرح خواهد شد (به شرح زیر خوانده شد)

عبدالصاحب صفایی- آقاى رئیس اگر کسى مخالفت کرد بنده موافقم گزارش از کمیسیون نظام به مجلس شوراى ملى‏

کمیسیون نظام با حضور آقاى وزیر جنگ لایحه شماره 34447 ر 11939 دولت راجع به مشمولین متولد سنوات 1306 تا پایان سال 1311 را مطرح نموده نظر به این‌ که این لایحه تکلیف عده‌ای از مشمولین را که بلاتکلیف بودند معین نموده است کمیسیون با پیشنهاد دولت موافقت و با جزیی اصلاحى که نسبت به دیپلمه‌ها نمود اینک گزارش آن را تقدیم مجلى شوراى ملى می‌نماید

ماده واحده- به طور کلى مشمولین متولد 1306 تا پایان 1311 به استثناى دیپلمه‌ها و لیسانسه‌ها و دکترها که تابع مقرارت خاصى هستند که از لایحه معافیت مصوبه 20 تیر و مرداد ماه 1332 استفاده نکرده‌اند در هر وضعى که هستند با رعایت ماده 26 اصلاحى قانون نظام وظیفه مصوب 1326 با شرط ذیل می‌تواند از خدمت زیر پرچم در زمان صلح معاف شوند.

1- جزء فراریان از خدمت زیر پرچم نباشند.

2- جزء کسانى که مشغول خدمت زیر پرچم هستند نباشند.

3- ملبغ یک هزار ریال پرداخت نمایند. مشمولین نام برده می‌توانند با پرداخت مبلغ مزبور (به حساب وزارت جنگ به بانک ملى و یا شعب آن برگ معافى خود را از آن مناطق و حوزه‌هاى نظام وظیفه دریافت دارند مدت استفاده از مقرارت این قانون یک سال می‌باشد وزارت جنگ می‌تواند کلیه وجوهى که از این راه دریافت می‌شود براى بهبود تدارکات کادر ارتش مصرف نماید از طرف مخبر کمیسیون نظام کى کاوسى.

گزارش از کمیسیون قوانین دارایی به مجلس شوراى ملى کمیسیون قوانین دارایی لایحه شماره 11939 ر 34447 دولت مربوط به تمدید مدت معافیت بقیه مشمولین 1306 تا 1311 را مورد رسیدگى قرار داده و با گزارش کمیسیون نظام موقت و اینک آن را تقدیم می‌دارد مخبر کمیسیون قوانین دارایی غلامحسین صارمى.

گزارش از کمیسیون بودجه به مجلس شوراى ملى.

کمیسیون بوده در سال اخیر خود لایحه شماره 11939 وزارت جنگ راجع به مشمولین نظام وظیفه را با حضور آقاى وزیر جنگ مطرح و پس از توضیحاتى که نسبت به این قسمت بیان نمودند عین گزارش کمیسیون نظام تصویب و اینک گزارش آن را تقدیم می‌دارد مخبر کمیسیون بودجه مشایخى.

نائب رئیس- فوریت این لایحه مطرح است (چند نفر از نمایندگان- مخالفى نیست) آقایانى که با فوریت گزارش موافقند قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد ماده واحده مطرح است آقاى خلعتبرى مخالفید بفرمایید.

خلعتبرى- بنده در این لایحه به عنوان مخالف مشروط ثبت‌نام کرده‌ام متن لایحه را آقایان ملاحظه فرمودند که مشمولین از سنوات 1306 تا 1311 معاف از خدمت بشوند شرایطى براى این معافیت قید بند با بعضى از این شرایط موافق نیستم و علت هم این است که یکى از شراط پرداخت یکصد هزار ریال از طرف مشمولین است (چند نفر از نمایندگان- یک هزار ریال) ببخشید یک هزار ریال آقایان توجه بفرمایند بر طبق این لایحه و آنچه از این لایحه مستغات می‌شود این است که این معافیت فعلاً براى عدم احتیاج به این اشخاص است و براى این است که به آنها فرصت داده بشود که در بیرون بتوانند به کار کشاورزى بپردازند بنابراین وقتى که مطلب این است این پول‌ها را اگر آدم بگیرد درست است که به خزانه دولت مبلغى افزوده می‌شود ولى به عقیده من بنده صلاح نیست و صحیح نیست که ما وقتى می‌دانیم احتیاج نداریم که اشخاص براى خدمت و ما می‌خواهیم که ما به آنها کمکى بکنیم که در کارهاى خودشان و در کارهاى کشاورزی‌شان باقى بمانند براى این مطلب از آنها یک پولى بگیریم بنده معتقدم که این پول لو 20 میلیون تومان باشد از شأن ما خارج است که تصویب بکنیم اشخاصى از خدمت معاف بشوند و در مقابل پول بنده عرض می‌کنم باید کمک کرد فعلاً که احتیاجى نیست آنها معاف بشوند و همان نیتى که دولت دارد براى کمک کردن آنها که آنها در مزارع و دهات و کارگاه بمانند و کشت و کار خودشان را انجام بدهند و نسبت و به دولت خودشان شکرگزار باشند ولى نباید این را در ازاى پول خریده باشند (صحیح است) بنده این را می‌خواستم تقاضا بکنم ولو آن‌که ضرر آن بیست میلیون تومان باشد خیلى از این پول‌ها است که باید در مقابل حیثیت و ارزش دولت و ارزش مجلس صرف‌نظر کرد این است که بنده خیلى تشویق و تقدیر می‌کنم شخص وزیر جنگ و دولت را این فکر را دنبال کردند و موجبات راحتى و آسایش ده‌ها هزار خانواده ایرانى را فراهم می‌آورند ولى می‌خواهم تقاضا کنم خودشان قبول کنند که از این پول صرف‌نظر کنند (احسنت) مطلب دیگرى که می‌خواستم از موقع استفاده کنم به عرض آقایان برسانم مطلبى است که مورد علاقه تمام آقایان نماینده مجلس است و بنده با خود شخص آقاى وزیر جنگ هم مکرر صحبت کردم مورد علاقه شخصى خود ایشان هم هست و آن این است که در این موقع که این لایحه براى آسایش مردم مطرح می‌شود و خود آقاى وزیر جنگ هم تصدق کرده‌اند و حالا هم تصدیق می‌کنند که این تقصیر یک نفر نیست تقصیر هیچ‌کس نیست دستگاه‌ها و تشکیلات ما طورى هستند که در برخورد یا مردم موجب عدم رضایت می‌شود همان طور که در همه دستگاه‌ها این موجبات ایجاد عدم رضایت هست و تا مدتى هم خواهد بود در برخوردى هم که مأمورین نظام وظیفه با مردم ایران و مخصوصاً مردم کشاورز و ایلات و عشایر دارد و اشخاصى که در از مرکز هستند موجب عدم رضایت‌هایی شده است که من خبر دارم که خود آقاى وزیر جنگ هم مشغول بودند که راجع به این فکر کنند و طرحى تهیه کنند که در آینده این مشکل از کار مردم از طبقه کشاورز برداشته بشود همه آقایانى که با ولایات سر و کار دارند می‌دانند که مردم کشاورز از این

+++

جهت در زحمت هستند از آنها پول گرفته می‌شود اخاذى می‌شود و این موضوع موجب بد‌نامی‌ است در صورتى که هیچ دولت راضى نیست که نسبت به خودش ایجاد بدنامی ‌کند بنده در این موضوع دو سه مرتبه از مازندران شکایاتى داشتم شخص آقاى وزیر جنگ به فوریت رسیدگى کردند مأمورین مختلف را تنبیه کردند از ایشان متشکرم هر کسى که به ایشان مراجعه می‌کند راضى بر می‌گردد اما تصدیق بفرمایید یک نفر نمی‌تواند به همه شکایات رسیدگى کند و تمام مردم هم قدرت شکایت ندارند وسیله و راه ندارند بنابراین می‌خواستم تقاضا کنم از این فرصت استفاده کنید فکرى بفرمایید یعضى راه‌هایی هم پیدا بکنیم که رفع این مشکل بشود بنده راه‌هایی در نظر گرفتم که بعدا به عرضتان می‌رسانم نمی‌خواهم این‌جا زیاد سخن گفته باشم این را درنظر بگیرید عملى‌ترین طریقى که ممکن است که از زارعین هم به کار خدمت نظام وظیفه بپردازند و هم به کار زراعت بپردازند و هم این‌ که ناچار به شکایت نداشته باشد اصرار نداشته باشید از آنها چیزى براى خدمت وظیفه بگیرید چون تصدیق بفرمایید که این تأثیر خیلى بدى دارد خدمتى که مقدس است و هر کس باید با میل انجام بدهد ناچار بشوند در تحت شرایطى قرار بگیرند عده‌ای از آن بتوانند سوءاستفاده بکنند این برخلاف شئون پرستیژ نظام است که مورد علاقه همه ماست این یک خواهشم بود از جناب عالى مسئله دیگرى که الان به موقع است که متذکر بشود چون مسئله نظام وظیفه و ارتش در میان است این نکته است که بنده عقیده دارم که مصلحت هست شما هم مطالعه کامل بکنید که ما در حینى که نظام وظیفه داریم براى این‌ که کار نظام وظیفه را کم کرده باشیم و زارعین ما به کشاورزى بپردازند شما هیچ ضررى ندارد که مطالعه کنید که ما یک کادرى غیر از نظام وظیفه داشته باشیم ممکن است فکر من غلط باشد باید به شما بگویم مخصوصاً شما توجه بکنید از لحاظ مسائل دیگر و از همه جهاتى که باید مورد توجه واقع شود شما سعى بفرمایید یک کادر افسرى درست کنید از جوآنهاى ایلات و عشایر آنها بى‌اندازه میهن‌پرست هستند و از وجودشان کاملاً می‌شود استفاده کرد با جریاناتى که در سال‌هاى اخیر در این مملکت دیده شده بود بنده لازم می‌دانم که شما از نظر احتیاط همیشه یک کادر ثابت نظامی ‌داشته باشید که از آنها مراقبت کنید زندگى روزانه آنها را تحت نظر بگیرید و حقوق کافى بدهید و بنده توى ایلات و عشایر ایران سراغ دارم اشخاصى که شایسته این اعتماد هستند و براى حوادث آینده و براى حفظ مملکت مفید خواهند بود خواهش می‌کنم این پیشنهاد را مطالعه بفرمایید و با اشخاصى که صلاحیت دارند شور بکنید بنده از لحاظ سیاسى ناچار بودم این عرایض را بکنم.

نائب رئیس- آقاى وزیر جنگ‏

وزیر جنگ- بنده باز هم بایستى که مثل اغلب اوقات مطلبم را با تشکر از جناب آقاى خلعتبرى شروع کنم این مطلب بسیار صحیحى است که خدمت وظیفه خدمت مقدسى است که هر ایرانى بایستى این خدمت را نسبت به میهنش انجام بدهد و قابل خرید و فروش نیست (صحیح است) ولى متأسفانه در زمان حکومت مصدق این عمل را که عمل غلطى بوده است انجام داده‌اند (صحیح است) و ما در مقابل یک وضعیت مشکلى گذاشتند و در آن موقع این قانون را گذاردند و روى آن عمل کردند امروز یک عده از اهالى این مملکت شکایت می‌کنند که چون آن قانون مدتش محدود بود و در آن مدت ما مطلع نشدیم این‌جا نسبت به یک طبقه معین تبعیض شده است و بنده با تصدیق این‌که و باز با تکرار این‌ که این خدمت مقدس‌تر از آن است که بشود با پول او را خرید و فروش کرد بنده مجبور هستم براى این‌ که آن تبعیض در آن طبقاتى که مصدق این کار را کرده است لاز بین برود این کار انجام بدهم آقایان نمایندگان محترم و همه به وزارت جنگ و آن‌جا رجوع می‌کنند این است که استدعا دارم که همان طبقه‌ای را که در آن زمان معاف کرده‌اند با همان شرایط معاف کنند دولت توجه دارد که اقداماتى بکند و حتى‌الامکان از تماس مأمورین با مردم کم بشود و به نتیجه شکایت مردم از بین برود و سوءاستفاده‌هاى احتمالى هم از بین برود و بنده یک دفعه دیگر هم به عرض رساندم که ما در وزارت جنگ مشغول تدوین قانونى هستیم که تقویم مجلس بکنیم که اصولاً مأمورین اداره نظام وظیفه با مردم ارتباط نداشته باشند این قضیه مستلزم سازمان کشورى است تمام این عملیاتى که که امروز مأمورین ما می‌کنند از وظایف کدخداگری است با وزات کشور مشغول مطالعه هستیم ما اگر سازمان کدخداگرى را در ایران ایجاد کنیم بسیارى از مشکلات مردم که در نتیجه تماس با مأمورین دولت است رفع می‌شود ولى بنده به آنچه که حضرت عالى گفتید عقیده دارم و مشغول این کار هم هستیم و امیدوارم که به زودى لایحه‌ای تقدیم کنیم که دیگر با مردم نداشته باشند (احسنت) آنچه که راجب به ایالات و عشایر فرمودید مورد تصدیق است وطن‌پرستی و خدمتگذاری و مرز‌دارى ایلات شریف و میهن‌پرست مأمور افتخار سربازان است و مسلماً در این فکر هستیم که معلوم کنیم از آنها به چه نحوى بهتر می‌توانید براى شرکت در این خدمت مقدس استفاده کنیم (احسنت)

نقابت- بنده هر چه می‌زنم روى میز توجهى نمی‌شود.

نائب رئیس- براى چه موضوعى؟

نقابت- یک سؤالى که می‌خواهیم تقدیم کنم خواستم آقاى بوشهرى اسم بنده را ثبت کند.

نائب رئیس- سوال را مرقون بفرمایید بفرستید.

نائب رئیس- جناب آقاى ارباب خیلى اصرار دارند که در موافقت با لایحه صحبت بکنند؟ چون می‌بینم همه موافقند حالا بفرمایید.

ارباب- بیانات جناب آقاى خلعتبرى مخالفى درش دیده نشده مثل همیشه یک تذکراتى مفید دادند که بنده هم به سهم خودم مستفیذ شدم فواید این لایحه گذشته از این‌ که یک تبعیضى جلوگیرى می‌کند از نظر حفظ وضعیت کشاورزى و کارهایی که در این کشور هست و جمعیت این کشور که به عقیده بنده روى به تقلیل رفته است بسیار مفید است و براى بنده کافى و رسا نیست به این‌ که شرح محاسن آن را حضور آقایان عرض کنم این است که به اختصار می‌پردازم از جناب آقاى وزیر محترم جنگ آقاى دکتر پیر‌نیا با آقاى وزیر جنگ صحبت می‌کردند) که اگر آقاى دکتر مجال بدهند و توجه بفرمایند یک تذکرى دارم و استدعایی از خدمتشان می‌کنم در حضور آقایان و آن این است که در این سفر اخیر بنده به جزیره قشم رفتم و یک جزیره‌ای که طول آن 24 فرسنگ و عرض آن 6 فرسنگ است خالى از سکنه و ویرانه شده است این طور نقاط را یک توجهى مبذول بفرمایید که چند سال اهالى و مشمولین آن‌جا را از یک خدمت زیر پرچم به یک صورت قانونى معاف بفرمایید که مردم تشویق بشوند و برگردند به ‌امور کشاورزى و اقتصادى بپردازند در ضمن این نکته را متذکر می‌شوم که بنده وقتى رفتم به جزیره قشم یک کاپیتان ژاپنى همراه بنده بود همین کاپیتان وقتى وارد شد به بنده گفت این‌جا شباهت به هیروشیما دارد بعد اثابت بمب اتمی ‌یک چنین خرابه‌ای و ویرانه‌ای و اگر هم بر تملق نکنید فقط یک روشنایی در آن‌جا دیده می‌شد آن هم درمانگاه سازمان شاهنشاهى خدمات اجتماعى بود که یک دکتر وطن‌پرستی دارد به مردم کمک می‌کند.

نائب رئیس- آقاى ارباب راجع به نظام وظیفه است یا راجع به درمانگاه است؟ راجب موضوع بفرمایید.

ارباب- هر دو تایش تا درمانگاه نباشند نمی‌توانند بروند زیر پرچم خدمت کنند عرض کنم این‌جا هیچ وسیله عمران و آبادانى نیست و یکى از نقاظ زرخیز کشور ایران است که هیچ توجهى به آن نشده و این را استدعا می‌کنم از جانب آقاى وزیر محترم جنگ که توجه کنند و به این قبیل نقاط کمک کنند نکته دیگرى که یکى از اهالى به شاگرد آمد به من تذکر داد به شاگرد منطقه‌ای در حدود 360 کیلومتر در 460 کیلومتر مساحت دارد و منطقه‌ای است کوهستانى در این‌جا هیچ یک از آثار تأسیسات دولتى نیست بخشدارى نیست نظام نیست سرشمارى نشده است بهدارى ندارد هیچ- هیچ نیست آقایان متأثر می‌شوید! اگر عرض بکنم که دخترهاى این بدبخت‌ها را می‌خرند می‌برند کویت آقا هم در آن‌جا هم تأسیسات دولتى دایر بکنید و نظام وظیفه هم جا ببرید عرض دیگرى ندارم.

نائب رئیس- چون دیگر مخالفتى نسیت رأى به کفایت مذاکرات گرفته می‌شود آقایان موافقین قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد حالا پیشنهادات قرائت می‌شود.

 (پیشنهاد آقاى خرازى به شرح زیر خوانده شد) پیشنهاد می‌نماید تبصره ذیل به ماده واحده اضافه بشود

تبصره- از مبلغ بک هزار ریال که اشخاص جهت معافیت دریافت می‌گردد یا ثلث آن جهت وراث شهداى ارتش از جهت کمک و تعاون ارتش اختصاص داده شود. خرازى‏

 (اردلان- پیشنهاد خرج است)

نائب رئیس- پیشنهاد خرج نمکى تواند باشد چون در این لایحه ننوشته‌اند براى مصرفى آقا می‌گوید یک ثلثش براى مصرف باشد پس پیشنهاد خرج نیست پیشنهاد خرج آن موقعى است که اضافه چیزى پیشنهاد کنند بگویند از آن فلان مبلغ را به فلان مصرف رسانید خرازى بفرمایید توضیح بدهید.

خرازى- عرض کنم بنده این پیشنهاد که دادم علاوه بر این‌ که منظورم این بود مبلغى از این محل به وراث شهدا اعم از افسران و درجه‌داران و سربازان بشود به همین جهت واردات شرکت ارتش را هم آقایان از عوارض گمرکى کردند تا کمک بشود ضمناً می‌خواستم از تیمسار سپهبد وزیر جنگ محترم سؤال کنم آن پول‌هایی که سابقاً از آن محل گرفته به چه مصزفى رسده و در آن آتیه به چه مصرف خواهد رسید.

نائب رئیس- آقاى وزیر جنگ‏

وزیر جنگ- بنده باز هم باید طرف خانواده درگذشتگان و شهداى ارتش از جناب آقاى خرازى تشکر کنم ضمناً خواستم این را عرض کنم که مطلب در لایحه مندرج است و حتى در مجلس سنا براى این‌ که هیچ سوءتفاهمی ‌نماند در لایحه معافیت واردات اداره ندارد. ارتش ذکر کرده‌اند که این اداره ارتش براى خانواده شهدا هم و به طورى که توجه فرمودید این‌جا هم شده که این پول به مصرف تقویت آن می‌رسد بنابراین پولى که گرفته می‌شوند به اداره تدارکات و اداره تدارکات مطابق جیره‌بندى که ما تهیه کرد‌ه‌ایم به خانواده شهدا و درگذشتگان ارتش مثل افسران حاضر به خدمت کمک می‌شود اما این‌ که فرمودید

+++

این پول چه شده است در دفع قبل این پول رفته است به در‌آمد عمومی‌ داده شده است براى مخارج عمومی ‌ولى این دفعه من تقاضا کردم این به حساب مخصوصى باشد براى این‌ که همان طور که فرمودید به نفع کادر فعلى و درگذشتگان ارتش مصرف شود و منظور جناب عالى عملى شده‏

خرازى- بنده پس گرفتم‏

نائب رئیس- پیشنهاد دیگرى قرائت می‌شود پیشنهاد آقاى ارباب‏

(به شرح زیر خوانده شد)

پیشنهاد می‌کنم مشمولین نظام وظیفه جزیر قشم ده سال از خدمت زیر پرچم معاف باشند

وزیر جنگ- بنده این مطلب را رسیدگى می‌کنم و پس از رسیدگى لایحه‌اش را می‌آورم ولى به این‌جا مربوط نیست‏

ارباب- پس تماناً می‌کنم توجه مبذول بفرمایید

نائب رئیس- چون پیشنهاد دیگرى نیست با اصل لایحه رأى گرفته می‌شود آقایان موافقین قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد

9- تعیین موقع و دستور جلسه بعد- ختم جلسه‏

نائب رئیس- جلسه را ختم می‌کنم جلسه آینده روز سه‌شنبه ساعت 9 صبح خواهد بود و دستور لایحه مالیات بر ارث و لایحه استخدام 22 نفر متخصصین وزارت جنگ‏

‌(مجلس ده دقیقه بعد از ظهر ختم شد)

نائب رئیس مجلس شوراى ملى- نورالدین امامى‏

+++

Parameter:294949!model&5137!print -LayoutId:5137 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار(مشروح مذاکرات)